၈. ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂. အဋ္ဌမေ နိဗ္ဗတ္တိဝသေန အပါယသံဝတ္တနိယေန ဝါ ကမ္မုနာ အပါယေသု နိယုတ္တောတိ အာပါယိကော နေရယိကောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အဝီစိမှိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ အာယုကပ္ပသညိတံ အန္တရကပ္ပံ တိဋ္ဌတီတိ ကပ္ပဋ္ဌော. နိရယူပပတ္တိပရိဟရဏဝသေန တိကိစ္ဆိတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အတေကိစ္ဆော. အခဏ္ဍာနီတိ ဧကဒေသေနပိ အခဏ္ဍိတာနိ. ဘိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. အပူတီနီတိ ဥဒကတေမနေန အပူတိကာနိ. ပူတိကဉှိ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. အဝါတာတပဟတာနီတိ ဝါတေန စ အာတပေန စ န ဟတာနိ နိရောဇတံ န ပါပိတာနိ. နိရောဇဉှိ ကသဋံ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. ‘‘သာရာဒါနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အာ-ကာရဿ ရဿတ္တံ ကတွာ ပါဠိယံ ‘‘သာရဒါနီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သာရာဒါနီ’’တိ. တဏ္ဍုလသာရဿ အာဒါနတော သာရာဒါနိ၊ ဂဟိတသာရာနိ ပတိဋ္ဌိတသာရာနိ. နိဿရဉှိ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. သုခသယိတာနီတိ စတ္တာရော မာသေ ကောဋ္ဌေ ပက္ခိတ္တနိယာမေနေဝ သုခသယိတာနိ သုဋ္ဌု သန္နိစိတာနိ. မဏ္ဍခေတ္တေတိ ဦသခါရာဒိဒေါသေဟိ အဝိဒ္ဓသ္တေ သာရက္ခေတ္တေ. အဘိဒေါတိ အဘိ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထနိပါတပဒန္တိ အာဟ ‘‘အဘိအဍ္ဎရတ္တ’’န္တိ. နတ္ထိ ဧတဿ ဘိဒါတိ ဝါ အဘိဒေါ. ‘‘အဘိဒံ အဍ္ဎရတ္တ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဥပယောဂတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. အဍ္ဎရတ္တန္တိ စ အစ္စန္တသံယောဂဝစနံ၊ ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ. တသ္မာ အဘိဒေါ အဍ္ဎရတ္တန္တိ အဘိန္နေ အဍ္ဎရတ္တသမယေတိ အတ္ထော. ပုဏ္ဏမာသိယဉှိ ဂဂနမဇ္ဈဿ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ စန္ဒေ ဌိတေ အဍ္ဎရတ္တသမယော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ၊ မဇ္ဈေ ဧဝ ပန ဌိတေ အဘိန္နော နာမ.

သုပ္ပဗုဒ္ဓသုနက္ခတ္တာဒယောတိ ဧတ္ထ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၁၂၇ သုပ္ပဗုဒ္ဓသကျဝတ္ထု) သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကိရ သာကိယော ‘‘မမ ဓီတရံ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခန္တော၊ မမ ပုတ္တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ တဿ ဝေရိဋ္ဌာနေ ဌိတော စာ’’တိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ သတ္ထရိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ဧကဒိဝသံ ‘‘န ဒါနိ နိမန္တိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဒဿာမီ’’တိ ဂမနမဂ္ဂံ ပိဒဟိတွာ အန္တရဝီထိယံ သုရံ ပိဝန္တော နိသီဒိ. အထဿ သတ္ထရိ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတေ တံ ဌာနံ အာဂတေ ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ အာရောစေသုံ. သော အာဟ – ‘‘ပုရတော ဂစ္ဆာတိ တဿ ဝဒေထ၊ နာယံ မယာ မဟလ္လကတရော၊ နာဿ မဂ္ဂံ ဒဿာမီ’’တိ. ပုနပ္ပုနံ ဝုစ္စမာနောပိ တထေဝ နိသီဒိ. သတ္ထာ မာတုလဿ သန္တိကာ မဂ္ဂံ အလဘိတွာ တတောဝ နိဝတ္တိ. သောပိ စရပုရိသံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ တဿ ကထံ သုတွာ ဧဟီ’’တိ. သတ္ထာပိ နိဝတ္တန္တော သိတံ ကတွာ အာနန္ဒတ္ထေရေန – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သိတပါတုကမ္မေ ပစ္စယော’’တိ ပုဋ္ဌော အာဟ – ‘‘ပဿသိ၊ အာနန္ဒ၊ သုပ္ပဗုဒ္ဓ’’န္တိ. ပဿာမိ၊ ဘန္တေ. ဘာရိယံ တေန ကမ္မံ ကတံ မာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ မဂ္ဂံ အဒေန္တေန၊ ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ ပါသာဒမူလေ ပထဝိယာ ပဝိသိဿတီ’’တိ အာစိက္ခိ.

သုနက္ခတ္တောပိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၇) ပုဗ္ဗေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ. အထဿ ဘဂဝါ ကထေသိ. သော ဒိဗ္ဗစက္ခုံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဩလောကေန္တော ဒေဝလောကေ နန္ဒနဝနစိတ္တလတာဝနဖာရုသကဝနမိဿကဝနေသု ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ ဒေဝပုတ္တေ စ ဒေဝဓီတရော စ ဒိသွာ – ‘‘ဧတေသံ ဧဝရူပါယ အတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ ဌိတာနံ ကိရ မဓုရော နု ခေါ သဒ္ဒေါ ဘဝိဿတီ’’တိ သဒ္ဒံ သောတုကာမော ဟုတွာ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ ပနဿ – ‘‘ဒိဗ္ဗသောတဓာတုဿ ဥပနိဿယော နတ္ထီ’’တိ ဉတွာ ပရိကမ္မံ န ကထေသိ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါ ယံ န ဘဝိဿတိ၊ တဿ ပရိကမ္မံ ကထေန္တိ. သော ဘဂဝတိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သမဏံ ဂေါတမံ ပဌမံ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိံ၊ သော မယှံ ‘သမ္ပဇ္ဇတု ဝါ မာ ဝါ သမ္ပဇ္ဇတူ’တိ ကထေသိ. အဟံ ပန ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန တံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိံ၊ တံ မေ န ကထေသိ. အဒ္ဓါ ဧဝံ ဟောတိ ‘အယံ ရာဇပဗ္ဗဇိတော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ၊ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ၊ စေတောပရိယကမ္မဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ၊ အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ၊ မယာ သမသမော ဘဝိဿတီ’တိ ဣဿာမစ္ဆရိယဝသေန မယှံ န ကထေတီ’’တိ ဘိယျောသော အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ကာသာယာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဂိဟိဘာဝံ ပတွာပိ န တုဏှီဘူတော ဝိဟာသိ. ဒသဗလံ ပန အသတာ တုစ္ဆေန အဗ္ဘာစိက္ခိတွာ အပါယူပဂေါ အဟောသိ. တမ္ပိ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ဧဝမ္ပိ ခေါ၊ ဘဂ္ဂဝ၊ သုနက္ခတ္တော လိစ္ဆဝိပုတ္တော မယာ ဝုစ္စမာနော အပက္ကမေဝ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ၊ ယထာ တံ အာပါယိကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၆). တေန ဝုတ္တံ ‘‘အပရေပိ သုပ္ပဗုဒ္ဓသုနက္ခတ္တာဒယော ဘဂဝတာ ဉာတာဝါ’’တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ကောကာလိကာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သုသီမော ပရိဗ္ဗာဇကောတိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၇၀) ဧဝံနာမကော ဝေဒင်္ဂေသု ကုသလော ပဏ္ဍိတော ပရိဗ္ဗာဇကော. အညတိတ္ထိယာ ဟိ ပရိဟီနလာဘသက္ကာရသိလောကာ ‘‘သမဏော ဂေါတမော န ဇာတိဂေါတ္တာဒီနိ အာရဗ္ဘ လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဇာတော၊ ကဝိသေဋ္ဌော ပနေသ ဥတ္တမကဝိတာယ သာဝကာနံ ဗန္ဓံ ဗန္ဓိတွာ ဒေတိ. တေ တံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဥပနိသိန္နကထမ္ပိ အနုမောဒနမ္ပိ သရဘညမ္ပီတိ ဧဝမာဒီနိ ကထေန္တိ. တေ တေသံ ပသန္နာနံ လာဘံ ဥပသံဟရန္တိ. သစေ မယံ ယံ သမဏော ဂေါတမာ ဇာနာတိ၊ တတော ထောကံ ဇာနေယျာမ၊ အတ္တနော သမယံ တတ္ထ ပက္ခိပိတွာ မယမ္ပိ ဥပဋ္ဌာကာနံ ကထေယျာမ. တတော ဧတေဟိ လာဘိတရာ ဘဝေယျာမ. ကော နု ခေါ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ခိပ္ပမေဝ ဥဂ္ဂဏှိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ ‘‘သုသိမော ပဋိဗလော’’တိ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဧဟိ တွံ၊ အာဝုသော သုသီမ၊ သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယံ စရ၊ တွံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ အမှေ ဝါစေယျာသိ၊ တံ မယံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ ဂိဟီနံ ဘာသိဿာမ၊ ဧဝံ မယမ္ပိ သက္ကတာ ဘဝိဿာမ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၇၀).

အထ သုသီမော ပရိဗ္ဗာဇကော တေသံ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ယေနာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. ထေရော စ တံ အာဒါယ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. ဘဂဝါ ပန စိန္တေသိ ‘‘အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော တိတ္ထိယသမယေ ‘အဟံ ပါဋိဧက္ကော သတ္ထာ’တိ ပဋိဇာနမာနော စရတိ၊ ‘ဣဓေဝ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ ဣစ္ဆာမီ’တိ ကိရ ဝဒတိ၊ ကိံ နု ခေါ မယိ ပသန္နော၊ ဥဒါဟု မယှံ ဝါ မမ သာဝကာနံ ဓမ္မကထာယ ပသန္နော’’တိ. အထဿ ဧကဋ္ဌာနေပိ ပသာဒါဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အယံ မမ သာသနေ ‘ဓမ္မံ ထေနေဿာမီ’တိ ပဗ္ဗဇတိ၊ ဣတိဿ အာဂမနံ အပရိသုဒ္ဓံ၊ နိပ္ဖတ္တိ နု ခေါ ကီဒိသာ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘ကိဉ္စာပိ ‘ဓမ္မံ ထေနေဿာမီ’တိ ပဗ္ဗဇတိ၊ ကတိပါဟေနေဝ ပန ဃဋေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘တေနဟာနန္ဒ၊ သုသီမံ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဘဂဝတာ ကော ဉာတော? သုသီမော ပရိဗ္ဗာဇကော’’တိ.

သန္တတိမဟာမတ္တောတိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၁၄၁ သန္တတိမဟာမတ္တဝတ္ထု) သော ကိရ ဧကသ္မိံ ကာလေ ရညော ပသေနဒိဿ ပစ္စန္တံ ကုပိတံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော. အထဿ ရာဇာ တုဋ္ဌော သတ္တ ဒိဝသာနိ ရဇ္ဇံ ဒတွာ ဧကံ နစ္စဂီတကုသလံ ဣတ္ထိံ အဒါသိ. သော သတ္တ ဒိဝသာနိ သုရာမဒမတ္တော ဟုတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သဗ္ဗာလင်္ကာရပ္ပဋိမဏ္ဍိတော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နဟာနတိတ္ထံ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တံ ဒွါရန္တရေ ဒိသွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတောဝ သီသံ စာလေတွာ ဝန္ဒိ. သတ္ထာ သိတံ ကတွာ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သိတပါတုကရဏေ ဟေတူ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပုဋ္ဌော သိတကာရဏံ အာစိက္ခန္တော အာဟ – ‘‘ပဿသိ၊ အာနန္ဒ၊ သန္တတိမဟာမတ္တံ၊ အဇ္ဇေဝ သဗ္ဗာဘရဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတော မမ သန္တိကံ အာဂန္တွာ စာတုပ္ပဒိကဂါထာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ကော ဉာတော ဘဂဝတာတိ? သန္တတိမဟာမတ္တော’’တိ.

ပုရိသိန္ဒြိယဉာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.