၄. အာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၈. စတုတ္ထေ သံဝရေနာတိ သံဝရေန ဟေတုဘူတေန ဝါ. ဣဓာတိ အယံ ဣဓ-သဒ္ဒေါ သဗ္ဗာကာရတော ဣန္ဒိယသံဝရသံဝုတဿ ပုဂ္ဂလဿ သန္နိဿယဘူတသာသနပရိဒီပနော၊ အညဿ တထာဘာဝပ္ပဋိသေဓနော ဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဓာတိ ဣဓသ္မိံ သာသနေ’’တိ. ပဋိသင်္ခါတိ ပဋိသင်္ခါယ. သင်္ခါ-သဒ္ဒေါ ဉာဏကောဋ္ဌာသပညတ္တိဂဏနာဒီသု ဒိဿတိ ‘‘သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၆၈) ဟိ ဉာဏေ ဒိဿတိ. ‘‘ပပဉ္စသညာသင်္ခါ သမုဒါစရန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၀၂၊ ၂၀၄) ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ခါ သမညာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၃၁၃-၁၃၁၅) ပညတ္တိယံ. ‘‘န သုကရံ သင်္ခါတု’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၂၈) ဂဏနာယ. ဣဓ ပန ဉာဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနေဝါဟ ‘‘ပဋိသဉ္ဇာနိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာတိ အတ္ထော’’တိ. အာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏာ အာဒီနဝပဋိသင်္ခါတိ ယောဇနာ. သမ္ပလိမဋ္ဌန္တိ ဃံသိတံ. အနုဗျဉ္ဇနသောတိ ဟတ္ထပါဒသိတအာလောကိတဝိလောကိတာဒိပ္ပကာရဘာဂသော. တဉှိ အယောနိသောမနသိကရောတော ကိလေသာနံ အနုဗျဉ္ဇနတော ‘‘အနုဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟောတိ ဣတ္ထိပုရိသနိမိတ္တဿ သုဘနိမိတ္တာဒိကဿ ဝါ ကိလေသဝတ္ထုဘူတဿ နိမိတ္တဿ ဂါဟော. အာဒိတ္တပရိယာယေနာတိ အာဒိတ္တပရိယာယေ (သံ. နိ. ၄.၂၈၊ မဟာဝ. ၅၄) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယထာ ဣတ္ထိယာ ဣန္ဒြိယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ၊ န ဧဝမိဒံ၊ ဣဒံ ပန စက္ခုမေဝ ဣန္ဒြိယန္တိ စက္ခုန္ဒြိယံ. တေနာဟ ‘‘စက္ခုမေဝ ဣန္ဒြိယ’’န္တိ. ယထာ အာဝါဋေ နိယတဋ္ဌိတိကော ကစ္ဆပေါ ‘‘အာဝါဋကစ္ဆပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ တံ ဌာနော သံဝရော စက္ခုန္ဒြိယသံဝရော. တေနာဟ ‘‘စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော စက္ခုန္ဒြိယသံဝရော’’တိ. နနု စ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ နတ္ထိ. န ဟိ စက္ခုပသာဒံ နိဿာယ သတိ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အပိစ ယဒါ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ တဒါ ဘဝင်္ဂေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေ ကိရိယမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ၊ တတော ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ၊ တတော ဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ၊ တတော ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဒနန္တရံ ဇဝနံ ဇဝတိ. တတ္ထာပိ နေဝ ဘဝင်္ဂသမယေ၊ န အာဝဇ္ဇနာဒီနံ အညတရသမယေ စ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ အတ္ထိ. ဇဝနက္ခဏေ ပန သစေ ဒုဿီလျံ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ အညာဏံ ဝါ အက္ခန္တိ ဝါ ကောသဇ္ဇံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အသံဝရော ဟောတိ. တသ္မိံ ပန သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု သံဝရော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဇဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ဟေသ။ပေ။ စက္ခုန္ဒြိယသံဝရောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ နဂရေ စတူသု ဒွါရေသု အသံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရဒွါရကောဋ္ဌကဂဗ္ဘာဒယော သုသံဝုတာ၊ တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ အရက္ခိတံ အဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေန ဟိ ပဝိသိတွာ စောရာ ယဒိစ္ဆကံ ကရေယျုံ၊ ဧဝမေဝံ ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. ယထာ ပန နဂရဒွါရေသု သံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရာဒယော အသံဝုတာ၊ တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ သုရက္ခိတံ သုဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေသု ဟိ ပိဟိတေသု စောရာနံ ပဝေသော နတ္ထိ၊ ဧဝမေဝံ ဇဝနေ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ သုဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ၊ တသ္မာ ဇဝနက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ စက္ခုန္ဒြိယသံဝရောတိ ဝုတ္တောတိ.

သံဝရေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော သံဝုတောတိ အာဟ ‘‘ဥပေတော’’တိ. အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော သုန္ဒရတရောတိ ဥပရိ ပါဠိယံ သန္ဒိဿနတော ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိ.

ယန္တိ အာဒေသောတိ ဣမိနာ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန သဒ္ဓိံ ဝစနဝိပလ္လာသော ကတောတိ ဒဿေတိ၊ နိပါတပဒံ ဝါ ဧတံ ပုထုဝစနတ္ထံ. ဝိဃာတကရာတိ စိတ္တဝိဃာတကရာ၊ ကာယစိတ္တဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တကာ ဝါ. ယထာဝုတ္တကိလေသဟေတုကာ ဒါဟာနုဗန္ဓာ ဝိပါကာ ဧဝ ဝိပါကပရိဠာဟာ. ယထာ ပနေတ္ထ အာသဝါ အညေ စ ဝိဃာတကရာ ကိလေသပရိဠာဟာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘စက္ခုဒွါရသ္မိဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. ဧတ္ထ စ သံဝရဏူပါယော၊ သံဝရိတဗ္ဗံ၊ သံဝရော၊ ယတော သော သံဝရော၊ ယတ္ထ သံဝရော၊ ယထာ သံဝရော၊ ယဉ္စ သံဝရဖလန္တိ အယံ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကထံ? ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော’’တိ ဟိ သံဝရဏူပါယော. စက္ခုန္ဒြိယံ သံဝရိတဗ္ဗံ. သံဝရဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာ သတိ သံဝရော. ‘‘အသံဝုတဿာ’’တိ သံဝရဏာဝဓိ. အသံဝရတော ဟိ သံဝရဏံ. သံဝရိတဗ္ဗဂ္ဂဟဏသိဒ္ဓေါ ဣဓ သံဝရဝိသယော. စက္ခုန္ဒြိယဉှိ သံဝရဏံ ဉာဏံ ရူပါရမ္မဏေ သံဝရယတီတိ အဝုတ္တသိဒ္ဓေါယမတ္ထော. အာသဝတန္နိမိတ္တကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေါ ဖလံ. ဧဝံ သောတဒွါရာဒီသု ယောဇေတဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ မနောဒွါရေ ပဉ္စဒွါရေ စာတိ သဗ္ဗသ္မိံ ဒွါရေ.

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရန္တိအာဒီသု ‘‘သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိနာ ပစ္စဝေက္ခဏမေဝ ယောနိသော ပဋိသင်္ခါ. ဤဒိသန္တိ ဧဝရူပံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ. ဘဝပတ္ထနာယ အဿာဒယတောတိ ဘဝပတ္ထနာမုခေန ဘာဝိတံ အာရမ္မဏံ အဿာဒေန္တဿ. စီဝရန္တိ နိဝါသနာဒိ ယံ ကိဉ္စိစီဝရံ. ပဋိသေဝတီတိ နိဝါသနာဒိဝသေန ပရိဘုဉ္ဇတိ. ယာဝဒေဝါတိ ပယောဇနပရိမာဏနိယမနံ. သီတပ္ပဋိဃာတာဒိယေဝ ဟိ ယောဂိနော စီဝရပ္ပဋိသေဝနပ္ပယောဇနံ. သီတဿာတိ သီတဓာတုက္ခောဘတော ဝါ ဥတုပရိဏာမတော ဝါ ဥပ္ပန္နဿ သီတဿ. ပဋိဃာတာယာတိ ပဋိဃာတနတ္ထံ တပ္ပစ္စယဿ ဝိကာရဿ ဝိနောဒနတ္ထံ. ဥဏှဿာတိ အဂ္ဂိသန္တာပတော ဥပ္ပန္နဿ ဥဏှဿ. ဍံသာဒယော ပါကဋာယေဝ. ပုန ယာဝဒေဝါတိ နိယတပ္ပယောဇနပရိမာဏနိယမနံ. နိယတဉှိ ပယောဇနံ စီဝရံ ပဋိသေဝန္တဿ ဟိရိကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနံ၊ ဣတရံ ကဒါစိ. ဟိရိကောပီနန္တိ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနံ. ယသ္မိဉှိ အင်္ဂေ ဝိဝဋေ ဟိရီ ကုပ္ပတိ ဝိနဿတိ၊ တံ ဟိရိယာ ကောပနတော ဟိရိကောပီနံ၊ တံပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ စီဝရံ ပဋိသေဝတိ.

ပိဏ္ဍပါတန္တိ ယံ ကိဉ္စိ အာဟာရံ. သော ဟိ ပိဏ္ဍောလျေန ဘိက္ခုနော ပတ္တေ ပတနတော၊ တတ္ထ တတ္ထ လဒ္ဓဘိက္ခာပိဏ္ဍာနံ ပါတော သန္နိပါတောတိ ဝါ ‘‘ပိဏ္ဍပါတော’’တိ ဝုစ္စတိ. နေဝ ဒဝါယာတိ န ကီဠနာယ. န မဒါယာတိ န ဗလမဒမာနမဒပုရိသမဒတ္ထံ. န မဏ္ဍနာယာတိ န အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ပီဏနဘာဝတ္ထံ. န ဝိဘူသနာယာတိ န တေသံယေဝ သောဘတ္ထံ၊ ဆဝိသမ္ပတ္တိအတ္ထန္တိ အတ္ထော. ဣမာနိ ယထာက္ကမံ မောဟဒေါသသဏ္ဌာနဝဏ္ဏရာဂူပနိဿယပ္ပဟာနတ္ထာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပုရိမံ ဝါ ဒွယံ အတ္တနော သံကိလေသုပ္ပတ္တိနိသေဓနတ္ထံ၊ ဣတရံ ပရဿပိ. စတ္တာရိပိ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂဿ ပဟာနတ္ထံ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကာယဿာတိ ရူပကာယဿ. ဌိတိယာ ယာပနာယာတိ ပဗန္ဓဋ္ဌိတတ္ထဉ္စေဝ ပဝတ္တိယာ အဝိစ္ဆေဒနတ္ထဉ္စ၊ စိရကာလဋ္ဌိတတ္ထံ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ပဝတ္တာပနတ္ထံ. ဝိဟိံသူပရတိယာတိ ဇိဃစ္ဆာဒုက္ခဿ ဥပရမတ္ထံ. ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယာတိ သာသနမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယာနံ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထံ. ဣတီတိ ဧဝံ ဣမိနာ ဥပါယေန. ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမီတိ ပုရာဏံ အဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနံ ပဋိဟနိဿာမိ. နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ နဝံ ဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ. တဿာ ဟိ အနုပ္ပဇ္ဇနတ္ထမေဝ အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ဧတ္ထ အဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ နာမ ယထာဝုတ္တဇိဃစ္ဆာနိမိတ္တာ ဝေဒနာ. သာ ဟိ အဘုဉ္ဇန္တဿ ဘိယျော ဘိယျောပဝဍ္ဎနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဘုတ္တပစ္စယာ အနုပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာပိ ခုဒါနိမိတ္တာဝ အင်္ဂဒါဟသူလာဒိဝေဒနာ အပ္ပဝတ္တာ. သာ ဟိ ဘုတ္တပစ္စယာ အနုပ္ပန္နာဝ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ဝိဟိံသာနိမိတ္တတာ စေတာသံ ဝိဟိံသာယ ဝိသေသော.

ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတီတိ ယာပနာ စ မေ စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ ဘဝိဿတိ. ‘‘ယာပနာယာ’’တိ ဣမိနာ ဇီဝိတိန္ဒြိယယာပနာ ဝုတ္တာ၊ ဣဓ စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ အဝိစ္ဆေဒသင်္ခါတာ ယာပနာတိ အယမေတာသံ ဝိသေသော. အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာတိ အယုတ္တပရိယေသနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂပရိဝဇ္ဇနေန အနဝဇ္ဇတာ၊ ပရိမိတပရိဘောဂေန ဖာသုဝိဟာရော. အသပ္ပါယာပရိမိတဘောဇနပစ္စယာ အရတိတန္ဒီဝိဇမ္ဘိတာဝိညုဂရဟာဒိဒေါသာဘာဝေန ဝါ အနဝဇ္ဇတာ. သပ္ပါယပရိမိတဘောဇနပစ္စယာ ကာယဗလသမ္ဘဝေန ဖာသုဝိဟာရော. ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကဘောဇနပရိဝဇ္ဇနေန ဝါ သေယျသုခပဿသုခမိဒ္ဓသုခါဒီနံ အဘာဝတော အနဝဇ္ဇတာ. စတုပဉ္စာလောပမတ္တဦနဘောဇနေန စတုဣရိယာပထယောဂျတာပါဒနတော ဖာသုဝိဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ၊ အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊ ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃၊ မိ. ပ. ၆.၅.၁၀)၊

ဧတ္တာဝတာ စ ပယောဇနပရိဂ္ဂဟော၊ မဇ္ဈိမာ စ ပဋိပဒါ ဒီပိတာ ဟောတိ. ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတီတိ ပယောဇနပရိဂ္ဂဟဒီပနာ. ယာတြာ ဟိ နံ အာဟာရူပယောဂံ ပယောဇေတိ. ဓမ္မိကသုခါပရိစ္စာဂဟေတုကော ဖာသုဝိဟာရော မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ အန္တဒွယပရိဝဇ္ဇနတော.

သေနာသနန္တိ သေနဉ္စ အာသနဉ္စ. ယတ္ထ ဝိဟာရာဒိကေ သေတိ နိပဇ္ဇတိ အာသတိ နိသီဒတိ၊ တံ သေနာသနံ. ဥတုပရိဿယဝိနောဒနပ္ပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထန္တိ ဥတုယေဝ ပရိသဟနဋ္ဌေန ပရိဿယော သရီရာဗာဓစိတ္တဝိက္ခေပကရော၊ တဿ ဝိနောဒနတ္ထံ၊ အနုပ္ပန္နဿ အနုပ္ပါဒနတ္ထံ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝူပသမနတ္ထဉ္စာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယထာဝုတ္တော ဥတု စ သီဟဗျဂ္ဃါဒိပါကဋပရိဿယော စ ရာဂဒေါသာဒိပဋိစ္ဆန္နပရိဿယော စ ဥတုပရိဿယော၊ တဿ ဝိနောဒနတ္ထဉ္စေဝ ဧကီဘာဝဖာသုကတ္ထဉ္စ. စီဝရပ္ပဋိသေဝနေ ဟိရီကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနံ ဝိယ တံ နိယတပယောဇနန္တိ ပုန ‘‘ယာဝဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရန္တိ ရောဂဿ ပစ္စနီကပ္ပဝတ္တိယာ ဂိလာနပစ္စယော၊ တတော ဧဝ ဘိသက္ကဿ အနုညာတဝတ္ထုတာယ ဘေသဇ္ဇံ၊ ဇီဝိတဿ ပရိဝါရသမ္ဘာရဘာဝေဟိ ပရိက္ခာရော စာတိ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရော၊ တံ. ဝေယျာဗာဓိကာနန္တိ ဝေယျာဗာဓတော ဓာတုက္ခောဘတော စ တံနိဗ္ဗတ္တကုဋ္ဌဂဏ္ဍပီဠကာဒိရောဂတော ဥပ္ပန္နာနံ. ဝေဒနာနန္တိ ဒုက္ခဝေဒနာနံ. အဗျာဗဇ္ဈပရမတာယာတိ နိဒ္ဒုက္ခပရမဘာဝါယ. ယာဝ တံ ဒုက္ခံ သဗ္ဗံ ပဟီနံ ဟောတိ၊ တာဝ ပဋိသေဝါမီတိ ယောဇနာ. ဧဝမေတ္ထ သင်္ခေပေနေဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နဝဝေဒနုပ္ပါဒတောပီတိ န ကေဝလံ အာယတိံ ဧဝ ဝိပါကပရိဠာဟာ၊ အထ ခေါ အတိဘောဇနပစ္စယာ အလံသာဋကာဒီနံ ဝိယ နဝဝေဒနုပ္ပါဒတောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကမ္မဋ္ဌာနိကဿ စလနံ နာမ ကမ္မဋ္ဌာနပရိစ္စာဂေါတိ အာဟ ‘‘စလတိ ကမ္ပတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီ’’တိ. ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿာ’’တိ ဧတ္ထ စ လောမသနာဂတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ. ထေရော ကိရ စေတိယပဗ္ဗတေ ပိယင်္ဂုဂုဟာယ ပဓာနဃရေ ဝိဟရန္တော အန္တရဋ္ဌကေ ဟိမပါတသမယေ လောကန္တရိကနိရယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဇဟန္တောဝ အဗ္ဘောကာသေ ဝီတိနာမေသိ. ဂိမှသမယေ စ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဗဟိစင်္ကမေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောတော သေဒါပိဿ ကစ္ဆေဟိ မုစ္စန္တိ. အထ နံ အန္တေဝါသိကော အာဟ – ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ နိသီဒထ၊ သီတလော ဩကာသော’’တိ. ထေရော ‘‘ဥဏှဘယေနေဝမှိ၊ အာဝုသော၊ ဣဓ နိသိန္နော’’တိ အဝီစိမဟာနိရယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ နိသီဒိယေဝ. ဥဏှန္တိ စေတ္ထ အဂ္ဂိသန္တာပေါဝ ဝေဒိတဗ္ဗော သူရိယသန္တာပဿ ပရတော ဝုစ္စမာနတ္တာ. သူရိယသန္တာပဝသေန ပနေတံ ဝတ္ထု ဝုတ္တံ.

ယော စ ဒွေ တယော ဝါရေ ဘတ္တံ ဝါ ပါနီယံ ဝါ အလဘမာနောပိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အတ္တနော ပေတ္တိဝိသယူပပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အဝေဓန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိယေဝ. ဍံသမကသဝါတာတပသမ္ဖဿေဟိ ဖုဋ္ဌော စေပိ တိရစ္ဆာနူပပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အဝေဓန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိယေဝ. သရီသပသမ္ဖဿေန ဖုဋ္ဌော စာပိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ သီဟဗျဂ္ဃါဒိမုခေသု အနေကဝါရံ ပရိဝတ္တိတပုဗ္ဗဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အဝေဓန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိယေဝ ပဓာနိယတ္ထေရော ဝိယ၊ အယံ ‘‘ခမော ဇိဃစ္ဆာယ။ပေ။ သရီသပသမ္ဖဿာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ထေရံ ကိရ ခဏ္ဍစေလဝိဟာရေ ကဏိကာရပဓာနိယဃရေ အရိယဝံသဓမ္မံ သုဏန္တညေဝ ဃောရဝိသော သပ္ပေါ ဍံသိ. ထေရော ဇာနိတွာပိ ပသန္နစိတ္တော နိသိန္နော ဓမ္မံယေဝ သုဏာတိ၊ ဝိသဝေဂေါ ထဒ္ဓေါ အဟောသိ. ထေရော ဥပသမ္ပဒမာဠံ အာဒိံ ကတွာ သီလံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘ဝိသုဒ္ဓသီလောမှီ’’တိ ပီတိံ ဥပ္ပါဒေသိ၊ သဟ ပီတုပ္ပါဒါ ဝိသံ နိဝတ္တိတွာ ပထဝိံ ပါဝိသိ. ထေရော တတ္ထေဝ စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ယော ပန အက္ကောသဝသေန ဒုရုတ္တေ ဒုရုတ္တတ္တာယေဝ စ ဒုရာဂတေ အပိ အန္တိမဝတ္ထုသညိတေ ဝစနပထေ သုတွာ ခန္တိဂုဏံယေဝ ပစ္စဝေက္ခိတွာ န ဝေဓတိ ဒီဃဘာဏကအဘယတ္ထေရော ဝိယ၊ အယံ ‘‘ခမော ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ထေရော ကိရ ပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမတာယ မဟာအရိယဝံသပ္ပဋိပဒံ ကထေသိ၊ သဗ္ဗော မဟာဂါမော အာဂစ္ဆတိ၊ ထေရဿ မဟာသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. တံ အညတရော မဟာထေရော အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ဒီဃဘာဏကော ‘အရိယဝံသံ ကထေမီ’တိ သဗ္ဗရတ္တိံ ကောလာဟလံ ကရောတီ’’တိအာဒီဟိ အက္ကောသိ. ဥဘောပိ စ အတ္တနော အတ္တနော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တာ ဂါဝုတမတ္တံ ဧကပထေန အဂမံသု. သကလဂါဝုတမ္ပိ သော တံ အက္ကောသိယေဝ. တတော ယတ္ထ ဒွိန္နံ ဝိဟာရာနံ မဂ္ဂေါ ဘိဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ ဌတွာ ဒီဃဘာဏကတ္ထေရော တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဧသော၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ မဂ္ဂေါ’’တိ အာဟ. သော အဿုဏန္တော ဝိယ အဂမာသိ. ထေရောပိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ နိသီဒိ. တမေနံ အန္တေဝါသိကော ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ သကလဂါဝုတံ ပရိဘာသန္တံ န ကိဉ္စိ အဝေါစုတ္ထာ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘ခန္တိယေဝါဝုသော၊ မယှံ ဘာရော၊ န အက္ခန္တိ၊ ဧကပဒုဒ္ဓါရေပိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိယောဂံ န ပဿာမီ’’တိ အာဟ.

ဝစနမေဝ တဒတ္ထံ ဉာပေတုကာမာနဉ္စ ပထော ဥပါယောတိ အာဟ ‘‘ဝစနမေဝ ဝစနပထော’’တိ. အသုခဋ္ဌေန ဝါ တိဗ္ဗာ. ယဉှိ န သုခံ၊ တံ အနိဋ္ဌံ တိဗ္ဗန္တိ ဝုစ္စတိ. အဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတီတိ ယထာဝုတ္တဝေဒနာနံ အဓိဝါသကသဘာဝေါ ဟောတိ. စိတ္တလပဗ္ဗတေ ပဓာနိယတ္ထေရဿ ကိရ ရတ္တိံ ပဓာနေန ဝီတိနာမေတွာ ဌိတဿ ဥဒရဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော တံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော အာဝတ္တတိ ပရိဝတ္တတိ. တမေနံ စင်္ကမနပဿေ ဌိတော ပိဏ္ဍပါတိယတ္ထေရော အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ ပဗ္ဗဇိတော နာမ အဓိဝါသနသီလော ဟောတီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ အဓိဝါသေတွာ နိစ္စလော သယိ. ဝါတော နာဘိတော ယာဝ ဟဒယံ ဖာလေသိ. ထေရော ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိပဿန္တော မုဟုတ္တေန အနာဂါမီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာတိ ‘‘ဥဏှေန ဖုဋ္ဌဿ သီတံ ပတ္ထယတော’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗတ္ထ ဥဏှာဒိနိမိတ္တံ ကာမာသဝုပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နတ္ထိ သုဂတိဘဝေ သီတံ ဝါ ဥဏှံ ဝါတိ အနိဋ္ဌံ သီတံ ဝါ ဥဏှံ ဝါ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. အတ္တဂ္ဂါဟေ သတိ အတ္တနိယဂ္ဂါဟောတိ အာဟ ‘‘မယှံ သီတံ ဥဏှန္တိ ဂါဟော ဒိဋ္ဌာသဝေါ’’တိ.

အဟံ သမဏောတိ ‘‘အဟံ သမဏော၊ ကိံ မမ ဇီဝိတေန ဝါ မရဏေန ဝါ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာတိ အဓိပ္ပါယော. ပစ္စဝေက္ခိတွာတိ ဂါမပ္ပဝေသပ္ပယောဇနာဒိဉ္စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ. ပဋိက္ကမတီတိ ဟတ္ထိအာဒီနံ သမီပဂမနတော အပက္ကမတိ. ဌာယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဌာနံ၊ ကဏ္ဋကာနံ ဌာနံ ကဏ္ဋကဋ္ဌာနံ၊ ယတ္ထ ကဏ္ဋကာနိ သန္တိ၊ တံ ဩကာသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အမနုဿဒုဋ္ဌာနီတိ အမနုဿသဉ္စာရေန ဒူသိတာနိ၊ သပရိဿယာနီတိ အတ္ထော. အနိယတဝတ္ထုဘူတန္တိ အနိယတသိက္ခာပဒဿ ကာရဏဘူတံ. ဝေသိယာဒိဘေဒတောတိ ဝေသိယာဝိဓဝါထုလ္လကုမာရိကာပဏ္ဍကပါနာဂါရဘိက္ခုနိဘေဒတော. သမာနန္တိ သမံ၊ အဝိသမန္တိ အတ္ထော. အကာသိ ဝါတိ တာဒိသံ အနာစာရံ အကာသိ ဝါ. သီလသံဝရသင်္ခါတေနာတိ ကထံ ပရိဝဇ္ဇနံ သီလံ? အနာသနပရိဝဇ္ဇနေန ဟိ အနာစာရပရိဝဇ္ဇနံ ဝုတ္တံ. အနာစာရာဂေါစရပရိဝဇ္ဇနံ စာရိတ္တသီလတာယ သီလသံဝရော. တထာ ဟိ ဘဂဝတာ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီ’’တိ (ဝိဘ. ၅၀၈) သီလသံဝရဝိဘဇနေ အာစာရဂေါစရသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တေန ‘‘အတ္ထိ အနာစာရော၊ အတ္ထိ အဂေါစရော’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၁၃-၅၁၄) အာစာရဂေါစရာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတာ. ‘‘စဏ္ဍံ ဟတ္ထိံ ပရိဝဇ္ဇေတီ’’တိ ဝစနတော ဟတ္ထိအာဒိပရိဝဇ္ဇနမ္ပိ ဘဂဝတော ဝစနာနုဋ္ဌာနန္တိ ကတွာ အာစာရသီလမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣတိပီတိ ဣမိနာပိ ကာရဏေန အယောနိသောမနသိကာရသမုဋ္ဌိတတ္တာပိ၊ လောဘာဒိသဟဂတတ္တာပိ၊ ကုသလပ္ပဋိပက္ခတောပီတိအာဒီဟိ ကာရဏေဟိ အယံ ဝိတက္ကော အကုသလောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ နယေန သာဝဇ္ဇောတိအာဒီသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ အကုသလောတိအာဒိနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ကာမဝိတက္ကဿ အာဒီနဝံ ဒဿေတိ၊ ဒုက္ခဝိပါကောတိ ဣမိနာ သမ္ပရာယိကံ. အတ္တဗျာဗာဓာယ သံဝတ္တတီတိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အာဒီနဝဝိဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပ္ပန္နဿ ကာမဝိတက္ကဿ အနဓိဝါသနံ နာမ ပုန တာဒိသဿ အနုပ္ပါဒနံ. တံ ပနဿ ပဟာနံ ဝိနောဒနံ ဗျန္တိကရဏံ အနဘာဝဂမနန္တိ စ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပါဠိယံ – ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပဇဟတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အနဓိဝါသေန္တော ကိံ ကရောတီ’’တိအာဒိမာဟ. ပဟာနဉ္စေတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနမေဝ၊ န သမုစ္ဆေဒေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိနောဒေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေနေဝ အတ္ထော ဒဿိတော. ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေတိ တေသံ ပါပဝိတက္ကာနံ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာဂဟဏံ ဝါ ကတံ သိယာ အနဝသေသဂ္ဂဟဏံ ဝါ. တေသု ပဌမံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဥပ္ပန္နမတ္တေ’’တိ၊ သမ္ပတိဇာတေတိ အတ္ထော. အနဝသေသဂ္ဂဟဏံ ဗျာပနိစ္ဆာယံ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သတက္ခတ္တုမ္ပိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဉာတိဝိတက္ကောတိ ‘‘အမှာကံ ဉာတယော သုခဇီဝိနော သမ္ပတ္တိယုတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဂေဟဿိတပေမဝသေန ဉာတကေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကော. ဇနပဒဝိတက္ကောတိ ‘‘အမှာကံ ဇနပဒေါ သုဘိက္ခော သမ္ပန္နသဿော ရမဏီယော’’တိအာဒိနာ ဂေဟဿိတပေမဝသေန ဇနပဒံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကော. ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနာဒီဟိ ဒုက္ခေ နိဇ္ဇိဏ္ဏေ သမ္ပရာယေ သတ္တာ သုခီ ဟောန္တိ အမရာတိ ဒုက္ကရကာရိကာယ ပဋိသံယုတ္တော အမရတ္ထာယ ဝိတက္ကော. တံ ဝါ အာရဗ္ဘ အမရာဝိက္ခေပဒိဋ္ဌိသဟဂတော အမရော စ သော ဝိတက္ကော စာတိ အမရာဝိတက္ကော. ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တောတိ ပရေသု ဥပဋ္ဌာကာဒီသု သဟနန္ဒိတာဒိဝသေန ပဝတ္တော အနုဒ္ဒယတာပတိရူပကော ဂေဟဿိတပေမပ္ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော. လာဘသက္ကာရသိလောကပ္ပဋိသံယုတ္တောတိ စီဝရာဒိလာဘေန စ သက္ကာရေန စ ကိတ္တိသဒ္ဒေန စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပဋိသံယုတ္တော. အနဝညတ္တိပ္ပဋိသံယုတ္တောတိ ‘‘အဟော ဝတ မံ ပရေ န အဝဇာနေယျုံ၊ န ဟေဋ္ဌာ ကတွာ မညေယျုံ၊ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုံ ကရေယျု’’န္တိ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကော.

ကာမဝိတက္ကော ကာမသင်္ကပ္ပနသဘာဝတော ကာမာသဝပ္ပတ္တိယာ သာတိသယတ္တာ စ ကာမနာကာရောတိ အာဟ ‘‘ကာမဝိတက္ကော ပနေတ္ထ ကာမာသဝေါ’’တိ. တဗ္ဗိသေသောတိ ကာမာသဝဝိသေသော ဘဝသဘာဝတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ကာမဝိတက္ကာဒိကေ ဝိနောဒေတိ အတ္တနော သန္တာနတော နီဟရတိ ဧတေနာတိ ဝိနောဒနံ၊ ဝီရိယန္တိ အာဟ ‘‘ဝီရိယသံဝရသင်္ခါတေန ဝိနောဒနေနာ’’တိ.

‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိယော ပရိပူရေန္တီ’’တိ ဝစနတော ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တီနံ အနဓိဂမော တတော စ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခာနတိဝတ္တိ အဘာဝနာယ အာဒီနဝေါ. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တဘာဝါဒိဝသေန စ ဘာဝနာယ အာနိသံသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ထောမေန္တောတိ အာသဝပဟာနဿ ဒုက္ကရတ္တာ တာယ ဧဝ ဒုက္ကရကိရိယာယ တံ အဘိတ္ထဝန္တော. သံဝရေနေဝ ပဟီနာတိ သံဝရေန ပဟီနာ ဧဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န အပ္ပဟီနေသုယေဝ ပဟီနသညီ’’တိ.

အာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.