၈. အရိယဝံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၈. အဋ္ဌမေ ဝံသ-သဒ္ဒေါ ‘‘ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာ နိသီဒတီ’’တိအာဒီသု ဒွိန္နံ ဂေါပါနသီနံ သန္ဓာနဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗဒဏ္ဍကေ အာဂတော.

‘‘ဝံသော ဝိသာလော စ ယထာ ဝိသတ္တော၊

ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ၊

ဝံသက္ကဠီရောဝ အသဇ္ဇမာနော၊

ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ. –

အာဒီသု ကဋ္ဌကေ. ‘‘ဘေရိသဒ္ဒေါ မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါ ဝံသတာလသဒ္ဒေါ’’တိအာဒီသု တူရိယဝိသေသေ၊ ဝေဏူတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဘိန္နေန ပိဋ္ဌိဝံသေန မတော ဟတ္ထီ’’တိအာဒီသု ဟတ္ထိအာဒီနံ ပိဋ္ဌိဝေမဇ္ဈေ ပဒေသေ. ‘‘ကုလဝံသံ ဌပေဿာမီ’’တိအာဒီသု ကုလနွယေ. ‘‘ဝံသာနုရက္ခကော ပဝေဏီပါလကော’’တိအာဒီသု ဂုဏာနုပုဗ္ဗိယံ ဂုဏာနံ ပဗန္ဓပ္ပဝတ္တိယံ. ဣဓ ပန စတုပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမတာသင်္ခါတဂုဏာနံ ပဗန္ဓေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တဿ ပန ဝံသဿ ကုလနွယံ ဂုဏနွယဉ္စ နိဒဿနဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ခတ္တိယဝံသောတိ ခတ္တိယကုလဝံသော. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. သမဏဝံသော ပန သမဏတန္တိ သမဏပဝေဏီ. မူလဂန္ဓာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ယထာ သာရဂန္ဓာဒီနံ သင်္ဂဟော၊ ဧဝမေတ္ထ ဂေါရသာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဒုတိယေန ပန အာဒိ-သဒေန ကာသိကဝတ္ထသပ္ပိမဏ္ဍာဒီနံ.

အရိယ-သဒ္ဒေါ အမိလက္ခေသုပိ မနုဿေသု ပဝတ္တတိ၊ ယေသံ နိဝသနဋ္ဌာနံ အရိယံ အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘ယာဝတာ၊ အာနန္ဒ၊ အရိယံ အာယတန’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၂၊ ဥဒါ. ၇၆). လောကိယသာဓုဇနေသုပိ ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာ၊ တေသံ အဟံ အညတရော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၅). ဣဓ ပန ယေ ‘‘အာရကာ ကိလေသေဟီ’’တိအာဒိနာ လဒ္ဓနိဗ္ဗစနာ ပဋိဝိဒ္ဓအရိယသစ္စာ၊ တေ ဧဝ အဓိပ္ပေတာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကေ ပန တေ အရိယာ’’တိ ပုစ္ဆံ ကတွာ ‘‘အရိယာ ဝုစ္စန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယေ မဟာပဏိဓာနကပ္ပတော ပဋ္ဌာယ ယာဝါယံ ကပ္ပေါ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဥပ္ပန္နာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ. တေ တာဝ သရူပတော ဒဿေတွာ တဒညေပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဗုဒ္ဓသာဝကေ စ သင်္ဂဟေတွာ အနဝသေသတော အရိယေ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယာဝ သာသနံ အန္တရဓာယတိ၊ တာဝ သတ္ထာ ဓရတိ ဧဝ နာမာတိ ဣမမေဝ ဘဂဝန္တံ. ယေ စေတရဟိ ဗုဒ္ဓသာဝကာ၊ တေ စ သန္ဓာယ ပစ္စုပ္ပန္နဂ္ဂဟဏံ. တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ တေ တေ ပစ္စုပ္ပန္နာတိ စေ၊ အတီတာနာဂတဂ္ဂဟဏံ န ကတ္တဗ္ဗံ သိယာ.

ဣဒါနိ ယထာ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမိ၊ ယဒိဒံ ဆ ဆက္ကာနီ’’တိ ဆဆက္ကဒေသနာယ (မ. နိ. ၃.၄၂၀) အဋ္ဌဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ. ဧဝံ မဟာအရိယဝံသဒေသနာယ အရိယာနံ ဝံသံ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဝံသာ အဂ္ဂညာ ရတ္တညာ ဝံသညာ ပေါရာဏာ၊ အသံကိဏ္ဏာ အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာ န သံကီယန္တိ န သံကီယိဿန္တိ၊ အပ္ပဋိကုဋ္ဌာ သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီ’’တိ ယေဟိ နဝဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ၊ တာနိ တာဝ အာနေတွာ ထောမနာဝသေနေဝ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘တေ ခေါ ပနေတေ’’တိအာဒိမာဟ. အဂ္ဂါတိ ဇာနိတဗ္ဗာ သဗ္ဗဝံသေဟိ သေဋ္ဌဘာဝတော သေဋ္ဌဘာဝသာဓနတော စ.

ရတ္တညာ စိရရတ္တာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ ရတ္တညူဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ တေဟိ စ တထာ အနုဋ္ဌိတတ္တာ. ဝံသာတိ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနံ ဝံသာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ. ပေါရာဏာတိ ပုရာတနာ. န အဓုနပ္ပတ္တိကာတိ န အဓုနာတနာ. အဝိကိဏ္ဏာတိ န ခိတ္တာ န ဆဍ္ဍိတာ. တေနာဟ ‘‘အနပနီတာ’’တိ. န အပနီတပုဗ္ဗာတိ န ဆဍ္ဍိတပုဗ္ဗာ၊ တိဿန္နမ္ပိ သိက္ခာနံ ပရိပူရဏူပါယဘာဝတော န ပရိစ္စတ္တပုဗ္ဗာ. တတော ဧဝ ဣဒါနိပိ န အပနီယန္တိ၊ အနာဂတေပိ န အပနီယိဿန္တိယေဝ. ဓမ္မသဘာဝဿ ဝိဇာနနေန ဝိညူ. သမိတပါပါ သမဏာ စေဝ ဗာဟိတပါပါ ဗြာဟ္မဏာ စ. တေဟိ အပ္ပဋိကုဋ္ဌာ အပ္ပဋိက္ခိတ္တာ. ယေ ဟိ န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗာ၊ တေ အနိန္ဒိတဗ္ဗာ. အဂရဟိတဗ္ဗာ အပရိစ္စဇိတဗ္ဗတာယ အပ္ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ.

သန္တုဋ္ဌောတိ ဧတ္ထ ယထာဓိပ္ပေတသန္တောသမေဝ ဒဿေန္တေန ပစ္စယသန္တောသဝသေန သန္တုဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ၊ ဈာနဝိပဿနာဒိဝသေနပိ ဣဓ ဘိက္ခုနော သန္တုဋ္ဌတာ ဟောတီတိ. ဣတရီတရေနာတိ ဣတရေန ဣတရေန. ဣတရသဒ္ဒေါ အနိယမဝစနော ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုစ္စမာနော ယံ-ကိဉ္စိသဒ္ဒေဟိ သမာနတ္ထော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယေန ကေနစီ’’တိ. သွာယံ အနိယမဝါစိတာယ ဧဝ ယထာ ထူလာဒီနံ အညတရဝစနော၊ ဧဝံ ယထာလဒ္ဓါဒီနမ္ပိ အညတရဝစနောတိ. တတ္ထ ဒုတိယပက္ခဿေဝ ဣဓ ဣစ္ဆိတဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ. နနု စ ယထာလဒ္ဓါဒယောပိ ထူလာဒယော ဧဝ? သစ္စမေတံ၊ တထာပိ အတ္ထိ ဝိသေသော. ယော ဟိ ယထာလဒ္ဓေသု ထူလာဒီသု သန္တောသော၊ သော ယထာလာဘသန္တောသောဝ၊ န ဣတရော. န ဟိ သော ပစ္စယမတ္တသန္နိဿယော ဣစ္ဆိတော၊ အထ ခေါ အတ္တနော ကာယဗလသာရုပ္ပဘာဝသန္နိဿယောပိ. ထူလဒုကာဒယော တယောပိ စီဝရေ လဗ္ဘန္တိ၊ မဇ္ဈိမော စတုပစ္စယသာဓာရဏော၊ ပစ္ဆိမော ပန စီဝရေ သေနာသနေ စ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမေ တယော သန္တောသေတိ ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကနယေန ဝုတ္တံ. ယေ ဟိ ပရတော ဂိလာနပစ္စယံ ပိဏ္ဍပါတေ ဧဝ ပက္ခိပိတွာ စီဝရေ ဝီသတိ၊ ပိဏ္ဍပါတေ ပန္နရသ၊ သေနာသနေ ပန္နရသာတိ သမပညာသ သန္တောသာ ဝုစ္စန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေပိ ယထာရဟံ ဣမေသု ဧဝ တီသု သန္တောသေသု သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆန္တီတိ.

စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဣဒံ နာမ စီဝရံ ကပ္ပိယ’’န္တိ ဇာတိတော စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗံ. စီဝရခေတ္တန္တိ စီဝရဿ ဥပ္ပတ္တိက္ခေတ္တံ. ပံသုကူလန္တိ ပံသုကူလစီဝရံ၊ ပံသုကူလလက္ခဏပ္ပတ္တံ စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. စီဝရသန္တောသောတိ စီဝရေ လဗ္ဘမာနော သဗ္ဗော သန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော. စီဝရပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ဓုတင်္ဂါနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ၊ ယာနိ ဂေါပေန္တော စီဝရသန္တောသေန သမ္မဒေဝ သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ. ခေါမကပ္ပါသိကကောသေယျကမ္ဗလသာဏဘင်္ဂါနိ ခေါမာဒီနိ. တတ္ထ ခေါမံ နာမ ခေါမသုတ္တေဟိ ဝါယိတံ ခေါမပဋ္ဋစီဝရံ. တထာ သေသာနိပိ. သာဏန္တိ သာဏဝါကသုတ္တေဟိ ကတစီဝရံ. ဘင်္ဂန္တိ ပန ခေါမသုတ္တာဒီနိ သဗ္ဗာနိ၊ ဧကစ္စာနိ ဝါ မိဿေတွာ ကတစီဝရံ. ဘင်္ဂမ္ပိ ဝါကမယမေဝါတိ ကေစိ. ဆာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ယဒိ ဧဝံ ဣတော အညာ ဝတ္ထဇာတိ နတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ. သာ ပန ဧတေသံ အနုလောမာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုကူလာဒီနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပတ္တုဏ္ဏံ၊ သောမာရပဋ္ဋံ၊ စီနပဋ္ဋံ၊ ဣဒ္ဓိဇံ၊ ဒေဝဒိန္နန္တိ တေသံ သင်္ဂဟော. တတ္ထ ဒုကူလံ သာဏဿ အနုလောမံ ဝါကမယတ္တာ. ပတ္တုဏ္ဏဒေသေ သဉ္ဇာတဝတ္ထံ ပတ္တုဏ္ဏံ. ‘‘ကောသေယျဝိသေသော’’တိ ဟိ အဘိဓာနကောသေ ဝုတ္တံ. သောမာရဒေသေ စီနဒေသေ စ ဇာတဝတ္ထာနိ သောမာရစီနပဋ္ဋာနိ. ပတ္တုဏ္ဏာဒီနိ တီဏိ ကောသေယျဿ အနုလောမာနိ ပါဏကေဟိ ကတသုတ္တမယတ္တာ. ဣဒ္ဓိဇံ ဧဟိဘိက္ခူနံ ပုညိဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တစီဝရံ၊ တံ ခေါမာဒီနံ အညတရံ ဟောတီတိ တေသံ ဧဝ အနုလောမံ. ဒေဝတာဟိ ဒိန္နစီဝရံ ဒေဝဒိန္နံ၊ တံ ကပ္ပရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တံ ဇာလိနိယာ ဒေဝကညာယ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဒိန္နဝတ္ထသဒိသံ၊ တမ္ပိ ခေါမာဒီနံယေဝ အနုလောမံ ဟောတိ တေသု အညတရဘာဝတော.

ဣမာနီတိ အန္တောဂဓာဝဓာရဏဝစနံ၊ ဣမာနိ ဧဝါတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓါဒီနံ ပရိဘောဂယောဂ္ဂတာယ ကပ္ပိယစီဝရာနိ. ဣဒါနိ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတာနိ ဧကဒေသေန ဒဿေတုံ ‘‘ကုသစီရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကုသတိဏေဟိ အညေဟိ ဝါ တာဒိသေဟိ တိဏေဟိ ကတစီဝရံ ကုသစီရံ. အက္ကဝါကာဒီဟိ ဝါကေဟိ ကတစီဝရံ ဝါကစီရံ. စတုက္ကောဏေဟိ တိကောဏေဟိ ဝါ ဖလကေဟိ ကတစီဝရံ ဖလကစီရံ. မနုဿာနံ ကေသေဟိ ကတကမ္ဗလံ ကေသကမ္ဗလံ. စာမရိဝါလအဿဝါလာဒီဟိ ကတံ ဝါလကမ္ဗလံ. မကစိတန္တူဟိ ဝါယိတော ပေါတ္ထကော. စမ္မန္တိ မိဂစမ္မာဒိ ယံ ကိဉ္စိ စမ္မံ. ဥလူကပက္ခေဟိ ဂန္ထိတွာ ကတစီဝရံ ဥလူကပက္ခံ. ဘုဇပတ္တတစာဒိမယံ ရုက္ခဒုဿံ. တိရီဋကန္တိ အတ္ထော. သုခုမတရာဟိ လတာဟိ လတာဝါကေဟိ ဝါ ဝါယိတံ လတာဒုဿံ. ဧရကဝါကေဟိ ကတံ ဧရကဒုဿံ. တထာ ကဒလိဒုဿံ. သုခုမေဟိ ဝေဠုဝိလီဝေဟိ ကတံ ဝေဠုဒုဿံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝက္ကလာဒီနံ သင်္ဂဟော. အကပ္ပိယစီဝရာနိ တိတ္ထိယဒ္ဓဇဘာဝတော.

အဋ္ဌန္နံ မာတိကာနံ ဝသေနာတိ ‘‘သီမာယ ဒေတိ၊ ကတိကာယ ဒေတီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၇၉) အာဂတာနံ အဋ္ဌန္နံ စီဝရုပ္ပတ္တိမာတိကာနံ ဝသေန. စီဝရာနံ ပဋိလာဘက္ခေတ္တဒဿနတ္ထဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘အဋ္ဌိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတိကာ’’တိအာဒိနာ မာတိကာ ဌပိတာ. မာတိကာတိ ဟိ မာတရော စီဝရုပ္ပတ္တိဇနိကာတိ.

သောသာနိကန္တိ သုသာနေ ပတိတံ. ပါပဏိကန္တိ အာပဏဒွါရေ ပတိတံ. ရထိယန္တိ ပုညတ္ထိကေဟိ ဝါတပါနန္တရေန ရထိကာယ ဆဍ္ဍိတစောဠကံ. သင်္ကာရကူဋကန္တိ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍိတစောဠကံ. သိနာနန္တိ နဟာနစောဠကံ၊ ယံ ဘူတဝေဇ္ဇေဟိ သသီသံ နဟာယိတွာ ကာလကဏ္ဏိစောဠန္တိ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တိတ္ထန္တိ တိတ္ထစောဠံ၊ သိနာနတိတ္ထေ ဆဍ္ဍိတပိလောတိကာ. အဂ္ဂိဒဍ္ဎန္တိ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎပ္ပဒေသံ. တဉှိ မနုဿာ ဆဍ္ဍေန္တိ. ဂေါခါယိတာဒီနိ ပါကဋာနေဝ. တာနိပိ ဟိ မနုဿာ ဆဍ္ဍေန္တိ. ဓဇံ ဥဿာပေတွာတိ နာဝံ အာရောဟန္တေဟိ ဝါ ယုဒ္ဓံ ပဝိသန္တေဟိ ဝါ ဓဇယဋ္ဌိံ ဥဿာပေတွာ၊ တတ္ထ ဗဒ္ဓံ ဝါတေန အာနီတံ တေဟိ ဆဍ္ဍိတန္တိ အဓိပ္ပါယော.

သာဒကဘိက္ခုနာတိ ဂဟပတိစီဝရဿ သာဒိယနဘိက္ခုနာ. ဧကမာသမတ္တန္တိ စီဝရမာသသညိတံ ဧကမာသမတ္တံ ဝိတက္ကေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န တတော ပရန္တိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗဿပိ ဟိ တဏှာနိဂ္ဂဟတ္ထာ သာသနေ ပဋိပတ္တီတိ. ပံသုကူလိကော အဒ္ဓမာသေနေဝ ကရောတိ အပရပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ပဋိလာဘဿ၊ ဣတရဿ ပန ပရပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ မာသမတ္တံ အနုညာတံ. ဣဒံ မာသဍ္ဎမာသမတ္တံ။ပေ။ ဝိတက္ကသန္တောသော ဝိတက္ကေန္တဿ ပရိမိတကာလိကတ္တာ. မဟာထေရံ တတ္ထ အတ္တနော သဟာယံ ဣစ္ဆန္တောပိ ဂရုဂါရဝေန ‘‘ဂါမဒွါရံ၊ ဘန္တေ၊ ဂမိဿာမိ’’ဣစ္စေဝါဟ. ထေရောပိ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ ‘‘အဟမ္ပာဝုသော၊ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝိတက္ကဿ အဝသရော မာ ဟောတူ’’တိ ပဉှံ ပုစ္ဆမာနော ဂါမံ ပါဝိသိ. ဥစ္စာရပလိဗုဒ္ဓေါတိ ဥစ္စာရေန ပီဠိတော. တဒါ ဘဂဝတော ဒုက္ကရကိရိယာနုဿရဏမုခေန တထာဂတေ ဥပ္ပန္နဿ ပီတိသောမနဿဝေဂဿ ဗလဝဘာဝေန ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ တသ္မိံယေဝ။ပေ။ တီဏိ ဖလာနိ ပတ္တော.

ကတ္ထ လဘိဿာမီတိ စိန္တနာပိ လာဘာသာပုဗ္ဗိကာတိ တထာ ‘‘အစိန္တေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သုန္ဒရံ လဘိဿာမိ၊ မနာပံ လဘိဿာမီ’’တိဧဝမာဒိစိန္တနာယ ကာ နာမ ကထာ၊ ကထံ ပန ဂန္တဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ဂမန’’န္တိ. တေန စီဝရံ ပဋိစ္စ ကိဉ္စိပိ န စိန္တေတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဿေတိ. အပေသလော အပ္ပတိရူပါယပိ ပရိယေသနာယ ပစ္စယော ဘဝေယျာတိ ‘‘ပေသလံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. အာဟရိယမာနန္တိ သုသာနာဒီသု ပတိတံ ဝတ္ထံ ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ ပံသုကူလပရိယေသနံ စရန္တီ’’တိ ဉတွာ ကေနစိ ပုရိသေန တတော အာနီယမာနံ. ဧဝံ လဒ္ဓံ ဂဏှန္တဿပီတိ ဧဝံ ပဋိလာဘသန္တောသံ အကောပေတွာ လဒ္ဓံ ဂဏှန္တဿပိ. အတ္တနောပဟောနကမတ္တေနေဝါတိ ယထာလဒ္ဓါနံ ပံသုကူလာနံ ဧကပဋ္ဋဒုပဋ္ဋာနံ အတ္ထာယ အတ္တနော ပဟောနကပ္ပမာဏေနေဝ. အဝဓာရဏေန ဥပရိ ပစ္စာသံ နိဝတ္တေတိ. ဂါမေ ဘိက္ခာယ အာဟိဏ္ဍန္တေန သပဒါနစာရိနာ ဝိယ ဒွါရပ္ပဋိပါဋိယာ စရဏံ လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနံ နာမ လောလုပ္ပဿ ဒူရသမုဿာရိတတ္တာ.

ယာပေတုန္တိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေတုံ. ဓောဝနုပဂေနာတိ ဓောဝနယောဂ္ဂေန. ပဏ္ဏာနီတိ အမ္ဗဇမ္ဗာဒိပဏ္ဏာနိ. အကောပေတွာတိ သန္တောသံ အကောပေတွာ. ပဟောနကနီဟာရေနေဝါတိ အန္တရဝါသကာဒီသု ယံ ကာတုကာမော၊ တဿ ပဟောနကနိယာမေနေဝ ယထာလဒ္ဓံ ထူလသုခုမာဒိံ ဂဟေတွာ ကရဏံ. တိမဏ္ဍလပ္ပဋိစ္ဆာဒနမတ္တဿေဝါတိ နိဝါသနံ စေ နာဘိမဏ္ဍလံ၊ ဇာဏုမဏ္ဍလံ၊ ဣတရဉ္စေ ဂလဝါဋမဏ္ဍလံ၊ ဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ တိမဏ္ဍလပ္ပဋိစ္ဆာဒနမတ္တဿေဝ ကရဏံ. တံ ပန အတ္ထတော တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဝုတ္တပရိမာဏံယေဝ ဟောတိ. အဝိစာရေတွာ န ဝိစာရေတွာ.

ကုသိဗန္ဓနကာလေတိ မဏ္ဍလာနိ ယောဇေတွာ သိဗ္ဗနကာလေ. သတ္တ ဝါရေတိ သတ္တ သိဗ္ဗနဝါရေ. ကပ္ပဗိန္ဒုအပဒေသေန ကဿစိ ဝိကာရဿ အကရဏံ ကပ္ပသန္တောသော.

သီတပ္ပဋိဃာတနာဒိ အတ္ထာပတ္တိတော သိဇ္ဈတီတိ မုချမေဝ စီဝရပရိဘောဂေ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟိရိကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနမတ္တဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယာဝဒေဝ ဟိရိကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၃၊ အ. နိ. ၆.၅၈၊ မဟာနိ. ၂၀၆). ဝဋ္ဋတိ၊ န တာဝတာ သန္တောသော ကုပ္ပတိ သမ္ဘာရာနံ ဒက္ခိဏေယျာနံ အလာဘတော. သာရဏီယဓမ္မေ ဌတွာတိ သီလဝန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏဘောဂိဘာဝေ ဌတွာ. ဣတီတိအာဒိနာ ပဌမဿေဝ အရိယဝံသဿ ပံသုကူလိကင်္ဂတေစီဝရိကင်္ဂါနံ တေသဉ္စဿ ပစ္စယတံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတိ ဣမေ ဓမ္မာ အညမညဿ သမုဋ္ဌာပကာ ဥပတ္ထမ္ဘကာ စာ’’တိ ဒီပေတိ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသု.

သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဧတ္ထ စတုက္ကောဋိကံ သမ္ဘဝတိ. တတ္ထ စတုတ္ထောယေဝ ပက္ခော ဝဏ္ဏိတထောမိတောတိ တထာ ဒေသနာ ကတာ. ဧကော သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ၊ သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ န ကထေတိ သေယျထာပိ ထေရော နာဠကော. ဧကော န သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ၊ သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ သေယျထာပိ ဥပနန္ဒော သကျပုတ္တော. ဧကော နေဝ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ၊ န သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ သေယျထာပိ ထေရော လာဠုဒါယိ. ဧကော သန္တုဋ္ဌော စေဝ ဟောတိ၊ သန္တောသဿ စ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ သေယျထာပိ ထေရော မဟာကဿပေါ.

အနေသနန္တိ အယုတ္တံ ဧသနံ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပတိရူပ’’န္တိ၊ သာသနေ ဌိတာနံ အပ္ပတိရူပံ အယောဂ္ဂံ. ကောဟညံ ကရောန္တောတိ စီဝရုပ္ပါဒနနိမိတ္တံ ပရေသံ ကုဟနံ ဝိမှာပနံ ကရောန္တော. ဥတ္တသတီတိ တဏှာသန္တာသေန ဥပရူပရိ တသတိ. ပရိတဿတီတိ ပရိတော တဿတိ. ယထာ သဗ္ဗေ ကာယဝစိပ္ပယောဂါ တဒတ္ထာ ဧဝ ဇာယန္တိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗဘာဂေဟိ တသတိ. ဂဓိတံ ဝုစ္စတိ ဂိဒ္ဓေါ၊ သော စေတ္ထ အဘိဇ္ဈာလက္ခဏော အဓိပ္ပေတော. ဂဓိတံ ဧတဿ နတ္ထီတိ အဂဓိတောတိ အာဟ ‘‘ဝိဂတလောဘဂိဒ္ဓေါ’’တိ. မုစ္ဆန္တိ တဏှာဝသေန မုယှနံ. တဿ သမုဿယဿ အဓိဂတံ အနာပန္နော အနုပဂတော. အနောတ္ထတော အနဇ္ဈောတ္ထတော. အပရိယောနဒ္ဓေါတိ တဏှစ္ဆဒနေန အစ္ဆာဒိတော. အာဒီနဝံ ပဿမာနောတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သမ္ပရာယိကဉ္စ ဒေါသံ ပဿန္တော. ဂဓိတပရိဘောဂတော နိဿရတိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ၊ ဣဒမဋ္ဌိကတာ. တံ ပဇာနာတီတိ နိဿရဏပညော. တေနာဟ ‘‘ယာဝဒေဝ။ပေ။ ဇာနန္တော’’တိ.

နေဝတ္တာနုက္ကံသေတီတိ အတ္တာနံ နေဝ ဥက္ကံသေတိ န ဥက္ခိပတိ န ဥက္ကဋ္ဌတော ဒဟတိ. အဟန္တိအာဒိ ဥက္ကံသနာကာရဒဿနံ. န ဝမ္ဘေတိ န ဟီဠေတိ န နိဟီနတော ဒဟတိ. တသ္မိံ စီဝရသန္တောသေတိ တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ ဝီသတိဝိဓေ စီဝရသန္တောသေ. ကာမဉ္စေတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရသန္တောသဂ္ဂဟဏေနေဝ စီဝရဟေတု အနေသနာပဇ္ဇနာဒိပိ ဂဟိတမေဝ တသ္မိံ သတိ တဿ ဘာဝတော၊ အသတိ စ အဘာဝတော. ဝဏ္ဏဝါဒိတာအတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနာနိ ပန ဂဟိတာနိ န ဟောန္တီတိ ‘‘ဝဏ္ဏဝါဒါဒီသု ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပေါ ဝုတ္တော. ဧတ္ထ စ ဒက္ခောတိအာဒိ ယေသံ ဓမ္မာနံ ဝသေနဿ ယထာဝုတ္တသန္တောသာဒီ ဣဇ္ဈန္တိ၊ တံဒဿနံ. တတ္ထ ဒက္ခောတိ ဣမိနာ တေသံ သမုဋ္ဌာပနပညံ ဒဿေတိ. အနလသောတိ ဣမိနာ ပဂ္ဂဏှနဝီရိယံ၊ သမ္ပဇာနောတိ ဣမိနာ ပါရိဟာရိယပညံ၊ ပဋိဿတောတိ ဣမိနာ တတ္ထ အသမ္မောသဝုတ္တိံ ဒဿေတိ.

ပိဏ္ဍပါတော ဇာနိတဗ္ဗောတိ ပဘေဒတော ပိဏ္ဍပါတော ဇာနိတဗ္ဗော. ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တန္တိ ပိဏ္ဍပါတဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ. ပိဏ္ဍပါတသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗောတိ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသပ္ပဘေဒေါ ဇာနိတဗ္ဗော. ဣဓ ဘေသဇ္ဇမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတဂတိကမေဝ. အာဟရိတဗ္ဗတော ဟိ သပ္ပိအာဒီနမ္ပိ ဂဟဏံ ကတံ.

ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တံ ပိဏ္ဍပါတဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ ခေတ္တံ ဝိယ ခေတ္တံ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထ၊ ဧတေနာတိ စ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ. သင်္ဃတော ဝါ ဟိ ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍပါတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥဒ္ဒိဿဝသေန ဝါ. တတ္ထ သကလဿ သံဃဿ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ သံဃဘတ္တံ. ကတိပယေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဥဒ္ဒေသေန ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ. နိမန္တေတွာ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ နိမန္တနံ. သလာကာယ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ သလာကဘတ္တံ. ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကဒိဝသံ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ပက္ခိကံ. ဥပေါသထေ ဥပေါသထေ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ဥပေါသထိကံ. ပါဋိပဒဒိဝသေ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ပါဋိပဒိကံ. အာဂန္တုကာနံ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ. ဓုရဂေဟေ ဧဝ ဌပေတွာ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ဓုရဘတ္တံ. ကုဋိံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ကုဋိဘတ္တံ. ဂါမဝါသိအာဒီဟိ ဝါရေန ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ဝါရဘတ္တံ. ဝိဟာရံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ဝိဟာရဘတ္တံ. သေသာနိ ပါကဋာနေဝ.

ဝိတက္ကေတိ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ အဟံ အဇ္ဇ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမီ’’တိ. ‘‘သွေ ကတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’’တိ ထေရေန ဝုတ္တေ ‘‘အသုကဂါမေ၊ ဘန္တေ’’တိ ကာမမေတံ ပဋိဝစနဒါနံ၊ ယေန ပန စိတ္တေန စိန္တေတွာ တံ ဝုတ္တံ၊ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧတ္တကံ စိန္တေတွာ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝိတက္ကမာဠကေ ဌတွာ ဝိတက္ကိတကာလတော ပဋ္ဌာယ. တတော ပရံ ဝိတက္ကေန္တော အရိယဝံသာ စုတော ဟောတီတိ ဣဒံ တိဏ္ဏမ္ပိ အရိယဝံသိကာနံ ဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ၊ န ဧကစာရိကဿေဝ. သဗ္ဗောပိ ဟိ အရိယဝံသိကော ဧကဝါရမေဝ ဝိတက္ကေတုံ လဘတိ၊ န တတော ပရံ. ပရိဗာဟိရောတိ အရိယဝံသိကဘာဝတော ဗဟိဘူတော. သွာယံ ဝိတက္ကသန္တောသော ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန န ကုပ္ပတိ ဝိသုဇ္ဈတိ စ. ဣတော ပရေသုပိ ဧသေဝ နယော. တေနေဝါဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ. ယာပနမတ္တမေဝ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိဂ္ဂဟဏေ. အပ္ပန္တိ အတ္တနော ယာပနပ္ပမာဏတောပိ အပ္ပံ ဂဟေတဗ္ဗံ ဒါယကဿ စိတ္တာရာဓနတ္ထံ. ပမာဏေနေဝါတိ အတ္တနော ပမာဏေနေဝ အပ္ပံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏသ္မိဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မက္ခေတီတိ ဝိဒ္ဓံသေတိ အပနေတိ. ဝိနိပါတေတိ ဝိနာသေတိ အဋ္ဌာနဝိနိယောဂေန. သာသနန္တိ သတ္ထုသာသနံ အနုသိဋ္ဌိံ န ကရောတိ န ပဋိပဇ္ဇတိ. သပဒါနစာရိနာ ဝိယ ဒွါရပဋိပါဋိယာ စရဏံ လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသောတိ အာဟ ‘‘ဒွါရပဋိပါဋိယာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ.

ဟရာပေတွာတိ အဓိကံ အပနေတွာ. အာဟာရဂေဓတော နိဿရတိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ. ဇိဃစ္ဆာယ ပဋိဝိနောဒနတ္ထံ ကတာ၊ ကာယဿ ဌိတိအာဒိပယောဇနံ ပန အတ္ထာပတ္တိတော အာဂတမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဇိဃစ္ဆာယ။ပေ။ သန္တောသော နာမာ’’တိ. နိဒဟိတွာ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ တဒဟုပီတိ အဓိပ္ပါယော. ဣတရတ္ထ ပန သိက္ခာပဒေနေဝ ဝါရိတံ. သာရဏီယဓမ္မေ ဌိတေနာတိ သီလဝန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏဘောဂိဘာဝေ ဌိတေန.

သေနာသနေနာတိ သယနေန အာသနေန စ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ မဉ္စာဒိကေ ဝိဟာရာဒိကေ စ သေတိ၊ တံ သေနံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ပီဌာဒိကေ အာသတိ၊ တံ အာသနံ. တဒုဘယံ ဧကတော ကတွာ ‘‘သေနာသန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘မဉ္စော’’တိအာဒိ. တတ္ထ မဉ္စော မသာရကာဒိ. တထာ ပီဌံ. မဉ္စဘိသိ၊ ပီဌဘိသီတိ ဒုဝိဓော ဘိသိ. ဝိဟာရော ပါကာရပရိစ္ဆိန္နော သကလော အာဝါသော၊ ‘‘ဒီဃမုခပါသာဒေါ’’တိ ကေစိ. အဍ္ဎယောဂေါ ဒီဃပါသာဒေါ၊ ‘‘ဧကပဿစ္ဆာဒနကသေနာသန’’န္တိ ကေစိ. ပါသာဒေါတိ စတုရဿပါသာဒေါ၊ ‘‘အာယတစတုရဿပါသာဒေါ’’တိ ကေစိ. ဟမ္မိယန္တိ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ. ဂုဟာတိ ကေဝလာ ပဗ္ဗတဂုဟာ. လေဏံ ဒွါရဗန္ဓံ. အဋ္ဋော ဗဟလဘိတ္တိကဂေဟံ၊ ယဿ ဂေါပါနသိယော အဂ္ဂဟေတွာ ဣဋ္ဌကာဟိ ဧဝ ဆဒနံ ဟောတိ၊ ‘‘အဋ္ဋလာကာရေန ကရီယတီ’’တိပိ ဝဒန္တိ. မာဠော ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော အနေကကောဏော ပဋိဿယဝိသေသော၊ ‘‘ဝဋ္ဋာကာရေန ကတသေနာသန’’န္တိ ကေစိ.

ပိဏ္ဍပါတေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘သာဒကော ဘိက္ခု ‘အဟံ ကတ္ထ ဝသိဿာမီ’တိ ဝိတက္ကေတီ’’တိအာဒိနာ ယထာရဟံ ပိဏ္ဍပါတေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘တတော ပရံ ဝိတက္ကေန္တော အရိယဝံသာ စုတော ဟောတိ ပရိဗာဟိရော၊ သေနာသနံ ကုဟိံ လဘိဿာမီတိ အစိန္တေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ စ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ပစ္စယသန္တောသံ ဒဿေန္တေန ဘဂဝတာ ဂိလာနပစ္စယသန္တောသော န ဂဟိတောတိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဂိလာနပစ္စယော ပန ပိဏ္ဍပါတေ ဧဝ ပဝိဋ္ဌော’’တိ အာဟ၊ အာဟရိတဗ္ဗတာသာမညေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒိ ဧဝံ တတ္ထာပိ ပိဏ္ဍပါတေ ဝိယ ဝိတက္ကသန္တောသာဒယောပိ ပန္နရသ သန္တောသာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ? နောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. နနု စေတ္ထ ဒွါဒသေဝ ဓုတင်္ဂါနိ ဝိနိယောဂံ ဂတာနိ၊ ဧကံ ပန နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ န ကတ္ထစိ ဝိနိယုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ ဘာဝနာရာမအရိယဝံသံ ဘဇတီ’’တိ. အယဉ္စ အတ္ထော အဋ္ဌကထာရုဠှော ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိမာဟ.

ပထဝိံ ပတ္ထရမာနော ဝိယာတိအာဒိ အရိယဝံသဒေသနာယ သုဒုက္ကရဘာဝဒဿနံ မဟာဝိသယတ္တာ တဿာ ဒေသနာယ. ယသ္မာ နယသဟဿပဋိမဏ္ဍိတံ ဟောတိ၊ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ ဝိတ္ထာရတော ပဝတ္တိယမာနာ ဒေသနာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ အယဉ္စ ဘာဝနာရာမအရိယဝံသကထာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ ဝိတ္ထာရတော ပဝတ္တိယမာနာ ဧဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဟဿနယပဋိမဏ္ဍိတံ။ပေ။ ဒေသနံ အာရဘီ’’တိ.

ပဋိပက္ခဝိဓမနတော အဘိမုခဘာဝေန ရမဏံ အာရမဏံ အာရာမောတိ အာဟ ‘‘အဘိရတီတိ အတ္ထော’’တိ. ဗျဓိကရဏာနမ္ပိ ပဒါနံ ဝသေန ဘဝတိ ဗာဟိရတ္ထသမာသော ယထာ ‘‘ဥရသိလောမော ကဏ္ဌေကာဠော’’တိ အာဟ ‘‘ဘာဝနာယ အာရာမော အဿာတိ ဘာဝနာရာမော’’တိ. အဘိရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝါ အာရာမော၊ ဘာဝနာ အာရာမော အဿာတိ ဘာဝနာရာမောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ သမာသယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘာဝေန္တော ရမတီတိ ဧတေန ဘာဝနာရာမသဒ္ဒါနံ ကတ္တုသာဓနတံ ကမ္မဓာရယသမာသတဉ္စ ဒဿေတိ. ‘‘ပဇဟန္တော ရမတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဟာနာရာမောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

ကာမံ ‘‘နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ ဘာဝနာရာမအရိယဝံသံ ဘဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ ဘာဝနာနုယောဂဿ အနုစ္ဆဝိကတ္တာ၊ နေသဇ္ဇိကင်္ဂဝသေန ပန နေသဇ္ဇိကဿ ဘိက္ခုနော ဧကစ္စာဟိ အာပတ္တီဟိ အနာပတ္တိဘာဝေါတိ တမ္ပိ သင်္ဂဏှန္တော ‘‘တေရသန္နံ ဓုတင်္ဂါန’’န္တိ ဝတွာ ဝိနယံ ပတွာ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗန္တိ ဣစ္ဆိတတ္တာ သလ္လေခဿ အပရိစ္စဇနဝသေန ပဋိပတ္တိ နာမ ဝိနယေ ဌိတဿေဝါတိ အာဟ ‘‘တေရသန္နံ။ပေ။ ကထိတံ ဟောတီ’’တိ. ကာမံ သုတ္တာဘိဓမ္မပိဋကေသုပိ တတ္ထ တတ္ထ သီလကထာ အာဟဋာယေဝ၊ ယေဟိ ပန ဂုဏေဟိ သီလဿ ဝေါဒါနံ ဟောတိ၊ တေသု ကထိတေသု ယထာ သီလကထာဗာဟုလ္လံ ဝိနယပိဋကံ ကထိတံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဘာဝနာကထာဗာဟုလ္လံ သုတ္တပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကဉ္စ စတုတ္ထေန အရိယဝံသေန ကထိတေန ကထိတမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘာဝနာရာမေန အဝသေသံ ပိဋကဒွယံ ကထိတ’’န္တိ. ‘‘သော နေက္ခမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတီ’’တိ နေက္ခမ္မပဒံ အာဒိံ ကတွာ တတ္ထ ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဓမ္မာနံ ယထာသကံ ပဋိပက္ခတော နိက္ခမနေန နေက္ခမ္မသညိတာနံ တတ္ထ အာဂတတ္တာ သော ပါဌော နေက္ခမ္မပါဠီတိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘နေက္ခမပါဠိယာ ကထေတဗ္ဗော’’တိ. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမာ၊ နေက္ခမ္မန္တိ ပဝုစ္စရေ’’တိ. ဒသုတ္တရသုတ္တန္တပရိယာယေနာတိ ဒသုတ္တရသုတ္တန္တဓမ္မေန (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၀ အာဒယော) ဒသုတ္တရသုတ္တန္တေ အာဂတနယေနာတိ ဝါ အတ္ထော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

သောတိ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော ဘိက္ခု. နေက္ခမ္မန္တိ ကာမေဟိ နိက္ခန္တဘာဝတော နေက္ခမ္မသညိတံ ပဌမဇ္ဈာနူပစာရံ၊ သော ‘‘အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၀၈) အာဂတော. ပဌမဇ္ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ ‘‘အဗျာပါဒ’’န္တိအာဒီသုပိ ဧဝမေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သဥပါယာနဉှိ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ အဋ္ဌာရသန္နံ မဟာဝိပဿနာနံ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနဉ္စ ဝသေနေတ္ထ ဒေသနာ ပဝတ္တာတိ. တတ္ထ အဗျာပါဒန္တိ မေတ္တာ. အာလောကသညန္တိ ဝိဘူတံ ကတွာ မနသိကရဏေန ဥပဋ္ဌိတအာလောကသဉ္ဇာနနံ. အဝိက္ခေပန္တိ သမာဓိံ. ဓမ္မဝဝတ္ထာနန္တိ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ ယာထာဝနိစ္ဆယံ၊ ‘‘သပစ္စယနာမဝဝတ္ထာန’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနီဝရဏပ္ပဟာနေန ‘‘အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿ ပဌမဇ္ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ဘာဝနာရာမတံ ပဟာနာရာမတဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဟ ဥပါယေန အဋ္ဌသမာပတ္တီဟိ အဋ္ဌာရသဟိ စ မဟာဝိပဿနာဟိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဉာဏ’’န္တိအာဒိမာဟ. နာမရူပပရိဂ္ဂဟဏကင်္ခါဝိတရဏာနဉှိ ဝိဗန္ဓဘူတဿ မောဟဿ ဒူရီကရဏေန ဉာတပရိညာယ ဌိတဿ အနိစ္စသညာဒယော သိဇ္ဈန္တိ. တထာ ဈာနသမာပတ္တီသု အနဘိရတိနိမိတ္တေန ပါမောဇ္ဇေန တတ္ထ အနဘိရတိယာ ဝိနောဒိတာယ ဈာနာဒီနံ သမဓိဂမောတိ သမာပတ္တိဝိပဿနံ အရတိဝိနောဒနအဝိဇ္ဇာပဒါလနဥပါယော. ဥပ္ပဋိပါဋိနိဒ္ဒေသော ပန နီဝရဏသဘာဝါယ အဝိဇ္ဇာယ ဟေဋ္ဌာနီဝရဏေသု သင်္ဂဟဒဿနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ ပဌမဇ္ဈာနူပစာရေယေဝ ဒုက္ခံ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနူပစာရေယေဝ သုခံ ပဟီယတိ၊ အတိသယပ္ပဟာနံ ပန သန္ဓာယာဟ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သုခဒုက္ခေ’’တိ.

အနိစ္စဿ၊ အနိစ္စန္တိ စ အနုပဿနာ အနိစ္စာနုပဿနာ၊ တေဘူမကဓမ္မာနံ အနိစ္စတံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယေတံ နာမံ. နိစ္စသညန္တိ သင်္ခတဓမ္မေသု နိစ္စာ သဿတာတိ ပဝတ္တံ မိစ္ဆာသညံ. သညာသီသေန ဒိဋ္ဌိစိတ္တာနမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. နိဗ္ဗိဒါနုပဿနန္တိ သင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒနာကာရေန ပဝတ္တံ အနုပဿနံ. နန္ဒိန္တိ သပ္ပီတိကတဏှံ. ဝိရာဂါနုပဿနန္တိ ဝိရဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တံ အနုပဿနံ. နိရောဓာနုပဿနန္တိ သင်္ခါရာနံ နိရောဓဿ အနုပဿနံ. ‘‘တေ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိယေဝ၊ အာယတိံ သမုဒယဝသေန န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝါ အနုပဿနာ နိရောဓာနုပဿနာ. တေနေဝါဟ ‘‘နိရောဓာနုပဿနာယ နိရောဓေတိ နော သမုဒေတီ’’တိ. မုစ္စိတုကာမတာ ဟိ အယံ ဗလပ္ပတ္တာတိ. ပဋိနိဿဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာ အနုပဿနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ. ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ဟိ အယံ. အာဒါနန္တိ နိစ္စာဒိဝသေန ဂဟဏံ. သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏာနံ ဝသေန ဧကတ္တဂ္ဂဟဏံ ဃနသညာ. အာယူဟနံ အဘိသင်္ခရဏံ. အဝတ္ထာဝိသေသာပတ္တိ ဝိပရိဏာမော. ဓုဝသညန္တိ ထိရဘာဝဂ္ဂဟဏံ.

နိမိတ္တန္တိ သမူဟဃနဝသေန၊ သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သင်္ခါရာနံ သဝိဂ္ဂဟတံ. ပဏိဓိန္တိ ရာဂါဒိပဏိဓိံ. သာ ပနတ္ထတော တဏှာဝသေန သင်္ခါရေသု နိန္နတာ. အဘိနိဝေသန္တိ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ. အနိစ္စဒုက္ခာဒိဝသေန သဗ္ဗဓမ္မတီရဏံ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ. သာရာဒါနာဘိနိဝေသန္တိ အသာရေ သာရန္တိ ဂဟဏဝိပလ္လာသံ. ‘‘ဣဿရကုတ္တာဒိဝသေန လောကော သမုပ္ပန္နော’’တိ အဘိနိဝေသော သမ္မောဟာဘိနိဝေသော. ကေစိ ပန ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါနန္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀) ပဝတ္တသံသယာပတ္တိ သမ္မောဟာဘိနိဝေသော’’တိ ဝဒန္တိ. သင်္ခါရေသု တာဏလေဏဘာဝဂ္ဂဟဏံ အာလယာဘိနိဝေသော. ‘‘အာလယရတာ အာလယသမ္မုဒိတာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၆၄၊ ၆၇၊ မ. နိ. ၁.၂၈၁၊ ၂.၃၃၇၊ သံ. နိ. ၁.၁၇၂၊ မဟာဝ. ၇၊ ၈) စ ဝစနတော အာလယော တဏှာ၊ သာယေဝ စက္ခာဒီသု ရူပါဒီသု စ အဘိနိဝေသဝသေန ပဝတ္တိယာ အာလယာဘိနိဝေသောတိ ကေစိ. ဧဝံ ဌိတာ တေ သင်္ခါရာ ပဋိနိဿဇ္ဇီယန္တီတိ ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ. ဝဋ္ဋတော ဝိဂတတ္တာ ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာနံ၊ တတ္ထ အာရမ္မဏသင်္ခါတေန အနုပဿနေန ပဝတ္တိယာ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ ဂေါတြဘု. သံယောဂါဘိနိဝေသန္တိ သံယုဇ္ဇနဝသေန သင်္ခါရေသု နိဝေသနံ. ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေတိ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတေကဋ္ဌေ ပဟာနေကဋ္ဌေ စ. ဩဠာရိကေတိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ကိလေသေ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ၊ အညထာ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗာပိ ဒုတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈေဟိပိ ဩဠာရိကာတိ. အဏုသဟဂတေတိ အဏုဘူတေ. ဣဒံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈေ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗကိလေသေတိ အဝသိဋ္ဌသဗ္ဗကိလေသေ. န ဟိ ပဌမာဒိမဂ္ဂေဟိပိ ပဟီနာ ကိလေသာ ပုန ပဟီယန္တီတိ.

ဧဝန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၄၁၊ ၉၅) နေက္ခမ္မပါဠိယာ ယောဇနံ နိဂမေတွာ ဒီဃနိကာယေတိအာဒိနာ ဒသုတ္တရပရိယာယေန (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၀ အာဒယော) ယောဇနံ ဒဿေတိ. ဧကံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ၊ ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟန္တော ရမတီတိ စ နယိဒံ ဒသုတ္တရသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၀ အာဒယော) အာဂတနိယာမေန ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ ပန ‘‘ဧကော ဓမ္မော ဘာဝေတဗ္ဗော၊ ဧကော ဓမ္မော ပဟာတဗ္ဗော’’တိ ဒေသနာ အာဂတာ. ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ အတ္ထတော ဘေဒေါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၄၁၊ ၉၅) နေက္ခမ္မပါဠိယံ အာဂတနီဟာရေနေဝ ‘‘ဧကံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ၊ ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟန္တော ရမတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သေသဝါရေသုပိ.

ဧဝန္တိအာဒိနာ ဒသုတ္တရပရိယာယေန (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၀ အာဒယော) ယောဇနံ နိဂမေတွာ ဣဒါနိ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန္တပရိယာယေန (မ. နိ. ၁.၁၀၅ အာဒယော) ယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘မဇ္ဈိမနိကာယေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ကာမဉ္စေတ္ထ ကာယာနုပဿနာဝသေနေဝ သံခိပိတွာ ယောဇနာ ကတာ၊ ဧကဝီသတိယာ ပန ဌာနာနံ ဝသေနပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဣဒါနိ အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသပရိယာယေန ဒဿေတုံ ‘‘အဘိဓမ္မေ နိဒ္ဒေသပရိယာယေနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အနိစ္စတောတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာသု (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၉၈၊ ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၆၉၈) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥက္ကဏ္ဌိတန္တိ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု ပန္တသေနာသနေသု စ ဥက္ကဏ္ဌာဒိဉ္စ၊ အနနုယောဂေါတိ အတ္ထော. အရိယဝံသပူရကော ဓီရော သီလဝါ ဘိက္ခု အရိယဝံသပရိပူရဏဿ ဘေဒံ အနိစ္ဆန္တော သမာဟိတော ဝိပဿကော စ ပစ္စယဃာတေန အရတိယာ ရတိယာ စ သဟိတာ အဘိဘဝိတာ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အရတိရတိသဟော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓီရော’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

အရိယဝံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.