၁၀. ဥပေါသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၁. ဒသမေ တဒဟူတိ ဧတ္ထ တသ္မိံ အဟနီတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ အဟု ဥပေါသထေ’’တိ. ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော၊ ဥပေါသထဒိဝသော. ဥပဝသန္တီတိ စ သီလေန ဝါ အနသနေန ဝါ ခီရသာယနာဒိဝိဓိနာ ဝါ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတိ အတ္ထော. ဥပေါသထဒိဝသေ ဟိ သာသနိကာ သီလေန၊ ဗာဟိရကာ သဗ္ဗသော အာဟာရဿ အဘုဉ္ဇနေန ခီရသာယနမဓုသာယနာဒိဝိဓိနာ ဝါ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝိဟရန္တိ. သော ပနေသ ဥပေါသထဒိဝသော အဋ္ဌမိစာတုဒ္ဒသိပန္နရသိဘေဒေန တိဝိဓော၊ တသ္မာ သေသဒွယနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘ပန္နရသိကဥပေါသထဒိဝသေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေတိ ဝစသာယတ္ထေ. ဒိဝသဒ္ဒေါ ဒိဝါသဒ္ဒေါ ဝိယ ဒိဝသပရိယာယော၊ တဿ ဝိသေသနဘာဝေန ဝုစ္စမာနော ဒိဝါသဒ္ဒေါ သဝိသေသေန ဒီပေတီတိ အာဟ ‘‘ဒိဝသဿ ဒိဝါ၊ မဇ္ဈနှိကေ ကာလေတိ အတ္ထော’’တိ. ပဋိစ္ဆာပေတွာတိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ ကာရေတွာ. ဝိပါကဖလေနာတိ သဒိသဖလေန. န မဟပ္ဖလော ဟောတိ မနောဒုစ္စရိတဒုဿီလျေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌဘာဝတော. ဝိပါကာနိသံသေနာတိ ဥဒြယဖလေန. ဝိပါကောဘာသေနာတိ ပဋိပက္ခဝိဂမဇနိတေန သဘာဝသင်္ခါတေန ဝိပါကောဘာသေန. န မဟာဩဘာသော အပရိသုဒ္ဓဘာဝတော. ဝိပါကဝိပ္ဖါရဿာတိ ဝိပါကဝေပုလ္လဿ.

နာဟံ ကွစနီတိအာဒိဝစနဿ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ‘‘ဣဒံ တဿ မုသာဝါဒသ္မိံ ဝဒါမီ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ၊ စတုကောဋိကသုညတာဒဿနဝသေန ပဝတ္တံ ပန အရိယဒဿနမေဝါတိ န တတ္ထ မုသာဝါဒေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘နာဟံ ကွစနိ၊ ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိံ၊ န စ မမ ကွစနိ၊ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနတတ္ထီ’’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၇၀).

ဧတ္ထ ဟိ စတုကောဋိကသုညတာ ကထိတာ. ကထံ? အရိယော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၇၆၀၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၇၀) ဟိ နာဟံ ကွစနီတိ ကွစိ အတ္တာနံ န ပဿတိ၊ ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိန္တိ အတ္တနော အတ္တာနံ ကဿစိ ပရဿ ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတိ၊ ဘာတိဋ္ဌာနေ ဘာတရံ၊ သဟာယဋ္ဌာနေ သဟာယံ၊ ပရိက္ခာရဋ္ဌာနေ ပရိက္ခာရံ မညိတွာ ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတီတိ အတ္ထော. န စ မမ ကွစနီတိ ဧတ္ထ မမ-သဒ္ဒံ တာဝ ဌပေတွာ ကွစနိ ပရဿ စ အတ္တာနံ ကွစိ န ပဿတီတိ အယမတ္ထော. ဣဒါနိ မမ-သဒ္ဒံ အာဟရိတွာ ‘‘မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနတတ္ထီ’’တိ သော ပရဿ အတ္တာနံ ‘‘မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနဘာဝေန အတ္ထီ’’တိ န ပဿတိ၊ အတ္တနော ဘာတိကဋ္ဌာနေ ဘာတရံ၊ သဟာယဋ္ဌာနေ သဟာယံ၊ ပရိက္ခာရဋ္ဌာနေ ပရိက္ခာရန္တိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပရဿ အတ္တာနံ ဣမိနာ ကိဉ္စနဘာဝေန ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတီတိ အတ္ထော. ဧဝမယံ ယသ္မာ နေဝ ကတ္ထစိ အတ္တာနံ ပဿတိ၊ န တံ ပရဿ ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ ပဿတိ. န ကတ္ထစိ ပရဿ အတ္တာနံ ပဿတိ၊ န ပရဿ အတ္တာနံ အတ္တနော ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ ပဿတိ၊ တသ္မာ အယံ သုညတာ စတုကောဋိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယသ္မာ ပန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ ယာထာဝဒဿနဿ အသမ္ဘဝတော ယထာဝုတ္တစတုကောဋိကသုညတာဒဿနံ န သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ ‘‘နတ္ထိ မာတာ၊ နတ္ထိ ပိတာ’’တိအာဒိဝစနံ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁) ဝိယ မိစ္ဆာဂါဟဝသေန ‘‘နာဟံ ကွစနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ယုတ္တော စေတ္ထ မုသာဝါဒသမ္ဘဝေါ. ကတ္ထစီတိ ဌာနေ၊ ကာလေ ဝါ. အထ ‘‘နိပ္ဖလော’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. ‘‘န မဟပ္ဖလော’’တိ သဒ္ဒေန ဟိ မဟပ္ဖလာဘာဝေါဝ ဇောတိတော၊ န ပန သဗ္ဗထာ ဖလာဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ဗျဉ္ဇနမေဝ ဟိ ဧတ္ထ သာဝသေသ’’န္တိအာဒိ. သေသပဒေသုပီတိ ‘‘န မဟာနိသံသော’’တိအာဒီသုပိ.

အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟီတိ –

‘‘အထ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ဘဂဝတော အဋ္ဌ ယထာဘုစ္စေ ဝဏ္ဏေ ပယိရုဒါဟာသိ – ‘တံ ကိံ မညန္တိ၊ ဘောန္တော ဒေဝါ တာဝတိံသာ၊ ယာဝဉ္စ သော ဘဂဝါ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နော ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ၊ ဧဝံ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နံ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ ဣမိနာပင်္ဂေန သမန္နာဂတံ သတ္ထာရံ နေဝ အတီတံသေ သမနုပဿာမိ၊ န ပနေတရဟိ အညတြ တေန ဘဂဝတာ’’တိ –

အာဒိနာ မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၂၉၆) ဝိတ္ထာရိတေဟိ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နာဒီဟိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဒီပကေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ. အထ ‘‘နဝဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ အဝတွာ ‘‘အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ ဟိ။ပေ။ သဗ္ဗေ လောကိယလောကုတ္တရာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ သင်္ဂဟိတာ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန အဝိသေသတော သဗ္ဗေပိ လောကိယလောကုတ္တရာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒီပိတာ၊ တသ္မာ တေန ဒီပိတဂုဏေ သန္ဓာယ ‘‘အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ. အရဟန္တိအာဒီဟိ ပါဋိယေက္ကဂုဏာဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ အရဟန္တိအာဒီဟိ ဧကေကေဟိ ပဒေဟိ ဧကေကေ ဂုဏာဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ အတ္ထော.

သဟတန္တိကန္တိ ပါဠိဓမ္မသဟိတံ. ပုရိမနယေနေဝ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ ‘‘ကိလိဋ္ဌသ္မိဉှိ ကာယေ ပသာဓနံ ပသာဓေတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠမာနာ န သောဘန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

သံဃဿ အနုဿရဏံ နာမ တဿ ဂုဏာနုဿရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဂုဏေ အနုဿရတီ’’တိ. ဒွေ တယော ဝါရေ ဂါဟာပိတံ ဥသုမန္တိ ဒွေ တယော ဝါရေ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ သေဒနဝသေန ဂါဟာပိတံ ဥသုမံ. ပုရိမနယေနေဝ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ ‘‘ကိလိဋ္ဌသ္မိဉှိ ဝတ္ထေ ပသာဓနံ ပသာဓေတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠမာနာ န သောဘန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ။ပေ။ ဝိရတာဝါတိ ဧတေန ပဟာနဟေတုကာ ဣဓာဓိပ္ပေတာ ဝိရတီတိ ဒဿေတိ. ကမ္မက္ခယကရဉာဏေန ဟိ ပါဏာတိပါတဒုဿီလျဿ ပဟီနတ္တာ အရဟန္တော အစ္စန္တမေဝ တတော ပဋိဝိရတာတိ ဝုစ္စတိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟာနဝိရတီနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ကိဉ္စာပိ ပဟာနဝိရမဏာနံ ပုရိမပစ္ဆိမကာလတာ နတ္ထိ၊ မဂ္ဂဓမ္မာနံ ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ သမ္မာဝါစာဒီနဉ္စ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေ အပေက္ခိတေ သဟဇာတာနမ္ပိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ဂဟဏံ ပုရိမပစ္ဆိမဘာဝေနေဝ ဟောတီတိ၊ ဂဟဏပ္ပဝတ္တိအာကာရဝသေန ပစ္စယဘူတေသု သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီသု ပဟာယကဓမ္မေသု ပဟာနကိရိယာယ ပုရိမကာလဝေါဟာရော၊ ပစ္စယုပ္ပန္နာသု စ ဝိရတီသု ဝိရမဏကိရိယာယ အပရကာလဝေါဟာရော စ ဟောတီတိ ပဟာနံ ဝါ သမုစ္ဆေဒဝသေန၊ ဝိရတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာ.

အထ ဝါ ပါဏော အတိပါတီယတိ ဧတေနာတိ ပါဏာတိပါတော၊ ပါဏဃာတဟေတုဘူတော ဓမ္မသမူဟော. ကော ပန သော? အဟိရိကာနောတ္တပ္ပဒေါသမောဟဝိဟိံသာဒယော ကိလေသာ. တေ ဟိ အရဟန္တော အရိယမဂ္ဂေန ပဟာယ သမုဂ္ဃါတေတွာ ပါဏာတိပါတဒုဿီလျတော အစ္စန္တမေဝ ပဋိဝိရတာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ကိလေသေသု ပဟီနေသု ကိလေသနိမိတ္တဿ ကမ္မဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. အဒိန္နာဒါနံ ပဟာယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိရတာဝါတိ အဝဓာရဏေန တဿာ ဝိရတိယာ ကာလာဒိဝသေန အပရိယန္တတံ ဒဿေတိ. ယထာ ဟိ အညေ သမာဒိန္နဝိရတိကာပိ အနဝဋ္ဌိတစိတ္တတာယ လာဘဇီဝိတာဒိဟေတု သမာဒါနံ ဘိန္ဒန္တိ၊ န ဧဝံ အရဟန္တော၊ အရဟန္တော ပန သဗ္ဗသော ပဟီနပါဏာတိပါတတ္တာ အစ္စန္တဝိရတာ ဧဝါတိ.

ဒဏ္ဍနသင်္ခါတဿ ပရဝိဟေဌနဿ စ ပရိဝဇ္ဇနဘာဝဒီပနတ္ထံ ဒဏ္ဍသတ္ထာနံ နိက္ခေပဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ပရူပဃာတတ္ထာယာ’’တိအာဒိ. လဇ္ဇီတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တလဇ္ဇာယ ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ပါပဇိဂုစ္ဆနပါပုတ္တာသရဟိတံ၊ ပါပဘယံ ဝါ အလဇ္ဇနံ အတ္ထီတိ. ဓမ္မဂရုတာယ ဝါ အရဟန္တာနံ ဓမ္မဿ စ အတ္တာ ဓီနတ္တာ အတ္တာဓိပတိဘူတာ လဇ္ဇာဝ ဝုတ္တာ၊ န ပန လောကာဓိပတိ ဩတ္တပ္ပံ. ‘‘ဒယံ မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ဒယာ-သဒ္ဒေါ ‘‘အဒယာပန္နော’’တိအာဒီသု ကရုဏာယ ပဝတ္တတီတိ? သစ္စမေတံ၊ အယံ ပန ဒယာ-သဒ္ဒေါ အနုရက္ခဏတ္ထံ အန္တောနီတံ ကတွာ ပဝတ္တမာနော မေတ္တာယ ကရုဏာယ စ ပဝတ္တတီတိ ဣဓ မေတ္တာယ ပဝတ္တမာနော ဝုတ္တော. မိဇ္ဇတိ သိနိယှတီတိ မေတ္တာ၊ မေတ္တာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ စိတ္တံ ဧတဿာတိ မေတ္တစိတ္တော၊ တဿ ဘာဝေါ မေတ္တစိတ္တတာ၊ မေတ္တာဣစ္စေဝ အတ္ထော.

သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီတိ ဧတေန တဿာ ဝိရတိယာ ပဝတ္တဝသေန အပရိယန္တတံ ဒဿေတိ. ပါဏဘူတေတိ ပါဏဇာတေ. အနုကမ္ပကာတိ ကရုဏာယနကာ၊ ယသ္မာ ပန မေတ္တာ ကရုဏာယ ဝိသေသပစ္စယော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တာယ ဧဝ ဒယာပန္နတာယာ’’တိ. ဧဝံ ယေဟိ ဓမ္မေဟိ ပါဏာတိပါတာ ဝိရတိ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ တေဟိ လဇ္ဇာမေတ္တာကရုဏာဓမ္မေဟိ သမင်္ဂိဘာဝေါ ဒဿိတော.

ပရပရိဂ္ဂဟိတဿ အာဒါနန္တိ ပရသန္တကဿ အာဒါနံ. ထေနော ဝုစ္စတိ စောရော၊ တဿ ဘာဝေါ ထေယျံ၊ ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘လဇ္ဇီ ဒယာပန္နော’’တိ န ဝုတ္တံ၊ အဓိကာရဝသေန ပန အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ လဇ္ဇာဒယော ပါဏာတိပါတပ္ပဟာနဿ ဝိသေသပစ္စယာ၊ ဧဝံ အဒိန္နာဒါနပ္ပဟာနဿပီတိ၊ တသ္မာ သာပိ ပါဠိ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. အထ ဝါ သုစိဘူတေနာတိ ဧတေန ဟိရောတ္တပ္ပါဒီဟိ သမန္နာဂမော၊ အဟိရိကာဒီနဉ္စ ပဟာနံ ဝုတ္တမေဝါတိ ‘‘လဇ္ဇီ’’တိအာဒိ န ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အသေဋ္ဌစရိယန္တိ အသေဋ္ဌာနံ ဟီနာနံ၊ အသေဋ္ဌံ ဝါ လာမကံ စရိယံ၊ နိဟီနဝုတ္တိံ မေထုနန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ အာစာရန္တိ မေထုနဝိရတိမာဟ. အာရာစာရီ မေထုနာတိ ဧတေန – ‘‘ဣဓေကစ္စော န ဟေဝ ခေါ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ၊ အပိစ ခေါ မာတုဂါမဿ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနံ သာဒိယတိ၊ သော တံ အဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၅၀) ဝုတ္တာ သတ္တဝိဓမေထုနသံယောဂါပိ ပဋိဝိရတိ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘သစ္စတော ထေတတော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၉) ဝိယ ထေတ-သဒ္ဒေါ ထိရပရိယာယော၊ ထိရဘာဝေါ စ သစ္စဝါဒိတာယ ဌိတကထတ္တာ ကထာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဌိတကထာတိ အတ္ထော’’တိ. န ဌိတကထောတိ ယထာ ဟလိဒ္ဒိရာဂါဒယော အနဝဋ္ဌိတသဘာဝတာယ န ဌိတာ၊ ဧဝံ န ဌိတာ ကထာ ယဿ သော န ဌိတကထောတိ ဟလိဒ္ဒိရာဂါဒယော ယထာ ကထာယ ဥပမာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧသ နယော ‘‘ပါသာဏလေခါ ဝိယာ’’တိအာဒီသုပိ. သဒ္ဓါ အယတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ သဒ္ဓါယာ၊ သဒ္ဓါယာ ဧဝ သဒ္ဓါယိကာ ယထာ ဝေနယိကာ. သဒ္ဓါယ ဝါ အယိတဗ္ဗာ သဒ္ဓါယိကာ၊ သဒ္ဓေယျာတိ အတ္ထော. ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ ဝိသံဝါဒနတောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဧကံ ဘတ္တံ ဧကဘတ္တံ၊ တံ ဧတေသမတ္ထီတိ ဧကဘတ္တိကာ၊ ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ဧကဝါရမေဝ ဘုဉ္ဇနကာ. တယိဒံ ရတ္တိဘောဇနေနပိ သိယာတိ အာဟ ‘‘ရတ္တူပရတာ’’တိ. ဧဝမ္ပိ သာယနှဘောဇနေနပိ သိယုံ ဧကဘတ္တိကာတိ တဒါသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဝိရတာ ဝိကာလဘောဇနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဇ္ဈနှိကာ အယံ ဗုဒ္ဓါနံ အရိယာနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော ဘောဇနဿ ကာလော နာမ၊ တဒညော ဝိကာလော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဒုတိယပဒေန ရတ္တိဘောဇနဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ အပရဏှော ‘‘ဝိကာလော’’တိ ဝုတ္တော.

သင်္ခေပတော ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ဒီ. နိ. ၂.၉၀၊ ဓ. ပ. ၁၈၃) ဘဂဝတော သာသနံ သစ္ဆန္ဒရာဂပ္ပဝတ္တိတော နစ္စာဒီနံ ဒဿနံ န အနုလောမေတီတိ အာဟ ‘‘သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ’’တိ. အတ္တနာ ပယောဇိယမာနံ ပရေဟိ ပယောဇာပီယမာနဉ္စ နစ္စံ နစ္စဘာဝသာမညတော ပါဠိယံ ဧကေနေဝ နစ္စသဒ္ဒေန ဂဟိတံ၊ တထာ ဂီတဝါဒိတသဒ္ဒါ စာတိ အာဟ ‘‘နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေနာ’’တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂါယနဂါယာပနဝါဒနဝါဒါပနာနိ သင်္ဂဏှာတိ. ဒဿနေန စေတ္ထ သဝနမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ ဝိရူပေကသေသနယေန. အာလောစနသဘာဝတာယ ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သဝနကိရိယာယပိ ဒဿနသင်္ခေပသဗ္ဘာဝတော ဒဿနာဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အဝိသူကဘူတဿ ဂီတဿ သဝနံ ကဒါစိ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ဝိသူကဘူတံ ဒဿန’’န္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒကပါဌဋ္ဌကထာယ ‘‘ဓမ္မူပသံဟိတံ ဂီတံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဂီတူပသံဟိတော ဓမ္မော န ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

ယံ ကိဉ္စီတိ ဂန္ထိတံ ဝါ အဂန္ထိတံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓဇာတန္တိ ဂန္ဓဇာတိယံ. တဿာပိ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ဝစနတော ဓူပိတဿပိ အဓူပိတဿပိ ယဿ ကဿစိ ဝိလေပနာဒိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ဥစ္စာတိ ဥစ္စသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ ဧကံ သဒ္ဒန္တရံ. သေတိ ဧတ္ထာတိ သယနံ. ဥစ္စာသယနံ မဟာသယနဉ္စ သမဏသာရုပ္ပရဟိတံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ပမာဏာတိက္ကန္တံ အကပ္ပိယတ္ထရဏ’’န္တိ၊ အာသန္ဒာဒိအာသနဉ္စေတ္ထ သယနေန သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယသ္မာ ပန အာဓာရေ ပဋိက္ခိတ္တေ တဒါဓာရကိရိယာ ပဋိက္ခိတ္တာဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အတ္ထတော ပန တဒုပဘောဂဘူတနိသဇ္ဇာနိပဇ္ဇနေဟိ ဝိရတိ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အထ ဝါ ‘‘ဥစ္စာသယနာသနမဟာသယနာသနာ’’တိ၊ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ဧကသေသနယေန အယံ နိဒ္ဒေသော ကတော ယထာ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ. (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁) အာသနကိရိယာပုဗ္ဗကတ္တာ ဝါ သယနကိရိယာယ သယနဂ္ဂဟဏေနေဝ အာသနမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ကီဝါ’’တိ အယံ နိပါတော. ‘‘ကိတ္တက’’န္တိ ဣမဿ အတ္ထံ ဗောဓေတီတိ အာဟ ‘‘ကီဝမဟပ္ဖလောတိ ကိတ္တကံ မဟပ္ဖလော’’တိ. သေသပဒေသူတိ ‘‘ကီဝမဟာနိသံသော’’တိအာဒီသု. ရတ္တ-သဒ္ဒေါ ရတနပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ပဟူတရတ္တရတနာနန္တိ ပဟူတေန ရတ္တသင်္ခါတေန ရတနေန သမန္နာဂတာန’’န္တိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ပဟူတသတ္တရတနာန’’န္တိပိ ပါဌော ဒိဿတိ. ဘေရိတလသဒိသံ ကတွာတိ ဘေရိတလံ ဝိယ သမံ ကတွာ. တတော ဧကံ ဘာဂံ န အဂ္ဃတီတိ ယထာဝုတ္တံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ တတော သောဠသဘာဂတော ဧကံ ဘာဂံ န အဂ္ဃတိ. တတော ဗဟုတရံ ဟောတီတိ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇသိရိတော ဗဟုတရံ ဟောတိ.

စာတုမဟာရာဇီကာနန္တိအာဒီသု စာတုမဟာရာဇိကာ နာမ သိနေရုပဗ္ဗတဿ ဝေမဇ္ဈေ ဟောန္တိ၊ တေသု ဗဟူ ပဗ္ဗတဋ္ဌာပိ အာကာသဋ္ဌာပိ၊ တေသံ ပရမ္ပရာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ပတ္တာ၊ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ၊ မနောပဒေါသိကာ၊ သီတဝလာဟကာ၊ ဥဏှဝလာဟကာ၊ စန္ဒိမာ၊ ဒေဝပုတ္တော၊ သူရိယော၊ ဒေဝပုတ္တောတိ ဧတေ သဗ္ဗေ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကဋ္ဌကာ ဧဝ. တေတ္တိံသ ဇနာ တတ္ထ ဥပ္ပန္နာတိ တာဝတိံသာ. အပိစ တာဝတိံသာတိ တေသံ ဒေဝါနံ နာမမေဝါတိ ဝုတ္တံ. တေပိ အတ္ထိ ပဗ္ဗတဋ္ဌကာ၊ အတ္ထိ အာကာသဋ္ဌကာ၊ တေသံ ပရမ္ပရာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ပတ္တာ၊ တထာ ယာမာဒီနံ. ဧကဒေဝလောကေပိ ဟိ ဒေဝါနံ ပရမ္ပရာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ အပ္ပတ္တာ နာမ နတ္ထိ. တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုခံ ယာတာ ပယာတာ သမ္ပတ္တာတိ ယာမာ. တုဋ္ဌာ ပဟဋ္ဌာတိ တုသိတာ. ပကတိပဋိယတ္တာရမ္မဏတော အတိရေကေန ရမိတုကာမကာလေ ယထာရုစိတေ ဘောဂေ နိမ္မိနိတွာ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တီတိ နိမ္မာနရတိ. စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ပရေဟိ နိမ္မိတေသု ဘောဂေသု ဝသံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ.

တတ္ထ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ မနုဿဂဏနာယ နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ. တာဝတိံသာနံ ဒေဝါနံ တိဿော စ ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနိ. ယာမာနံ ဒေဝါနံ စုဒ္ဒသ စ ဝဿကောဋိယော စတ္တာရိ စ ဝဿသတသဟဿာနိ. တုသိတာနံ ဒေဝါနံ သတ္တပညာသ စ ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနိ. နိမ္မာနရတီနံ ဒေဝါနံ ဒွေ စ ဝဿကောဋိသတာနိ တိဿော စ ဝဿကောဋိယော စတ္တာရိ စ ဝဿသတသဟဿာနိ. ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ နဝ စ ဝဿကောဋိသတာနိ ဧကဝီသ ကောဋိယော စ သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနိ.

မုဋ္ဌိဟတ္ထပါဒကေတိ ပါဒတလတော ယာဝ အဋနိယာ ဟေဋ္ဌိမန္တော၊ တာဝ မုဋ္ဌိရတနပ္ပမာဏပါဒကေ. တဉ္စ ခေါ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထေန၊ ယဿိဒါနိ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထောတိ သမညာ. သီလသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ အညံ ကိဉ္စိ အကတွာ ဓမ္မဿဝနေန ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန ဝါ ဝီတိနာမေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘တံ ပန ဥပဝသန္တေန။ပေ။ ဝိစာရေတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဝါစံ ဘိန္ဒိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါတဗ္ဗာနီတိ ‘‘ဣမဉ္စ ရတ္တိံ ဣမဉ္စ ဒိဝသ’’န္တိ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ‘‘ဥပေါသထင်္ဂဝသေန အဋ္ဌ သိက္ခာပဒါနိ သမာဒိယာမီ’’တိ ဧကတော ကတွာ ပုန ပစ္စေကံ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ပေ။ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဧဝံ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ယထာပါဠိ သမာဒါတဗ္ဗာနိ. ပါဠိံ အဇာနန္တေန ပန အတ္တနော ဘာသာယ ပစ္စေကံ ဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓပညတ္တံ ဥပေါသထံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဧကတော အဓိဋ္ဌာနဝသေန ဝါ သမာဒါတဗ္ဗာနိ၊ အညံ အလဘန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ. ဥပါသကသီလဉှိ အတ္တနာ သမာဒိယန္တေနပိ သမာဒိန္နံ ပရသန္တိကေ သမာဒိယန္တေနပိ၊ ဧကဇ္ဈံ သမာဒိန္နမ္ပိ သမာဒိန္နမေဝ ဟောတိ ပစ္စေကံ သမာဒိန္နမ္ပိ. တံ ပန ဧကဇ္ဈံ သမာဒိယတော ဧကာယေဝ ဝိရတိ ဧကာ စေတနာ ဟောတိ. သာ ပန သဗ္ဗဝိရတိစေတနာနံ ကိစ္စကာရီတိ တေနပိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ သမာဒိန္နာနေဝ. ပစ္စေကံ သမာဒိယတော ပန နာနာဝိရတိစေတနာယော ယထာသကံ ကိစ္စဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သဗ္ဗသမာဒါနေ ပန ဝစီဘေဒေါ ကာတဗ္ဗောယေဝ. ပရူပရောဓပဋိသံယုတ္တာ ပရဝိဟိံသာသံယုတ္တာ.

နနု စ ‘‘မဏိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဝေဠုရိယမ္ပိ သင်္ဂဟိတမေဝ၊ ကိမတ္ထံ ပန ဝေဠုရိယန္တိ အာဟ ‘‘ဝေဠုရိယန္တိ။ပေ။ ဒဿေတီ’’တိ. ‘‘မဏိ’’န္တိ ဝတွာဝ ‘‘ဝေဠုရိယ’’န္တိ ဣမိနာ ဇာတိမဏိဘာဝံ ဒဿေတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧကဝဿိကဝေဠုဝဏ္ဏန္တိ ဇာတိတော ဧကဝဿာတိက္ကန္တဝေဠုဝဏ္ဏံ. လဒ္ဓကန္တိ သုန္ဒရံ. စန္ဒပ္ပဘာ တာရဂဏာဝ သဗ္ဗေတိ ယထာ စန္ဒပ္ပဘာယ ကလံ သဗ္ဗေ တာရာဂဏာ နာနုဘဝန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘စန္ဒပ္ပဘာတိ သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တ’’န္တိ.

ဥပေါသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.