၁. တိတ္ထာယတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂. ဒုတိယဿ ပဌမေ တိတ္ထံ နာမ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ကဿစိ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတဿ အဘာဝတော. ဧတ္ထ ဟိ သတ္တာ တရန္တိ ဥပ္ပိလဝန္တိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘တိတ္ထ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပါရဂမနသင်္ခါတဉှိ တရဏံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ နတ္ထိ၊ တတ္ထေဝ အပရာပရံ နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေန ပိလဝနမေဝ တေသံ တရဏံ နာမ. ဥပ္ပါဒကာတိ ပူရဏကဿပါဒယော. တိတ္ထေ ဇာတာ တိတ္ထိယာ၊ ယထာဝုတ္တံ ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတသင်္ခါတံ တိတ္ထံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ တိတ္ထိကာ၊ တိတ္ထိကာ ဧဝ တိတ္ထိယာ. မနောရမေတိ သာဒုဖလဘရိတတာယ အဘယဒိသတာယ စ မနောရမေ. ဣမေသုယေဝ တီသု ဌာနေသူတိ ယထာဝုတ္တေသု တိတ္ထာယတနေသု.

ယော ယထာ ဇာနာတိ၊ တဿ တထာ ဝုစ္စတီတိ ဣမိနာ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန တထာ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ပုဂ္ဂလ-သဒ္ဒေါ စ တိဿန္နမ္ပိ ပကတီနံ သာဓာရဏော၊ တသ္မာ ပုရိသဂ္ဂဟဏေန တတော ဝိသေသနံ ယထာ ‘‘အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ’’တိ. ပဋိသံဝိဒိတံ ကရောတီတိ ကေဝလံ ဇာနနဝသေန ဝိဒိတံ ကရောတိ. အနုဘဝတိ ဝါတိ ဝိပါကလက္ခဏပ္ပတ္တံ အနုဘဝတိ. ပုဗ္ဗေကတဟေတူတိ အန္တောဂဓာဝဓာရဏံ ပဒန္တိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေကတကမ္မပစ္စယေနေဝါ’’တိ. ဣမိနာတိ ‘‘သဗ္ဗံ တံ ပုဗ္ဗေကတဟေတူ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန. ကမ္မဝေဒနန္တိ ကုသလာကုသလကမ္မသဟဇံ ဝေဒနံ. ကိရိယဝေဒနန္တိ ‘‘နေဝ ကုသလာကုသလာ န စ ကမ္မဝိပါကာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ကိရိယစိတ္တသဟဇံ ဝေဒနံ. န ကေဝလဉ္စ တေ ကမ္မကိရိယဝေဒနာ ဧဝ ပဋိက္ခိပန္တိ၊ အထ ခေါ သာသနေ လောကေ စ ပါကဋေ ဝါတာဗာဓာဒိရောဂေ စ ပဋိက္ခိပန္တိ ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ဝါ ဣမေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာတိ ပိတ္တဝိကာရာဓိကသမ္ဘူတာ. အနန္တရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သန္နိပါတိကာတိ ပိတ္တာဒီနံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝိကာရာနံ သန္နိပါတတော ဇာတာ. ဥတုပရိဏာမဇာတိ သီတာဒိဥတုနော ဝိပရိဏာမတော ဝိသမပရိဝုတ္တိတော ဇာတာ. ဝိသမပရိဟာရဇာတိ အသပ္ပါယာဟာရယောဂပဋိသေဝနဝသေန ကာယဿ ဝိသမံ ပရိဟရဏတော ဇာတာ. ဩပက္ကမိကာတိ ဥပက္ကမတော နိဗ္ဗတ္တာ. ကမ္မဝိပါကဇာတိ ကမ္မဿ ဝိပါကဘူတက္ခန္ဓတော ဇာတာ. ဝိရောဓိပစ္စယသမုဋ္ဌာနာ ဓာတူနံ ဝိကာရာဝတ္ထာ၊ တပ္ပစ္စယာ ဝါ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အာဗာဓနဋ္ဌေန အာဗာဓော၊ သော ဧဝ ရုဇ္ဇနဋ္ဌေန ရောဂေါ. တတ္ထ ‘‘ယော ယာပျလက္ခဏော၊ သော ရောဂေါ၊ ဣတရော အာဗာဓော’’တိ ဝဒန္တိ. သဗ္ဗေသဉ္စ နေသံ တံတံဓာတူနံ ဝိသမံ အာသန္နကာရဏံ၊ န တထာ ဣတရာနိ. တတ္ထာပိ စ ပကောပါဝတ္ထာ ဓာတုယော အာသန္နကာရဏံ၊ န တထာ ပရပစ္စယာဝတ္ထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဋ္ဌမံယေဝ ကမ္မဝိပါကဇံ အာဗာဓံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ ‘‘သဗ္ဗံ တံ ပုဗ္ဗေကတဟေတူ’’တိ ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟေန. ‘‘ပုဗ္ဗေ’’တိ ပုရာတနဿေဝ ကမ္မဿ ဂဟိတတ္တာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယမ္ပိ တေ ပဋိက္ခိပန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ ပဋိဗာဟိတွာ’’တိ. သမ္ပဋိစ္ဆန္တီတိ အနုဇာနန္တိ.

အတ္တနာ ကတမူလကေနာတိ သာဟတ္ထိကကမ္မဟေတု. အာဏတ္တိမူလကေနာတိ ပရဿ အာဏာပနဝသေန ကတကမ္မဟေတု. ဣမာတိ တိဿော ဝေဒနာ. သဗ္ဗေ ပဋိဗာဟန္တီတိ သဗ္ဗေ ရောဂေ ပဋိသေဓေန္တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဧကေန ဣဿရေနေဝ နိမ္မိတတ္တာ တဗ္ဘာဝီဘာဝါသမ္ဘဝတော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သဗ္ဗံ ပဋိဗာဟန္တီတိ ဟေတုပစ္စယပဋိသေဓနတော သဗ္ဗံ နိသေဓေန္တိ.

မာတိကံ နိက္ခိပိတွာတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝေဒါနံ အသာရဘာဝဒဿနတ္ထံ ဥဒ္ဒေသံ ကတွာ. တန္တိ တံ မာတိကံ. ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုန္တိ ဒေါသဒဿနဝသေနေဝ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ. လဒ္ဓိပတိဋ္ဌာပနတ္ထန္တိ အတ္တနော လဒ္ဓိယာ ပဋိဇာနာပနတ္ထံ. လဒ္ဓိတော လဒ္ဓိံ သင်္ကမန္တီတိ မူလလဒ္ဓိတော အညလဒ္ဓိံ ဥပဂစ္ဆန္တိ ပဋိဇာနန္တိ. ပုဗ္ဗေကတဟေတုယေဝ ပဋိသံဝေဒေတီတိ ကမ္မဝေဒနမ္ပိ ဝိပါကဝေဒနံ ကတွာ ဝဒန္တိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဟိ ဗျာမူဠှစိတ္တာ ကမ္မန္တရဝိပါကန္တရာဒီနိ အာလောဠေန္တိ၊ အသင်္ကရတော သညာပေတုံ န သက္ကောန္တိ. ယထာ စ အကုသလကမ္မေ၊ ဧဝံ ကုသလကမ္မေပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ပါဏာတိပါတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝန္တိ ယထာ ပုဗ္ဗေကတဟေတု ဧဝ ပါဏာတိပါတိနော နာမ ဟောန္တိ၊ န ဣဒါနိ သယံကတကာရဏာ၊ ဧဝံ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမဏမ္ပိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု ဧဝါတိ ဝိစာရိယမာနော ပုဗ္ဗေကတဝါဒေါ အကိရိယဝါဒေါ ဧဝ သမ္ပဇ္ဇတိ.

ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော န တဏှာဆန္ဒော. ကတ္တုကမျတာတိ ကာတုမိစ္ဆာ. ပစ္စတ္တပုရိသကာရောတိ တေန တေန ပုရိသေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ န ဟောတိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု ဧဝ သိဇ္ဈနတော. ဥဘယမ္ပိ တံ ဧသ န လဗ္ဘတီတိ ကတ္တဗ္ဗကရဏံ သုစရိတပူရဏံ၊ အကတ္တဗ္ဗအကရဏံ ဒုစ္စရိတဝိရတီတိ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ ဧသ န လဘတိ. သမဏာပိ ဟိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာယေဝ ဟောန္တီတိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာယေဝ သမဏာပိ ဟောန္တိ၊ န ဣဒါနိ သံဝရသမာဒါနာဒိနာ. အဿမဏာပိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာယေဝါတိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာယေဝ အဿမဏာပိ ဟောန္တိ၊ န သံဝရဘေဒေန.

ယထာ ပုဗ္ဗေကတဝါဒေ ဆန္ဒဝါယာမာနံ အသမ္ဘဝတော ပစ္စတ္တပုရိသကာရာနံ အဘာဝေါ၊ ဧဝံ ဣဿရနိမ္မာနဝါဒေပိ ဣဿရေနေဝ သဗ္ဗဿ နိမ္မိတဘာဝါနုဇာနနတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗေကတဝါဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ဧသ နယော အဟေတုကဝါဒေပီတိ အာဟ ‘‘တထာ အဟေတုကဝါဒေပီ’’တိ.

ဣမေသန္တိအာဒိနာ ဣမေသံ တိတ္ထာယတနာနံ တုစ္ဆာသာရတာယ ထုသကောဋ္ဋနေန ကုဏ္ဍကမတ္တဿပိ အလာဘော ဝိယ ပရမတ္ထလေသဿပိ အဘာဝေါ၊ တထာ ခဇ္ဇောပနကောဘာသတော တေဇသော ဖုလိင်္ဂမတ္တဿပိ အဘာဝေါ ဝိယ အန္ဓဝေဏိကဿပိ မဂ္ဂဿ အပ္ပဋိလာဘော ဝိယ သဒ္ဒမတ္တံ နိဿာယ မိစ္ဆာဘာဂေန ဝိပလ္လတ္ထတာယ ဒဒ္ဒရဇာတကေ (ဇာ. ၁.၂.၄၃-၄၃) သသကသဒိသတာ စ ဝိဘာဝိတာ ဟောတိ. သာရဘာဝန္တိ သီလသာရာဒိသမ္ပတ္တိယာ သာရသဗ္ဘာဝံ. နိယျာနိကဘာဝန္တိ ဧကန္တေနေဝ ဝဋ္ဋတော နိယျာနာဝဟဘာဝံ. အနိဂ္ဂဟိတောတိ န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျော’’တိ. အသံကိလိဋ္ဌောတိ သံကိလေသဝိရဟိတော. တေနာဟ ‘‘နိက္ကိလေသော’’တိအာဒိ. အနုပဝဇ္ဇောတိ ဓမ္မတော န ဥပဝဒိတဗ္ဗော. အပ္ပဋိကုဋ္ဌော နာမ အပ္ပဋိသေဓနံ ဝါ သိယာ အနက္ကောသနံ ဝါတိ တဒုဘယံ ဒဿေန္တော ‘‘အပ္ပဋိဗာဟိတော အနုပက္ကုဋ္ဌော’’တိ အာဟ.

တဿ ဓမ္မဿာတိ ‘‘အယံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ ဥဒ္ဓဋဿ ဓမ္မဿ. ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာတိ ကထေတုကမျတာဝသေန ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ. ယထာပဋိပါဋိယာတိ မာတိကာယ ယထာနိက္ခိတ္တပ္ပဋိပါဋိယာ. ဓာတုယောတိ သဘာဝဓာရဏဋ္ဌေန ဓာတုယော. တာ ပန ယသ္မာ တဏှာဒိဋ္ဌိကပ္ပနာပရိကပ္ပိတအတ္တသုဘသုခသဿတာဒိပကတိအာဒိဓုဝါဒိဇီဝါဒိကာယာဒိကာ ဝိယ န ဣစ္ဆာသဘာဝါ ဒိဋ္ဌိအာဒိရဟိတေဟိ ဝိမုစ္စမာနဥဒုမ္ဗရပုပ္ဖါဒိလောကဝေါဟာရဝတ္ထူနိ ဝိယ စ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တာ၊ အထ ခေါ သစ္စပရမတ္ထဘူတာတိ အာဟ ‘‘သဘာဝါ’’တိ၊ သစ္စသဘာဝါတိ အတ္ထော. အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေန္တီတိ ဟိ ဓာတုယော. နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝပ္ပကာသကောတိ ဗာဟိရပရိကပ္ပိတဇီဝါဘာဝပ္ပကာသကော လောကိယမဟာဇနသံကပ္ပိတသတ္တာဘာဝပ္ပကာသကော စ. အာကရဋ္ဌေနာတိ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနဘာဝေန. ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနမ္ပိ ဟိ အာကရော အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘ကမ္ဗောဇော အဿာနံ အာယတန’’န္တိ. မနောပဝိစာရာတိ တံ တံ အာရမ္မဏံ ဥပေစ္စ မနသော ဝိဝိဓစရဏာကာရော. ကေဟိ ကတ္ထာတိ အာဟ ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရပါဒေဟီ’’တိအာဒိ. အဋ္ဌာရသသု ဌာနေသူတိ ဆ သောမနဿဋ္ဌာနိယာနိ၊ ဆ ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယာနိ၊ ဆ ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယာနီတိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသသု ဌာနေသု.

ပတိဋ္ဌာဓာတူတိ သေသဘူတတ္တယဿ စေဝ သဗ္ဗူပါဒါရူပါနဉ္စ ပတိဋ္ဌာသဘာဝါ ဓာတု. ဣမိနာ နယေန အာဗန္ဓနဓာတူတိအာဒီသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ကက္ခဠဘာဝသိဒ္ဓေါ သဟဇာတဓမ္မာနံ အာဓာရဘာဝေါ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါ. ဒြဝဘာဝသိဒ္ဓံ သမ္ပိဏ္ဍနံ အာဗန္ဓနံ. ဥဏှဘာဝသိဒ္ဓံ မုဒုတာပက္ကတာဝဟံ ပရိပါစနံ. ထဒ္ဓဘာဝါဝဟံ ဥဒ္ဓုမာတနံ ဝိတ္ထမ္ဘနံ. ရူပဝိဝိတ္တော ရူပပရိယန္တော အာကာသောတိ ယေသံ သော ပရိစ္ဆေဒေါ၊ တေဟိ သော အသမ္ဖုဋ္ဌောဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာကာသဓာတူတိ အသမ္ဖုဋ္ဌဓာတူ’’တိ. သဉ္ဇာနနဝိဓုရာ အာရမ္မဏူပလဒ္ဓိ ဝိဇာနနဓာတု. ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ သင်္ခေပန္တောဂဓတ္တာ ဝိတ္ထာရဿ. သင်္ခေပတော ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ ကထေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ အနဝသေသပရိယာဒါနာဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရတောဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဥဘယထာတိ သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော စ.

အနိပ္ဖန္နာပိ အာကာသဓာတု ဘူတာနိ ဥပါဒါယ ဂဟေတဗ္ဗတာမတ္တေန ‘‘ဥပါဒါရူပ’’န္တေဝ ဝုစ္စတိ. ဒိဋ္ဌာနေဝါတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာနိ ဥပါဒါရူပဘာဝသာမညတော. တေန သဟဇာတာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော သမုဒါယေ ပဝတ္တဝေါဟာရဿ အဝယဝေပိ ဒိဿနတော ယထာ ‘‘ဝတ္ထေကဒေသေ ဒဍ္ဎေ ဝတ္ထံ ဒဍ္ဎ’’န္တိ. ‘‘ဖဿော စ စေတနာ စ သင်္ခါရက္ခန္ဓော’’တိ ဝုတ္တံ မဟာဘူမကတ္တာ တေသံ တပ္ပဓာနတ္တာ စ သင်္ခါရက္ခန္ဓဿ. အရူပက္ခန္ဓာ နာမံ အာရမ္မဏာဘိမုခံ နမနတော နာမာဓီနဂ္ဂဟဏတော စ. ရူပက္ခန္ဓော ရူပံ ပရိဗျတ္တံ ရုပ္ပနဋ္ဌေန. ပစ္စယန္တိ နိဿယဘူတံ ပစ္စယံ. ဝိဘာဂေန ဒွါစတ္တာလီသ. ဧကာသီတိ စိတ္တာနိ ‘‘သမ္မသနစာရောယ’’န္တိ ကတွာ. အနုက္ကမေန ပဋိပဇ္ဇမာနောတိ ဧဝံ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိယံ ဌိတော ဥပရိမေန တိဿန္နံ ဝိသုဒ္ဓီနံ သမ္ပာဒနဝသေန ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေန္တော.

ဖဿာယတနန္တိ ဖဿဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ. သုဝဏ္ဏာဒီနန္တိ သုဝဏ္ဏမဏိဝဇိရာဒီနံ. အာကိဏ္ဏံ ဝိယ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ အာကရော. ယထာ စက္ခု ဝိပါကဖဿဿ ဝိသေသပစ္စယော၊ န တထာ ဣတရေသန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ စက္ခုဝိညာဏာနီ’’တိအာဒိ. ဧသ နယော သေသဝါရေသုပိ. ဒွတ္တိံသာယ ဝိပါကဖဿေသု ဒွိပဉ္စဝိညာဏသဟဂတဖဿေ ဌပေတွာ သေသာ ဒွါဝီသတိ ဝိပါကဖဿာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ တေန သမာနယောဂက္ခမတ္တာ. ‘‘သင်္ခေပတော တာဝါ’’တိ သင်္ခေပကထံ အာရဘိတွာပိ ဝိတ္ထာရကထာပေတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျာဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ.

သောမနဿဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ. တေနာဟ ‘‘သောမနဿဿ ကာရဏဘူတ’’န္တိ. ဥပဝိစရတီတိ ဥပေစ္စ ပဝတ္တတိ. သဘာဝတော သင်္ကပ္ပတော စ သောမနဿာဒိဥပ္ပတ္တိဟေတုကာ သောမနဿဋ္ဌာနိယာဒိတာတိ အာဟ ‘‘ဣဋ္ဌံ ဝါ ဟောတူ’’တိအာဒိ. စတုတ္ထံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ တဒဝိနာဘာဝတော.

အရိယသစ္စာနီတိ ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပေနာယံ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘အရိယဘာဝကရာနီ’’တိအာဒိ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၃၁) ပကာသိတံ၊ တသ္မာ န ဣဓ ပကာသေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. သုခါဝဗောဓနတ္ထန္တိ ဒေသိယမာနာယ ဝဋ္ဋကထာယ သုခေန အဝဗောဓနတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘ယဿ ဟီ’’တိအာဒိ. ဒွါဒသပဒန္တိ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ ပဒေဟိ ဒွါဒသပဒံ. ပစ္စယဝဋ္ဋန္တိ ပစ္စယပ္ပဗန္ဓံ. ကထေတုကာမော ဟောတိ ပစ္စယာကာရမုခေန သစ္စာနိ ဒဿေတုကာမတာယ. ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိဝဋ္ဋန္တိ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမုခေန ဝိပါကဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ ‘‘ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ. တသ္မာ ပနေတ္ထ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိဝသေနေဝ ဝဋ္ဋံ ဒဿိတန္တိ အာဟ ‘‘ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိဝဋ္ဋသ္မိံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိဝဋ္ဋသ္မိန္တိ မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တနဝသေန ပဝတ္တဓမ္မပ္ပဗန္ဓေ. ဒဿိတေတိ ဒေသနာဝသေန ဒဿိတေ. ပုရိမာ ဒွေ ယောနိယော ဣတရာဟိ ဩဠာရိကတာယ ပရိဗျတ္တတရာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ။ပေ။ အဝဗောဓေတုမ္ပီ’’တိ.

ပစ္စယမတ္တန္တိ ဆန္နံ ဓာတူနံ သာဓာရဏံ ပစ္စယဘာဝမတ္တံ၊ န တေဟိ ဘာဂသော နိပ္ဖါဒိယမာနံ ပစ္စယဝိသေသံ ‘‘ကုတော ပနေတံ ဆန္နံ ဓာတူန’’န္တိ အဝိဘာဂေန ဝုတ္တတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ. န မာတု န ပိတု တာသံ ဓာတူနံ ဣမဿ သတ္တဿ ဗာဟိရဘာဝတော. ဂဗ္ဘဿာတိ ဧတ္ထ ဂဗ္ဘတိ အတ္တဘာဝဘာဝေန ဝတ္တတီတိ ဂဗ္ဘော၊ ကလလာဒိအဝတ္ထော ဓမ္မပ္ပဗန္ဓော. တန္နိဿိတတ္တာ ပန သတ္တသန္တာနော ဂဗ္ဘောတိ ဝုတ္တော ယထာ မဉ္စနိဿိတာ ‘‘မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ. တန္နိဿယဘာဝတော မာတုကုစ္ဆိ ဂဗ္ဘောတိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၅.၃၆၃). ဂဗ္ဘော ဝိယာတိ ဝါ ဂဗ္ဘော. ယထာ ဟိ နိဝါသဋ္ဌာနတာယ သတ္တာနံ ဩဝရကော ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ သတ္တာနံ ယာဝ အဘိဇာတိ နိဝါသဋ္ဌာနတာယ မာတုကုစ္ဆိ ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ပဌမံ ဝုတ္တအတ္ထေနေဝ ဂဗ္ဘောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဂဗ္ဘော စ နာမာ’’တိအာဒိ.

နိရတိအတ္ထေန နိရယော စ သော ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန ဂဗ္ဘော စာတိ နိရယဂဗ္ဘော. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. အယံ ပန ဝိသေသော – ဒေဝမနုဇာဒယော ဝိယ ဥဒ္ဓံ ဒီဃာ အဟုတွာ တိရိယံ အဉ္စိတာ ဒီဃာတိ တိရစ္ဆာနာ. တေ ဧဝ ခန္ဓကောဋ္ဌာသဘာဝေန ယောနိ စ သော ဝုတ္တနယေန ဂဗ္ဘော စာတိ တိရစ္ဆာနယောနိဂဗ္ဘော. ပကဋ္ဌတော သုခတော အပေတံ အပဂမော ပေတဘာဝေါ၊ တံ ပတ္တာနံ ဝိသယောတိ ပေတ္တိဝိသယော၊ ပေတယောနိ. မနဿ ဥဿန္နတာယ သူရဘာဝါဒိဂုဏေဟိ ဥပစိတမာနသတာယ ဥက္ကဋ္ဌဂုဏစိတ္တတာယ မနုဿာ. ဒိဗ္ဗန္တိ ကာမဂုဏာဒီဟိ ကီဠန္တိ လဠန္တိ ဇောတန္တီတိ ဒေဝါ. ဂဗ္ဘသဒ္ဒေါ ဝုတ္တနယော ဧဝ. နာနပ္ပကာရောတိ ယထာဝုတ္တေန တဒနန္တရဘေဒေန စ နာနပ္ပကာရကော. မနုဿဂဗ္ဘော အဓိပ္ပေတော သုပါကဋတာယ ပစ္စက္ခဘာဝတော. ဩက္ကန္တိ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမိတွာ ဝိယ ဥပ္ပတိတွာတိ ကတွာ. နိဗ္ဗတ္တနံ နိဗ္ဗတ္တိ. ပါတုဘာဝေါ ဥပ္ပတ္တိပ္ပကာသကော စ.

သန္နိပါတော နာမ အဝေကလ္လဇာတိဟီနဝေကလ္လေတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဓ မာတာပိတရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ. သန္နိပတိတာတိ သမောဓာနဘာဝတော သန္နိပတိတာ သမာဂတာ သံသိလိဋ္ဌာ. ဥတုနီတိ ဥတုမတီ သဉ္ဇာတပုပ္ဖါ. ဣဒဉ္စ ဥတုသမယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န လောကသမညာကရဇဿ လဂ္ဂနဒိဝသမတ္တံ. မာတုဂါမဿ ဟိ ယသ္မိံ ဂဗ္ဘာသဟသညိတေ ဩကာသေ ဒါရကော နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တတ္ထ မဟတီ လောဟိတပီဠကာ သဏ္ဌဟိတွာ အဂ္ဂဟိတပုဗ္ဗာ ဧဝ ဘိဇ္ဇိတွာ ပဂ္ဃရတိ၊ ဝတ္ထု သုဒ္ဓံ ဟောတိ ပဂ္ဃရိတလောဟိတတ္တာ အနာမယတ္တာ စ. ဝိသုဒ္ဓေ ဝတ္ထုမှိ မာတာပိတူသု ဧကဝါရံ သန္နိပတိတေသု ယာဝ သတ္တ ဒိဝသာနိ ခေတ္တမေဝ ဟောတိ. သုဒ္ဓံ ဝတ္ထု နဟာနတော ပရမ္ပိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ ဂဗ္ဘသဏ္ဌဟနတာယ ခေတ္တမေဝ ဟောတိ ပရိတ္တဿ လောဟိတလေသဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. တသ္မိံ သမယေ ဟတ္ထဂ္ဂါဟဝေဏိဂ္ဂါဟာဒိနာ အင်္ဂပရာမသနေနပိ ဒါရကော နိဗ္ဗတ္တတိယေဝ. ဣတ္ထိသန္တာနေပိ ဟိ သတ္တပိ ဓာတူ လဗ္ဘန္တေဝ. တထာ ဟိ ပါရိကာယ နာဘိပရာမသနေန သာမဿ ဗောဓိသတ္တဿ၊ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ နာဘိပရာမသနေန (ဇာ. အဋ္ဌ. ၄.၁၅.မာတင်္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၆၅) မဏ္ဍဗျဿ နိဗ္ဗတ္တိ အဟောသိ. ဂန္ဓနတော ဥပ္ပန္နဂတိယာ နိမိတ္တူပဋ္ဌာနေန သူစနတော ဒီပနတော ဂန္ဓောတိ လဒ္ဓနာမေန ဘဝဂါမိကမ္မုနာ အဗ္ဗတိ ပဝတ္တတီတိ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇမာနကသတ္တော. ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတီတိ န မာတာပိတူနံ သန္နိပါတံ ဩလောကယမာနော သမီပေ ဌိတော ပစ္စုပဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ၊ ကမ္မယန္တယန္တိတော ပန ဧကော သတ္တော တသ္မိံ ဩကာသေ နိဗ္ဗတ္တနကော ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. တဒါ ဟိ တတြူပဂသတ္တော တတြူပပတ္တိအာဝဟန္တကမ္မသင်္ခါတေန ပေလ္လကယန္တေန တထတ္ထာယ ပေလ္လိတော ဥပနီတော ဝိယ ဟောတိ.

ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ ဧတ္ထ ဝိညာဏဿ ပစ္စယဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘တယော အရူပိနော ခန္ဓာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ဝိညာဏံ ပစ္စယဘာဝေန အဂ္ဂဟေတွာ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိယာ ဧဝ ပစ္စယဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဝိညာဏက္ခန္ဓမ္ပိ ပက္ခိပိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန မနုဿဂဗ္ဘဿ ဩက္ကန္တိယာ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ’’တိ ဝုတ္တံ.

တဏှာယ သမုဒယသစ္စဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ တဏှ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တဿေဝ ပဘာဝိကာတိ တဿေဝ ယထာဝုတ္တဿ ဒုက္ခသစ္စဿ ဥပ္ပါဒိကာ. ဒုက္ခနိရောဓောတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခဂ္ဂဟဏေန တဏှာပိ ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ. အဝိသေသေန ဟိ တေဘူမကဝဋ္ဋံ ဣဓ ဒုက္ခန္တိ အဓိပ္ပေတံ. အထ ဝါ ဒုက္ခဿ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓော တဗ္ဘာဝိကာယ တဏှာယ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓေန ဝိနာ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ. အနုပ္ပတ္တိနိရောဓောတိ စ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓနိမိတ္တံ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ.

‘‘တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဥဘယတ္ထ ပါဠိယာ ပဝတ္တိအာကာရဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ပန ဝိသေသော’’တိ အာဟ. တတ္ထာတိ ဝိသဒ္ဓိမဂ္ဂေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါတိ အဝိဇ္ဇာယ တု ဧဝ. အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဧတ္ထ အစ္စန္တမေဝ သင်္ခါရေ ဝိရဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဝိရာဂေါ၊ မဂ္ဂေါ၊ တသ္မာ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓာ အသေသေတွာ နိရောဓာ သမုစ္ဆိန္ဒနာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သကလဿာတိ အနဝသေသဿ. ကေဝလဿာတိ ဝါ သုဒ္ဓဿ၊ ပရပရိကပ္ပိတသတ္တဇီဝါဒိဝိရဟိတဿာတိ အတ္ထော. ခီဏာကာရောပိ ဝုစ္စတိ ‘‘နိရုဇ္ဈနံ နိရောဓော’’တိ ဣမိနာ အတ္ထေန. အရဟတ္တမ္ပိ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ နိရောဓန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ နိရောဓဿ နိမိတ္တဘာဝတော အဝိဇ္ဇာဒယော နိရုဇ္ဈန္တိ ဧတ္ထာတိ နိရောဓောတိ ကတွာ. ခီဏာကာရဒဿနဝသေနာတိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓေန နိရုဇ္ဈနာကာရဒဿနဝသေန. နိဗ္ဗာနမေဝ သန္ဓာယ၊ န ပန အရဟတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. သဘာဝဓမ္မာနံ နိဂ္ဂဟော နာမ ယထာဝုတ္တဓမ္မပရိစ္ဆေဒတော ဦနာဓိကဘာဝပ္ပကာသနေန အတ္တသဘာဝဝိဘာဝနေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိဂ္ဂဏှန္တော ဟီ’’တိအာဒိ.

တိတ္ထာယတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.