၈. တိကဏ္ဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၉. အဋ္ဌမေ ဒုရာသဒါတိ ဒုရုပသင်္ကမနာ. ဂရဟာ မုစ္စိဿတီတိ မယိ ဧဝံ ကထေန္တေ သမဏော ဂေါတမော ကိဉ္စိ ကထေဿတိ၊ ဧဝံ မေ ဝစနမတ္တမ္ပိ န လဒ္ဓန္တိ အယံ ဂရဟာ မုစ္စိဿတီတိ. ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ. ဓီရာတိ ဓိတိသမ္ပန္နာ. ဗျတ္တာတိ ပရဝါဒမဒ္ဒနသမတ္ထေန ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတာ. ဗဟုဿုတာတိ ဗာဟုသစ္စဝန္တော. ဝါဒိနောတိ ဝါဒိမဂ္ဂကုသလာ. သမ္မတာတိ ဗဟုနော ဇနဿ သာဓုသမ္မတာ. ပဏ္ဍိတာဒိအာကာရပရိစ္ဆေဒန္တိ တေသံ တေဝိဇ္ဇာနံ ပဏ္ဍိတာကာရာဒိအာကာရပရိစ္ဆေဒံ. အာကာရသဒ္ဒေါ ကာရဏပရိယာယော၊ ပရိစ္ဆေဒသဒ္ဒေါ ပရိမာဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဧတ္တကေန ကာရဏေနာ’’တိ.

ယထာတိ ယေနာကာရေန၊ ယေန ကာရဏေနာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယထာတိ ကာရဏဝစန’’န္တိ. ‘‘ဒွီဟိပိ ပက္ခေဟီ’’တိ ဝတွာ တေ ပက္ခေ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘မာတိတော စ ပိတိတော စာ’’တိ အာဟ. တေသံ ပက္ခာနံ ဝသေနဿ သုဇာတတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ မာတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဇနကဇနိကာဘာဝေန ဝိနာပိ လောကေ မာတာပိတုသမညာ ဒိဿတိ၊ ဣဓ ပန သာ ဩရသပုတ္တဝသေနေဝ ဣစ္ဆိတာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော’’တိ ဝုတ္တံ. ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတိ ဓာရေတီတိ ဂဟဏီ၊ ဂဗ္ဘာသယသညိတော မာတုကုစ္ဆိပ္ပဒေသော. ယထာဘုတ္တဿ အာဟာရဿ ဝိပါစနဝသေန ဂဏှနတော အဆဍ္ဍနတော ဂဟဏီ၊ ကမ္မဇတေဇောဓာတု.

ပိတာ စ မာတာ စ ပိတရော၊ ပိတူနံ ပိတရော ပိတာမဟာ၊ တေသံ ယုဂေါ ပိတာမဟယုဂေါ၊ တသ္မာ ‘‘ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ ပိတာမဟဒွန္ဒာ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဒွန္ဒံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ယုဂန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယုဂ-သဒ္ဒဿ စ အတ္ထကထာ ဒဿိတာ ‘‘ပိတာမဟောယေဝ ပိတာမဟယုဂ’’န္တိ. ပုဗ္ဗပုရိသာတိ ပုရိသဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဝသေန ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ ‘‘မာတိတော’’တိ ပါဠိဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. အက္ခိတ္တောတိ အက္ခေပေါ. အနဝက္ခိတ္တောတိ သဒ္ဓထာလိပါကာဒီသု အနဝက္ခိတ္တော န ဆဍ္ဍိတော. ဇာတိဝါဒေနာတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကေန ကာရဏေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဥဘတော။ပေ။ ပိတာမဟယုဂါ’’တိ ဧတေန ဗြာဟ္မဏဿ ယောနိဒေါသာဘာဝေါ ဒဿိတော သံသုဒ္ဓဂဟဏိကတာကိတ္တနတော. ‘‘အက္ခိတ္တော’’တိ ဣမိနာ ကိရိယာပရာဓာဘာဝေါ. သံသုဒ္ဓဇာတိကာပိ ဟိ သတ္တာ ကိရိယာပရာဓေန ခေပံ ပါပုဏန္တိ. ‘‘အနုပက္ကုဋ္ဌော’’တိ ဣမိနာ အယုတ္တသံသဂ္ဂါဘာဝေါ. အယုတ္တသံသဂ္ဂဉှိ ပဋိစ္စ သတ္တာ သုဒ္ဓဇာတိကာ ကိရိယာပရာဓရဟိတာပိ အက္ကောသံ လဘန္တိ.

တန္တိ ဂရဟာဝစနံ. မန္တေ ပရိဝတ္တေတီတိ ဝေဒေ သဇ္ဈာယတိ၊ ပရိယာပုဏာတီတိ အတ္ထော. မန္တေ ဓာရေတီတိ ယထာအဓီတေ မန္တေ အသမ္မုဋ္ဌေ ကတွာ ဟဒယေ ဌပေတိ.

ဩဋ္ဌပဟတကရဏဝသေနာတိ အတ္ထာဝဓာရဏဝသေန. သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနန္တိ ဧတ္ထ ဝစနီယဝါစကဘာဝေန အတ္ထံ သဒ္ဒဉ္စ ခဏ္ဍတိ ဘိန္ဒတိ ဝိဘဇ္ဇ ဒဿေတီတိ နိခဏ္ဍု၊ သော ဧဝ ဣဓ ခ-ကာရဿ ဃ-ကာရံ ကတွာ ‘‘နိဃဏ္ဍူ’’တိ ဝုတ္တော. ကိဋတိ ဂမေတိ ကိရိယာဒိဝိဘာဂံ၊ တံ ဝါ အနဝသေသပရိယာဒါနတော ဂမေန္တော ပူရေတီတိ ကေဋုဘံ. ဝေဝစနပ္ပကာသကန္တိ ပရိယာယသဒ္ဒဒီပကံ၊ ဧကေကဿ အတ္ထဿ အနေကပရိယာယဝစနဝိဘာဝကန္တိ အတ္ထော. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ အနေကေသမ္ပိ အတ္ထာနံ ဧကသဒ္ဒဝစနီယတာဝိဘာဝနဝသေနပိ တဿ ဂန္ထဿ ပဝတ္တတ္တာ. ဝစီဘေဒါဒိလက္ခဏာ ကိရိယာ ကပ္ပီယတိ ဝိကပ္ပီယတိ ဧတေနာတိ ကိရိယာကပ္ပေါ၊ သော ပန ဝဏ္ဏပဒသမ္ဗန္ဓပဒတ္ထာဒိဝိဘာဂတော ဗဟုကပ္ပေါတိ အာဟ ‘‘ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပေါ’’တိ. ဣဒဉ္စ မူလကိရိယာကပ္ပဂန္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သော ဟိ မဟာဝိသယော သတသဟဿပရိမာဏော နမာစရိယာဒိပ္ပကရဏံ. ဌာနကရဏာဒိဝိဘာဂတော နိဗ္ဗစနဝိဘာဂတော စ အက္ခရာ ပဘေဒီယန္တိ ဧတေဟီတိ အက္ခရပ္ပဘေဒါ၊ သိက္ခာနိရုတ္တိယော. ဧတေသန္တိ စတုန္နံ ဝေဒါနံ.

ပဒန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ၊ ပဉ္စဝိဓံ ဝါ ပဒံ၊ တံ ပဒံ ကာယတီတိ ပဒကော၊ တေယေဝ ဝါ ဝေဒေ ပဒသော ကာယတီတိ ပဒကော. တဒဝသေသန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ ဝါကျံ. ဧတ္တာဝတာ သဒ္ဒဗျာကရဏံ ဝတွာ ပုန ‘‘ဗျာကရဏ’’န္တိ အတ္ထဗျာကရဏမာဟ. တံ တံ သဒ္ဒံ တဒတ္ထဉ္စ ဗျာကရောတိ ဗျာစိက္ခတိ ဧတေနာတိ ဗျာကရဏံ၊ သဒ္ဒသတ္ထံ. အာယတိံ ဟိတံ တေန လောကော န ယတတိ န ဤဟတီတိ လောကာယတံ. တဉှိ ဂန္ထံ နိဿာယ သတ္တာ ပုညကိရိယာယ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေန္တိ.

အသီတိ မဟာသာဝကာတိ အညာသိကောဏ္ဍညော၊ ဝပ္ပေါ၊ ဘဒ္ဒိယော၊ မဟာနာမော၊ အဿဇိ၊ နာဠကော၊ ယသော၊ ဝိမလော၊ သုဗာဟု၊ ပုဏ္ဏဇိ၊ ဂဝမ္ပတိ၊ ဥရုဝေလကဿပေါ၊ နဒီကဿပေါ၊ ဂယာကဿပေါ၊ သာရိပုတ္တော၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော၊ မဟာကဿပေါ၊ မဟာကစ္စာနော၊ မဟာကောဋ္ဌိကော၊ မဟာကပ္ပိနော၊ မဟာစုန္ဒော၊ အနုရုဒ္ဓေါ၊ ကင်္ခါရေဝတော၊ အာနန္ဒော၊ နန္ဒကော၊ ဘဂု၊ နန္ဒိယော၊ ကိမိလော၊ ဘဒ္ဒိယော၊ ရာဟုလော၊ သီဝလိ၊ ဥပါလိ၊ ဒဗ္ဗော၊ ဥပသေနော၊ ခဒိရဝနိယရေဝတော၊ ပုဏ္ဏော မန္တာနိပုတ္တော၊ ပုဏ္ဏော သုနာပရန္တကော၊ သောဏော ကုဋိကဏ္ဏော၊ သောဏော ကောဠိဝိသော၊ ရာဓော၊ သုဘူတိ၊ အင်္ဂုလိမာလော၊ ဝက္ကလိ၊ ကာဠုဒါယီ၊ မဟာဥဒါယီ၊ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော၊ သောဘိတော၊ ကုမာရကဿပေါ၊ ရဋ္ဌပါလော၊ ဝင်္ဂီသော၊ သဘိယော၊ သေလော၊ ဥပဝါဏော၊ မေဃိယော၊ သာဂတော၊ နာဂိတော၊ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော၊ ပိဏ္ဍောလော ဘာရဒွါဇော၊ မဟာပန္ထကော၊ စူဠပန္ထကော၊ ဗာကုလော၊ ကုဏ္ဍဓာနော၊ ဒါရုစီရိယော၊ ယသောဇော၊ အဇိတော၊ တိဿမေတ္တေယျော၊ ပုဏ္ဏကော၊ မေတ္တဂု၊ ဓောတကော၊ ဥပသီဝေါ၊ နန္ဒော၊ ဟေမကော၊ တောဒေယျော၊ ကပ္ပေါ၊ ဇတုကဏ္ဏီ၊ ဘဒြာဝုဓော၊ ဥဒယော၊ ပေါသလော၊ မောဃရာဇာ၊ ပိင်္ဂိယောတိ ဧတေ အသီတိ မဟာသာဝကာ နာမ.

ကသ္မာ ပနေတေ ဧဝ ထေရာ ‘‘မဟာသာဝကာ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ? အဘိနီဟာရဿ မဟန္တဘာဝတော. တထာ ဟိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာပိ မဟာသာဝကေသု အန္တောဂဓာ. တေ ဟိ သာဝကပါရမိဉာဏဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ သာဝကေသု အဂ္ဂဓမ္မာဓိဂမေန အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌိတာပိ အဘိနီဟာရမဟန္တတာသာမညေန ‘‘မဟာသာဝကာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဣတရေ ပန ပကတိသာဝကေဟိ သာတိသယံ မဟာဘိနီဟာရာ. တထာ ဟိ တေ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကတပဏိဓာနာ၊ တတော ဧဝ သာတိသယံ အဘိညာသမာပတ္တီသု ဝသိနော ပဘိန္နပ္ပဋိသမ္ဘိဒါ စ. ကာမံ သဗ္ဗေပိ အရဟန္တော သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိကေ သမ္ပာဒေတွာ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ အနဝသေသတော ကိလေသေ ခေပေတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌဟန္တိ၊ တထာပိ ယထာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တတော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ၊ ပညာဝိမုတ္တတော စ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝိသေသသိဒ္ဓေါ မဂ္ဂဘာဝနာဝိသေသော၊ ဧဝံ အဘိနီဟာရမဟန္တတ္တပုဗ္ဗယောဂမဟန္တတ္တာ ဟိ သသန္တာနေ သာတိသယဿ ဂုဏဝိသေသဿ နိပ္ဖါဒိတတ္တာ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ မဟန္တာ သာဝကာတိ မဟာသာဝကာ. တေသုယေဝ ပန ယေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသု ပါမောက္ခဘာဝေန ဓုရဘူတာနံ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပါဒီနံ သာတိသယံ ကိစ္စာနုဘာဝနိပ္ဖတ္တိယာ ကာရဏဘူတာယ တဇ္ဇာဘိနီဟာရာဘိနီဟဋာယ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ စိရကာလသမ္ဘာဝိတာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ယထာက္ကမံ ပညာယ သမာဓိသ္မိဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌပါရမိပ္ပတ္တိယာ သဝိသေသံ သဗ္ဗဂုဏေဟိ အဂ္ဂဘာဝေ ဌိတာ၊ တေ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ. ဣတရေ အဋ္ဌသတ္တတိ ထေရာ သာဝကပါရမိယာ မတ္ထကေ သဗ္ဗသာဝကာနံ အဂ္ဂဘာဝေန အဋ္ဌိတတ္တာ ‘‘မဟာသာဝကာ’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စန္တိ. ပကတိသာဝကာ ပန အဘိနီဟာရမဟန္တတ္တာဘာဝတော ပုဗ္ဗယောဂမဟန္တတ္တာဘာဝတော စ ‘‘သတ္ထုသာဝကာ’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စန္တိ. တေ ပန အဂ္ဂသာဝကာ ဝိယ မဟာသာဝကာ ဝိယ စ န ပရိမိတာ၊ အထ ခေါ အနေကသတာ အနေကသဟဿာ.

ဝယတီတိ ဝယော၊ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု ကတ္ထစိ အပရိကိလမန္တော အဝိတ္ထာယန္တော တေ ဂန္ထေ သန္တာနေတိ ပဏေတီတိ အတ္ထော. ဒွေ ပဋိသေဓာ ပကတိံ ဂမေန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝယော န ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ အဝယံ ဒဿေတုံ ‘‘အဝယော နာမ။ပေ။ န သက္ကောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. ဧတန္တိ ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒိဝစနံ. တတိယဝိဇ္ဇာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိက္ကမော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၇၀) သာတိသယံ ဝိတ္ထာရိတော၊ တထာ ဣဓ အဝတ္တုကာမတာယ ဘယဘေရဝသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄ အာဒယော) ဝိယ သင်္ခေပတော စ ဝတ္တုကာမတာယ ‘‘ဒွိန္နံ ဝိဇ္ဇာန’’မိစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

ဝိဇ္ဇာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသပ္ပဋိစ္ဆာဒကဿ မောဟက္ခန္ဓဿ ဝိဇ္ဇနဋ္ဌေနပိ ဝိဇ္ဇာ. မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန တမောတိ ဝုစ္စတိ တမော ဝိယာတိ ကတွာ. ကာတဗ္ဗတော ကရဏံ၊ ဩဘာသောဝ ကရဏံ ဩဘာသကရဏံ၊ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဩဘာသဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. အယံ အတ္ထောတိ အယမေဝ အဓိပ္ပေတတ္ထော. ပသံသာဝစနန္တိ တဿေဝ အတ္ထဿ ထောမနာဝစနံ ပဋိပက္ခဝိဓမနပဝတ္တိဝိသေသာနံ ဗောဓနတော. ယောဇနာတိ ပသံသာဝသေန ဝုတ္တပဒါနံ အတ္ထဒဿနဝသေန ဝုတ္တပဒဿ စ ယောဇနာ. အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာတိ ဧတေန ဝိဇ္ဇနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာတိ ဧတေန ဝိဇ္ဇာပဋိပက္ခာ အဝိဇ္ဇာ၊ ပဋိပက္ခတာ စဿာ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ဝိဇ္ဇာယ စ ပဟာယကဘာဝေနာတိ ဒဿေတိ. ဣတရသ္မိမ္ပိ ပဒဒွယေတိ ‘‘တမော ဝိဟတော၊ အာလောကော ဥပ္ပန္နော’’တိ ပဒဒွယေပိ. ဧသေဝ နယောတိ ယထာဝုတ္တယောဇနံ အတိဒိသတိ. တတ္ထာယံ ယောဇနာ – ဧဝံ အဓိဂတဝိဇ္ဇဿ တမော ဝိဟတော ဝိဒ္ဓသ္တော. ကသ္မာ? ယသ္မာ အာလောကော ဥပ္ပန္နော ဉာဏာလောကော ပါတုဘူတောတိ. ပေသိတတ္တဿာတိ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိပ္ပတ္တိံ ဝိဿဋ္ဌစိတ္တဿ၊ ပဌမဝိဇ္ဇာဓိဂမာယ ပေသိတစိတ္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဝိပဿနာပါဒကန္တိ ဣမိနာ တဿ ဈာနစိတ္တဿ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတမာဟ. ဝိပဿနာ တိဝိဓာ ဝိပဿကပုဂ္ဂလဘေဒေန. မဟာဗောဓိသတ္တာနဉှိ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာနဉ္စ ဝိပဿနာ စိန္တာမယဉာဏသံဝဍ္ဎိတတ္တာ သယမ္ဘုဉာဏဘူတာ၊ ဣတရေသံ သုတမယဉာဏသံဝဍ္ဎိတတ္တာ ပရောပဒေသသမ္ဘူတာ. သာ ‘‘ဌပေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ အဝသေသရူပါရူပဇ္ဈာနာနံ အညတရတော ဝုဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိနာ အနေကဓာ အရူပမုခဝသေန စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တာနံ တေသံ တေသံ ဓာတုပရိဂ္ဂဟမုခါနံ အညတရမုခဝသေန စ အနေကဓာဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၆) နာနာနယတော ဝိဘာဝိတာ. မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပန စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿမုခေန ပဘေဒဂမနတော နာနာနယံ သဗ္ဗညုတညာဏသန္နိဿယဿ အရိယမဂ္ဂဉာဏဿ အဓိဋ္ဌာနဘူတံ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေန္တံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တံ ပရမဂမ္ဘီရံ သဏှသုခုမတရံ အနညသာဓာရဏံ ဝိပဿနာဉာဏံ ဟောတိ၊ ယံ အဋ္ဌကထာသု ‘‘မဟာဝဇိရဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ စ ပဝတ္တိဝိဘာဂေန စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿပ္ပဘေဒဿ ပါဒကဘာဝေန သမာပဇ္ဇိယမာနာ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ ဒေဝသိကံ သတ္ထု ဝဠဉ္ဇနကသမာပတ္တိယော ဝုစ္စန္တိ၊ သွာယံ ဗုဒ္ဓါနံ ဝိပဿနာစာရော ပရမတ္ထမဉ္ဇူသာယံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၄၄) ဒဿိတော၊ အတ္ထိကေဟိ တတော ဂဟေတဗ္ဗောတိ. ဣဓ ပန သာဝကာနံ ဝိပဿနာစာရံ သန္ဓာယ ‘‘ဝိပဿနာပါဒက’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ကာမံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဉာဏာနိပိ အာသဝါနံ ခေပနဉာဏာနိ ဧဝ၊ အနဝသေသတော ပန တေသံ ခေပနံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏေနေဝါတိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏတ္ထာယာ’’တိ. အာသဝဝိနာသနတောတိ အာသဝါနံ နိဿေသံ သမုစ္ဆိန္ဒနတော. အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ အာသဝက္ခယဉာဏန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တတြ စေတံ ဉာဏ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ခယေ’’တိ အာဓာရေ ဘုမ္မံ၊ န ဝိသယေတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ပရိယာပန္နတ္တာ’’တိ အာဟ. အဘိနီဟရတီတိ အဘိမုခံ နီဟရတိ၊ ယထာ မဂ္ဂါဘိသမယော ဟောတိ၊ သဝနံ တဒဘိမုခံ ပဝတ္တေတိ. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ တဒါ ဘိက္ခုနာ ပစ္စက္ခတော ဂဟိတဘာဝဒဿနံ. ဧတ္တကံ ဒုက္ခန္တိ တဿ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟိတဘာဝဒဿနံ. န ဣတော ဘိယျောတိ တဿ အနဝသေသတော ဂဟိတဘာဝဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိအာဒိ. သရသလက္ခဏပဋိဝေဓေနာတိ သဘာဝသင်္ခါတဿ လက္ခဏဿ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈနေန. အသမ္မောဟပဋိဝေဓောတိ စ ယထာ တသ္မိံ ဉာဏေ ပဝတ္တေ ပစ္ဆာ ဒုက္ခသစ္စဿ သရူပါဒိပရိစ္ဆေဒေ သမ္မောဟော န ဟောတိ၊ တထာ ပဝတ္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ. ဒုက္ခံ သမုဒေတိ ဧတသ္မာတိ ဒုက္ခသမုဒယော. ယံ ဌာနံ ပတွာတိ ယံ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂဿ အာရမ္မဏပစ္စယဋ္ဌေန ကာရဏဘူတံ အာဂမ္မ. ပတွာတိ စ တဒုဘယဝတော ပုဂ္ဂလဿ ပဝတ္တိယာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ပတွာတိ ဝါ ပါပုဏနဟေတု. အပ္ပဝတ္တိန္တိ အပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ. တေ ဝါ န ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိ အပ္ပဝတ္တိ၊ နိဗ္ဗာနံ. တဿာတိ ဒုက္ခနိရောဓဿ. သမ္ပာပကန္တိ သစ္ဆိကိရိယာဝသေန သမ္မဒေဝ ပါပကံ.

ကိလေသဝသေနာတိ အာသဝသင်္ခါတကိလေသဝသေန. ယသ္မာ အာသဝါနံ ဒုက္ခသစ္စပရိယာယော တပ္ပရိယာပန္နတ္တာ သေသသစ္စာနဉ္စ တံသမုဒယာဒိပရိယာယော အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိယာယတော’’တိ. ဒဿေန္တော သစ္စာနီတိ ယောဇနာ. အာသဝါနဉ္စေတ္ထ ဂဟဏံ ‘‘အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာ’’တိ အာရဒ္ဓတ္တာ. တထာ ဟိ ‘‘ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီ’’တိအာဒိနာ အာသဝဝိမုတ္တိသီသေနေဝ သဗ္ဗကိလေသဝိမုတ္တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ မိဿကမဂ္ဂေါ ဣဓ ကထိတောတိ ‘‘သဟ ဝိပဿနာယ ကောဋိပ္ပတ္တံ မဂ္ဂံ ကထေသီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇာနတော ပဿတောတိ ဣမိနာ ပရိညာသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယာ ဝုတ္တာ. ဝိမုစ္စတီတိ ဣမိနာ ပဟာနာဘိသမယော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ မဂ္ဂက္ခဏံ ဒဿေတီ’’တိ. ဇာနတော ပဿတောတိ ဝါ ဟေတုနိဒ္ဒေသော. ယံ ဇာနနဟေတု ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ဓမ္မာနဉှိ သမာနကာလိကာနမ္ပိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာ သဟဇာတကောဋိယာ လဗ္ဘတိ. ဘဝါသဝဂ္ဂဟဏေနေဝ ဧတ္ထ ဘဝရာဂဿ ဝိယ ဘဝဒိဋ္ဌိယာပိ သမဝရောဓောတိ ဒိဋ္ဌာသဝဿပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ ပဒေဟိ. တဿာတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ. ဘူမိန္တိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. ယေနာဓိပ္ပါယေန ‘‘ကတမာ ပနဿာ’’တိအာဒိနာ စောဒနာ ကတာ၊ တံ ဝိဝရန္တော ‘‘န တာဝဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ န တာဝဿ အတီတာ ဇာတိ ခီဏာ မဂ္ဂဘာဝနာယာတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ’’တိ. န အနာဂတာ အဿ ဇာတိ ခီဏာတိ ယောဇနာ. န အနာဂတာတိ စ အနာဂတဘာဝသာမညံ ဂဟေတွာ လေသေန စောဒေတိ. တေနာဟ ‘‘အနာဂတေ ဝါယာမာဘာဝတော’’တိ. အနာဂတဝိသေသော ပနေတ္ထ အဓိပ္ပေတော၊ တဿ ခေပနေ ဝါယာမော လဗ္ဘတေဝ. တေနာဟ ‘‘ယာ ပန မဂ္ဂဿာ’’တိအာဒိ. ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသူတိ ဘဝတ္တယဂ္ဂဟဏံ ဝုတ္တနယေန အနဝသေသတော ဇာတိယာ ခီဏဘာဝဒဿနတ္ထံ. တန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဇာတိံ. သောတိ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု.

ဗြဟ္မစရိယဝါသော နာမ ဣဓ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ နိဗ္ဗတ္တနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပရိဝုတ္ထ’’န္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စတူသု သစ္စေသု ပရိညာဒိကိစ္စသာဓနဝသေန ပဝတ္တမာနာယ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒီနမ္ပိ ဒုက္ခသစ္စေ ပရိညာဘိသမယာနုဂုဏာ ပဝတ္တိ၊ ဣတရေသု စ သစ္စေသု နေသံ ပဟာနာဘိသမယာဒိဝသေန ပဝတ္တိ ပါကဋာ ဧဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယဝသေနာ’’တိ. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သတ္တသေခံ သင်္ဂဏှာတိ.

ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣမေ ပကာရာ ဣတ္ထံ၊ တဗ္ဘာဝေါ ဣတ္ထတ္တံ၊ တဒတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ ပန ပကာရာ အရိယမဂ္ဂဗျာပါရဘူတာ ပရိညာဒယော ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဧဝံသောဠသဝိဓကိစ္စဘာဝါယာ’’တိ. တေ ဟိ မဂ္ဂံ ပစ္စဝေက္ခတော မဂ္ဂါနုဘာဝေန ပါကဋာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ပရိညာဒီသု စ ပဟာနမေဝ ပဓာနံ တဒတ္ထတ္တာ ဣတရေသန္တိ အာဟ ‘‘ကိလေသက္ခယာယ ဝါ’’တိ. ပဟီနကိလေသပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ ဣတ္ထတ္တာယာတိ နိဿက္ကေ သမ္ပဒါနဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဣတ္ထဘာဝတော’’တိ. အပရန္တိ အနာဂတံ. ဣမေ ပန စရိမကတ္တဘာဝသင်္ခါတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တီတိ ဧတေန တေသံ အပ္ပတိဋ္ဌတံ ဒဿေတိ. အပရိညာမူလကာ ဟိ ပတိဋ္ဌာ. ယထာဟ ‘‘ကဗဠီကာရေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ၊ အတ္ထိ နန္ဒီ၊ အတ္ထိ တဏှာ၊ ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရုဠှ’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၂.၆၄၊ ကထာ. ၂၉၆၊ မဟာနိ. ၇). တေနေဝါဟ – ‘‘ဆိန္နမူလကာ ရုက္ခာ ဝိယာ’’တိအာဒိ.

ယဿာတိ ပုထုဇ္ဇနဿ. တဿ ဟိ သီလံ ကဒါစိ ဝဍ္ဎတိ၊ ကဒါစိ ဟာယတိ. သေက္ခာပိ ပန သီလေသု ပရိပူရကာရိနောဝ၊ အသေက္ခေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ခီဏာသဝဿာ’’တိအာဒိ. ဝသိပ္ပတ္တန္တိ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တံ. သုဋ္ဌု သမာဟိတန္တိ အဂ္ဂဖလသမာဓိနာ သမ္မဒေဝ သမာဟိတံ. ဓိတိသမ္ပန္နန္တိ အဂ္ဂဖလဓိတိယာ သမန္နာဂတံ. မစ္စုံ ဇဟိတွာ ဌိတန္တိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော ဝုတ္တံ. ကထံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗေ ပါပဓမ္မေ ပဇဟိတွာ ဌိတ’’န္တိ. သဗ္ဗဿပိ ဉေယျဓမ္မဿ စတုသစ္စန္တောဂဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဒ္ဓန္တိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓ’’န္တိ. ဗုဒ္ဓသာဝကာတိ သာဝကဗုဒ္ဓါ နမဿန္တိ၊ ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ. ဣတရာ ဟိ ပဇာ သာဝကေပိ နမဿန္တိ. ဣတိ ဧတ္တကေန ဌာနေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝသေန ဂါထာနံ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ သာဝကဿပိ ဝသေန အတ္ထံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သာဝကောပိ ဂေါတမော မုခနိဗ္ဗတ္တေန သမ္ပတ္တေန သမ္ဗန္ဓေန၊ ယတော သဗ္ဗေပိ အရိယသာဝကာ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တာတိ ဝုစ္စန္တီတိ.

နိဝုဿတီတိ နိဝါသော၊ နိဝုတ္ထော ခန္ဓသန္တာနောတိ အာဟ ‘‘နိဝုတ္ထက္ခန္ဓပရမ္ပရ’’န္တိ. အဝေတိ၊ အဝေဒီတိ ပါဌဒွယေနပိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဿ ကိစ္စသိဒ္ဓိံယေဝ ဒဿေတိ. ဧကတ္တကာယဧကတ္တသညိဘာဝသာမညတော ဝေဟပ္ဖလာပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ ‘‘ဆ ကာမာဝစရေ၊ နဝ ဗြဟ္မလောကေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ဣတရေ ပန အပစုရဘာဝတော န ဝုတ္တာ. ဧကစ္စာနံ အဝိသယဘာဝတော စ အဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဇာတိ ခီယတိ ဧတေနာတိ ဇာတိက္ခယော၊ အရဟတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ. ‘‘အဘိညာယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ယကာရလောပေန ‘‘အဘိညာ’’တိ နိဒ္ဒေသော ကတောတိ အာဟ ‘‘ဇာနိတွာ’’တိ. ကိစ္စဝေါသာနေနာတိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကတ္တဗ္ဗဿ သောဠသဝိဓဿ ကိစ္စဿ ပရိယောသာနေန. ဝေါသိတောတိ ပရိယောသိတော၊ နိဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော. မောနေယျေန သမန္နာဂတောတိ ကာယမောနေယျာဒီဟိ သမန္နာဂတော. လပိတံ လပတီတိ လပိတလာပနော. အတ္တပစ္စက္ခတော ဉတွာတိ ဣမိနာ တေသံ ဝိဇ္ဇာနံ ပဋိလဒ္ဓဘာဝံ ဒီပေတိ.

တိကဏ္ဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.