၄. နိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄. စတုတ္ထေ ပိဏ္ဍကရဏတ္ထာယာတိ အာယူဟနဝသေန ရာသိကရဏတ္ထာယ. အဘိန္နာနီတိ ဧကဒေသေနပိ အခဏ္ဍိတာနိ. ဘိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ဗီဇံ ဗီဇကိစ္စာယ န ဥပကပ္ပတိ. အပူတီနီတိ ဥဒကတေမနေန ပူတိဘာဝံ န ဥပဂတာနိ. ပူတိဗီဇဉှိ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. တေနာဟ ‘‘ပူတိဘာဝေန အဗီဇတ္တံ အပ္ပတ္တာနီ’’တိ. န ဝါတေန န စ အာတပေန ဟတာနီတိ ဝါတေန စ အာတပေန စ န ဟတာနိ၊ နိရောဇတံ န ပါပိတာနိ. နိရောဇဉှိ ကသဋဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. သာရာဒါနီတိ တဏ္ဍုလသာရဿ အာဒါနတော သာရာဒါနိ. နိဿာရဉှိ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. တေနာဟ ‘‘ဂဟိတသာရာနီ’’တိ၊ ပတိဋ္ဌိတသာရာနီတိ အတ္ထော. သန္နိစယဘာဝေန သုခံ သယိတာနီတိ စတ္တာရော မာသေ ကောဋ္ဌပက္ခိတ္တနိယာမေနေဝ သုခသယိတာနိ.

ကမ္မဝိဘတ္တီတိ ကမ္မဝိဘာဂေါ. ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဝုစ္စတိ ပစ္စက္ခဘူတော ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ၊ တတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗဖလံ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ. ပစ္စုပန္နဘဝတော အနန္တရံ ဝေဒိတဗ္ဗဖလံ ကမ္မံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ. အပရပရိယာယဝေဒနီယန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မာနန္တရဘဝတော အညသ္မိံ အတ္တဘာဝပရိယာယေ အတ္တဘာဝပရိဝတ္တေ ဝေဒိတဗ္ဗဖလံ ကမ္မံ. ပဋိပက္ခေဟိ အနဘိဘူတတာယ ပစ္စယဝိသေသေန ပဋိလဒ္ဓဝိသေသတာယ စ ဗလဝဘာဝပ္ပတ္တာ တာဒိသဿ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ ဝသေန သာတိသယာ ဟုတွာ ပဝတ္တာ ပဌမဇဝနစေတနာ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဖလဒါယိနီ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မံ နာမ. သာ ဟိ ဝုတ္တာကာရေန ဗလဝတီ ဇဝနသန္တာနေ ဂုဏဝိသေသယုတ္တေသု ဥပကာရာနုပကာရဝသပ္ပဝတ္တိယာ အာသေဝနာလာဘေန အပ္ပဝိပါကတာယ စ ပဌမဇဝနစေတနာ ဣတရဒွယံ ဝိယ ပဝတ္တသန္တာနုပရမာပေက္ခံ ဩကာသလာဘာပေက္ခဉ္စ ကမ္မံ န ဟောတီတိ ဣဓေဝ ပုပ္ဖမတ္တံ ဝိယ ပဝတ္တိဝိပါကမတ္တံ ဖလံ ဒေတိ. တထာ အသက္ကောန္တန္တိ ကမ္မဿ ဝိပါကဒါနံ နာမ ဥပဓိပ္ပယောဂါဒိပစ္စယန္တရသမဝါယေနေဝ ဟောတီတိ တဒဘာဝတော တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တံ. အဟောသိကမ္မန္တိ အဟောသိ ဧဝ ကမ္မံ၊ န တဿ ဝိပါကော အဟောသိ အတ္ထိ ဘဝိဿတိ စာတိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ကမ္မံ.

အတ္ထသာဓိကာတိ ဒါနာဒိပါဏာတိပါတာဒိအတ္ထဿ နိပ္ဖါဒိကာ. ကာ ပန သာတိ အာဟ ‘‘သတ္တမဇဝနစေတနာ’’တိ. သာ ဟိ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ဝုတ္တနယေန ပဋိလဒ္ဓဝိသေသာ ပုရိမဇဝနစေတနာဟိ လဒ္ဓါသေဝနာ စ သမာနာ အနန္တရတ္တဘာဝေ ဝိပါကဒါယိနီ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကမ္မံ နာမ. ပုရိမဥပမာယယေဝါတိ မိဂလုဒ္ဒကောပမာယယေဝ.

သတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာတိ ဣမိနာ အသတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယံ အဟောသိကမ္မပက္ခေ တိဋ္ဌတိ ဝိပစ္စနောကာသဿ အဘာဝတောတိ ဒီပေတိ. ယံ ဂရုကန္တိ ယံ အကုသလံ မဟာသာဝဇ္ဇံ၊ ကုသလဉ္စ မဟာနုဘာဝံ ကမ္မံ. ကုသလံ ဝါ ဟိ ဟောတု အကုသလံ ဝါ၊ ယံ ဂရုကံ မာတုဃာတာဒိကမ္မံ ဝါ မဟဂ္ဂတကမ္မံ ဝါ၊ တဒေဝ ပဌမံ ဝိပစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ကုသလာကုသလေသု ပနာ’’တိအာဒိ. ယံ ဗဟုလန္တိ ယံ ဗဟုလံ အဘိဏှသော ကတံ သမာသေဝိတံ. တေနာဟ ‘‘ကုသလာကုသလေသု ပန ယံ ဗဟုလံ ဟောတီ’’တိအာဒိ. ယဒါသန္နံ နာမ မရဏကာလေ အနုဿရိတံ ကမ္မံ၊ အာသန္နကာလေ ကတေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ယံ ပန ကုသလာကုသလေသု အာသန္နမရဏေ’’တိအာဒိ. အနုဿရိတုန္တိ ပရိဗျတ္တဘာဝေန အနုဿရိတုံ.

တေသံ အဘာဝေတိ တေသံ ယံဂရုကာဒီနံ တိဏ္ဏံ ကမ္မာနံ အဘာဝေ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိပါကံ ဒေတီတိ ပဋိသန္ဓိဇနကဝသေန ဝိပါကံ ဒေတိ. ပဋိသန္ဓိဇနကဝသေန ဟိ ဂရုကာဒိကမ္မစတုက္ကံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဂရုကံ သဗ္ဗပဌမံ ဝိပစ္စတိ၊ ဂရုကေ အသတိ ဗဟုလီကတံ၊ တသ္မိံ အသတိ ယဒါသန္နံ၊ တသ္မိံ အသတိ ‘‘ကဋတ္တာ ဝါ ပနာ’’တိ ဝုတ္တံ ပုရိမဇာတီသု ကတကမ္မံ ဝိပစ္စတိ. ဗဟုလာသန္နပုဗ္ဗကတေသု စ ဗလာဗလံ ဇာနိတဗ္ဗံ. ပါပတော ပါပန္တရံ ကလျာဏဉ္စ၊ ကလျာဏတော ကလျာဏန္တရံ ပါပဉ္စ ဗဟုလီကတံ. တတော မဟတောဝ ပုဗ္ဗကတာဒိ အပ္ပဉ္စ ဗဟုလာနုဿရဏေန ဝိပ္ပဋိသာရာဒိဇနနတော၊ ပဋိပက္ခဿ အပရိပုဏ္ဏတာယ အာရဒ္ဓဝိပါကဿ ကမ္မဿ ကမ္မသေသဿ ဝါ အပရပရိယာယဝေဒနီယဿ အပရိက္ခီဏတာယ သန္တတိယာ ပရိဏာမဝိသေသတောတိ တေဟိ တေဟိ ကာရဏေဟိ အာယူဟိတဖလံ ပဌမံ ဝိပစ္စတိ. မဟာနာရဒကဿပဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၁၅၃ အာဒယော) ဝိဒေဟရညော သေနာပတိ အလာတော၊ ဗီဇကော ဒါသော၊ ရာဇကညာ ရုစာ စ ဧတ္ထ နိဒဿနံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

‘‘တတြာနန္ဒ၊ ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ။ပေ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ၊ ပစ္ဆာ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ၊ မရဏကာလေ ဝါဿ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ၊ တေန သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ –

အာဒိ. သဗ္ဗံ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၃၀၃) ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ကိံ ဗဟုနာ. ယံ တံ တထာဂတဿ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ၊ တဿေဝါယံ ဝိသယော၊ ယဒိဒံ တဿ တဿ ကမ္မဿ တေန တေန ကာရဏေန ပုဗ္ဗာပရဝိပါကတာ သမတ္ထီယတိ.

ဣဒါနိ ဇနကာဒိကမ္မစတုက္ကံ ဝိဘဇန္တော ‘‘ဇနကံ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. ပဝတ္တိံ န ဇနေတီတိ ပဝတ္တိဝိပါကံ န ဇနေတိ. ပဌမနယေ ဇနကကမ္မဿ ပဋိသန္ဓိဝိပါကမတ္တဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ တဿ ပဝတ္တိဝိပါကဒါယကတ္တမ္ပိ အနုဇာနန္တော ‘‘အပရော နယော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဋိသန္ဓိဒါနာဒိဝသေန ဝိပါကသန္တာနဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ဇနကံ. သုခဒုက္ခသန္တာနဿ နာမရူပပ္ပဗန္ဓဿ ဝါ စိရတရံ ပဝတ္တိဟေတုဘူတံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ. တေနာဟ ‘‘သုခဒုက္ခံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ၊ အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တေတီ’’တိ. ဥပပီဠကံ သုခဒုက္ခပ္ပဗန္ဓေ ပဝတ္တမာနေ သဏိကံ သဏိကံ ဟာပေတိ. တေနာဟ ‘‘သုခဒုက္ခံ ပီဠေတိ ဗာဓေတိ၊ အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတီ’’တိ.

ဝါတကာဠကော မဟလ္လကော စောရေ ဃာတေတုံ န သက္ကောတီတိ သော ကိရ မဟလ္လကကာလေ ဧကပ္ပဟာရေန သီသံ ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဒွေ တယော ဝါရေ ပဟရန္တော မနုဿေ ကိလမေတိ၊ တသ္မာ တေ ဧဝမာဟံသု. အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘိတွာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဩရတော အနုလောမိကံ ခန္တိံ လဘိတွာ. တရုဏဝစ္ဆာယ ဂါဝိယာ မဒ္ဒိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပိတောတိ ဧကာ ကိရ ယက္ခိနီ ဓေနုဝေသေန အာဂန္တွာ ဥရေ ပဟရိတွာ မာရေသိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. နဂရေ ဘဝေါ နာဂရိယော.

ဃာတေတွာတိ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ. ကမ္မဿ ဥပစ္ဆိန္ဒနံ နာမ တဿ ဝိပါကပ္ပဋိဗာဟနမေဝါတိ အာဟ ‘‘တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ’’တိ. တဉ္စ အတ္တနော ဝိပါကုပ္ပတ္တိယာ ဩကာသကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတီ’’တိ. ဝိပစ္စနာယ ကတောကာသံ ကမ္မံ ဝိပက္ကမ္မေဝ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပန ကမ္မေန ကတေ ဩကာသေ တံ ဝိပါကံ ဥပ္ပန္နံ နာမ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဥပပီဠကံ အညဿ ဝိပါကံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ၊ န သယံ အတ္တနော ဝိပါကံ ဒေတိ. ဥပဃာတကံ ပန ဒုဗ္ဗလကမ္မံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္တနော ဝိပါကံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ကိဉ္စိ ဗဟွာဗာဓတာဒိပစ္စယူပသန္နိပါတေန ဝိပါကဿ ဝိဗာဓကံ ဥပပီဠကံ၊ တထာ ဝိပါကဿေဝ ဥပစ္ဆေဒကံ. ဥပဃာတကကမ္မံ ပန ဥပဃာတေတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသကရဏေန ဝိပစ္စနေ သတိ ဇနကမေဝ သိယာ. ဇနကာဒိဘာဝေါ နာမ ဝိပါကံ ပတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော၊ န ကမ္မံ ပတီတိ ဝိပါကဿေဝ ဥပဃာတကတာ ယုတ္တာ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

အပရော နယော – ယသ္မိံ ကမ္မေ ကတေ ပဋိသန္ဓိယံ ပဝတ္တေ စ ဝိပါကကဋတ္တာရူပါနံ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတိ၊ တံ ဇနကံ. ယသ္မိံ ပန ကတေ အညေန ဇနိတဿ ဣဋ္ဌဿ ဝါ အနိဋ္ဌဿ ဝါ ဖလဿ ဝိဗာဓကဝိစ္ဆေဒကပစ္စယာနုပ္ပတ္တိယာ ဥပဗြူဟနပစ္စယုပ္ပတ္တိယာ ဇနကသာမတ္ထိယာနုရူပံ ပရိသုဒ္ဓိစိရတရပ္ပဗန္ဓာ ဟောတိ၊ တံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ. ဇနကေန နိဗ္ဗတ္တိတံ ကုသလဖလံ ဝါ အကုသလဖလံ ဝါ ယေန ပစ္စနီကဘူတေန ရောဂဓာတုဝိသမတာဒိနိမိတ္တတာယ ဝိဗာဓယတိ၊ တံ ဥပပီဠကံ. ယေန ပန ကမ္မုနာ ဇနကသာမတ္ထိယဝသေန စိရတရပ္ပဗန္ဓာရဟမ္ပိ သမာနံ ဖလံ ဝိစ္ဆေဒကပစ္စယုပ္ပတ္တိယာ ဥပဟညတိ ဝိစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တံ ဥပဃာတကန္တိ အယမေတ္ထ သာရော.

တတ္ထ ကေစိ ဒုတိယဿ ကုသလဘာဝံ ဣတ္ထတ္တမာဂတဿ အပ္ပါဗာဓဒီဃာယုကတာသံဝတ္တနဝသေန၊ ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ အကုသလဘာဝံ ဗဟွာဗာဓအပ္ပါယုကတာသံဝတ္တနဝသေန ဝဏ္ဏေန္တိ. တထာ စ ဝုတ္တံ မဇ္ဈိမနိကာယေ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၉၀) –

‘‘စတ္တာရိ ဟိ ကမ္မာနိ – ဥပပီဠကံ၊ ဥပစ္ဆေဒကံ၊ ဇနကံ၊ ဥပတ္ထမ္ဘကန္တိ. ဗလဝကမ္မေန ဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ပဝတ္တေ ဥပပီဠကံ အာဂန္တွာ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ ‘သစာဟံ ပဌမတရံ ဇာနေယျံ၊ န တေ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတုံ ဒဒေယျံ၊ စတူသုယေဝ တံ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တာပေယျံ. ဟောတု၊ တွံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တ၊ အဟံ ဥပပီဠကကမ္မံ နာမ တံ ပီဠေတွာ နိရောဇံ နိယူသံ ကသဋံ ကရိဿာမီ’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ တံ တာဒိသံ ကရောတိ. ကိံ ကရောတိ? ပရိဿယံ ဥပနေတိ၊ ဘောဂေ ဝိနာသေတိ.

‘‘တတ္ထ ဒါရကဿ မာတုကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ မာတု အဿာဒေါ ဝါ သုခံ ဝါ န ဟောတိ၊ မာတာပိတူနံ ပီဠာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ပရိဿယံ ဥပနေတိ. ဒါရကဿ ပန မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂေဟေ ဘောဂါ ဥဒကံ ပတွာ လောဏံ ဝိယ ရာဇာဒီနံ ဝသေန နဿန္တိ၊ ကုမ္ဘဒေါဟနဓေနုယော ခီရံ န ဒေန္တိ၊ သူရတာ ဂေါဏာ စဏ္ဍာ ဟောန္တိ၊ ကာဏာ ဟောန္တိ၊ ခဉ္ဇာ ဟောန္တိ၊ ဂေါမဏ္ဍလေ ရောဂေါ ပတတိ၊ ဒါသာဒယော ဝစနံ န ကရောန္တိ၊ ဝါပိတံ သဿံ န ဇာယတိ၊ ဂေဟဂတံ ဂေဟေ၊ အရညဂတံ အရညေ နဿတိ၊ အနုပုဗ္ဗေန ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တံ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ၊ ဂဗ္ဘပရိဟာရော န ဟောတိ၊ ဝိဇာတကာလေ မာတု ထညံ ဆိဇ္ဇတိ၊ ဒါရကော ပရိဟာရံ အလဘန္တော ပီဠိတော နိရောဇော နိယူသော ကသဋော ဟောတိ. ဣဒံ ဥပပီဠကကမ္မံ နာမ.

‘‘ဒီဃာယုကကမ္မေန ပန နိဗ္ဗတ္တဿ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ အာဂန္တွာ အာယုံ ဆိန္ဒတိ. ယထာ ဟိ ပုရိသော အဋ္ဌုသဘဂမနံ ကတွာ သရံ ခိပေယျ၊ တမညော ဓနုတော မုတ္တမတ္တံ မုဂ္ဂရေန ပဟရိတွာ တတ္ထေဝ ပါတေယျ၊ ဧဝံ ဒီဃာယုကကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တဿ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ အာယုံ ဆိန္ဒတိ. ကိံ ကရောတိ? စောရာနံ အဋဝိံ ပဝေသေတိ၊ ဝါဠမစ္ဆောဒကံ ဩတာရေတိ၊ အညတရံ ဝါ ပန သပရိဿယဌာနံ ဥပနေတိ. ဣဒံ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ နာမ. ‘ဥပဃာတက’န္တိပိ ဧတဿေဝ နာမံ. ပဋိသန္ဓိနိဗ္ဗတ္တကံ ပန ကမ္မံ ဇနကကမ္မံ နာမ. အပ္ပဘောဂကုလာဒီသု နိဗ္ဗတ္တဿ ဘောဂသမ္ပဒါဒိကရဏေန ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ နာမ.

‘‘ပရိတ္တကမ္မေနပိ နိဗ္ဗတ္တံ ဧတံ ပဝတ္တေ ပါဏာတိပါတာဒိဝိရတိကမ္မံ အာဂန္တွာ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ ‘သစာဟံ ပဌမတရံ ဇာနေယျံ၊ န တေ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတုံ ဒဒေယျံ၊ ဒေဝလောကေယေဝ တံ နိဗ္ဗတ္တာပေယျံ၊ ဟောတု၊ တွံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တ၊ အဟံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ နာမ ဥပတ္ထမ္ဘံ တေ ကရိဿာမီ’တိ ဥပတ္ထမ္ဘံ ကရောတိ. ကိံ ကရောတိ? ပရိဿယံ နာသေတိ၊ ဘောဂေ ဥပ္ပါဒေတိ.

‘‘တတ္ထ ဒါရကဿ မာတုကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ မာတာပိတူနံ သုခမေဝ သာတမေဝ ဟောတိ. ယေပိ ပကတိယာ မနုဿာမနုဿပရိဿယာ ဟောန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေ အပဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပရိဿယံ နာသေတိ. ဒါရကဿ ပန မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂေဟေ ဘောဂါနံ ပမာဏံ န ဟောတိ၊ နိဓိကုမ္ဘိယော ပုရတောပိ ပစ္ဆတောပိ ဂေဟံ ပရိဝဋ္ဋမာနာ ပဝိသန္တိ. မာတာပိတရော ပရေဟိ ဌပိတဓနဿပိ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဓေနုယော ဗဟုခီရာ ဟောန္တိ၊ ဂေါဏာ သုခသီလာ ဟောန္တိ၊ ဝပ္ပဋ္ဌာနေ သဿာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဝဍ္ဎိယာ ဝါ သမ္ပယုတ္တံ၊ တာဝကာလိကံ ဝါ ဒိန္နံ ဓနံ အစောဒိတာ သယမေဝ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ၊ ဒါသာဒယော သုဗ္ဗစာ ဟောန္တိ၊ ကမ္မန္တာ န ပရိဟာယန္တိ၊ ဒါရကော ဂဗ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ ကောမာရိကဝေဇ္ဇာ သန္နိဟိတာဝ ဟောန္တိ. ဂဟပတိကုလေ ဇာတော သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ၊ အမစ္စကုလာဒီသု ဇာတော သေနာပတိဋ္ဌာနာဒီနိ လဘတိ. ဧဝံ ဘောဂေ ဥပ္ပါဒေတိ. သော အပရိဿယော သဘောဂေါ စိရံ ဇီဝတိ. ဣဒံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ နာမ. ဣမေသု စတူသု ပုရိမာနိ ဒွေ အကုသလာနေဝ၊ ဇနကံ ကုသလမ္ပိ အကုသလမ္ပိ၊ ဥပတ္ထမ္ဘကံ ကုသလမေဝါ’’တိ.

ဧတ္ထ ဝိဗာဓူပဃာတာ နာမ ကုသလဝိပါကမှိ န ယုတ္တာတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဒွေ အကုသလာနေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ပန နာဂါဒီနံ ဣတော အနုပ္ပဒိန္နယာပနကပေတာနဉ္စ နရကာဒီသု အကုသလဝိပါကူပတ္ထမ္ဘနူပပီဠနူပဃာတကာနိ သန္တီတိ စတုန္နမ္ပိ ကုသလာကုသလဘာဝေါ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ယာ ဗဟူသု အာနန္တရိယေသု ကတေသု ဧကေန ဂဟိတပ္ပဋိသန္ဓိကဿ ဣတရေသံ တဿ အနုဗလပ္ပဒါယိတာ ဝုတ္တာ၊ သာပိ သမတ္ထိတာ ဟောတိ.

သုတ္တန္တပရိယာယေန ဧကာဒသ ကမ္မာနိ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ အဘိဓမ္မပရိယာပန္နံ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနီ’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂပါဠိံ (ဝိဘ. ၈၁၀) ဒဿေတိ. တတ္ထ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနီတိ ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတာနိ နိဝါရိတာနိ ပဋိသေဓိတာနိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ စ ဂတိသမ္ပတ္တီတိ သမ္ပန္နဂတိ ဒေဝလောကော စ မနုဿလောကော စ. ဂတိဝိပတ္တီတိ ဝိပန္နဂတိ စတ္တာရော အပါယာ. ဥပဓိသမ္ပတ္တီတိ အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိ. ဥပဓိဝိပတ္တီတိ ဟီနအတ္တဘာဝတာ. ကာလသမ္ပတ္တီတိ သုရာဇသုမနုဿကာလသင်္ခါတော သမ္ပန္နကာလော. ကာလဝိပတ္တီတိ ဒုရာဇဒုမ္မနုဿကာလသင်္ခါတော ဝိပန္နကာလော. ပယောဂသမ္ပတ္တီတိ သမ္မာပယောဂေါ. ပယောဂဝိပတ္တီတိ မိစ္ဆာပယောဂေါ.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တပါဠိယာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနိဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနာရဟေ ကမ္မေ ဝိဇ္ဇမာနေယေဝါတိ ဣမိနာ အနိဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနနိမ္မိတ္တကဿ ပါပကမ္မဿ သဗ္ဘာဝံ ဒဿေတိ. တံ ကမ္မန္တိ တံ ပါပကံ ကမ္မံ. ဧကစ္စဿ ဟိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနနိမိတ္တံ ဗဟုပါပကမ္မံ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂတိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿေဝ ဝိပစ္စတိ. ယဒိ ပန သော ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဂတိသမ္ပတ္တိယံ ဒေဝေသု ဝါ မနုဿေသု ဝါ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ တာဒိသေ ဌာနေ အကုသလဿ ဝါရော နတ္ထိ၊ ဧကန္တံ ကုသလဿေဝါတိ တံ ကမ္မံ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ. ပတိဗာဟိတံ ဟုတွာတိ ဗာဓိတံ ဟုတွာ. အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိယန္တိ သရီရသမ္ပတ္တိယံ. ကိလိဋ္ဌကမ္မဿာတိ ဟတ္ထိမေဏ္ဍအဿဗန္ဓကဂေါပါလကာဒိကမ္မဿ. ပလာယိတဗ္ဗယုတ္တကာလေတိ ဟတ္ထိအာဒိပစ္စတ္ထိကသမာဂမကာလေ. လဉ္ဇံ ဒေတီတိ ဧဝံ မေ ဗာဓတံ ပရေသံ ဝသေ န ဟောတီတိ ဒေတိ. စောရိကယုတ္တကာလေတိ ပက္ခဗလာဒီနံ လဗ္ဘမာနကာလေ. အန္တရကပ္ပေတိ ပရိယောသာနပ္ပတ္တေ အန္တရကပ္ပေ.

အဘိဓမ္မနယေန သောဠသ ကမ္မာနိ ဝိဘဇိတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပရိယာယေန (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၄-၂၃၅) ဒွါဒသ ကမ္မာနိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အပရာနိပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတီတဘဝေသု ကတဿ ကမ္မဿ အတီတဘဝေသုယေဝ ဝိပက္ကဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ကမ္မံ အတီတေ အာယူဟိတ’’န္တိအာဒိ. ဝိပါကဝါရန္တိ ဝိပစ္စနာဝသရံ ဝိပါကဝါရံ. ‘‘ဝိပါကဝါရံ လဘတီ’’တိ ဣမိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ‘‘ပဋိသန္ဓိံ ဇနေသီ’’တိအာဒိနာ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ပဋိသန္ဓိံ ဇနေသီတိ ဣမိနာ စ ပဋိသန္ဓိဒါယကဿ ကမ္မဿ ပဝတ္တိဝိပါကဒါယိတာပိ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ပဝတ္တိဝိပါကဿေဝ ပန ဒါယကံ ရူပဇနကသီသေန ဝဒတိ. တဿေဝ အတီတဿ ကမ္မဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဿ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဿ စ ပစ္စယဝေကလ္လေန အတီတဘဝေသုယေဝ အဝိပက္ကဝိပါကဉ္စ၊ အတီတေယေဝ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဥပပဇ္ဇဝေဒနီယအပရပရိယာယဝေဒနီယဿ ကမ္မဿ အဝိပက္ကဝိပါကဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိပိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ပန ဝိပါကဝါရံ န လဘီ’’တိအာဒိ.

အတီတဿေဝ ကမ္မဿ အဝိပက္ကဝိပါကဿ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ပစ္စယသမ္ပတ္တိယာ ဝိပစ္စမာနံ ဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ပန အတီတေ အာယူဟိတ’’န္တိအာဒိမာဟ. အတီတဿေဝ ကမ္မဿ အတိက္ကန္တဝိပါကကာလဿ စ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တဿ စ အဝိပစ္စမာနဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အလဒ္ဓဝိပါကဝါရ’’န္တိအာဒိ. အတီတဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာရဟဿ အဝိပက္ကဝိပါကဿ အနာဂတဘဝေ ပစ္စယသမ္ပတ္တိယာ ဝိပစ္စိတဗ္ဗံ ဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ ပန အတီတေ အာယူဟိတ’’န္တိအာဒိမာဟ. အတီတဿေဝ ကမ္မဿ အတိက္ကန္တဝိပါကကာလဿ စ အနာဂတဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယိတဗ္ဗဿ အဝိပစ္စိတဗ္ဗဝိပါကဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယံ အနာဂတေ ဝိပါကဝါရံ န လဘိဿတီ’’တိအာဒိ. ဧဝံ တာဝ အတီတကမ္မံ အတီတပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတဝိပါကာဝိပါကဝသေန ဆဓာ ဒဿိတံ.

ဣဒါနိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ကတဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဿ ဣဓေဝ ဝိပစ္စမာနံ ဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘အတ္ထိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ ပန ဧတရဟိ အာယူဟိတ’’န္တိအာဒိမာဟ. ယံ ပန ဧတရဟိ ဝိပါကဝါရံ န လဘတီတိအာဒိနာ တဿေဝ ပစ္စုပ္ပန္နဿ ကမ္မဿ ပစ္စယဝေကလ္လေန ဣဓ အဝိပစ္စမာနဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တဿ ဣဓ အဝိပစ္စမာနဉ္စ ဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘အတ္ထိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ပစ္စုပ္ပန္နဿေဝ ကမ္မဿ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဿ အပရပရိယာယဝေဒနီယဿ စ အနာဂတဘဝေ ဝိပစ္စိတဗ္ဗဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘အတ္ထိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ပန ဧတရဟိ အာယူဟိတံ အနာဂတေ ဝိပါကဝါရံ လဘိဿတီ’’တိအာဒိ. ပစ္စုပ္ပန္နဿေဝ ကမ္မဿ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဿ ပစ္စယဝေကလ္လေန အနာဂတဘဝေ အဝိပစ္စိတဗ္ဗဉ္စ အနာဂတဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယိတဗ္ဗဿ အပရပရိယာယဝေဒနီယဿ အဝိပစ္စိတဗ္ဗဉ္စ ဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘အတ္ထိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ပန ဝိပါကဝါရံ န လဘိဿတီ’’တိအာဒိ.

ဧဝဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နကမ္မံ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတဝိပါကာဝိပါကဝသေန စတုဓာ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနာဂတဘဝေ ကတဿ ကမ္မဿ အနာဂတေ ဝိပစ္စိတဗ္ဗဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘ဘဝိဿတိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ ပနာနာဂတေ အာယူဟိဿတီ’’တိအာဒိမာဟ. တဿေဝ အနာဂတဿ ကမ္မဿ ပစ္စယဝေကလ္လေန အဝိပစ္စိတဗ္ဗဉ္စ အနာဂတဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယိတဗ္ဗဿ အဝိပစ္စိတဗ္ဗဉ္စ ဝိပါကံ ဂဟေတွာ ‘‘ဘဝိဿတိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ပန ဝိပါကဝါရံ န လဘိဿတီ’’တိအာဒိ. ဧဝံ အနာဂတကမ္မံ အနာဂတဝိပါကာဝိပါကဝသေန ဒွိဓာ ဒဿိတံ. ဧဝန္တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တဒွါဒသကမ္မာနိ နိဂမေတိ.

ဣဒါနိ သဗ္ဗေသု ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒေသု ကမ္မေသု ယာနိ အဘိဓမ္မနယေန ဝိဘတ္တာနိ သောဠသ ကမ္မာနိ၊ ယာနိ စ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပရိယာယေန ဝိဘတ္တာနိ ဒွါဒသ ကမ္မာနိ၊ တာနိ သဗ္ဗာနိ သုတ္တန္တိကပရိယာယေန ဝိဘတ္တေသု ဧကာဒသဝိဓေသုယေဝ ကမ္မေသု အန္တောဂဓာနိ၊ တာနိ စ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဥပပဇ္ဇဝေဒနီယအပရပရိယာယဝေဒနီယေသု တီသုယေဝ အန္တောဂဓာနီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတိ ဣမာနိ စေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္တနော ဌာနာ ဩသက္ကိတွာတိ အတ္တနော ယထာဝုတ္တဒွါဒသသောဠသပ္ပဘေဒသင်္ခါတဋ္ဌာနတော ပရိဟာပေတွာ၊ တံ တံ ပဘေဒံ ဟိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧကာဒသ ကမ္မာနိယေဝ ဘဝန္တီတိ တံသဘာဝါနံယေဝ ကမ္မာနံ ဒွါဒသဓာ သောဠသဓာ စ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝမာဟ. ယသ္မာ ဧကာဒသဓာ ဝုတ္တကမ္မာနိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာနိ ဝါ သိယုံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနိ ဝါ အပရပရိယာယဝေဒနီယာနိ ဝါ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တီဏိယေဝ ကမ္မာနိ ဟောန္တီ’’တိ.

တေသံ သင်္ကမနံ နတ္ထီတိ တေသံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒီနံ သင်္ကမနံ နတ္ထိ၊ သင်္ကမနံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာဒိဘာဝါပတ္တိ. တေနာဟ ‘‘ယထာဌာနေယေဝ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ၊ အတ္တနော ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒိဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌန္တီတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယမေဝ ဟိ ပဌမဇဝနစေတနာ၊ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယမေဝ သတ္တမဇဝနစေတနာ၊ မဇ္ဈေ ပဉ္စ အပရပရိယာယဝေဒနီယမေဝါတိ နတ္ထိ တေသံ အညမညံ သင်္ဂဟော၊ တသ္မာ အတ္တနော အတ္တနော ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒိသဘာဝေယေဝ တိဋ္ဌန္တိ. တေနေဝ ဘဂဝတာ – ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ၊ ဥပပဇ္ဇ ဝါ၊ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ’’တိ တယော ဝိကပ္ပါ ဒဿိတာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ’’တိ သတ္ထာ န ဝဒေယျာတိ အသတိ နိယာမေ န ဝဒေယျ. ယသ္မာ ပန တေသံ သင်္ကမနံ နတ္ထိ၊ နိယတသဘာဝါ ဟိ တာနိ၊ တသ္မာ သတ္ထာ ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ’’တိအာဒိမဝေါစ.

သုက္ကပက္ခေတိ ‘‘အလောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာ’’တိအာဒိနာ အာဂတေ ကုသလပက္ခေ. နိရုဒ္ဓေတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓေ. တာလဝတ္ထု ဝိယ ကတန္တိ ယထာ တာလေ ဆိန္နေ ဌိတဋ္ဌာနေ ကိဉ္စိ န ဟောတိ၊ ဧဝံ ကမ္မေ ပဟီနေ ကိဉ္စိ န ဟောတီတိ အတ္ထော. တာလဝတ္ထူတိ ဝါ မတ္ထကစ္ဆိန္နော တာလော ဝုတ္တော ပတ္တဖလမကုလသူစိအာဒီနံ အဘာဝတော. တတော ဧဝ သော အဝိရုဠှိဓမ္မော. ဧဝံ ပဟီနကမ္မော သတ္တသန္တာနော. တေနာဟ ‘‘မတ္ထကစ္ဆိန္နတာလော ဝိယာ’’တိ. အနုအဘာဝံ ကတံ ပစ္ဆတော ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. အပ္ပဝတ္တိကတကာလော ဝိယာတိ ဗီဇာနံ သဗ္ဗသော အပ္ပဝတ္တိယာ ကတကာလော ဝိယ. ဆိန္နမူလကာနန္တိ ကိလေသမူလဿ သဗ္ဗသော ဆိန္နတ္တာ ဆိန္နမူလကာနံ. ကိလေသာ ဟိ ခန္ဓာနံ မူလာနိ.

ဝေဒနီယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညံ ဝတ္ထု နတ္ထီတိ အညံ အဓိဋ္ဌာနံ နတ္ထိ. သုဂတိသညိတာပိ ဟေဋ္ဌိမန္တေန သင်္ခါရဒုက္ခတော အနပဂတတ္တာ ဒုဂ္ဂတိယော ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော’’တိ၊ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. လောဘော ဧတဿ ကာရဏဘူတော အတ္ထီတိ လောဘံ၊ လောဘနိမိတ္တံ ကမ္မံ. တထာ ဒေါသန္တိ ဧတ္ထာပိ. တေနာဟ ‘‘လောဘဒေါသသီသေန လောဘဇဉ္စ ဒေါသဇဉ္စ ကမ္မမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝဋ္ဋဉ္စ ဝိဝဋ္ဋဉ္စ.

နိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.