၄. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. စတုတ္ထေ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟီတိ ဒါနပိယဝစနအတ္ထစရိယာသမာနတ္တတာသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ သင်္ဂဟကာရဏေဟိ. စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ အာဏာစက္ကံ ပဝတ္တေတိ. စက္ကန္တိ ဝါ ဣဓ ရတနစက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉှိ စက္ကသဒ္ဒေါ သမ္ပတ္တိယံ၊ လက္ခဏေ၊ ရထင်္ဂေ၊ ဣရိယာပထေ၊ ဒါနေ၊ ရတနဓမ္မခုရစက္ကာဒီသု စ ဒိဿတိ. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ကာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၁) ဟိ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၊ ၃.၂၀၄) ဧတ္ထ လက္ခဏေ. ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁) ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ. ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၉) ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ. ‘‘ဒဒံ ဘုဉ္ဇ မာ စ ပမာဒေါ၊ စက္ကံ ဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ. ၁.၇.၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ. ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၃) ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု. နိ. ၅၆၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ. ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ. ၁.၅.၁၀၃) ဧတ္ထ ခုရစက္ကေ. ‘‘ခုရပရိယန္တေန စက္ကေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ. ‘‘အသနိဝိစက္က’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၆၁) ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ. ဣဓ ပနာယံ ရတနစက္ကေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ကိတ္တာဝတာ ပနာယံ စက္ကဝတ္တီ နာမ ဟောတိ? ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ စက္ကရတနံ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပဝတ္တတိ. သဗ္ဗစက္ကဝတ္တီနဉှိ နိသိန္နာသနတော ဥဋ္ဌဟိတွာ စက္ကရတနသမီပံ ဂန္တွာ ဟတ္ထိသောဏ္ဍသဒိသပနာဠိံ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရံ ဥက္ခိပိတွာ ဥဒကေန အဗ္ဘုက္ကိရိတွာ ‘‘အဘိဝိဇိနာတု ဘဝံ စက္ကရတန’’န္တိ ဝစနသမနန္တရမေဝ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ စက္ကရတနံ ပဝတ္တတီတိ. ယဿ ပဝတ္တိသမကာလမေဝ၊ သော ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ နာမ ဟောတိ.

ဓမ္မောတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မော၊ ဒသဝိဓံ ဝါ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ. ဒသဝိဓေ ဝါ ကုသလဓမ္မေ အဂရဟိတေ ဝါ ရာဇဓမ္မေ နိယုတ္တောတိ ဓမ္မိကော. တေန စ ဓမ္မေန သကလလောကံ ရဉ္ဇေတီတိ ဓမ္မရာဇာ. ဓမ္မေန ဝါ လဒ္ဓရဇ္ဇတ္တာ ဓမ္မရာဇာ. စက္ကဝတ္တီဟိ ဓမ္မေန ဉာယေန ရဇ္ဇံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ န အဓမ္မေန. ဒသဝိဓေန စက္ကဝတ္တိဝတ္တေနာတိ ဒသပ္ပဘေဒေန စက္ကဝတ္တီနံ ဝတ္တေန.

ကိံ ပန တံ ဒသဝိဓံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တန္တိ? ဝုစ္စတေ –

‘‘ကတမံ ပန တံ၊ ဒေဝ၊ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တန္တိ? တေန ဟိ တွံ၊ တာတ၊ ဓမ္မံယေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ မာနေန္တော ဓမ္မံ ပူဇေန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု ဓမ္မာဓိပတေယျော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟဿု အန္တောဇနသ္မိံ ဗလကာယသ္မိံ ခတ္တိယေသု အနုယန္တေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမဇာနပဒေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု မိဂပက္ခီသု. မာ စ တေ၊ တာတ၊ ဝိဇိတေ အဓမ္မကာရော ပဝတ္တိတ္ထ. ယေ စ တေ၊ တာတ၊ ဝိဇိတေ အဓနာ အဿု၊ တေသဉ္စ ဓနမနုပ္ပဒေယျာသိ. ယေ စ တေ၊ တာတ၊ ဝိဇိတေ သမဏဗြာဟ္မဏာ မဒပ္ပမာဒါ ပဋိဝိရတာ ခန္တိသောရစ္စေ နိဝိဋ္ဌာ ဧကမတ္တာနံ ဒမေန္တိ၊ ဧကမတ္တာနံ သမေန္တိ၊ ဧကမတ္တာနံ ပရိနိဗ္ဗာပေန္တိ. တေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆေယျာသိ ပရိဂ္ဂဏှေယျာသိ – ‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ကုသလံ ကိံ အကုသလံ၊ ကိံ သာဝဇ္ဇံ ကိံ အနဝဇ္ဇံ၊ ကိံ သေဝိတဗ္ဗံ ကိံ န သေဝိတဗ္ဗံ၊ ကိံ မေ ကရိယမာနံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဿ၊ ကိံ ဝါ ပန မေ ကရိယမာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ အဿာ’တိ. တေသံ သုတွာ ယံ အကုသလံ၊ တံ အဘိနိဝဇ္ဇေယျာသိ၊ ယံ ကုသလံ၊ တံ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာသိ. ဣဒံ ခေါ၊ တာတ၊ တံ အရိယံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တ’’န္တိ –

ဧဝံ စက္ကဝတ္တိသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၃.၈၄) အာဂတနယေန အန္တောဇနသ္မိံ ဗလကာယေ ဧကံ၊ ခတ္တိယေသု ဧကံ၊ အနုယန္တေသု ဧကံ၊ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု ဧကံ၊ နေဂမဇာနပဒေသု ဧကံ၊ သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဧကံ၊ မိဂပက္ခီသု ဧကံ၊ အဓမ္မကာရပ္ပဋိက္ခေပေါ ဧကံ၊ အဓနာနံ ဓနာနုပ္ပဒါနံ ဧကံ၊ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှပုစ္ဆနံ ဧကန္တိ ဧဝမေဝံ တံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ ဒသဝိဓံ ဟောတိ. ဂဟပတိကေ ပန ပက္ခိဇာတေ စ ဝိသုံ ကတွာ ဂဏှန္တဿ ဒွါဒသဝိဓံ ဟောတိ.

အညထာ ဝတ္တိတုံ အဒေန္တော သော ဓမ္မော အဓိဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ တဒဓိဋ္ဌာနံ. တေန တဒဓိဋ္ဌာနေန စေတသာ. သက္ကရောန္တောတိ အာဒရကိရိယာဝသေန ကရောန္တော. တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. ဂရုံ ကရောန္တောတိ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုကရဏဝသေန ဂရုံ ကရောန္တော. တေနေဝါဟ ‘‘တသ္မိံ ဂါရဝုပ္ပတ္တိယာ’’တိ. ဓမ္မာဓိပတိဘူတာဂတဘာဝေနာတိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တဓမ္မဿ ဇေဋ္ဌကဘာဝေန ပုရိမတရံ အတ္တဘာဝေသု သက္ကစ္စံ သမုပစိတဘာဝံ ဒဿေတိ. ဓမ္မဝသေနေဝ စ သဗ္ဗကိရိယာနံ ကရဏေနာတိ ဧတေန ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ယထာဝုတ္တဓမ္မနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝံ ဒဿေတိ. အဿာတိ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိယာ. ပရံ ရက္ခန္တောတိ အညံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအနတ္ထတော ရက္ခန္တော. တေနေဝ ပရရက္ခသာဓနေန ခန္တိအာဒိဂုဏေန အတ္တာနံ တတော ဧဝ ရက္ခတိ. မေတ္တစိတ္တတာတိ မေတ္တစိတ္တတာယ. နိဝါသနပါရုပနဂေဟာဒီနိ သီတုဏှာဒိပ္ပဋိဗာဟနေန အာဝရဏံ.

အန္တောဇနသ္မိန္တိ အဗ္ဘန္တရဘူတေ ပုတ္တဒါရာဒိဇနေ. သီလသံဝရေ ပတိဋ္ဌာပေန္တောတိ ဣမိနာ ရက္ခံ ဒဿေတိ. ဝတ္ထဂန္ဓမာလာဒီနိ စဿ ဒဒမာနောတိ ဣမိနာ အာဝရဏံ၊ ဣတရေန ဂုတ္တိံ. သမ္ပဒါနေနပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန သီလသံဝရေသု ပတိဋ္ဌာပနာဒီနံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဧသ နယော ပရေသုပိ ပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေ. နိဂမော နိဝါသော ဧတေသန္တိ နေဂမာ. ဧဝံ ဇာနပဒါတိ အာဟ ‘‘တထာ နိဂမဝါသိနော’’တိအာဒိနာ.

ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိယာ ကာယကမ္မာဒီသု သံဝိဒဟနံ ဌပနံ နာမ တဒုပဒေသောယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကထေတွာ’’တိ. ဧတေသူတိ ပါဠိယံ ဝုတ္တေသု သမဏာဒီသု. ပဋိဝတ္တေတုံ န သက္ကာ ခီဏာနံ ကိလေသာနံ ပုန အနုပ္ပဇ္ဇနတော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.