(၁၆) ၁. ဧကဓမ္မပါဠိ-ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၉၆. ဧကဓမ္မပါဠိဝဏ္ဏနာယံ ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ သဘာဝတ္ထော ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘ဧကသဘာဝေါ’’တိ. ဧကန္တေနာတိ ဧကံသေန၊ အဝဿန္တိ အတ္ထော. ဝဋ္ဋေတိ သံသာရဝဋ္ဋေ. နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယာတိ အနဘိရမနတ္ထာယ. ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယာတိ အရဇ္ဇနတ္ထာယ. ဝိရဇ္ဇနာယာတိ ပလုဇ္ဇနာယ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိဂမာယာ’’တိ. ရာဂါဒီနံ နိရောဓာယာတိ မဂ္ဂဉာဏေန ရာဂါဒီနံ နိရောဓနတ္ထာယ. မဂ္ဂဉာဏေန နိရောဓနံ နာမ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိကရဏန္တိ အာဟ – ‘‘အပ္ပဝတ္တိကရဏတ္ထာယာ’’တိ. ယထာ ခါဒနီယဿ မုခေ ကတွာ ခါဒနံ နာမ ယာဝဒေဝ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ၊ ဧဝံ ရာဂါဒီနံ နိရောဓနံ ဝဋ္ဋနိရောဓနတ္ထမေဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝဋ္ဋဿေဝ ဝါ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယာ’’တိ. ယသ္မာ ကိလေသေသု ခီဏေသု ဣတရံ ဝဋ္ဋဒွယမ္ပိ ခီဏမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ မူလမေဝ ဂဏှန္တော ‘‘ဥပသမာယာတိ ကိလေသဝူပသမနတ္ထာယာ’’တိ အာဟ. သင်္ခတဓမ္မာနံ အဘိဇာနနံ နာမ တတ္ထ လက္ခဏတ္တယာရောပနမုခေနေဝါတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္စာဒိ။ပေ။ အဘိဇာနနတ္ထာယာ’’တိ. သမ္ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ နာမ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ဉေယျဿ အဘာဝတော. ‘‘စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ တယိဒံ ဗုဇ္ဈနံ ယဿ ဉာဏဿ ဝသေန ဣဇ္ဈတိ၊ တဿ ဉာဏဿ ဝသေန ဒဿေတုံ – ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပ္ပစ္စယနိဗ္ဗာနဿာတိ အမတဓာတုယာ.

ဥဿာဟဇနနတ္ထန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနေ အဘိရုစိဥပ္ပါဒနာယ. ဝိသကဏ္ဋကောတိ ဂုဠဿ ဝါဏိဇသမညာ. ‘‘ကိသ္မိဉ္စိ ဒေသေ ဒေသဘာသာ’’တိ ကေစိ. ဥစ္ဆုရသော သမပါကပက္ကော စုဏ္ဏာဒီဟိ မိဿေတွာ ပိဏ္ဍီကတော ဂုဠော၊ အပိဏ္ဍီကတော ဖာဏိတံ. ပါကဝိသေသေန ခဏ္ဍခဏ္ဍသေဒိတော ခဏ္ဍော၊ မလာဘာဝံ အာပန္နော သက္ကရာ.

သရတီတိ သတိ. အနု အနု သရတီတိ အနုဿတိ၊ အနု အနုရူပါ သတီတိပိ အနုဿတိ. ဒုဝိဓံ ဟောတီတိ ပယောဇနဝသေန ဒုဝိဓံ ဟောတိ. စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထန္တိ ပသာဒနီယဝတ္ထုသ္မိံ ပသာဒုပ္ပါဒနေန ဘာဝနာစိတ္တဿ ပရိတောသနတ္ထံ. ဝိပဿနတ္ထန္တိ ဝိပဿနာသုခတ္ထံ. ဥပစာရသမာဓိနာ ဟိ စိတ္တေ သမာဟိတေ ဝိပဿနာသုခေန ဣဇ္ဈတိ. စိတ္တုပ္ပါဒေါတိ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ. ဥပဟညတိ ပတိဟညတိ ပဋိကူလတ္တာ အာရမ္မဏဿ. တတော ဧဝ ဥက္ကဏ္ဌတိ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ ရိဉ္စတိ၊ နိရဿာဒေါ ဟောတိ ဘာဝနဿာဒဿ အလဗ္ဘနတော. ပသီဒတိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ပသာဒနီယတ္တာ. တထာ စ ကင်္ခါဒိစေတောခိလာဘာဝေန ဝိနီဝရဏော ဟောတိ. ဒမေတွာတိ နီဝရဏနိရာကရဏေန နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ. ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနန္တရာနုယုဉ္ဇနေန စိတ္တပရိဒမနဿ ဥပမံ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိမာဟ.

ကော အယံ။ပေ။ အနုဿရီတိ ကော အယံ မမ အဗ္ဘန္တရေ ဌတွာ အနုဿရိ. ပရိဂ္ဂဏှန္တောတိ ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတဿ အနုဿရကဿ သဗ္ဗသော အဘာဝဒဿနမေတံ. တေနာဟ – ‘‘န အညော ကောစီ’’တိ. ဒိသွာတိ ပရိယေသနနယေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ စိတ္တမေဝ အနုဿရီတိ ဒိသွာ သဗ္ဗမ္ပေတန္တိ ဧတံ ဟဒယဝတ္ထုအာဒိပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ. ဣဒဉ္စ ရူပံ ပုရိမဉ္စ အရူပန္တိ ဣဒံ ရုပ္ပနသဘာဝတ္တာ ရူပံ၊ ပုရိမံ အတံသဘာဝတ္တာ အရူပန္တိ သင်္ခေပတော ရူပါရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ. ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝဝတ္ထပေတွာတိ ယောဇနာ. သမ္ဘာဝိကာတိ သမုဋ္ဌာပိကာ. တဿာတိ သမုဒယသစ္စဿ. နိရောဓောတိ နိရောဓနိမိတ္တံ. အပ္ပနာဝါရောတိ ယထာရဒ္ဓါယ ဒေသနာယ နိဂမနဝါရော.

၂၉၇. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ယွာယံ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိနာ အတ္ထနယော ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝိဘာဝိတောတိ အတိဒိသတိ၊ သွာယံ အတိဒေသော ပယောဇနဝသေန နဝသုပိ အနုဿတီသု သာဓာရဏဝသေန ဝုတ္တောပိ အာနာပါနဿတိအာဒီသု တီသု ဝိပဿနတ္ထာနေဝ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ အပဝါဒေန နိဝတ္တိတောတိ တာသံ ဧကပ္ပယောဇနတာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဓမ္မေ အနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတီတိ သမာသပဒဝိဘာဂဒဿနမ္ပိ ဝစနတ္ထဒဿနပက္ခိကမေဝါတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော’’တိ. ဓမ္မံ အာရဗ္ဘာတိ ဟိ ဓမ္မဿ အနုဿတိယာ ဝိသယဘာဝဒဿနမေတံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သီလံ အာရဗ္ဘာတိ အတ္တနော ပါရိသုဒ္ဓိသီလံ အာရဗ္ဘ. စာဂံ အာရဗ္ဘာတိ အတ္တနော စာဂဂုဏံ အာရဗ္ဘ. ဒေဝတာ အာရဗ္ဘာတိ ဧတ္ထ ဒေဝတာဂုဏသဒိသတာယ အတ္တနော သဒ္ဓါသီလသုတစာဂပညာသု ဒေဝတာသမညာ. ဘဝတိ ဟိ တံသဒိသေပိ တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ‘‘တာနိ ဩသဓာနိ၊ ဧသ ဗြဟ္မဒတ္တော’’တိ စ. တေနာဟ – ‘‘ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာတိ ‘‘ယထာရူပါယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သီလေန၊ ယထာရူပေန သုတေန၊ ယထာရူပေန စာဂေန၊ ယထာရူပါယ ပညာယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပါ ပညာ သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ. အဿာသပဿာသနိမိတ္တံ နာမ တတ္ထ လဒ္ဓဗ္ဗပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ. ဂတာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပဂတာ ပဝတ္တာ.

ဥပသမ္မတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဥပသမော၊ နိဗ္ဗာနံ. အစ္စန္တမေဝ ဧတ္ထ ဥပသမ္မတိ ဝဋ္ဋတ္တယန္တိ အစ္စန္တူပသမော၊ နိဗ္ဗာနမေဝ. ခိဏောတိ ခေပေတိ ကိလေသေတိ ခယော၊ အရိယမဂ္ဂေါ. တေ ဧဝ ဥပသမေတီတိ ဥပသမော၊ အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ. ခယော စ သော ဥပသမော စာတိ ခယူပသမော. တတြစာယံ ဥပသမော ဓမ္မော ဧဝါတိ ဓမ္မာနုဿတိယာ ဥပသမာနုဿတိ ဧကသင်္ဂဟောတိ? သစ္စံ ဧကသင်္ဂဟော ဓမ္မဘာဝသာမညေ အဓိပ္ပေတေ၊ သင်္ခတဓမ္မတော ပန အသင်္ခတဓမ္မော သာတိသယော ဥဠာရတမပဏီတတမဘာဝတောတိ ဒီပေတုံ ဝိသုံ နီဟရိတွာ ဝုတ္တံ. ဣမမေဝ ဟိ ဝိသေသံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ – ‘‘ဓမ္မာနုဿတီ’’တိ ဝတွာပိ ဥပသမာနုဿတိံ အဝေါစ အနုဿရန္တဿ သဝိသေသံ သန္တပဏီတဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဣဓ ခယူပသမဂ္ဂဟဏမ္ပိ သမတ္ထိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထေဝ ဟိ သမာနေပိ လောကုတ္တရဓမ္မဘာဝေ ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ဣတိဝု. ၉၀) မဂ္ဂဖလဓမ္မေဟိ နိဗ္ဗာနဓမ္မော သာတိသယော၊ ဧဝံ ဖလဓမ္မတော မဂ္ဂဓမ္မော ကိလေသပ္ပဟာနေန အစ္ဆရိယဓမ္မဘာဝတော၊ တသ္မာ အစ္စန္တူပသမေန သဒ္ဓိံ ခယူပသမောပိ ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပဿနတ္ထာနေဝ ဟောန္တီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ‘‘ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာတိအာဒိဝစနတော’’တိ ကေစိ၊ တံ အကာရဏံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီသုပိ တထာ ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ. ယထာ ပန ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီနိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဝိပဿနတ္ထာနိ ဟောန္တိ၊ နိမိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထာနိပိ ဟောန္တိ၊ န ဧဝမေတာနိ၊ ဧတာနိ ပန ဝိပဿနတ္ထာနေဝါတိ တထာ ဝုတ္တံ.

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.