၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

(၁၄) ၆. ဆဋ္ဌဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

တပုဿ-ဘလ္လိကဝတ္ထု

၂၄၈. ဥပါသကပါဠိသံဝဏ္ဏနာယ ပဌမေ သဗ္ဗပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ပဌမံ ဟုတွာ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ. ဣတော ပရန္တိ သတ္တသတ္တာဟတော ပရံ. ဂမနူပစ္ဆေဒံ အကာသီတိ ဂမနဝိစ္ဆေဒံ အကာသိ. ယထာ တေ ဂေါဏာ ဓုရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပေါထိယမာနာပိ န ဂစ္ဆန္တိ၊ တထာ အကာသီတိ အတ္ထော. တေသန္တိ တပုဿဘလ္လိကာနံ. အဓိမုစ္စိတွာတိ အာဝိသိတွာ. ယက္ခဿ အာဝဋ္ဋော ယက္ခာဝဋ္ဋော. ဧဝံ သေသေသုပိ. အတီတဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏံ ဩလောကေသီတိ အတီတဗုဒ္ဓါ ကေန ဘာဇနေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ ဩလောကေသိ. ဒွေဝါစိကေ သရဏေ ပတိဋ္ဌာယာတိ သံဃဿ အနုပ္ပန္နတ္တာ ဗုဒ္ဓဓမ္မဝသေန ဒွေဝါစိကေ သရဏေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ. စေတိယန္တိ ပူဇနီယဝတ္ထုံ. ဇီဝကေသဓာတုယာတိ ဇီဝမာနဿ ဘဂဝတော ကေသဓာတုယာ.

အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိဝတ္ထု

၂၄၉. ဒုတိယေ တေနေဝ ဂုဏေနာတိ တေနေဝ ဒါယကဘာဝသင်္ခါတေန ဂုဏေန. သော ဟိ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓတာယ ဝိဂတမစ္ဆေရတာယ ကရုဏာဒိဂုဏသမင်္ဂိတာယ စ နိစ္စကာလံ အနာထာနံ ပိဏ္ဍမဒါသိ. တေန သဗ္ဗကာလံ ဥပဋ္ဌိတော အနာထာနံ ပိဏ္ဍော ဧတဿ အတ္ထီတိ အနာထပိဏ္ဍိကောတိ သင်္ခံ ဂတော. ယောဇနိကဝိဟာရေ ကာရေတွာတိ ယောဇနေ ယောဇနေ ဧကမေကံ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ. ‘‘ဧဝရူပံ ဒါနံ ပဝတ္တေသီ’’တိ ဝတွာ တမေဝ ဒါနံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဒေဝသိကံ ပဉ္စ သလာကဘတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သလာကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ ဘတ္တံ သလာကဘတ္တံ. ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကဒိဝသံ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ ပက္ခိကဘတ္တံ. ဓုရဂေဟေ ဌပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ ဓုရဘတ္တံ. အာဂန္တုကာနံ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ပဉ္စ အာသနသတာနိ ဂေဟေ နိစ္စပညတ္တာနေဝ ဟောန္တီတိ ဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ပဉ္စ အာသနသတာနိ နိစ္စပညတ္တာနိ ဟောန္တိ.

စိတ္တဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၀. တတိယေ မိဂါ ဧဝ မိဂရူပါနိ. ဘိက္ခံ သမာဒါပေတွာတိ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောထ၊ ဣဓ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ သမာဒါပေတွာ. ဝိဝဋ္ဋံ ဥဒ္ဒိဿ ဥပစိတံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယကုသလံ ဥပနိဿယော. သဠာယတနဝိဘတ္တိမေဝ ဒေသေသီတိ သဠာယတနဝိဘာဂပ္ပဋိသံယုတ္တမေဝ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. ထေရေနာတိ တတ္ထ သန္နိဟိတာနံ သဗ္ဗေသံ ဇေဋ္ဌေန မဟာထေရေန. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေနာတိ စိတ္တေန ဂဟပတိနာ ‘‘ယာ ဣမာ၊ ဘန္တေ ထေရ၊ အနေကဝိဟိတာ ဒိဋ္ဌိယော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ၊ ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ၊ ‘အန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ၊ ‘အနန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ၊ ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’န္တိ ဝါ၊ ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’န္တိ ဝါ၊ ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ၊ ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ၊ ‘ဟောတိ စ န ဟောတိ စ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ၊ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ ယာနိ စိမာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဗြဟ္မဇာလေ ဂဏိတာနိ၊ ဣမာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဒိဋ္ဌိယော ကိသ္မိံ သတိ ဟောန္တိ၊ ကိသ္မိံ အသတိ န ဟောန္တီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ (သံ. နိ. ၄.၃၄၅) ပဉှေ ပုဋ္ဌေ တံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေန. ဣမံ ကိရ ပဉှံ ယာဝတတိယံ ပုဋ္ဌော မဟာထေရော တုဏှီ အဟောသိ. အထ ဣသိဒတ္တတ္ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ထေရော နေဝ အတ္တနာ ဗျာကရောတိ၊ န အညံ အဇ္ဈေသတိ၊ ဥပါသကော စ ဘိက္ခုသံဃံ ဝိဟေသတိ၊ အဟမေတံ ဗျာကရိတွာ ဖာသုဝိဟာရံ ကတွာ ဒဿာမီ’’တိ. ဧဝံ စိန္တေတွာ စ အာသနတော ဝုဋ္ဌာယ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဗျာကရောမဟံ၊ ဘန္တေ၊ စိတ္တဿ ဂဟပတိနော ဧတံ ပဉှ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၅) အာဟ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ထေရော ‘‘ဗျာကရောဟိ တွံ၊ အာဝုသော ဣသိဒတ္တ၊ စိတ္တဿ ဂဟပတိနော ဧတံ ပဉှ’’န္တိ ဣသိဒတ္တံ အဇ္ဈေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေန အဇ္ဈိဋ္ဌော’’တိ.

ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာတိ ‘‘ယာ ဣမာ၊ ဂဟပတိ၊ အနေကဝိဟိတာ ဒိဋ္ဌိယော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ၊ ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ။ပေ။ ယာနိ စိမာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဗြဟ္မဇာလေ ဂဏိတာနိ၊ ဣမာ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဒိဋ္ဌိယော သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဟောန္တိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ အသတိ န ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ. ဂိဟိသဟာယကဘာဝေ ဉာတေတိ ထေရဿ ဂိဟိသဟာယကဘာဝေ စိတ္တေန ဂဟပတိနာ ဉာတေ. စိတ္တော ကိရ၊ ဂဟပတိ၊ တဿ ပဉှဝေယျာကရဏေ တုဋ္ဌော ‘‘ကုတော၊ ဘန္တေ၊ အယျော ဣသိဒတ္တော အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဝန္တိယာ ခေါ အဟံ၊ ဂဟပတိ၊ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘အတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ အဝန္တိယာ ဣသိဒတ္တော နာမ ကုလပုတ္တော အမှာကံ အဒိဋ္ဌသဟာယော ပဗ္ဗဇိတော၊ ဒိဋ္ဌော သော အာယသ္မတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော စ ‘‘ဧဝံ၊ ဂဟပတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကဟံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သော အာယသ္မာ ဧတရဟိ ဝိဟရတီ’’တိ ပုန ပုဋ္ဌော တုဏှီ အဟောသိ. အထ စိတ္တော ဂဟပတိ ‘‘အယျော နော၊ ဘန္တေ၊ ဣသိဒတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧဝံ၊ ဂဟပတီ’’တိ ဝုတ္တေ အတ္တနော ဂိဟိသဟာယဘာဝံ အညာသိ.

တေဇောသမာပတ္တိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာတိ ဧကသ္မိံ ကိရ ဒိဝသေ စိတ္တော ဂဟပတိ ‘‘သာဓု မေ၊ ဘန္တေ၊ အယျော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတူ’’တိ မဟာထေရံ ယာစိ. ထေရော ‘‘တေန ဟိ တွံ၊ ဂဟပတိ၊ အာဠိန္ဒေ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပညာပေတွာ တတ္ထ တိဏကလာပံ ဩကိရာ’’တိ ဝတွာ တေန စ တထာ ကတေ သယံ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ စ ဃဋိကံ ဒတွာ တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါရေသိ၊ ယထာ တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန စ အဂ္ဂဠန္တရိကာယ စ အစ္စိ နိက္ခမိတွာ တိဏာနိ ဈာပေတိ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂံ န ဈာပေတိ. အထ စိတ္တော ဂဟပတိ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပပ္ဖေါဋေတွာ သံဝိဂ္ဂေါ လောမဟဋ္ဌဇာတော ဧကမန္တံ ဌိတော ထေရံ ဗဟိ နိက္ခမန္တံ ဒိသွာ ‘‘အဘိရမတု၊ ဘန္တေ၊ အယျော မစ္ဆိကာသဏ္ဍေ၊ ရမဏီယံ အမ္ဗာဋကဝနံ၊ အဟံ အယျဿ ဥဿုက္ကံ ကရိဿာမိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ အာဟ. တတော ထေရော ‘‘န ဒါနိ ဣဓ ဝသိတုံ သက္ကာ’’တိ တမှာ ဝိဟာရာ ပက္ကာမိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘တေဇောသမာပတ္တိ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ‘ဣဒါနိ ဣဓ ဝသိတုံ န ယုတ္တ’န္တိ ယထာသုခံ ပက္ကာမီ’’တိ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိတ္ထာရတော ဝိနယပါဠိယံ အာဂတမေဝ.

သဒ္ဓေါတိ လောကိယလောကုတ္တရာယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော. သီလေနာတိ အဂါရိယသီလံ အနဂါရိယသီလန္တိ ဒုဝိဓံ သီလံ၊ တေသု ဣဓ အဂါရိယံ သီလံ အဓိပ္ပေတံ၊ တေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ယသောဘောဂသမပ္ပိတောတိ ယာဒိသော အနာထပိဏ္ဍိကာဒီနံ ပဉ္စဥပါသကသတပရိဝါရသင်္ခါတော အဂါရိယော ယသော၊ တာဒိသေနေဝ ယသေန၊ ယော စ ဓနဓညာဒိကော စေဝ သတ္တဝိဓအရိယဓနသင်္ခါတော စာတိ ဒုဝိဓော ဘောဂေါ၊ တေန စ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ယံ ယံ ပဒေသန္တိ ပုရတ္ထိမာဒီသု ဒိသာသု ဧဝရူပေါ ကုလပုတ္တော ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဧဝရူပေန လာဘသက္ကာရေန ပူဇိတောဝ ဟောတီတိ အတ္ထော.

ဟတ္ထကအာဠဝကဝတ္ထု

၂၅၁. စတုတ္ထေ စတုဗ္ဗိဓေန သင်္ဂဟဝတ္ထုနာတိ ဒါနပိယဝစနအတ္ထစရိယာသမာနတ္တတာသင်္ခါတေန စတုဗ္ဗိဓေန သင်္ဂဟဝတ္ထုနာ. ‘‘သွေ ဘတ္တစာဋိယာ သဒ္ဓိံ အာဠဝကဿ ပေသေတဗ္ဗော အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ – ‘‘တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ’’တိအာဒိမာဟ. မိဂဝတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာတိ အာဠဝကော ရာဇာ ဝိဝိဓနာဋကူပဘောဂံ ဆဍ္ဍေတွာ စောရပ္ပဋိဗာဟနတ္ထဉ္စ ပဋိရာဇနိသေဓနတ္ထဉ္စ ဗျာယာမကရဏတ္ထဉ္စ သတ္တမေ သတ္တမေ ဒိဝသေ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တော ဧကဒိဝသံ ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ‘‘ယဿ ပဿေန မိဂေါ ပလာယတိ၊ တဿေဝ သော ဘာရော’’တိ ကတကတိကဝတ္တော မိဂဝတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ. ဧကံ မိဂန္တိ အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနေန ပလာတံ ဧဏိမိဂံ. အနုဗန္ဓိတွာတိ တိယောဇနမဂ္ဂံ ဧကကောဝ အနုဗန္ဓိတွာ. ဇဝသမ္ပန္နော ဟိ ရာဇာ ဓနုံ ဂဟေတွာ ပတ္တိကောဝ တိယောဇနံ တံ မိဂမနုဗန္ဓိ. ဃာတေတွာတိ ယသ္မာ ဧဏိမိဂါ တိယောဇနဝေဂါ ဧဝ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ပရိက္ခိဏဇဝံ တံ မိဂံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ဌိတံ ဃာတေတွာ. ဒွိဓာ ဆေတွာ ဓနုကောဋိယံ လဂေတွာ နိဝတ္တေတွာ အာဂစ္ဆန္တောတိ အနတ္ထိကောပိ မံသေန ‘‘နာသက္ခိ မိဂံ ဂဟေတု’’န္တိ အပဝါဒမောစနတ္ထံ ဒွိဓာ ဆိန္နံ ဓနုကောဋိယံ လဂေတွာ အာဂစ္ဆန္တော. သန္ဒစ္ဆာယန္တိ ဃနစ္ဆာယံ ဗဟလပတ္တပလာသံ.

ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာတိ အာဠဝကံ ယက္ခံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သော ဟိ မဟာရာဇူနံ သန္တိကာ ဝရံ လဘိတွာ မဇ္ဈနှိကသမယေ တဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသံ ပဝိဋ္ဌေ ပါဏိနော ခါဒန္တော တတ္ထ ပဋိဝသတိ. အာဠဝကဿ နိသီဒနပလ္လင်္ကေ နိသီဒီတိ ယတ္ထ အဘိလက္ခိတေသု မင်္ဂလဒိဝသာဒီသု အာဠဝကော နိသီဒိတွာ သိရိံ အနုဘောတိ၊ တသ္မိံယေဝ ဒိဗ္ဗရတနပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ. အတ္တနော ဂမနေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တာတိ တဒါ ကိရ သာတာဂိရဟေမဝတာ ဘဂဝန္တံ ဇေတဝနေယေဝ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယက္ခသမာဂမံ ဂမိဿာမာ’’တိ သပရိဝါရာ နာနာယာနေဟိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တိ၊ အာကာသေ စ ယက္ခာနံ န သဗ္ဗတ္ထ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ၊ အာကာသဋ္ဌာနိ ဝိမာနာနိ ပရိဟရိတွာ မဂ္ဂဋ္ဌာနေနေဝ မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ အာဠဝကဿ ပန ဝိမာနံ ဘူမဋ္ဌံ သုဂုတ္တံ ပါကာရပရိက္ခိတ္တံ သုသံဝိဟိတဒွါရဋ္ဋာလကဂေါပုရံ ဥပရိ ကံသဇာလသဉ္ဆန္နမဉ္ဇူသာသဒိသံ တိယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန၊ တဿ ဥပရိ မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ တေ တံ ပဒေသမာဂမ္မ ဂန္တုမသမတ္ထာ အဟေသုံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ နိသိန္နောကာသဿ ဥပရိဘာဂေန ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ကောစိ ဂန္တုမသမတ္ထော၊ တသ္မာ အတ္တနော ဂမနေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေသုံ. တေသံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသီတိ ယသ္မာ အဿဒ္ဓဿ သဒ္ဓါကထာ ဒုက္ကထာ ဟောတိ ဒုဿီလာဒီနံ သီလကထာဒယော ဝိယ၊ တသ္မာ တေသံ ယက္ခာနံ သန္တိကာ ဘဂဝတော ပသံသံ သုတွာ ဧဝ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တလောဏသက္ခရာ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နကောပေန ပဋပဋာယမာနဟဒယော ဟုတွာ စိန္တေသိ. ပဗ္ဗတကူဋန္တိ ကေလာသပဗ္ဗတကူဋံ.

ဣတော ပဋ္ဌာယ အာဠဝကယုဒ္ဓံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ သော ကိရ မနောသိလာတလေ ဝါမပါဒေန ဌတွာ ‘‘ပဿထ ဒါနိ တုမှာကံ ဝါ သတ္ထာ မဟာနုဘာဝေါ၊ အဟံ ဝါ’’တိ ဒက္ခိဏပါဒေန သဋ္ဌိယောဇနမတ္တံ ကေလာသကူဋပဗ္ဗတံ အက္ကမိ၊ တံ အယောကူဋပ္ပဟတော ဝိယ နိဒ္ဓန္တအယပိဏ္ဍော ပပဋိကာယော မုဉ္စိ. သော တတြ ဌတွာ ‘‘အဟံ အာဠဝကော’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပံ သဒ္ဒေါ ဖရိ. တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတဟိမဝါပိ သမ္ပကမ္ပိ ယက္ခဿာနုဘာဝေန. သော ဝါတမဏ္ဍလံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဧတေနေဝ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. တေ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ ဝါတာ သမုဋ္ဌဟိတွာ အဍ္ဎယောဇနယောဇနဒွိယောဇနတိယောဇနပ္ပမာဏာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ပဒါလေတွာ ဝနဂစ္ဆရုက္ခာဒီနိ ဥမ္မူလေတွာ အာဠဝိနဂရံ ပက္ခန္ဒာ ဇိဏ္ဏဟတ္ထိသာလာဒီနိ စုဏ္ဏေန္တာ ဆဒနိဋ္ဌကာ အာကာသေ ဘမေန္တာ. ဘဂဝါ ‘‘မာ ကဿစိ ဥပရောဓော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တေ ဝါတာ ဒသဗလံ ပတွာ စီဝရကဏ္ဏမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ နာသက္ခိံသု. တတော မဟာဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သမဏံ မာရေဿာမီ’’တိ. တဿာနုဘာဝေန ဥပရူပရိ သတပဋလသဟဿပဋလာဒိဘေဒါ ဝလာဟကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပဝဿိံသု. ဝုဋ္ဌိဓာရာဝေဂေန ပထဝီ ဆိဒ္ဒါ အဟောသိ. ဝနရုက္ခာဒီနံ ဥပရိ မဟောဃော အာဂန္တွာ ဒသဗလဿ စီဝရေ ဥဿာဝဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ တေမေတုံ နာသက္ခိ. တတော ပါသာဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. မဟန္တာနိ မဟန္တာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ဓူမာယန္တာနိ ပဇ္ဇလန္တာနိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပတွာ ဒိဗ္ဗမာလာဂုဠာနိ သမ္ပဇ္ဇိံသု. တတော ပဟရဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ဧကတောဓာရာ ဥဘတောဓာရာ အသိသတ္တိခုရပ္ပါဒယော ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ အဟေသုံ.

တတော အင်္ဂါရဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ကိံသုကဝဏ္ဏာ အင်္ဂါရာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ ဟုတွာ ဝိကိရိံသု. တတော ကုက္ကုဠဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အစ္စုဏှော ကုက္ကုဠော အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ စန္ဒနစုဏ္ဏံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော ဝါလိကဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အတိသုခုမာ ဝါလိကာ ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ ဟုတွာ နိပတိံသု. တတော ကလလဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. တံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော အန္ဓကာရံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဘိံသေတွာ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ အန္ဓကာရသဒိသံ ဟုတွာ ဒသဗလံ ပတွာ သူရိယပ္ပဘာဝိဟတမိဝန္ဓကာရံ အန္တရဓာယိ. ဧဝံ ယက္ခော ဣမာဟိ နဝဟိ ဝါတဝဿပါသာဏပဟရဏင်္ဂါရကုက္ကုဠဝါလိကကလလန္ဓကာရဝုဋ္ဌီဟိ ဘဂဝန္တံ ပလာပေတုမသက္ကောန္တော နာနာဝိဓပ္ပဟရဏဟတ္ထအနေကပ္ပကာရရူပဘူတဂဏသမာကုလာယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သယမေဝ ဘဂဝန္တံ အဘိဂတော. တေ ဘူတဂဏာ အနေကပ္ပကာရဝိကာရေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဟနထာ’’တိ ဘဂဝတော ဥပရိ အာဂစ္ဆန္တာ ဝိယ စ ဟောန္တိ. အပိစ ခေါ နိဒ္ဓန္တလောဟပိဏ္ဍံ ဝိယ မက္ခိကာ ဘဂဝန္တံ အလ္လီယိတုမသမတ္ထာ ဧဝ အဟေသုံ.

ဧဝံ သဗ္ဗရတ္တိံ အနေကပ္ပကာရဝိဘိံသာကာရဒဿနေနပိ ဘဂဝန္တံ စာလေတုမသက္ကောန္တော အာဠဝကော စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ကေနစိ အဇေယျံ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ’’န္တိ. သစေ ဟိ သော ဒုဋ္ဌော အာကာသေ တံ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ၊ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿေယျ. သစေ ပထဝိယံ မုဉ္စေယျ၊ သဗ္ဗရုက္ခတိဏာဒီနိ သုဿိတွာ ဒွါဒသဝဿန္တရံ န ပုန ရုဟေယျုံ. သစေ သမုဒ္ဒေ မုဉ္စေယျ၊ တတ္တကပါလေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သဗ္ဗံ သုဿေယျ. သစေ သိနေရုပဗ္ဗတေ မုဉ္စေယျ၊ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဟုတွာ ဝိကိရေယျ. သော ဧဝံမဟာနုဘာဝံ ဒုဿာဝုဓံ ဥတ္တရိသာဋကံ မုဉ္စိတွာ အဂ္ဂဟေသိ. ယေဘုယျေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုဒေဝတာ ဝေဂေန သန္နိပတိံသု ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ အာဠဝကံ ဒမေဿတိ၊ တတ္ထ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ. ယုဒ္ဓဒဿနကာမာပိ ဒေဝတာ သန္နိပတိံသု. ဧဝံ သကလမ္ပိ အာကာသံ ဒေဝတာဟိ ပရိပုဏ္ဏံ အဟောသိ. အထာဠဝကော ဘဂဝတော သမီပေ ဥပရူပရိ ဝိစရိတွာ ဝတ္ထာဝုဓံ မုဉ္စိ. တံ အသနိစက္ကံ ဝိယ အာကာသေ ဘေရဝသဒ္ဒံ ကရောန္တံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ ဘဂဝန္တံ ပတွာ ယက္ခဿ မာနမဒ္ဒနတ္ထံ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠံ ဟုတွာ ပါဒမူလေ နိပတိ. အာဠဝကော တံ ဒိသွာ ဆိန္နဝိသာဏော ဝိယ ဥသဘော၊ ဥဒ္ဓဋဒါဌော ဝိယ သပ္ပေါ နိတ္တေဇော နိမ္မဒေါ နိပါတိတမာနဒ္ဓဇော အဟောသိ. ဧဝမိဒံ အာဠဝကယုဒ္ဓံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

အဋ္ဌ ပဉှေ ပုစ္ဆီတိ –

‘‘ကိံ သူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ၊

ကိံ သု သုစိဏ္ဏံ သုခမာဝဟာတိ၊

ကိံ သု ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ၊

ကထံ ဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၈၃) –

အာဒိနာ အဋ္ဌ ပဉှေ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ –

‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ၊

ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတိ၊

သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ၊

ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၈၄) –

အာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဝိက္ကန္ဒမာနာယာတိ အစ္စန္တံ ပရိဒေဝမာနာယ.

မဟာနာမသက္ကဝတ္ထု

၂၅၂. ပဉ္စမေ သတ္ထာ တတော ပရံ ပဋိညံ နာဒါသီတိ သံဝစ္ဆရတော ပရံ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ပစ္စယပ္ပဝါရဏာသာဒိယနဿ ဝါရိတတ္တာ ‘‘ပဋိညံ နာဒါသီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ တတိယဝါရေပိ မဟာနာမေန သက္ကေန ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ ယာဝဇီဝံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေတု’’န္တိ (ပါစိ. ၃၀၄-၃၀၅) ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု သာဓု၊ မဟာနာမ၊ တေန ဟိ တွံ၊ မဟာနာမ၊ သံဃံ ယာဝဇီဝံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေဟီ’’တိ ပဋိညံ အဒါသိယေဝ. ဧဝံ ပဋိညံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေဟိ ဘိက္ခူဟိ မဟာနာမဿ သက္ကဿ ဝိဟေဌိတဘာဝံ သုတွာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ဝိဂရဟိတွာ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ ‘‘အဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ စာတုမာသပ္ပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာ အညတြ ပုနပ္ပဝါရဏာယ အညတြ နိစ္စပ္ပဝါရဏာယ. တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. တသ္မာ ပဌမံ အနုဇာနိတွာပိ ပစ္ဆာ သိက္ခာပဒဗန္ဓနေန ဝါရိတတ္တာ ‘‘ပဋိညံ နာဒါသီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဥဂ္ဂဂဟပတျာဒိဝတ္ထု

၂၅၃-၂၅၆. ဆဋ္ဌသတ္တမအဋ္ဌမနဝမာနိ သုဝိညေယျာနေဝ.

နကုလပိတုဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၇. ဒသမေ သုသုမာရဂိရိနဂရေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဿ ကိရ နဂရဿ ဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟဒိဝသေ အဝိဒူရေ ဥဒကရဟဒေ သုသုမာရော သဒ္ဒမကာသိ၊ ဂိရံ နိစ္ဆာရေသိ. အထ နဂရေ အနန္တရာယေန မာပိတေ တမေဝ သုသုမာရဂိရကရဏံ သုဘနိမိတ္တံ ကတွာ ‘‘သုသုမာရဂိရီ’’တွေဝဿ နာမံ အကံသု. ကေစိ ပန ‘‘သုသုမာရသဏ္ဌာနတ္တာ သုသုမာရော နာမ ဧကော ဂိရိ၊ သော တဿ နဂရဿ သမီပေ၊ တသ္မာ တံ သုသုမာရဂိရိ ဧတဿ အတ္ထီတိ သုသုမာရဂိရီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဘေသကဠာဝနေတိ ဘေသကဠာနာမကေ ဝနေ. ‘‘ဘေသကလာဝနေ’’တိပိ ပါဌော. ကထံ ပန ဘဂဝတိ နေသံ ပုတ္တသညာ ပတိဋ္ဌာသီတိ အာဟ – ‘‘အယံ ကိရာ’’တိအာဒိ. ဒဟရဿေဝ ဒဟရာ အာနီတာတိ မေ ဒဟရဿေဝ သတော ဒဟရာ အာနီတာတိ အတ္ထော. အတိစရိတာတိ အတိက္ကမိတွာ စရန္တော.

(ဆဋ္ဌဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.)

ဥပါသကပါဠိသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.