၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ
(၁၄) ၄. စတုတ္ထဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ
အာနန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု
၂၁၉-၂၂၃. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပမာဏန္တိ ဟေဋ္ဌာ ကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ ‘‘တဿ ဓုရပတ္တာနိ နဝုတိဟတ္ထာနိ ဟောန္တိ၊ ကေသရံ တိံသဟတ္ထံ၊ ကဏ္ဏိကာ ဒွါဒသဟတ္ထာ၊ ပါဒေန ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ ဧကာဒသဟတ္ထ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ. ရညော ပေသေသီတိ ပစ္စန္တဿ ကုပိတဘာဝံ အာရောစေတွာ ပေသေသိ. ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယံ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.၁၀၁၆ အာနန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ပန ‘‘ပစ္စန္တဿ ကုပိတဘာဝံ ရညော အနာရောစေတွာ သယမေဝ တံ ဝူပသမေသိ၊ တံ သုတွာ ရာဇာ တုဋ္ဌမာနသော ပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘ဝရံ တေ၊ သုမန၊ ဒမ္မိ၊ ဂဏှာဟီ’တိ အာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. န မေတံ စိတ္တံ အတ္ထီတိ မမ ဧဝရူပံ စိတ္တံ နတ္ထိ. အဝဉ္ဈန္တိ အတုစ္ဆံ. အညံ ဝရေဟီတိ အညံ ပတ္ထေဟိ၊ အညံ ဂဏှာဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဒကံ အဓိဋ္ဌာယာတိ ‘‘ဥဒကံ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ. ဂတေနာတိ ဂမနေန. န အာမိသစက္ခုကာတိ စီဝရာဒိပစ္စယသင်္ခါတံ အာမိသံ န ဩလောကေန္တိ.
ဝသနဋ္ဌာနသဘာဂေယေဝါတိ ဝသနဋ္ဌာနသမီပေယေဝ. ဧကန္တဝလ္လဘောတိ ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနေ ဧကန္တေန ဝလ္လဘော. ဧတဿေဝါတိ ဧတဿေဝ ဘိက္ခုဿ. ဒွေဇ္ဈကထာ န ဟောန္တီတိ ဒွိဓာဘူတကထာ န ဟောန္တိ၊ အနေကန္တိကကထာ န ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနိဗဒ္ဓါတိ အနိယတာ. လောဟိတေန ဂလန္တေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတက္ခာနေ ကရဏဝစနံ၊ ဂလန္တေန လောဟိတေန ယုတ္တောတိ အတ္ထော. အနွာသတ္တောတိ အနုဂတော. ဥဋ္ဌေဟိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဥဋ္ဌေဟိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒာတိ တုရိတေ ဣဒမာမေဍိတဝစနံ. ဒုဝိဓေန ဥဒကေနာတိ သီတုဒကေန ဥဏှုဒကေန စ. တိဝိဓေန ဒန္တကဋ္ဌေနာတိ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တံ မဇ္ဈိမန္တိ ဧဝံ တိပ္ပကာရေန ဒန္တကဋ္ဌေန. နဝ ဝါရေ အနုပရိယာယတီတိ သတ္ထရိ ပက္ကောသန္တေ ပဋိဝစနဒါနာယ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနတ္ထံ နဝက္ခတ္တုံ အနုပရိယာယတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝဉှိဿ အဟောသီ’’တိအာဒိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.
ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဝတ္ထု
၂၂၄. ဒုတိယေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိတ္ထာရတော ဝိနယပါဠိယံ အာဂတမေဝ.
ကာဠုဒါယိတ္ထေရဝတ္ထု
၂၂၅. တတိယေ ဂမနာကပ္ပန္တိ ဂမနာကာရံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.
ဗာကုလတ္ထေရဝတ္ထု
၂၂၆. စတုတ္ထေ နိရာဗာဓာနန္တိ အာဗာဓရဟိတာနံ. ယထာ ‘‘ဒွါဝီသတိ ဒွတ္တိံသာ’’တိအာဒိမှိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဗာဝီသတိ ဗာတ္တိံသာ’’တိအာဒီနိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝမေဝံ ဒွေ ကုလာနိ အဿာတိ ဒွိကုလော၊ ဒွေကုလောတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗာကုလောတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ဗာကုလောတိ ဒွီသု ကုလေသု ဝဍ္ဎိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမော’’တိ. ဥပယောဂေနာတိ အာနုဘာဝေန. ဖာသုကကာလေတိ အရောဂကာလေ. ဂဒ္ဒုဟနမတ္တမ္ပီတိ ဂေါဒုဟနမတ္တမ္ပိ ကာလံ. ဣဓ ပန န သကလော ဂေါဒုဟနက္ခဏော အဓိပ္ပေတော၊ အထ ခေါ ဂါဝိံ ထနေ ဂဟေတွာ ဧကခီရဗိန္ဒုဒုဟနကာလမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. အာရောဂျသာလန္တိ အာတုရာနံ အရောဂဘာဝကရဏတ္ထာယ ကတသာလံ.
နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေနာတိ ဇာဏုပ္ပမာဏေ ဥဒကေ ထောကံယေဝ နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေန. ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယီတိ မစ္ဆဿ မုခသမီပေယေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိ. ဒါရကဿ တေဇေနာတိ ဒါရကဿ ပုညတေဇေန. မာရိယမာနာဝ မရန္တီတိ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ပေါထေတွာ မာရိယမာနာဝ မရန္တိ၊ န ဇာလေန ဗဒ္ဓတာမတ္တေန အမာရိယမာနာ. နီဟဋမတ္တောဝ မတောတိ နီဟဋက္ခဏေယေဝ မတော. တေနဿ မာရဏတ္ထံ ဥပက္ကမော န ကတော၊ ယေန ဥပက္ကမေန ဒါရကဿ အာဗာဓော သိယာ. တန္တိ မစ္ဆံ. သကလမေဝါတိ အဝိကလမေဝ ပရိပုဏ္ဏာဝယဝမေဝ. န ကေဠာယတီတိ န နန္ဒတိ၊ ကိသ္မိဉ္စိ န မညတိ. ပိဋ္ဌိတော ဖာလေန္တီတိ ဒါရကဿ ပုညတေဇေန ပိဋ္ဌိတော ဖာလေန္တီ. ဘေရိံ စရာပေတွာတိ ‘‘ပုတ္တံ လဘိ’’န္တိ ဥဂ္ဃေါသနဝသေန ဘေရိံ စရာပေတွာ. ပကတိံ အာစိက္ခီတိ အတ္တနော ပုတ္တဘာဝံ ကထေသိ. ကုစ္ဆိယာ ဓာရိတတ္တာ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာတိ ဇနနီဘာဝတော အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာ. မစ္ဆံ ဂဏှန္တာပီတိ မစ္ဆံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဂဏှန္တာပိ. တထာ ဂဏှန္တာ စ တပ္ပရိယာပန္နံ သဗ္ဗံ ဂဏှန္တိ နာမာတိ အာဟ – ‘‘ဝက္ကယကနာဒီနိ ဗဟိ ကတွာ ဂဏှန္တာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. အယမ္ပိ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာတိ ဒိန္နပုတ္တဘာဝတော န သက္ကာ.
သောဘိတတ္ထေရဝတ္ထု
၂၂၇. ပဉ္စမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.
ဥပါလိတ္ထေရဝတ္ထု
၂၂၈. ဆဋ္ဌေ ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထုန္တိ အညတရော ကိရ ဘာရုကစ္ဆဒေသဝါသီ ဘိက္ခု သုပိနန္တေ ပုရာဏဒုတိယိကာယ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတွာ ‘‘အဿမဏော အဟံ ဝိဗ္ဘမိဿာမီ’’တိ ဘာရုကစ္ဆံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အာယသ္မန္တံ ဥပါလိံ ပဿိတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. အာယသ္မာ ဥပါလိ၊ ဧဝမာဟ – ‘‘အနာပတ္တိ၊ အာဝုသော၊ သုပိနန္တေနာ’’တိ. ယသ္မာ သုပိနန္တေ အဝိသယတ္တာ ဧဝံ ဟောတိ. တသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ဘဂဝတာ အဝိနိစ္ဆိတပုဗ္ဗမ္ပိ ဣမံ ဝတ္ထုံ နယဂ္ဂါဟေန ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိနိ. ဂဟပတိနော ဒွေ ဒါရကာ ဟောန္တိ ပုတ္တော စ ဘာဂိနေယျော စ. အထ သော ဂဟပတိ ဂိလာနော ဟုတွာ အာယသ္မန္တံ အဇ္ဇုကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမံ၊ ဘန္တေ၊ ဩကာသံ ယော ဣမေသံ ဒါရကာနံ သဒ္ဓေါ ဟောတိ ပသန္နော၊ တဿ အာစိက္ခေယျာသီ’’တိ. တေန စ သမယေန တဿ စ ဂဟပတိနော ဘာဂိနေယျော သဒ္ဓေါ ဟောတိ ပသန္နော. အထာယသ္မာ အဇ္ဇုကော တံ ဩကာသံ တဿ ဒါရကဿ အာစိက္ခိ. သော တေန သာပတေယျေန ကုဋုမ္ဗဉ္စ သဏ္ဌပေသိ၊ ဒါနဉ္စ ပဋ္ဌပေသိ. အထ တဿ ဂဟပတိနော ပုတ္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ ပိတုနော ဒါယဇ္ဇော ပုတ္တော ဝါ ဘာဂိနေယျော ဝါ’’တိ. ပုတ္တော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပိတုနော ဒါယဇ္ဇောတိ. အာယသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ အယျော အဇ္ဇုကော အမှာကံ သာပတေယျံ အမှာကံ မေထုနကဿ အာစိက္ခီတိ. အဿမဏော၊ အာဝုသော၊ သော အဇ္ဇုကောတိ. အထာယသ္မာ အဇ္ဇုကော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒေဟိ မေ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဝိနိစ္ဆယ’’န္တိ. တေ ဥဘောပိ ဥပါလိတ္ထေရဿ သန္တိကံ အဂမံသု. အထာယသ္မာ ဥပါလိ၊ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယော နု ခေါ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ သာမိကေန ‘ဣမံ ဩကာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ အာစိက္ခာ’တိ ဝုတ္တော၊ တဿ အာစိက္ခတိ၊ ကိံ သော အာပဇ္ဇတီ’’တိ? န၊ ဘန္တေ၊ ကိဉ္စိ အာပဇ္ဇတိ အန္တမသော ဒုက္ကဋမတ္ထမ္ပီတိ. အယံ၊ အာဝုသော၊ အာယသ္မာ အဇ္ဇုကော သာမိကေန ‘‘ဣမံ ဩကာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ အာစိက္ခာ’’တိ ဝုတ္တော တဿ အာစိက္ခတိ၊ အနာပတ္တိ၊ အာဝုသော၊ အာယသ္မတော အဇ္ဇုကဿာတိ. ဘဂဝါ တံ သုတွာ ‘‘သုကထိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပါလိနာ’’တိ ဝတွာ သာဓုကာရမဒါသိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ကုမာရကဿပဝတ္ထု (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၁၇) ပန ဟေဋ္ဌာ အာဂတမေဝ.
ဆန္နံ ခတ္တိယာနန္တိ ဘဒ္ဒိယော သကျရာဇာ အနုရုဒ္ဓေါ အာနန္ဒော ဘဂု ကိမိလော ဒေဝဒတ္တောတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ခတ္တိယာနံ. ပသာဓကောတိ မဏ္ဍယိတာ. ပါဠိယန္တိ သံဃဘေဒက္ခန္ဓကပါဠိယန္တိ (စူဠဝ. ၃၃၀ အာဒယော).
နန္ဒကတ္ထေရဝတ္ထု
၂၂၉. သတ္တမေ ဧကသမောဓာနေတိ ဧကသ္မိံ သမောဓာနေ၊ ဧကသ္မိံ သန္နိပါတေတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.
နန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု
၂၃၀. အဋ္ဌမေ န တံ စတုသမ္ပဇညဝသေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဩလောကေတီတိ သာတ္ထကသပ္ပါယဂေါစရအသမ္မောဟသမ္ပဇညသင်္ခါတာနံ စတုန္နံ သမ္ပဇညာနံ ဝသေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ တံ ဒိသံ န ဩလောကေတိ. သော ဟိ အာယသ္မာ ‘‘ယမေဝါဟံ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ နိဿာယ သာသနေ အနဘိရတိအာဒိဝိပ္ပကာရပ္ပတ္တော၊ တမေဝ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိ ဥဿာဟဇာတော ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပေါ၊ တတ္ထ စ ကတာဓိကာရတ္တာ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော စတုသမ္ပဇညံ အမုဉ္စိတွာဝ သဗ္ဗဒိသံ အာလောကေတိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ဘဂဝတာ –
‘‘သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နန္ဒဿ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကယတော နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာသဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နန္ဒဿ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ၊ ဥတ္တရာ ဒိသာ၊ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ၊ ဥဒ္ဓံ၊ အဓော၊ အနုဒိသာ အနုဝိလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော အနုဒိသံ အနုဝိလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ အနုဒိသံ အနုဝိလောကယတော။ပေ။ သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’’တိ (အ. နိ. ၈.၉).
အဘိသေကဂေဟပဝေသနအာဝါဟမင်္ဂလေသု ဝတ္တမာနေသူတိ ဣဓ တီဏိ မင်္ဂလာနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တံ ဒိဝသမေဝ နန္ဒကုမာရဿ ကေသဝိဿဇ္ဇနံ၊ ပဋ္ဋဗန္ဓော၊ ဃရမင်္ဂလံ၊ ဆတ္တမင်္ဂလံ၊ အာဝါဟမင်္ဂလန္တိ ပဉ္စ မင်္ဂလာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကုလမရိယာဒဝသေန ကေသောရောပနံ ကေသဝိဿဇ္ဇနံ. ယုဝရာဇပဋ္ဋဗန္ဓနံ ပဋ္ဋဗန္ဓော. အဘိနဝဃရပ္ပဝေသနမဟော ဃရမင်္ဂလံ. ဝိဝါဟကရဏမဟော အာဝါဟမင်္ဂလံ. ယုဝရာဇဆတ္တမဟော ဆတ္တမင်္ဂလံ.
နန္ဒကုမာရံ အဘိသေကမင်္ဂလံ န တထာ ပီဠေသိ၊ ယထာ ဇနပဒကလျာဏိယာ ဝုတ္တဝစနန္တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ. တဒေဝ ပန ဝစနံ သရူပတော ဒဿေတုံ – ‘‘ပတ္တံ အာဒါယ ဂမနကာလေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒမှိ ကလျာဏီ ဥတ္တမာ ဆ သရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စ ကလျာဏသမန္နာဂတာ. သာ ဟိ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ နာတိကိသာ နာတိထူလာ နာတိကာဠီ နာစ္စောဒါတာတိ အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ၊ အသမ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ၊ တသ္မာ ဆ သရီရဒေါသရဟိတာ. ဆဝိကလျာဏံ မံသကလျာဏံ နှာရုကလျာဏံ အဋ္ဌိကလျာဏံ ဝယကလျာဏန္တိ ဣမေဟိ ပန ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပဉ္စ ကလျာဏသမန္နာဂတာ နာမ. တဿာ ဟိ အာဂန္တုကောဘာသကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ ဒွါဒသဟတ္ထေ ဌာနေ အာလောကံ ကရောတိ၊ ပိယင်္ဂုသာမာ ဝါ ဟောတိ သုဝဏ္ဏသာမာ ဝါ၊ အယမဿာ ဆဝိကလျာဏတာ. စတ္တာရော ပနဿာ ဟတ္ထပါဒါ မုခပရိယောသာနဉ္စ လာခါရသပရိကမ္မကတံ ဝိယ ရတ္တပဝါဠရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ ဟောတိ၊ အယမဿာ မံသကလျာဏတာ. ဝီသတိ ပန နခပတ္တာနိ မံသတော အမုတ္တဋ္ဌာနေ လာခါရသပူရိတာနိ ဝိယ၊ မုတ္တဋ္ဌာနေ ခီရဓာရာသဒိသာနိ ဟောန္တိ၊ အယမဿာ နှာရုကလျာဏတာ. ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ သုဖုသိတာ သုဓောတဝဇိရပန္တိ ဝိယ ခါယန္တိ၊ အယမဿာ အဋ္ဌိကလျာဏတာ. ဝီသံဝဿသတိကာပိ သမာနာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ နိပ္ပလိတေန၊ အယမဿာ ဝယကလျာဏတာ. ဣတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ဇနပဒကလျာဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တုဝဋန္တိ သီဃံ.
ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတိ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတီတိ စိန္တေန္တမေဝါတိ သော ကိရ တထာဂတေ ဂါရဝဝသေန ‘‘ပတ္တံ ဝေါ၊ ဘန္တေ၊ ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘သောပါနသီသေ ပတ္တံ ဂဏှိဿတီ’’တိ. သတ္ထာ တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ န ဂဏှိ. ဣတရော ‘‘သောပါနပါဒမူလေ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. သတ္ထာ တတ္ထာပိ န ဂဏှိ. ဣတရော ‘‘ရာဇင်္ဂဏေ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. သတ္ထာ တတ္ထာပိ န ဂဏှိ. ဧဝံ ‘‘ဣဓ ဂဏှိဿတိ၊ ဧတ္ထ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေန္တမေဝ သတ္ထာ ဝိဟာရံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ.
မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု
၂၃၁. နဝမေ သုတဝိတ္တကောတိ ဓမ္မဿဝနပိယော. ပဋိဟာရကဿာတိ ဒေါဝါရိကဿ. သစ္စကာရေနာတိ သစ္စကိရိယာယ. သတ္ထာ ‘‘ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ. ထေရီ အာဂန္တွာ သဗ္ဗာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယံ ဂတာတိ ဣဒံ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂံ ဒဿေန္တေန ဝုတ္တံ. တေနေဝ ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု) ဝုတ္တံ –
‘‘တာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု. ဧဝံ ကိရ ဝုတ္တေ သတ္ထာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာယ အာဂမနံ စိန္တေသီတိ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ. သတ္ထာ ပန တာ ဥပါသိကာယော အာဟ – ‘သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယေ ပဗ္ဗာဇေထာ’တိ. တာ အနုပုဗ္ဗေန ဇနပဒစာရိကံ စရမာနာ အန္တရာမဂ္ဂေ မဟာဇနေန အဘိဟဋသက္ကာရသမ္မာနာ ပဒသာဝ ဝီသယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူ’’တိ.
ဓမ္မပီတီတိ ဓမ္မပါယကော၊ ဓမ္မံ ပိဝန္တောတိ အတ္ထော. ဓမ္မော စ နာမေသ န သက္ကာ ဘာဇနေန ယာဂုအာဒီနိ ဝိယ ပါတုံ၊ နဝဝိဓံ ပန လောကုတ္တရဓမ္မံ နာမကာယေန ဖုသန္တော အာရမ္မဏတော သစ္ဆိကရောန္တော ပရိညာဘိသမယာဒီဟိ ဒုက္ခာဒီနိ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဓမ္မံ ပိဝတိ နာမ. သုခံ သေတီတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ၊ စတူဟိပိ ဣရိယာပထေဟိ သုခံ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဝိပ္ပသန္နေနာတိ အနာဝိလေန နိရုပက္ကိလေသေန. အရိယပ္ပဝေဒိတေတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ပဝေဒိတေ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ. သဒါ ရမတီတိ ဧဝရူပေါ ဓမ္မပီတိ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ဝိဟရန္တော ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော သဒါ ရမတိ အဘိရမတိ. ဗာဟိတပါပတ္တာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ထေရံ အာလပတိ.
သာဂတတ္ထေရဝတ္ထု
၂၃၂. ဒသမေ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝစနေနာတိ ကောသမ္ဗိကာ ကိရ ဥပါသကာ အာယသ္မန္တံ သာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ အယျာနံ ဒုလ္လဘဉ္စ မနာပဉ္စ၊ ကိံ ပဋိယာဒေမာ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ကောသမ္ဗိကေ ဥပါသကေ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အတ္ထာဝုသော ကာပေါတိကာ၊ နာမ ပသန္နာ ဘိက္ခူနံ ဒုလ္လဘာ စ မနာပါ စ၊ တံ ပဋိယာဒေထာ’’တိ. အထ ကောသမ္ဗိကာ ဥပါသကာ ဃရေ ဃရေ ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ အာယသ္မန္တံ သာဂတံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပိဝတု၊ ဘန္တေ၊ အယျော သာဂတော ကာပေါတိကံ ပသန္နံ၊ ပိဝတု၊ ဘန္တေ၊ အယျော သာဂတော ကာပေါတိကံ ပသန္န’’န္တိ. အထာယသ္မာ သာဂတော ဃရေ ဃရေ ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပိဝိတွာ နဂရမှာ နိက္ခမန္တော နဂရဒွါရေ ပတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝစနေန သဗ္ဗဂေဟေသု ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကာပေါတိကာ နာမ ကပေါတပါဒသမာနဝဏ္ဏာ ရတ္တောဘာသာ. ပသန္နာတိ သုရာမဏ္ဍဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိနယေ သမုဋ္ဌိတန္တိ သုရာပါနသိက္ခာပဒေ (ပါစိ. ၃၂၆ အာဒယော) အာဂတံ.
ရာဓတ္ထေရဝတ္ထု
၂၃၃. ဧကာဒသမေ သတ္ထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သညံ အဒါသီတိ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေတုံ သညံ အဒါသိ၊ အာဏာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘဂဝါ ကိရ တံ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘိတွာ ကိသံ လူခံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဥပ္ပဏ္ဍုပ္ပဏ္ဍုကဇာတံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရတီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရာမီ’’တိ. ကိံ ပန တွံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရသီတိ. ဣဓ မေ၊ ဘန္တေ၊ သော ဗြာဟ္မဏော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒါပေသိ၊ ဣမံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရာမီ’’တိ. သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တ. ကတညုနော ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ သပ္ပုရိသာ ကတဝေဒိနော၊ တေန ဟိ တွံ၊ သာရိပုတ္တ၊ တံ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေဟိ ဥပသမ္ပာဒေဟီတိ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အာဂတောတိ အလီနစိတ္တဇာတကဿ (ဇာ. ၁.၂.၁၁-၁၂) အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၂.၂.အလီနစိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ) အာဂတော.
နိဓီနန္တိ တတ္ထ တတ္ထ နိဒဟိတွာ ဌပိတာနံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိပူရာနံ နိဓိကုမ္ဘီနံ. ပဝတ္တာရန္တိ ကိစ္ဆဇီဝိကေ ဒုဂ္ဂတမနုဿေ အနုကမ္ပံ ကတွာ ‘‘ဧဟိ၊ တေ သုခေန ဇီဝနုပါယံ ဒဿေဿာမီ’’တိ နိဓိဋ္ဌာနံ နေတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ သုခံ ဇီဝါ’’တိ အာစိက္ခိတာရံ ဝိယ. ဝဇ္ဇဒဿိနန္တိ ဒွေ ဝဇ္ဇဒဿိနော ‘‘ဣမိနာ နံ အသာရုပ္ပေန ဝါ ခလိတေန ဝါ သံဃမဇ္ဈေ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ရန္ဓဂဝေသကော စ၊ အနညာတံ ဉာပနတ္ထာယ ဉာတံ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထာယ သီလာဒီနမဿ ဝုဒ္ဓိကာမတာယ တံ တံ ဝဇ္ဇံ ဩလောကနေန ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတော စ. အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ယထာ ဟိ ဒုဂ္ဂတမနုဿော ‘‘ဣမံ ဂဏှာဟီ’’တိ တဇ္ဇေတွာပိ ပေါထေတွာပိ နိဓိံ ဒဿေန္တေ ကောပံ န ကရောတိ၊ ပမုဒိတောဝ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ဧဝရူပေ ပုဂ္ဂလေ အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ အာစိက္ခန္တေ ကောပေါ န ကာတဗ္ဗော၊ တုဋ္ဌေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. ‘‘ဘန္တေ၊ မဟန္တံ ဝေါ ကမ္မံ ကတံ မယှံ အာစရိယုပဇ္ဈာယဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဩဝဒန္တေဟိ၊ ပုနပိ မံ ဝဒေယျာထာ’’တိ ပဝါရေတဗ္ဗမေဝ.
နိဂ္ဂယှဝါဒိန္တိ ဧကစ္စော ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ ‘‘အယံ မေ မုခေါဒကဒါနာဒီဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟတိ၊ သစေ နံ ဝက္ခာမိ၊ န မံ ဥပဋ္ဌဟိဿတိ၊ ဧဝံ မေ ပရိဟာနိ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တော န နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ ဟောတိ၊ သော ဣမသ္မိံ သာသနေ ကစဝရံ အာကိရတိ. ယော ပန တထာရူပံ ဝဇ္ဇံ ဒိသွာ ဝဇ္ဇာနုရူပံ တဇ္ဇေန္တော ပဏာမေန္တော ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟာရာ နီဟရန္တော သိက္ခာပေတိ၊ အယံ နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ သေယျထာပိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာဟံ၊ အာနန္ဒ၊ ဝက္ခာမိ၊ ပဝယှ ပဝယှ၊ အာနန္ဒ၊ ဝက္ခာမိ၊ ယော သာရော၊ သော ဌဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၉၆). မေဓာဝိန္တိ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတံ. တာဒိသန္တိ ဧဝရူပံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေယျ ပယိရုပါသေယျ. တာဒိသဉှိ အာစရိယံ ဘဇမာနဿ အန္တေဝါသိကဿ သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော၊ ဝဍ္ဎိယေဝ ဟောတိ၊ နော ပရိဟာနီတိ.
မောဃရာဇတ္ထေရဝတ္ထု
၂၃၄. ဒွါဒသမေ ကဋ္ဌဝါဟနနဂရေတိ ကဋ္ဌဝါဟနေန ဂဟိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမကေ နဂရေ. အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော ရုက္ခဝဍ္ဎကီ သကေ အာစရိယကေ အဒုတိယော. တဿ သောဠသ သိဿာ ဧကမေကဿ သဟဿံ အန္တေဝါသိကာ. ဧဝံ တေ သတ္တရသာဓိကာ သောဠသ သဟဿာ အာစရိယန္တေဝါသိကာ သဗ္ဗေပိ ဗာရာဏသိံ ဥပနိဿာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တာ ပဗ္ဗတသမီပံ ဂန္တွာ ရုက္ခေ ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ နာနာပါသာဒဝိကတိယော နိဋ္ဌာပေတွာ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ ဂင်္ဂါယ ဗာရာဏသိံ အာနေတွာ သစေ ရာဇာ အတ္ထိကော ဟောတိ၊ ရညော ဧကဘူမကံ ဝါ သတ္တဘူမကံ ဝါ ပါသာဒံ ယောဇေတွာ ဒေန္တိ. နော စေ၊ အညေသမ္ပိ ဝိက္ကိဏိတွာ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေန္တိ. အထ နေသံ ဧကဒိဝသံ အာစရိယော ‘‘န သက္ကာ ဝဍ္ဎကိကမ္မေန နိစ္စံ ဇီဝိတုံ၊ ဒုက္ကရဉှိ ဇရာကာလေ ဧတံ ကမ္မ’’န္တိ စိန္တေတွာ အန္တေဝါသိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ၊ ဥဒုမ္ဗရာဒယော အပ္ပသာရရုက္ခေ အာနေထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ အာနယိံသု. သော တေဟိ ကဋ္ဌသကုဏံ ကတွာ တဿဗ္ဘန္တရံ ပဝိသိတွာ ဝါတေန ယန္တံ ပူရေသိ. ကဋ္ဌသကုဏော သုဝဏ္ဏဟံသရာဇာ ဝိယ အာကာသေ လင်္ဃိတွာ ဝနဿ ဥပရိ စရိတွာ အန္တေဝါသီနံ ပုရတော ဩရုဟိ.
အထာစရိယော သိဿေ အာဟ – ‘‘တာတာ ဤဒိသာနိ ကဋ္ဌဝါဟနာနိ ကတွာ သက္ကာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇေ ဂဟေတုံ၊ တုမှေပိ တာတာ ဧတာနိ ကရောထ၊ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဇီဝိဿာမ၊ ဒုက္ကရံ ဝဍ္ဎကိသိပ္ပေန ဇီဝိတု’’န္တိ. တေ တထာ ကတွာ အာစရိယဿ ပဋိဝေဒေသုံ. တတော နေ အာစရိယော အာဟ – ‘‘ကတမံ တာတာ ရဇ္ဇံ ဂဏှာမာ’’တိ? ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ အာစရိယာတိ. အလံ တာတာ၊ မာ ဧတံ ရုစိတ္ထ၊ မယဉှိ တံ ဂဟေတွာပိ ‘‘ဝဍ္ဎကိရာဇာ၊ ဝဍ္ဎကိယုဝရာဇာ’’တိ ဝဍ္ဎကိဝါဒါ န မုစ္စိဿာမ၊ မဟန္တော ဇမ္ဗုဒီပေါ၊ အညတ္ထ ဂစ္ဆာမာတိ. တတော သပုတ္တဒါရကာ ကဋ္ဌဝါဟနာနိ အဘိရုဟိတွာ သဇ္ဇာဝုဓာ ဟုတွာ ဟိမဝန္တာဘိမုခါ ဂန္တွာ ဟိမဝတိ အညတရံ နဂရံ ပဝိသိတွာ ရညော နိဝေသနေယေဝ ပစ္စုဋ္ဌံသု. တေ တတ္ထ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ အာစရိယံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိံသု. သော ‘‘ကဋ္ဌဝါဟနော ရာဇာ’’တိ ပါကဋော အဟောသိ၊ တံ နဂရံ တေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘ကဋ္ဌဝါဟနနဂရ’’န္တေဝ နာမံ လဘိ.
တပစာရန္တိ တပစရဏံ. ပါသာဏစေတိယေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသီဒီတိ ပါသာဏကစေတိယန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သက္ကေန မာပိတေ မဟာမဏ္ဍပေ နိသီဒိ. တတ္ထ ကိရ မဟတော ပါသာဏဿ ဥပရိ ပုဗ္ဗေ ဒေဝဋ္ဌာနံ အဟောသိ၊ ဥပ္ပန္နေ ပန ဘဂဝတိ ဝိဟာရော ဇာတော၊ သော တေနေဝ ပုရိမဝေါဟာရေန ‘‘ပါသာဏစေတိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.
တေန ပုစ္ဆိတေ ဒုတိယော ဟုတွာ သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆီတိ –
‘‘မုဒ္ဓံ မုဒ္ဓါဓိပါတဉ္စ၊ ဗာဝရီ ပရိပုစ္ဆတိ၊
တံ ဗျာကရောဟိ ဘဂဝါ၊ ကင်္ခံ ဝိနယ နော ဣသေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၁) –
ဧဝံ တေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ ဘဂဝတာ စ –
‘‘အဝိဇ္ဇာ မုဒ္ဓါတိ ဇာနာဟိ၊ ဝိဇ္ဇာ မုဒ္ဓါဓိပါတိနီ၊
သဒ္ဓါသတိသမာဓီဟိ၊ ဆန္ဒဝီရိယေန သံယုတာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၂) –
ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ ဒုတိယော ဟုတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ.
အထဿ။ပေ။ ပဉှံ ကထေသီတိ –
‘‘ကထံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ၊ မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၁၂၄) –
တေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ –
‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု၊ မောဃရာဇ သဒါ သတော၊
အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ၊ ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ၊
ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ၊ မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၁၂၅) –
ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ.
သေသဇနာတိ တသ္မိံ သမာဂမေ သန္နိပတိတာ သေသဇနာ. န ကထီယန္တီတိ ‘‘ဧတ္တကာ သောတာပန္နာ’’တိအာဒိနာ န ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ ပါရာယနေ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတန္တိ ပါရာယနဝဂ္ဂေ ဣဒံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ.
စတုတ္ထဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ထေရပါဠိသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.