သမထကမ္မဋ္ဌာနံ

စရိတဘေဒဝဏ္ဏနာ

၃. ရာဂေါ ဝ စရိတာ ပကတီတိ ရာဂစရိတာ. ဧဝံ ဒေါသစရိတာဒယောပိ. စရိတသင်္ဂဟောတိ မူလစရိတဝသေန ပုဂ္ဂလသင်္ဂဟော၊ သံသဂ္ဂဝသေန ပန တေသဋ္ဌိ စရိတာ ဟောန္တိ. ဝုတ္တဉှိ –

‘‘ရာဂါဒိကေ တိကေ သတ္တ၊ သတ္တ သဒ္ဓါဒိကေ တိကေ၊

ဧကဒွိတိကမူလမှိ၊ မိဿတော သတ္တသတ္တက’’န္တိ.

ဧတ္ထ ဟိ ရာဂစရိတာ ဒေါသစရိတာ မောဟစရိတာ ရာဂဒေါသစရိတာ ရာဂမောဟစရိတာ ဒေါသမောဟစရိတာ ရာဂဒေါသမောဟစရိတာတိ ဧဝံ ရာဂါဒိကေ တိကေ သတ္တကမေကံ. တထာ သဒ္ဓါစရိတာ ဗုဒ္ဓိစရိတာ ဝိတက္ကစရိတာ သဒ္ဓါဗုဒ္ဓိစရိတာ သဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝိတက္ကစရိတာ ဗုဒ္ဓိဝိတက္ကစရိတာ သဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝိတက္ကစရိတာတိ သဒ္ဓါဒိကေပိ တိကေ ဧကန္တိ ဧဝံ ဒွေ တိကေ အမိဿေတွာ စုဒ္ဒသ စရိတာ ဟောန္တိ. ရာဂါဒိတိကေ ပန ဧကဒွိတိကမူလဝသေန သဒ္ဓါဒိတိကေန သဟ ယောဇိတေ ရာဂသဒ္ဓါစရိတာ ရာဂဗုဒ္ဓိစရိတာ ရာဂဝိတက္ကစရိတာ ရာဂသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိစရိတာ ရာဂသဒ္ဓါဝိတက္ကစရိတာ ရာဂဗုဒ္ဓိဝိတက္ကစရိတာ ရာဂသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝိတက္ကစရိတာတိ ရာဂမူလနယေ ဧကံ သတ္တကံ၊ တထာ ‘‘ဒေါသသဒ္ဓါစရိတာ ဒေါသဗုဒ္ဓိစရိတာ ဒေါသဝိတက္ကစရိတာ’’တျာဒိနာ ဒေါသမူလနယေပိ ဧကံ၊ ‘‘မောဟသဒ္ဓါစရိတာ’’တျာဒိနာ မောဟမူလနယေပိ ဧကန္တိ ဧဝံ ဧကမူလနယေ သတ္တကတ္တယံ ဟောတိ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ဒွိမူလကနယေပိ ‘‘ရာဂဒေါသသဒ္ဓါစရိတာ ရာဂဒေါသဗုဒ္ဓိစရိတာ ရာဂဒေါသဝိတက္ကစရိတာ’’တျာဒိနာ သတ္တကတ္တယံ. တိမူလကနယေ ပန ‘‘ရာဂဒေါသမောဟသဒ္ဓါစရိတာ’’တျာဒိနာ ဧကံ သတ္တကန္တိ ဧဝံ မိဿတော သတ္တသတ္တကဝသေန ဧကူနပညာသ စရိတာ ဟောန္တိ. ဣတိ ဣမာ ဧကူနပညာသ၊ ပုရိမာ စ စုဒ္ဒသာတိ တေသဋ္ဌိ စရိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ကေစိ ပန ဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ ‘‘စတုသဋ္ဌီ’’တိ ဝဏ္ဏေန္တိ.

စရိတဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘာဝနာဘေဒဝဏ္ဏနာ

၄. ဘာဝနာယ ပဋိသင်္ခါရကမ္မဘူတာ၊ အာဒိကမ္မဘူတာ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာ ပရိကမ္မဘာဝနာ နာမ. နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနတော ပဋ္ဌာယ ဂေါတြဘူပရိယောသာနာ ကာမာဝစရဘာဝနာ ဥပစာရဘာဝနာ နာမ. အပ္ပနာယ သမီပစာရိတ္တာ ဂါမူပစာရာဒယော ဝိယ. မဟဂ္ဂတဘာဝပ္ပတ္တာ အပ္ပနာဘာဝနာ နာမ အပ္ပနာသင်္ခါတဝိတက္ကပမုခတ္တာ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ အာရမ္မဏေ အပ္ပေန္တော ဝိယ ပဝတ္တတီတိ ဝိတက္ကော အပ္ပနာ. တထာ ဟိ သော ‘‘အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ’’တိ (ဓ. သ. ၇) နိဒ္ဒိဋ္ဌော. တပ္ပမုခတာဝသေန ပန သဗ္ဗေပိ မဟဂ္ဂတာနုတ္တရဈာနဓမ္မာ ‘‘အပ္ပနာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

ဘာဝနာဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိမိတ္တဘေဒဝဏ္ဏနာ

၅. ပရိကမ္မဿ နိမိတ္တံ အာရမ္မဏတ္တာတိ ပရိကမ္မနိမိတ္တံ၊ ကသိဏမဏ္ဍလာဒိ. တဒေဝ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မနသာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ နိမိတ္တံ၊ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ဝါ နိမိတ္တန္တိ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ. တပ္ပဋိဘာဂံ ဝဏ္ဏာဒိကသိဏဒေါသရဟိတံ နိမိတ္တံ ဥပစာရပ္ပနာနံ အာရမ္မဏတ္တာတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ.

၆. ပထဝီယေဝ ကသိဏံ ဧကဒေသေ အဋ္ဌတွာ အနန္တဿ ဖရိတဗ္ဗတာယ သကလဋ္ဌေနာတိ ပထဝီကသိဏံ၊ ကသိဏမဏ္ဍလံ. ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ ဈာနံ ‘ပထဝီကသိဏ’န္တိ ဝုစ္စတိ. တထာ အာပေါကသိဏာဒီသုပိ. တတ္ထ ပထဝါဒီနိ စတ္တာရိ ဘူတကသိဏာနိ. နီလာဒီနိ စတ္တာရိ ဝဏ္ဏကသိဏာနိ၊ ပရိစ္ဆိန္နာကာသော အာကာသကသိဏံ၊ စန္ဒာဒိအာလောကော အာလောကကသိဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၇. ဥဒ္ဓံ ဓုမာတံ သူနံ ဆဝသရီရံ ဥဒ္ဓုမာတံ၊ တဒေဝ ကုစ္ဆိတဋ္ဌေနဥဒ္ဓုမာတကံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. သေတရတ္တာဒိနာ ဝိမိဿိတံ ယေဘုယျေန နီလဝဏ္ဏံ ဆဝသရီရံ ဝိနီလကံ ဝိသေသတော နီလကန္တိ ကတွာ. ဝိဿဝန္တပုဗ္ဗကံ ဝိပုဗ္ဗကံ. မဇ္ဈေ ဒွိဓာ ဆိန္နံ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ. သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ ဝိဝိဓာကာရေန ခါယိတံ ဝိက္ခာယိတကံ. သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ ဝိဝိဓေနာကာရေန ခဏ္ဍိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ခိတ္တံ ဝိက္ခိတ္တကံ. ကာကပဒါဒိအာကာရေန သတ္ထေန ဟနိတွာ ဝိဝိဓံ ခိတ္တံ ဟတဝိက္ခိတ္တကံ. လောဟိတပဂ္ဃရဏကံ လောဟိတကံ. ကိမိကုလပဂ္ဃရဏကံ ပုဠဝကံ. အန္တမသော ဧကမ္ပိ အဋ္ဌိ အဋ္ဌိကံ.

၈. အနု အနု သရဏံ အနုဿတိ၊ အရဟတာဒိဗုဒ္ဓဂုဏာရမ္မဏာ အနုဿတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ. သွာက္ခာတတာဒိဓမ္မဂုဏာရမ္မဏာ အနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတိ. သုပ္ပဋိပန္နတာဒိသံဃဂုဏာရမ္မဏာ အနုဿတိ သံဃာနုဿတိ. အခဏ္ဍတာဒိနာ သုပရိသုဒ္ဓဿ အတ္တနော သီလဂုဏဿ အနုဿရဏံ သီလာနုဿတိ. ဝိဂတမလမစ္ဆေရတာဒိဝသေန အတ္တနော စာဂါနုဿရဏံ စာဂါနုဿတိ. ‘‘ယေဟိ သဒ္ဓါဒီဟိ သမန္နာဂတာ ဒေဝါ ဒေဝတ္တံ ဂတာ၊ တာဒိသာ ဂုဏာ မယိ သန္တီ’’တိ ဧဝံ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အတ္တနော သဒ္ဓါဒိဂုဏာနုဿရဏံ ဒေဝတာနုဿတိ. သဗ္ဗဒုက္ခူပသမဘူတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဂုဏာနုဿရဏံ ဥပသမာနုဿတိ. ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒဘူတဿ မရဏဿ အနုဿရဏံ မရဏာနုဿတိ. ကေသာဒိကာယကောဋ္ဌာသေ ဂတာ ပဝတ္တာ သတိ ကာယဂတာသတိ. အာနဉ္စ အပါနဉ္စ အာနာပါနံ၊ အဿာသပဿာသာ၊ တဒါရမ္မဏာ သတိ အာနာပါနဿတိ.

၉. မိဇ္ဇတိ သိနိယှတီတိ မေတ္တာ၊ မိတ္တေသု ဘဝါတိ ဝါ မေတ္တာ၊ သာ သတ္တာနံ ဟိတသုခူပသံဟရဏလက္ခဏာ. ပရဒုက္ခာပနယနကာမတာလက္ခဏာ ကရုဏာ. ပရသမ္ပတ္တိပမောဒလက္ခဏာ မုဒိတာ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု မဇ္ဈတ္တာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ ဥပေက္ခာ. အပ္ပမာဏသတ္တာရမ္မဏတ္တာ အပ္ပမညာ. ဥတ္တမဝိဟာရဘာဝတော၊ ဥတ္တမာနံ ဝါ ဝိဟာရဘာဝတော ဗြဟ္မဝိဟာရော.

၁၀. ဂမနပရိယေသနပရိဘောဂါဒိပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ကဗဠီကာရာဟာရေ ပဋိကူလန္တိ ပဝတ္တာ သညာ အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ.

၁၁. ပထဝီဓာတုအာဒီနံ စတုန္နံ ဓာတူနံ သလက္ခဏတော ကေသာဒိသသမ္ဘာရာဒိတော စ ဝဝတ္ထာနံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ.

၁၂. အရူပေ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တာ အာရုပ္ပါ.

နိမိတ္တဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သပ္ပါယဘေဒဝဏ္ဏနာ

၁၃. ဣဒါနိ တဿ တဿ ပုဂ္ဂလဿ စရိတာနုကူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ ‘‘စရိတာသု ပနာ’’တျာဒိမာဟ. ရာဂေါ ဝ စရိတံ ပကတိ ဧတဿာတိ ရာဂစရိတော၊ ရာဂဗဟုလော ပုဂ္ဂလော၊ ရာဂဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ တဿ သပ္ပါယံ. အာနာပါနံ မောဟစရိတဿ၊ ဝိတက္ကစရိတဿ စ သပ္ပါယံ ဗုဒ္ဓိဝိသယဘာဝေန မောဟပ္ပဋိပက္ခတ္တာ၊ ဝိတက္ကသန္ဓာဝနဿ နိဝါရကတ္တာ စ. ဆ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒယော သဒ္ဓါစရိတဿ သပ္ပါယာ သဒ္ဓါဝုဒ္ဓိဟေတုဘာဝတော.

၁၇. မရဏဥပသမသညာဝဝတ္ထာနာနိ ဗုဒ္ဓိစရိတဿ သပ္ပါယာနိ ဂမ္ဘီရဘာဝတော ဗုဒ္ဓိယာ ဧဝ ဝိသယတ္တာ.

၁၈. သေသာနီတိ စတုဗ္ဗိဓဘူတကသိဏအာကာသအာလောကကသိဏအာရုပ္ပစတုက္ကဝသေန ဒသဝိဓာနိ. တတ္ထာပီတိ တေသု ဒသသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု. ပုထုလံ မောဟစရိတဿ သပ္ပါယံ သမ္ဗာဓေ ဩကာသေ စိတ္တဿ ဘိယျောသောမတ္တာယ သမ္မုယှနတော. ခုဒ္ဒကံ ဝိတက္ကစရိတဿ သပ္ပါယံ မဟန္တာရမ္မဏဿ ဝိတက္ကသန္ဓာဝနပစ္စယတ္တာ. ဥဇုဝိပစ္စနီကတော စေဝ အတိသပ္ပါယတာယ စေတံ ဝုတ္တံ. ရာဂါဒီနံ ပန အဝိက္ခမ္ဘိကာ၊ သဒ္ဓါဒီနံ ဝါ အနုပကာရိကာ ကသိဏာဒိဘာဝနာ နာမ နတ္ထိ.

သပ္ပါယဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘာဝနာဘေဒဝဏ္ဏနာ

၁၉. သဗ္ဗတ္ထာပီတိ စတ္တာလီသကမ္မဋ္ဌာနေသုပိ နတ္ထိ အပ္ပနာ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒီနံ ပရမတ္ထဘာဝတော၊ အနေကဝိဓတ္တာ၊ ဧကဿပိ ဂမ္ဘီရဘာဝတော စ. ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီသု ဒသသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု အပ္ပနာဝသေန သမာဓိဿ ပတိဋ္ဌာတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အပ္ပနာဘာဝံ အပ္ပတွာ သမာဓိ ဥပစာရဘာဝေန ပတိဋ္ဌာတိ. လောကုတ္တရသမာဓိ၊ ပန ဒုတိယစတုတ္ထာရုပ္ပသမာဓိ စ သဘာဝဓမ္မေပိ ဘာဝနာဝိသေသဝသေန အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ. ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာနုက္ကမဝသေန ဟိ လောကုတ္တရော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ. အာရမ္မဏသမတိက္ကမဘာဝနာဝသေန အာရုပ္ပသမာဓိ. အပ္ပနာပ္ပတ္တဿေဝ ဟိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိနော အာရမ္မဏသမတိက္ကမနမတ္တံ ဟောတိ.

၂၁. ပဉ္စပိ ဈာနာနိ ဧတေသမတ္ထိ၊ တတ္ထ နိယုတ္တာနီတိ ဝါ ပဉ္စကဇ္ဈာနိကာနိ.

၂၂. အသုဘဘာဝနာယ ပဋိကူလာရမ္မဏတ္တာ စဏ္ဍသောတာယ နဒိယာ အရိတ္တဗလေန နာဝါ ဝိယ ဝိတက္ကဗလေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပဝတ္တတီတိ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနေ အဝိတက္ကဇ္ဈာနာသမ္ဘဝတော ‘‘ပဌမဇ္ဈာနိကာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၃. မေတ္တာကရုဏာမုဒိတာနံ ဒေါမနဿသဟဂတဗျာပါဒဝိဟိံသာနဘိရတီနံ ပဟာယကတ္တာ ဒေါမနဿပ္ပဋိပက္ခေန သောမနဿေနေဝ သဟဂတတာ ယုတ္တာတိ ‘‘မေတ္တာဒယော တယော စတုက္ကဇ္ဈာနိကာ’’တိ ဝုတ္တာ.

၂၄. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ ဒုက္ခာ မုစ္စန္တု၊ လဒ္ဓသုခသမ္ပတ္တိတော မာ ဝိဂစ္ဆန္တူ’’တိ မေတ္တာဒိဝသပ္ပဝတ္တဗျာပါရတ္တယံ ပဟာယ ကမ္မဿကတာဒဿနေန သတ္တေသု မဇ္ဈတ္တာကာရပ္ပဝတ္တဘာဝနာနိဗ္ဗတ္တာယ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာယ ဗလဝတရတ္တာ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဿ သုခသဟဂတာသမ္ဘဝတော ‘‘ဥပေက္ခာ ပဉ္စမဇ္ဈာနိကာ’’တိ ဝုတ္တာ.

ဘာဝနာဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဂေါစရဘေဒဝဏ္ဏနာ

၂၆. ယထာရဟန္တိ တံတံအာရမ္မဏာနုရူပတော. ကဿစိ အာရမ္မဏဿ အပရိဗျတ္တတာယ ‘‘ပရိယာယေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၇. ကသိဏာသုဘကောဋ္ဌာသာနာပါနဿတီသွေဝ ဟိ ပရိဗျတ္တနိမိတ္တသမ္ဘဝေါတိ.

၂၈. ပထဝီမဏ္ဍလာဒီသု နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာတိ အာဒိမှိ တာဝ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဝိသောဓေတွာ ဒသဝိဓံ ပလိဗောဓံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ပိယဂရုဘာဝနီယာဒိဂုဏသမန္နာဂတံ ကလျာဏမိတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော စရိယာနုကူလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌာရသဝိဓံ အနနုရူပဝိဟာရံ ပဟာယ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတေ အနုရူပဝိဟာရေ ဝိဟရန္တဿ ကေသနခဟရဏာဒိခုဒ္ဒကပလိဗောဓုပစ္ဆေဒံ ကတွာ ကသိဏမဏ္ဍလာဒီနိ ပုရတော ကတွာ အာနာပါနကောဋ္ဌာသာဒီသု စိတ္တံ ဌပေတွာ နိသီဒိတွာ ‘‘ပထဝီ ပထဝီ’’တျာဒိနာ တံတံဘာဝနာနုက္ကမေန ပထဝီကသိဏာဒီသု တံတဒါရမ္မဏေသု နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ဘာဝနာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၅၄ အာဒယော) ဂဟေတဗ္ဗာ. ဒုဝိဓမ္ပိ ဟိ ဘာဝနာဝိဓာနံ ဣဓ အာစရိယေန အတိသင်္ခေပတော ဝုတ္တံ၊ တဒတ္ထဒဿနတ္ထဉ္စ ဝိတ္ထာရနယေ အာဟရိယမာနေ အတိပ္ပပဉ္စော သိယာတိ မယမ္ပိ တံ န ဝိတ္ထာရေဿာမ. ယဒါ ပန တံ နိမိတ္တံ စိတ္တေန သမုဂ္ဂဟိတန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာနုပုဗ္ဗဘာဝနာဝသေန ယဒါ တံ ပရိကမ္မနိမိတ္တံ စိတ္တေန သမ္မာ ဥဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. မနောဒွါရဿ အာပါထမာဂတန္တိ စက္ခုံ နိမ္မီလေတွာ၊ အညတ္ထ ဂန္တွာ ဝါ မနသိ ကရောန္တဿ ကသိဏမဏ္ဍလသဒိသမေဝ ဟုတွာ မနောဒွါရိကဇဝနာနံ အာပါထံ အာဂတံ ဟောတိ.

၂၉. သမာဓိယတီတိ ဝိသေသတော စိတ္တေကဂ္ဂတာပတ္တိယာ သမာဟိတာ ဟောတိ.

၃၀. စိတ္တသမာဓာနဝသေန ပုဂ္ဂလောပိ သမာဟိတောယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘တထာ သမာဟိတဿာ’’တိ. တပ္ပဋိဘာဂန္တိ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တသဒိသံ၊ တတောယေဝ ဟိ တံ ‘‘ပဋိဘာဂနိမိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ပန ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တတော အတိပရိသုဒ္ဓံ ဟောတိ. ဝတ္ထုဓမ္မဝိမုစ္စိတန္တိ ပရမတ္ထဓမ္မတော ဝိမုတ္တံ၊ ဝတ္ထုဓမ္မတော ဝါ ကသိဏမဏ္ဍလဂတကသိဏဒေါသတော ဝိနိမုတ္တံ. ဘာဝနာယ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဘာဝနာမယံ. သမပ္ပိတန္တိ သုဋ္ဌု အပ္ပိတံ.

၃၁. တတော ပဋ္ဌာယာတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ.

၃၃. ပဉ္စသု ဈာနင်္ဂေသု ဧကေကာရမ္မဏေ ဥပ္ပန္နာဝဇ္ဇနာနန္တရံ စတုပဉ္စဇဝနကတိပယဘဝင်္ဂတော ပရံ အဂန္တွာ အပရာပရံ ဈာနင်္ဂါဝဇ္ဇနသမတ္ထတာ အာဝဇ္ဇနဝသိတာ နာမ. သမာပဇ္ဇိတုကာမတာနန္တရံ ကတိပယဘဝင်္ဂတော ပရံ အဂန္တွာ ဥပ္ပန္နာဝဇ္ဇနာနန္တရံ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထတာ သမာပဇ္ဇနဝသိတာ နာမ. သေတု ဝိယ သီဃသောတာယ နဒိယာ ဩဃံ ဘဝင်္ဂဝေဂံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ ဈာနံ ဌပေတုံ သမတ္ထတာ ဘဝင်္ဂပါတတော ရက္ခဏယောဂျတာ အဓိဋ္ဌာနဝသိတာ နာမ. ယထာ ပရိစ္ဆိန္နကာလံ အနတိက္ကမိတွာ ဈာနတော ဝုဋ္ဌာနသမတ္ထတာ ဝုဋ္ဌာနဝသိတာ နာမ. အထ ဝါ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလတော ဥဒ္ဓံ ဂန္တုံ အဒတွာ ဌပနသမတ္ထတာ အဓိဋ္ဌာနဝသိတာ နာမ. ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလတော အန္တော အဝုဋ္ဌဟိတွာ ယထာကာလဝသေနေဝ ဝုဋ္ဌာနသမတ္ထတာ ဝုဋ္ဌာနဝသိတာ နာမာတိ အလမတိပ္ပပဉ္စေန. ပစ္စဝေက္ခဏဝသိတာ ပန အာဝဇ္ဇနဝသိတာယ ဧဝ သိဒ္ဓါ. အာဝဇ္ဇနာနန္တရဇဝနာနေဝ ဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနာနိ နာမ. ဝိတက္ကာဒိဩဠာရိကင်္ဂံ ပဟာနာယာတိ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝိတက္ကာဒိဩဠာရိကင်္ဂါနံ ဈာနက္ခဏေ အနုပ္ပါဒါယ. ပဒဟတောတိ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿ. တဿ ပန ဥပစာရဘာဝနာ နိပ္ဖန္နာ နာမ ဟောတိ ဝိတက္ကာဒီသု နိကန္တိဝိက္ခမ္ဘနတော ပဋ္ဌာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာရဟန္တိ တံတံဈာနိကကသိဏာဒိအာရမ္မဏာနုရူပံ.

၃၆. အာကာသကသိဏဿ ဥဂ္ဃါဋေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အာကာသဝဇ္ဇိတေသူ’’တိ. ကသိဏန္တိ ကသိဏပဋိဘာဂနိမိတ္တံ. ဥဂ္ဃါဋေတွာတိ အမနသိကာရဝသေန ဥဒ္ဓရိတွာ. အနန္တဝသေန ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿာတိ ‘‘အနန္တံ အာကာသံ၊ အနန္တံ အာကာသ’’န္တိ အာကာသံ အာရဗ္ဘ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿ၊ န ပန ကေဝလံ ‘‘အနန္တံ အနန္တ’’န္တိ. ဧဝံ ဝိညာဏဉ္စာယတနေပိ. ‘‘အနန္တ’’န္တိ အဝတွာပိ ‘‘အာကာသော အာကာသော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၇၆)၊ ဝိညာဏံ ဝိညာဏ’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၈၁) မနသိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာစရိယာ.

၃၉. ‘‘သန္တမေတံ၊ ပဏီတမေတ’’န္တိ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿာတိ အဘာဝမတ္တာရမ္မဏတာယ ‘‘ဧတံ သန္တံ၊ ဧတံ ပဏီတ’’န္တိ ဘာဝေန္တဿ.

၄၀. အဝသေသေသု စာတိ ကသိဏာဒီဟိ သဟ အပ္ပနာဝဟကမ္မဋ္ဌာနတော အဝသေသေသု ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီသု အဋ္ဌသု၊ သညာဝဝတ္ထာနေသု စာတိ ဒသသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု. ပရိကမ္မံ ကတွာတိ ‘‘သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ၊ ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တျာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၄) ဝုတ္တဝိဓာနေန ပရိကမ္မံ ကတွာ. သာဓုကမုဂ္ဂဟိတေတိ ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာဝသေန သုဋ္ဌု ဥဂ္ဂဟိတေ. ပရိကမ္မဉ္စ သမာဓိယတီတိ ပရိကမ္မဘာဝနာ သမာဟိတာ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. ဥပစာရော စ သမ္ပဇ္ဇတီတိ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဥပစာရသမာဓိ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

၄၁. အဘိညာဝသေန ပဝတ္တမာနန္တိ အဘိဝိသေသတော ဇာနနဋ္ဌေန အဘိညာသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိပဉ္စလောကိယာဘိညာဝသေန ပဝတ္တမာနံ၊ အဘိညာပါဒကပဉ္စမဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာတိ ကသိဏာနုလောမာဒီဟိ စုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃၆၅) စိတ္တံ ပရိဒမေတွာ အဘိနီဟာရက္ခမံ ကတွာ ဥပေက္ခေကဂ္ဂတာယောဂတော အနုရူပတ္တာ စ ရူပါဝစရပဉ္စမဇ္ဈာနမေဝ အဘိညာနံ ပါဒကံ ပတိဋ္ဌာဘူတံ ပထဝါဒိကသိဏာရမ္မဏံ ပဉ္စမဇ္ဈာနံ၊ တံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ. အဓိဋ္ဌေယျာဒိကမာဝဇ္ဇေတွာတိ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ ပရိကမ္မကာလေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ ဝိကုဗ္ဗနီယံ သတာဒိကံ ကောမာရရူပါဒိကံ၊ ဒိဗ္ဗသောတဿ ပရိကမ္မကာလေ ထူလသုခုမဘေဒံ သဒ္ဒံ၊ စေတောပရိယဉာဏဿ ပရိကမ္မကာလေ ပရဿ ဟဒယင်္ဂတဝဏ္ဏဒဿနေန သရာဂါဒိဘေဒံ စိတ္တံ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ပရိကမ္မသမယေ ပုရိမဘဝေသု စုတိစိတ္တာဒိဘေဒံ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ပရိကမ္မသမယေ ဩဘာသဖရိတဋ္ဌာနဂတံ ရူပံ ဝါ အာဝဇ္ဇေတွာ.

ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿာတိ ‘‘သတံ ဟောမိ၊ သဟဿံ ဟောမီ’’တျာဒိနာ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿ. ရူပါဒီသူတိ ပရိကမ္မဝိသယဘူတေသု ရူပပါဒကဇ္ဈာနသဒ္ဒပရစိတ္တပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထက္ခန္ဓာဒိဘေဒေသု အာရမ္မဏေသု. ဧတ္ထ ဟိ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ တာဝ ပါဒကဇ္ဈာနံ၊ ကာယော၊ ရူပါဒိအဓိဋ္ဌာနေ ရူပါဒီနိ စာတိ ဆ အာရမ္မဏာနိ. တတ္ထ ပါဒကဇ္ဈာနံ အတီတမေဝ၊ ကာယော ပစ္စုပ္ပန္နော၊ ဣတရံ ပစ္စုပ္ပန္နမနာဂတံ ဝါ. ဒိဗ္ဗသောတဿ ပန သဒ္ဒေါယေဝ၊ သော စ ခေါ ပစ္စုပ္ပန္နော. ပရစိတ္တဝိဇာနနာယ ပန အတီတေ သတ္တဒိဝသေသု၊ အနာဂတေ သတ္တဒိဝသေသု စ ပဝတ္တံ ပရိတ္တာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ တိကာလိကံ စိတ္တမေဝ အာရမ္မဏံ ဟောတီတိ မဟာအဋ္ဌကထာစရိယာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၁၆၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၄၃၄).

သင်္ဂဟကာရာ ပန ‘‘စတ္တာရောပိ ခန္ဓာ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၄၃၄) ဝဒန္တိ၊ ကထံ ပနဿာ ပစ္စုပ္ပန္နစိတ္တာရမ္မဏတာ၊ နနု စ အာဝဇ္ဇနာယ ဂဟိတမေဝ ဣဒ္ဓိစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ အာဝဇ္ဇနာယ စ ပစ္စုပ္ပန္နစိတ္တမာရမ္မဏံ ကတွာ နိရုဇ္ဈမာနာယ တံသမကာလမေဝ ပရဿ စိတ္တမ္ပိ နိရုဇ္ဈတီတိ အာဝဇ္ဇနဇဝနာနံ ကာလဝသေန ဧကာရမ္မဏတာ န သိယာ၊ မဂ္ဂဖလဝီထိတော အညတ္ထ အာဝဇ္ဇနဇဝနာနံ ကထဉ္စ နာနာရမ္မဏတာ န အဓိပ္ပေတာတိ? အဋ္ဌကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၁၆၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၄၃၄) တာဝ သန္တတိအဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတာ ယောဇိတာ. အာနန္ဒာစရိယော (ဓ. သ. မူလဋီ. ၁၄၃၄ ထောက ဝိသဒိသံ) ပန ဘဏတိ ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စုပ္ပန္နာဒိဝိဘာဂံ အကတွာ ကေဝလံ ‘ဣမဿ စိတ္တံ ဇာနာမိ’စ္စေဝ ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုနပိ ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဝိသေသေနေဝ စိတ္တံ အာဝဇ္ဇေတွာ တိဏ္ဏံ၊ စတုန္နံ ဝါ ပရိကမ္မာနံ အနန္တရံ စေတောပရိယဉာဏေန ပရဿ စိတ္တံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ ရူပံ ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ. ပစ္ဆာ ကာမာဝစရစိတ္တေန သရာဂါဒိဝဝတ္ထာနမ္ပိ ကရောတိ နီလာဒိဝဝတ္ထာနံ ဝိယ. တာနိ စ သဗ္ဗာနိ အဘိမုခီဘူတစိတ္တာရမ္မဏာနေဝ၊ အနိဋ္ဌေ စ ဌာနေ နာနာရမ္မဏတာဒေါသော နတ္ထိ အဘိန္နာကာရပ္ပဝတ္တိတော’’တိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာ၊ ခန္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓါနိ စ နာမဂေါတ္တာနိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ပန ရူပမေဝ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ အယမေတေသံ အာရမ္မဏဝိဘာဂေါ. ယထာရဟမပ္ပေတီတိ တံတံပရိကမ္မာနုရူပတော အပ္ပေတိ.

၄၂. ဣဒါနိ အာရမ္မဏာနံ ဘေဒေန အဘိညာဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒ္ဓိဝိဓာ’’တျာဒိမာဟ. အဓိဋ္ဌာနာဒိ ဣဒ္ဓိပ္ပဘေဒေါ ဧတိဿာတိ ဣဒ္ဓိဝိဓာ. ဒိဗ္ဗာနံ သောတသဒိသတာယ၊ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတာယ စ ဒိဗ္ဗဉ္စ တံ သောတဉ္စာတိ ဒိဗ္ဗသောတံ. ပရေသံ စိတ္တံ ဝိညာယတိ ဧတာယာတိ ပရစိတ္တဝိဇာနနာ. အတ္တနော သန္တာနေ နိဝုတ္ထဝသေန စေဝ ဂေါစရနိဝါသဝသေန စ ပုဗ္ဗေ အတီတဘဝေသု ခန္ဓာဒီနံ အနုဿရဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ. ဝုတ္တနယေန ဒိဗ္ဗဉ္စ တံ စက္ခု စာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခု. ‘စုတူပပါတဉာဏ’န္တိ ပန ဒိဗ္ဗစက္ခုမေဝ ဝုစ္စတိ. ယထာကမ္မူပဂဉာဏအနာဂတံသဉာဏာနိပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဝသေနေဝ ဣဇ္ဈန္တိ. န ဟိ တေသံ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ အတ္ထိ. တတ္ထ အနာဂတံသဉာဏဿ တာဝ အနာဂတေ သတ္တဒိဝသတော ပရံ ပဝတ္တနကံ စိတ္တစေတသိကံ ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တနကဉ္စ ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ ဟောတိ. တဉှိ သဝိသယေ သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကန္တိ. ယထာ ကမ္မူပဂဉာဏဿ ပန ကုသလာကုသလသင်္ခါတာ စေတနာ၊ စတ္တာရောပိ ဝါ ခန္ဓာ အာရမ္မဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဂေါစရဝသေန ဘေဒေါ ဂေါစရဘေဒေါ.

ဂေါစရဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမထကမ္မဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.