ရူပသမုဋ္ဌာနနယဝဏ္ဏနာ

၂၉. ကာနိ ပန တာနိ ကမ္မာဒီနိ၊ ကထံ၊ ကတ္ထ၊ ကဒါ စ ရူပသမုဋ္ဌာနာနီတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တျာဒိ. ပဋိသန္ဓိမုပါဒါယာတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏံ ဥပါဒါယ. ခဏေ ခဏေတိ ဧကေကဿ စိတ္တဿ တီသု တီသု ခဏေသု၊ နိရန္တရမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပရေ ပန စိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏံ (ဝိဘ. မူလဋီ. ၂၀ ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ)၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ စ ရူပုပ္ပါဒံ (ဝိဘ. မူလဋီ. ၂၀ ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ) ပဋိသေဓေန္တိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဌိတိက္ခဏာဘာဝေ တေသံ ဥပပတ္တိ စေဝ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ကထိတမေဝ၊ ဣဓာပိ ပန ဘင်္ဂက္ခဏေ ရူပုပ္ပါဒါဘာဝေ ဥပပတ္တိယာ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗေန စ သဟ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ သင်္ဂဟေတွာ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဥပ္ပန္နုပ္ပဇ္ဇမာနန္တိ၊ ဝိဘင်္ဂေ ဧဝမာဒိနံ၊

ဘင်္ဂက္ခဏသ္မိံ ဥပ္ပန္နံ၊ နော စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနကံ.

‘‘ဥပ္ပဇ္ဇမာနမုပ္ပါဒေ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိအာဒိနာ၊

ဘင်္ဂုပ္ပါဒါဝ အက္ခာတာ၊ န စိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏော.

‘‘‘ဥပ္ပါဒေါ စ ဝယော စေဝ၊ အညထတ္တံ ဌိတဿ စ၊

ပညာယတီ’တိ (အ. နိ. ၃.၄၇) ဝုတ္တတ္တာ၊ ဌိတိ အတ္ထီတိ စေ မတံ.

‘‘အညထတ္တဿ ဧကသ္မိံ၊ ဓမ္မေ အနုပလဒ္ဓိတော၊

ပညာဏဝစနာ စေဝ၊ ပဗန္ဓဋ္ဌိတိ တတ္ထပိ.

‘‘ဝုတ္တာ တသ္မာ န စိတ္တဿ၊ ဌိတိ ဒိဿတိ ပါဠိယံ၊

အဘိဓမ္မေ အဘာဝေါပိ၊ နိသေဓောယေဝ သဗ္ဗထာ.

‘‘ယဒါ သမုဒယော ယဿ၊ နိရုဇ္ဈတိ တဒါဿ ကိံ၊

ဒုက္ခမုပ္ပဇ္ဇတီတျေတ္ထ၊ ပဉှေ နောတိ နိသေဓတော.

‘‘ရူပုပ္ပါဒေါ န ဘင်္ဂသ္မိံ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ ပစ္စယာ၊

ဥပ္ပါဒေယေဝ စိတ္တဿ၊ ရူပဟေတူတိ ကေစန.

‘‘ဝုစ္စတေ တတ္ထ ဧကသ္မိံ၊ ဓမ္မေယေဝ ယထာ မတာ၊

ဥပ္ပါဒါဝတ္ထတော ဘိန္နာ၊ ဘင်္ဂါဝတ္ထာ တထေဝ တု.

‘‘ဘင်္ဂဿာဘိမုခါဝတ္ထာ၊ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ အယံ ဌိတိ၊

နယဒဿနတော ဧသာ၊ ဝိဘင်္ဂေ န တု ဒေသိတာ.

‘‘လက္ခဏံ သင်္ခတဿေဝ၊ ဝတ္တုမုပ္ပါဒအာဒိနံ၊

ဒေသိတတ္တာ န တတ္ထာပိ၊ ပဗန္ဓဿ ဌိတီရိတာ.

‘‘ဥပသဂ္ဂဿ ဓာတူနမတ္ထေယေဝ ပဝတ္တိတော၊

ပညာယတီတိ စေတဿ၊ အတ္ထော ဝိညာယတေ ဣတိ.

‘‘ဘင်္ဂေ ရူပဿ နုပ္ပါဒေါ၊ စိတ္တဇာနံ ဝသေန ဝါ၊

အာရုပ္ပံဝါဘိသန္ဓာယ၊ ဘာသိတော ယမကဿ ဟိ.

‘‘သဘာဝေါယံ ယထာလာဘ-ယောဇနာတိ တတော နဟိ၊

န စိတ္တဋ္ဌိတိ ဘင်္ဂေ စ၊ န ရူပဿ အသမ္ဘဝေါ’’တိ.

၃၁. ရူပဝိရာဂဘာဝနာနိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဟေတုနော တဗ္ဗိဓုရတာယ၊ အနောကာသတာယ စ အရူပဝိပါကာ၊ ရူပဇနနေ ဝိသေသပစ္စယေဟိ ဈာနင်္ဂေဟိ သမ္ပယောဂါဘာဝတော ဒွိပဉ္စဝိညာဏာနိ စာတိ စုဒ္ဒသ စိတ္တာနိ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာရုပ္ပဝိပါကဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇိတ’’န္တိ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ၊ ပန စုတိစိတ္တဉ္စ ဧကူနဝီသတိ ဘဝင်္ဂဿေဝ အန္တောဂဓတ္တာ စိတ္တန္တရံ န ဟောတီတိ န တဿ ဝဇ္ဇနံ ကတံ. ကိဉ္စာပိ န ကတံ၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယရဟိတံ၊ ပန အာဟာရာဒီဟိ စ အနုပတ္ထဒ္ဓံ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုံ နိဿာယ ပဝတ္တတ္တာ၊ အတ္တနော စ အာဂန္တုကတာယ ကမ္မဇရူပေဟိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနံ ဌာနံ ဂဟေတွာ ဌိတတ္တာ စ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ရူပသမုဋ္ဌာပကံ န ဟောတိ. စုတိစိတ္တေ ပန အဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၆၃၆၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၆ ပကိဏ္ဏကကထာ) တာဝ ‘‘ဝူပသန္တဝဋ္ဋမူလသ္မိံ သန္တာနေ သာတိသယံ သန္တဝုတ္တိတာယ ခီဏာသဝဿေဝ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ (ဓ. သ. မူလဋီ. ၆၃၆) ဝုတ္တံ. အာနန္ဒာစရိယာဒယော ပန ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝိနိစ္ဆယော ပန နေသံ သင်္ခေပတော မူလဋီကာဒီသု၊ ဝိတ္ထာရတော စ အဘိဓမ္မတ္ထဝိကာသိနိယံ ဝုတ္တနယေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဌမဘဝင်္ဂမုပါဒါယာတိ ပဋိသန္ဓိယာ အနန္တရနိဗ္ဗတ္တပဌမဘဝင်္ဂတော ပဋ္ဌာယ. ဇာယန္တမေဝ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ န ပန ဌိတံ၊ ဘိဇ္ဇမာနံ ဝါ အနန္တရာဒိပစ္စယလာဘေန ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ ဇနကသာမတ္ထိယယောဂတော.

၃၂. ဣရိယာယ ကာယိကကိရိယာယ ပဝတ္တိပထဘာဝတော ဣရိယာပထော၊ ဂမနာဒိ၊ အတ္ထတော တဒဝတ္ထာ ရူပပ္ပဝတ္တိ. တမ္ပိ သန္ဓာရေတိ ယထာပဝတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. ယထာ ဟိ ဝီထိစိတ္တေဟိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏေ ဘဝင်္ဂေ ပဝတ္တမာနေ အင်္ဂါနိ ဩသီဒန္တိ၊ န ဧဝမေတေသု ဒွတ္တိံသဝိဓေသု၊ ဝက္ခမာနေသု စ ဆဗ္ဗီသတိယာ ဇာဂရဏစိတ္တေသု ပဝတ္တမာနေသု. တဒါ ပန အင်္ဂါနိ ဥပတ္ထဒ္ဓါနိ ယထာပဝတ္တဣရိယာပထဘာဝေနေဝ ပဝတ္တန္တိ.

၃၃. ဝိညတ္တိမ္ပိ သမုဋ္ဌာပေန္တိ၊ န ကေဝလံ ရူပိရိယာပထာနေဝ. အဝိသေသဝစနေပိ ပနေတ္ထ မနောဒွါရပ္ပဝတ္တာနေဝ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဇဝနာနိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကာနိ၊ တထာ ဟာသဇနကာနိ စ ပဉ္စဒွါရပ္ပဝတ္တာနံ ပရိဒုဗ္ဗလဘာဝတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာမဉ္စေတ္ထ ရူပဝိနိမုတ္တော ဣရိယာပထော၊ ဝိညတ္တိ ဝါ နတ္ထိ၊ တထာပိ န သဗ္ဗံ ရူပသမုဋ္ဌာပကံ စိတ္တံ ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကံ၊ ဝိညတ္တိဝိကာရဇနကဉ္စ ဟောတိ. ယံ ပန စိတ္တံ ဝိညတ္တိဇနကံ၊ တံ ဧကံသတော ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကံ ဣရိယာပထဿ ဝိညတ္တိယာ သဟ အဝိနာဘာဝတော. ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကဉ္စ ရူပဇနကန္တိ ဣမဿ ဝိသေသဒဿနတ္ထံ ရူပတော ဣရိယာပထဝိညတ္တီနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ.

၃၄. တေရသာတိ ကုသလတော စတ္တာရိ၊ အကုသလတော စတ္တာရိ၊ ကိရိယတော ပဉ္စာတိ တေရသ. တေသု ဟိ ပုထုဇ္ဇနာ အဋ္ဌဟိ ကုသလာကုသလေဟိ ဟသန္တိ၊ သေက္ခာ ဒိဋ္ဌိသဟဂတဝဇ္ဇိတေဟိ၊ အသေက္ခာ ပန ပဉ္စဟိ ကိရိယစိတ္တေဟိ၊ တတ္ထာပိ ဗုဒ္ဓါ စတူဟိ သဟေတုကကိရိယစိတ္တေဟေဝ ဟသန္တိ၊ န အဟေတုကေန ‘‘အတီတံသာဒီသု အပ္ပဋိဟတဉာဏံ ပတွာ ဣမေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီ’’တိ ဝစနတော (မဟာနိ. ၆၉၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅). န ဟိ ဝိစာရဏပညာရဟိတဿ ဟသိတုပ္ပါဒဿ ဗုဒ္ဓါနံ ပဝတ္တိ ယုတ္တာတိ ဝဒန္တိ. ဟသိတုပ္ပါဒစိတ္တေန ပန ပဝတ္တိယမာနမ္ပိ တေသံ သိတကရဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသအနာဂတံသသဗ္ဗညုတညာဏာနံ အနုဝတ္တကတ္တာ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိယေဝါတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅၆၈) ‘‘တေသံ ဉာဏာနံ စိဏ္ဏပရိယန္တေ ဣဒံ စိတ္တံ ဟာသယမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ န တဿ ဗုဒ္ဓါနံ ပဝတ္တိ သက္ကာ နိဝါရေတုံ.

၃၅. ပစ္ဆာဇာတာဒိပစ္စယူပတ္ထမ္ဘလာဘေန ဌိတိက္ခဏေယေဝ ဥတုဩဇာနံ ဗလဝဘာဝေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘တေဇောဓာတု ဌိတိပ္ပတ္တာ’’တျာဒိ.

၃၇. တတ္ထ ဟဒယဣန္ဒြိယရူပါနိ နဝ ကမ္မတောယေဝ ဇာတတ္တာ ကမ္မဇာနေဝ. ယဉှိ ဇာတံ၊ ဇာယတိ၊ ဇာယိဿတိ စ၊ တံ ‘‘ကမ္မဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ဒုဒ္ဓန္တိ.

၄၀. ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယာပေက္ခတ္တာ လဟုတာဒိတ္တယံ ကမ္မဇံ န ဟောတိ၊ ဣတရထာ သဗ္ဗဒါဘာဝီဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘လဟုတာဒိတ္တယံ ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ သမ္ဘောတီ’’တိ.

၄၃. ဧကန္တကမ္မဇာနိ နဝ၊ စတုဇေသု ကမ္မဇာနိ နဝါတိ အဋ္ဌာရသ ကမ္မဇာနိ၊ ပဉ္စဝိကာရရူပသဒ္ဒအဝိနိဗ္ဘောဂရူပအာကာသဝသေန ပန္နရသ စိတ္တဇာနိ၊ သဒ္ဒေါ၊ လဟုတာဒိတ္တယံ၊ အဝိနိဗ္ဘောဂါကာသရူပါနိ နဝါတိ တေရသ ဥတုဇာနိ၊ လဟုတာဒိတ္တယအဝိနိဗ္ဘောဂါကာသဝသေန ဒွါဒသ အာဟာရဇာနိ.

၄၄. ကေဝလံ ဇာယမာနာဒိရူပါနံ ဇာယမာနပရိပစ္စမာနဘိဇ္ဇမာနရူပါနံ သဘာဝတ္တာ သဘာဝမတ္တံ ဝိနာ အတ္တနော ဇာတိအာဒိလက္ခဏာဘာဝတော လက္ခဏာနိ ကေဟိစိ ပစ္စယေဟိ န ဇာယန္တီတိ ပကာသိတံ. ဥပ္ပါဒါဒိယုတ္တာနဉှိ စက္ခာဒီနံ ဇာတိအာဒီနိ လက္ခဏာနိ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ န ဧဝံ ဇာတိအာဒီနံ. ယဒိ တေသမ္ပိ ဇာတိအာဒီနိ သိယုံ၊ ဧဝံ အနဝတ္ထာနမေဝ အာပဇ္ဇေယျ. ယံ ပန ‘‘ရူပါယတနံ။ပေ။ ကဗဠီကာရော အာဟာရော. ဣမေ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ’’တျာဒီသု (ဓ. သ. ၁၂၀၁) ဇာတိယာ ကုတောစိဇာတတ္တံ အနုညာတံ၊ တမ္ပိ ရူပဇနကပစ္စယာနံ ရူပုပ္ပါဒနံ ပတိ အနုပရတဗျာပါရာနံ ပစ္စယဘာဝူပဂမနက္ခဏေ ဇာယမာနဓမ္မဝိကာရဘာဝေန ဥပလဗ္ဘမာနတံ သန္ဓာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယမ္ပိ ‘‘ဇာတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ. ဇရာမရဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိ ဝစနံ (သံ. နိ. ၂.၂၀)၊ တတ္ထာပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနံ လက္ခဏဘာဝတောတိ အယမေတ္ထာဘိသန္ဓိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ပါဌေ ကုတောစိ ဇာတတ္တံ၊ ဇာတိယာ ပရိယာယတော၊

သင်္ခတာနံ သဘာဝတ္တာ၊ တီသု သင်္ခတတောဒိတာ’’တိ.

ရူပသမုဋ္ဌာနနယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.