၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တံ

၁. ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ

၁. ဟိမဝန္တသုတ္တံ

၁၈၂. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိမဝန္တံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ နိဿာယ နာဂါ ကာယံ ဝဍ္ဎေန္တိ၊ ဗလံ ဂါဟေန္တိ၊ တေ တတ္ထ ကာယံ ဝဍ္ဎေတွာ ဗလံ ဂါဟေတွာ ကုသောဗ္ဘေ ဩတရန္တိ၊ ကုသောဗ္ဘေ ဩတရိတွာ မဟာသောဗ္ဘေ ဩတရန္တိ၊ မဟာသောဗ္ဘေ ဩတရိတွာ ကုန္နဒိယော ဩတရန္တိ၊ ကုန္နဒိယော ဩတရိတွာ မဟာနဒိယော ဩတရန္တိ၊ မဟာနဒိယော ဩတရိတွာ မဟာသမုဒ္ဒသာဂရံ ဩတရန္တိ၊ တေ တတ္ထ မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ အာပဇ္ဇန္တိ ကာယေန၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောန္တော မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ ပါပုဏာတိ ဓမ္မေသု. ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောန္တော မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ ပါပုဏာတိ ဓမ္မေသူတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ။ပေ။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ။ပေ။ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ။ပေ။ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ။ပေ။ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောန္တော မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ ပါပုဏာတိ ဓမ္မေသူ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ကာယသုတ္တံ

၁၈၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ၊ အနာဟာရော နော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စ နီဝရဏာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တိ၊ အနာဟာရာ နော တိဋ္ဌန္တိ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဘနိမိတ္တံ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဃနိမိတ္တံ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရတိ တန္ဒိ ဝိဇမ္ဘိတာ ဘတ္တသမ္မဒေါ စေတသော စ လီနတ္တံ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတသော အဝူပသမော. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ၊ အနာဟာရော နော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တိ၊ အနာဟာရာ နော တိဋ္ဌန္တိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ၊ အနာဟာရော နော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တိ၊ အနာဟာရာ နော တိဋ္ဌန္တိ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ၊ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာ ဓမ္မာ၊ ဟီနပဏီတာ ဓမ္မာ၊ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ ဓမ္မာ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာရမ္ဘဓာတု [အာရဗ္ဘဓာတု (သျာ. က.)] နိက္ကမဓာတု ပရက္ကမဓာတု. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမထနိမိတ္တံ [သမာဓိနိမိတ္တံ (သျာ.)] အဗျဂ္ဂနိမိတ္တံ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ.

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ၊ အနာဟာရော နော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တိ၊ အနာဟာရာ နော တိဋ္ဌန္တီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. သီလသုတ္တံ

၁၈၄. ‘‘ယေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ သီလသမ္ပန္နာ သမာဓိသမ္ပန္နာ ဉာဏသမ္ပန္နာ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာ၊ ဒဿနမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုကာရံ [ဗဟူပကာရံ (သျာ.)] ဝဒါမိ၊ သဝနမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုကာရံ ဝဒါမိ၊ ဥပသင်္ကမနမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုကာရံ ဝဒါမိ၊ ပယိရုပါသနမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုကာရံ ဝဒါမိ၊ အနုဿတိမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုကာရံ ဝဒါမိ၊ အနုပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုကာရံ ဝဒါမိ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာရူပါနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ သုတွာ ဒွယေန ဝူပကာသေန ဝူပကဋ္ဌော [ဒွယေန ဝူပကဋ္ဌော (သီ. သျာ.)] ဝိဟရတိ – ကာယဝူပကာသေန စ စိတ္တဝူပကာသေန စ. သော တထာ ဝူပကဋ္ဌော ဝိဟရန္တော တံ ဓမ္မံ အနုဿရတိ အနုဝိတက္ကေတိ.

‘‘ယသ္မိံ သမယေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု တထာ ဝူပကဋ္ဌော ဝိဟရန္တော တံ ဓမ္မံ အနုဿရတိ အနုဝိတက္ကေတိ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဘာဝေတိ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. သော တထာ သတော ဝိဟရန္တော တံ ဓမ္မံ ပညာယ ပဝိစိနတိ ပဝိစရတိ ပရိဝီမံသမာပဇ္ဇတိ.

‘‘ယသ္မိံ သမယေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု တထာ သတော ဝိဟရန္တော တံ ဓမ္မံ ပညာယ ပဝိစိနတိ ပဝိစရတိ ပရိဝီမံသမာပဇ္ဇတိ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဘာဝေတိ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. တဿ တံ ဓမ္မံ ပညာယ ပဝိစိနတော ပဝိစရတော ပရိဝီမံသမာပဇ္ဇတော အာရဒ္ဓံ ဟောတိ ဝီရိယံ အသလ္လီနံ.

‘‘ယသ္မိံ သမယေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော တံ ဓမ္မံ ပညာယ ပဝိစိနတော ပဝိစရတော ပရိဝီမံသမာပဇ္ဇတော အာရဒ္ဓံ ဟောတိ ဝီရိယံ အသလ္လီနံ၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဘာဝေတိ၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပီတိ နိရာမိသာ.

‘‘ယသ္မိံ သမယေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပီတိ နိရာမိသာ၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဘာဝေတိ၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ပီတိမနဿ ကာယောပိ ပဿမ္ဘတိ၊ စိတ္တမ္ပိ ပဿမ္ဘတိ.

‘‘ယသ္မိံ သမယေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပီတိမနဿ ကာယောပိ ပဿမ္ဘတိ စိတ္တမ္ပိ ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဘာဝေတိ၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ပဿဒ္ဓကာယဿ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ.

‘‘ယသ္မိံ သမယေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပဿဒ္ဓကာယဿ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဘာဝေတိ၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. သော တထာသမာဟိတံ စိတ္တံ သာဓုကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ.

‘‘ယသ္မိံ သမယေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု တထာသမာဟိတံ စိတ္တံ သာဓုကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဘာဝေတိ၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ.

‘‘ဧဝံ ဘာဝိတေသု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တသု သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဧဝံ ဗဟုလီကတေသု သတ္တ ဖလာ သတ္တာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေ သတ္တ ဖလာ သတ္တာနိသံသာ? ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတိ၊ အထ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ၊ အထ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ အထ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ အထ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ အထ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ နော စေ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ အထ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. ဧဝံ ဘာဝိတေသု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဧဝံ ဗဟုလီကတေသု ဣမေ သတ္တ ဖလာ သတ္တာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ. တတိယံ.

၄. ဝတ္ထသုတ္တံ

၁၈၅. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော၊ ဘိက္ခဝေါ’’တိ! ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ –

‘‘သတ္တိမေ၊ အာဝုသော၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ဣမေသံ ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ယေန ယေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန အာကင်္ခါမိ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဝိဟရိတုံ၊ တေန တေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဝိဟရာမိ၊ ယေန ယေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန အာကင်္ခါမိ မဇ္ဈနှိကံ သမယံ ဝိဟရိတုံ၊ တေန တေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန မဇ္ဈနှိကံ သမယံ ဝိဟရာမိ၊ ယေန ယေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန အာကင်္ခါမိ သာယနှသမယံ ဝိဟရိတုံ၊ တေန တေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန သာယနှသမယံ ဝိဟရာမိ. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ မေ၊ အာဝုသော၊ ဟောတိ၊ ‘အပ္ပမာဏော’တိ မေ ဟောတိ၊ ‘သုသမာရဒ္ဓေါ’တိ မေ ဟောတိ၊ တိဋ္ဌန္တဉ္စ နံ ‘တိဋ္ဌတီ’တိ ပဇာနာမိ. သစေပိ မေ စဝတိ၊ ‘ဣဒပ္ပစ္စယာ မေ စဝတီ’တိ ပဇာနာမိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ မေ၊ အာဝုသော၊ ဟောတိ၊ ‘အပ္ပမာဏော’တိ မေ ဟောတိ၊ ‘သုသမာရဒ္ဓေါ’တိ မေ ဟောတိ၊ တိဋ္ဌန္တဉ္စ နံ ‘တိဋ္ဌတီ’တိ ပဇာနာမိ. သစေပိ မေ စဝတိ၊ ‘ဣဒပ္ပစ္စယာ မေ စဝတီ’တိ ပဇာနာမိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ရညော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝါ နာနာရတ္တာနံ ဒုဿာနံ ဒုဿကရဏ္ဍကော ပူရော အဿ. သော ယညဒေဝ ဒုဿယုဂံ အာကင်္ခေယျ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ပါရုပိတုံ၊ တံ တဒေဝ ဒုဿယုဂံ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ပါရုပေယျ၊ ယညဒေဝ ဒုဿယုဂံ အာကင်္ခေယျ မဇ္ဈနှိကံ သမယံ ပါရုပိတုံ၊ တံ တဒေဝ ဒုဿယုဂံ မဇ္ဈနှိကံ သမယံ ပါရုပေယျ၊ ယညဒေဝ ဒုဿယုဂံ အာကင်္ခေယျ သာယနှသမယံ ပါရုပိတုံ၊ တံ တဒေဝ ဒုဿယုဂံ သာယနှသမယံ ပါရုပေယျ. ဧဝမေဝ ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ ဣမေသံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ယေန ယေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန အာကင်္ခါမိ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဝိဟရိတုံ၊ တေန တေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဝိဟရာမိ၊ ယေန ယေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန အာကင်္ခါမိ မဇ္ဈနှိကံ သမယံ ဝိဟရိတုံ၊ တေန တေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန မဇ္ဈနှိကံ သမယံ ဝိဟရာမိ၊ ယေန ယေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန အာကင်္ခါမိ သာယနှသမယံ ဝိဟရိတုံ၊ တေန တေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေန သာယနှသမယံ ဝိဟရာမိ. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ မေ၊ အာဝုသော၊ ဟောတိ၊ ‘အပ္ပမာဏော’တိ မေ ဟောတိ၊ ‘သုသမာရဒ္ဓေါ’တိ မေ ဟောတိ၊ တိဋ္ဌန္တဉ္စ နံ ‘တိဋ္ဌတီ’တိ ပဇာနာမိ. သစေပိ မေ စဝတိ၊ ‘ဣဒပ္ပစ္စယာ မေ စဝတီ’တိ ပဇာနာမိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ မေ၊ အာဝုသော၊ ဟောတိ၊ ‘အပ္ပမာဏော’တိ မေ ဟောတိ၊ ‘သုသမာရဒ္ဓေါ’တိ မေ ဟောတိ၊ တိဋ္ဌန္တဉ္စ နံ ‘တိဋ္ဌတီ’တိ ပဇာနာမိ. သစေပိ မေ စဝတိ၊ ‘ဣဒပ္ပစ္စယာ မေ စဝတီ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဘိက္ခုသုတ္တံ

၁၈၆. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’တိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စန္တိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ? ‘‘ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ ‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. တဿိမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝယတော ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ၊ ဘဝါသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ၊ အဝိဇ္ဇာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတိ. ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ ‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ကုဏ္ဍလိယသုတ္တံ

၁၈၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာကေတေ ဝိဟရတိ အဉ္ဇနဝနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ ကုဏ္ဍလိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ကုဏ္ဍလိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟမသ္မိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အာရာမနိဿယီ [အာရာမနိသာဒီ (သီ.)၊ အာရာမနိယာဒီ (သျာ.)] ပရိသာဝစရော. တဿ မယှံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဘုတ္တပါတရာသဿ အယမာစာရော [အယမာဟာရော (သျာ. က.)] ဟောတိ – အာရာမေန အာရာမံ ဥယျာနေန ဥယျာနံ အနုစင်္ကမာမိ အနုဝိစရာမိ. သော တတ္ထ ပဿာမိ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသဉ္စေဝ ကထံ ကထေန္တေ ဥပါရမ္ဘာနိသံသဉ္စ – ‘ဘဝံ ပန ဂေါတမော ကိမာနိသံသော ဝိဟရတီ’’’တိ? ‘‘ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသော ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ တထာဂတော ဝိဟရတီ’’တိ.

‘‘ကတမေ ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ပရိပူရေန္တီ’’တိ? ‘‘သတ္တ ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ပရိပူရေန္တီ’’တိ. ‘‘ကတမေ ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိ? ‘‘စတ္တာရော ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိ. ‘‘ကတမေ ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ၊ ဗဟုလီကတာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ပရိပူရေန္တီ’’တိ? ‘‘တီဏိ ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ သုစရိတာနိ ဘာဝိတာနိ ဗဟုလီကတာနိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ပရိပူရေန္တီ’’တိ. ‘‘ကတမေ ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေန္တီ’’တိ? ‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရော ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတီ’’တိ.

‘‘ကထံ ဘာဝိတော စ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရော ကထံ ဗဟုလီကတော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတီတိ? ဣဓ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ မနာပံ နာဘိဇ္ဈတိ နာဘိဟံသတိ၊ န ရာဂံ ဇနေတိ. တဿ ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ၊ ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ. စက္ခုနာ ခေါ ပနေဝ ရူပံ ဒိသွာ အမနာပံ န မင်္ကု ဟောတိ အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော အဒီနမာနသော အဗျာပန္နစေတသော. တဿ ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဘိက္ခု သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ပေ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ မနာပံ နာဘိဇ္ဈတိ နာဘိဟံသတိ၊ န ရာဂံ ဇနေတိ. တဿ ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ၊ ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ. မနသာ ခေါ ပနေဝ ဓမ္မံ ဝိညာယ အမနာပံ န မင်္ကု ဟောတိ အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော အဒီနမာနသော အဗျာပန္နစေတသော. တဿ ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ၊ ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ.

‘‘ယတော ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဘိက္ခုနော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ မနာပါမနာပေသု ရူပေသု ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ၊ ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ပေ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ပေ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ မနာပါမနာပေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ၊ ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ. ဧဝံ ဘာဝိတော ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဧဝံ ဗဟုလီကတော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတိ.

‘‘ကထံ ဘာဝိတာနိ စ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ တီဏိ သုစရိတာနိ ကထံ ဗဟုလီကတာနိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ပရိပူရေန္တိ? ဣဓ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဘိက္ခု ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ကာယသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ ဝစီဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ဝစီသုစရိတံ ဘာဝေတိ၊ မနောဒုစ္စရိတံ ပဟာယ မနောသုစရိတံ ဘာဝေတိ. ဧဝံ ဘာဝိတာနိ ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ တီဏိ သုစရိတာနိ ဧဝံ ဗဟုလီကတာနိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ပရိပူရေန္တိ.

‘‘ကထံ ဘာဝိတာ စ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ကထံ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တိ? ဣဓ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဧဝံ ဘာဝိတာ ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဧဝံ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တိ.

‘‘ကထံ ဘာဝိတာ စ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထံ ဗဟုလီကတာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ပရိပူရေန္တိ? ဣဓ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ဘာဝိတာ ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဧဝံ ဗဟုလီကတာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ပရိပူရေန္တီ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ ကုဏ္ဍလိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ! သေယျထာပိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ၊ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ၊ ဧဝမေဝ ဘောတာ ဂေါတမေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ကူဋာဂါရသုတ္တံ

၁၈၈. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကူဋာဂါရဿ ယာ ကာစိ ဂေါပါနသိယော၊ သဗ္ဗာ တာ ကူဋနိန္နာ ကူဋပေါဏာ ကူဋပဗ္ဘာရာ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောန္တော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောန္တော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောန္တော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဥပဝါနသုတ္တံ

၁၈၉. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ ဥပဝါနော အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရန္တိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ ဥပဝါနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ ဥပဝါနေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ ဥပဝါနံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဇာနေယျ နု ခေါ၊ အာဝုသော ဥပဝါန၊ ဘိက္ခု ‘ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ ဧဝံ သုသမာရဒ္ဓါ မေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဖာသုဝိဟာရာယ သံဝတ္တန္တီ’’’တိ? ‘‘ဇာနေယျ ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု ‘ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ ဧဝံ သုသမာရဒ္ဓါ မေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဖာသုဝိဟာရာယ သံဝတ္တန္တီ’’’တိ.

‘‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု အာရဗ္ဘမာနော ပဇာနာတိ ‘စိတ္တဉ္စ မေ သုဝိမုတ္တံ၊ ထိနမိဒ္ဓဉ္စ မေ သုသမူဟတံ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဉ္စ မေ သုပ္ပဋိဝိနီတံ၊ အာရဒ္ဓဉ္စ မေ ဝီရိယံ၊ အဋ္ဌိံကတွာ မနသိ ကရောမိ၊ နော စ လီန’န္တိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု အာရဗ္ဘမာနော ပဇာနာတိ ‘စိတ္တဉ္စ မေ သုဝိမုတ္တံ၊ ထိနမိဒ္ဓဉ္စ မေ သုသမူဟတံ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဉ္စ မေ သုပ္ပဋိဝိနီတံ၊ အာရဒ္ဓဉ္စ မေ ဝီရိယံ၊ အဋ္ဌိံကတွာ မနသိ ကရောမိ၊ နော စ လီန’န္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု ဇာနေယျ ‘ပစ္စတ္တံ ယောနိသောမနသိကာရာ ဧဝံ သုသမာရဒ္ဓါ မေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဖာသုဝိဟာရာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဌမဥပ္ပန္နသုတ္တံ

၁၉၀. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဒုတိယဥပ္ပန္နသုတ္တံ

၁၉၁. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ သုဂတဝိနယာ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ သုဂတဝိနယာ’’တိ. ဒသမံ.

ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဟိမဝန္တံ ကာယံ သီလံ၊ ဝတ္ထံ ဘိက္ခု စ ကုဏ္ဍလိ၊

ကူဋဉ္စ ဥပဝါနဉ္စ၊ ဥပ္ပန္နာ အပရေ ဒုဝေတိ.

၂. ဂိလာနဝဂ္ဂေါ

၁. ပါဏသုတ္တံ

၁၉၂. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ ကေစိ ပါဏာ စတ္တာရော ဣရိယာပထေ ကပ္ပေန္တိ – ကာလေန ဂမနံ၊ ကာလေန ဌာနံ၊ ကာလေန နိသဇ္ဇံ၊ ကာလေန သေယျံ၊ သဗ္ဗေ တေ ပထဝိံ နိဿာယ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ဧဝမေတေ စတ္တာရော ဣရိယာပထေ ကပ္ပေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောတီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ပဌမသူရိယူပမသုတ္တံ

၁၉၃. ‘‘သူရိယဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒယတော ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ယဒိဒံ – အရုဏုဂ္ဂံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥပ္ပါဒါယ ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ. ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ – သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေဿတိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရိဿတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဒုတိယသူရိယူပမသုတ္တံ

၁၉၄. ‘‘သူရိယဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒယတော ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ယဒိဒံ – အရုဏုဂ္ဂံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥပ္ပါဒါယ ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ယဒိဒံ – ယောနိသောမနသိကာရော. ယောနိသောမနသိကာရသမ္ပန္နဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ – သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေဿတိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရိဿတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယောနိသောမနသိကာရသမ္ပန္နော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယောနိသောမနသိကာရသမ္ပန္နော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရောတီ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပဌမဂိလာနသုတ္တံ

၁၉၅. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ပိပ္ပလိဂုဟာယံ [ဝိပ္ဖလိဂုဟာယံ (သီ.)] ဝိဟရတိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကစ္စိ တေ၊ ကဿပ၊ ခမနီယံ ကစ္စိ ယာပနီယံ? ကစ္စိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိက္ကမန္တိ၊ နော အဘိက္ကမန္တိ၊ ပဋိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော အဘိက္ကမော’’တိ? ‘‘န မေ၊ ဘန္တေ၊ ခမနီယံ၊ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ၊ နော ပဋိက္ကမန္တိ၊ အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော ပဋိက္ကမော’’တိ.

‘‘သတ္တိမေ၊ ကဿပ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မယာ သမ္မဒက္ခာတာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ခေါ၊ ကဿပ၊ မယာ သမ္မဒက္ခာတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ခေါ၊ ကဿပ၊ မယာ သမ္မဒက္ခာတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ဣမေ ခေါ၊ ကဿပ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မယာ သမ္မဒက္ခာတာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ‘‘တဂ္ဃ၊ ဘဂဝါ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ တဂ္ဃ၊ သုဂတ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနော အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိ. ဝုဋ္ဌဟိ စာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တမှာ အာဗာဓာ. တထာပဟီနော စာယသ္မတော မဟာကဿပဿ သော အာဗာဓော အဟောသီတိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုတိယဂိလာနသုတ္တံ

၁၉၆. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရတိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကစ္စိ တေ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ခမနီယံ ကစ္စိ ယာပနီယံ? ကစ္စိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိက္ကမန္တိ၊ နော အဘိက္ကမန္တိ၊ ပဋိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော အဘိက္ကမော’’တိ? ‘‘န မေ၊ ဘန္တေ၊ ခမနီယံ၊ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ၊ နော ပဋိက္ကမန္တိ၊ အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော ပဋိက္ကမော’’တိ.

‘‘သတ္တိမေ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မယာ သမ္မဒက္ခာတာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ခေါ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ မယာ သမ္မဒက္ခာတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ခေါ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ မယာ သမ္မဒက္ခာတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ဣမေ ခေါ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မယာ သမ္မဒက္ခာတာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ‘‘တဂ္ဃ၊ ဘဂဝါ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ တဂ္ဃ၊ သုဂတ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနော အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိ. ဝုဋ္ဌဟိ စာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တမှာ အာဗာဓာ. တထာပဟီနော စာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ သော အာဗာဓော အဟောသီတိ. ပဉ္စမံ.

၆. တတိယဂိလာနသုတ္တံ

၁၉၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာစုန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ မဟာစုန္ဒံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိဘန္တု တံ၊ စုန္ဒ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ.

‘‘သတ္တိမေ၊ ဘန္တေ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘဂဝတာ သမ္မဒက္ခာတာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ သမ္မဒက္ခာတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ သမ္မဒက္ခာတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘဂဝတာ သမ္မဒက္ခာတာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ‘‘တဂ္ဃ၊ စုန္ဒ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ တဂ္ဃ၊ စုန္ဒ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ.

ဣဒမဝေါစာယသ္မာ စုန္ဒော. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. ဝုဋ္ဌဟိ စ ဘဂဝါ တမှာ အာဗာဓာ. တထာပဟီနော စ ဘဂဝတော သော အာဗာဓော အဟောသီတိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ပါရင်္ဂမသုတ္တံ

၁၉၈. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

‘‘အပ္ပကာ တေ မနုဿေသု၊ ယေ ဇနာ ပါရဂါမိနော၊

အထာယံ ဣတရာ ပဇာ၊ တီရမေဝါနုဓာဝတိ.

‘‘ယေ စ ခေါ သမ္မဒက္ခာတေ၊ ဓမ္မေ ဓမ္မာနုဝတ္တိနော၊

တေ ဇနာ ပါရမေဿန္တိ၊ မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရံ.

‘‘ကဏှံ ဓမ္မံ ဝိပ္ပဟာယ၊ သုက္ကံ ဘာဝေထ ပဏ္ဍိတော၊

ဩကာ အနောကမာဂမ္မ၊ ဝိဝေကေ ယတ္ထ ဒူရမံ.

‘‘တတြာဘိရတိမိစ္ဆေယျ၊ ဟိတွာ ကာမေ အကိဉ္စနော၊

ပရိယောဒပေယျ အတ္တာနံ၊ စိတ္တက္လေသေဟိ ပဏ္ဍိတော.

‘‘ယေသံ သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု၊ သမ္မာ စိတ္တံ သုဘာဝိတံ၊

အာဒါနပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ၊ အနုပါဒါယ ယေ ရတာ၊

ခီဏာသဝါ ဇုတိမန္တော၊ တေ လောကေ ပရိနိဗ္ဗုတာ’’တိ. သတ္တမံ၊

၈. ဝိရဒ္ဓသုတ္တံ

၁၉၉. ‘‘ယေသံ ကေသဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝိရဒ္ဓါ၊ ဝိရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော မဂ္ဂေါ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမီ. ယေသံ ကေသဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အာရဒ္ဓါ၊ အာရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော မဂ္ဂေါ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမီ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ယေသံ ကေသဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝိရဒ္ဓါ၊ ဝိရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော မဂ္ဂေါ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမီ. ယေသံ ကေသဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အာရဒ္ဓါ၊ အာရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော မဂ္ဂေါ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. အရိယသုတ္တံ

၂၀၀. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အရိယာ နိယျာနိကာ နီယန္တိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အရိယာ နိယျာနိကာ နီယန္တိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. နိဗ္ဗိဒါသုတ္တံ

၂၀၁. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဒသမံ.

ဂိလာနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ပါဏာ သူရိယူပမာ ဒွေ၊ ဂိလာနာ အပရေ တယော၊

ပါရင်္ဂါမီ ဝိရဒ္ဓေါ စ၊ အရိယော နိဗ္ဗိဒါယ စာတိ.

၃. ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ

၁. ဗောဓာယသုတ္တံ

၂၀၂. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’တိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စန္တိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ? ‘‘‘ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ‘ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ ‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂဒေသနာသုတ္တံ

၂၀၃. ‘‘သတ္တ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဒေသေဿာမိ၊ တံ သုဏာထ. ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဌာနိယသုတ္တံ

၂၀၄. ‘‘ကာမရာဂဋ္ဌာနိယာနံ၊ [ကာမရာဂဋ္ဌာနီယာနံ (သီ.)] ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ မနသိကာရဗဟုလီကာရာ အနုပ္ပန္နော စေဝ ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ကာမစ္ဆန္ဒော ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ. ဗျာပါဒဋ္ဌာနိယာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ မနသိကာရဗဟုလီကာရာ အနုပ္ပန္နော စေဝ ဗျာပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ဗျာပါဒေါ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ. ထိနမိဒ္ဓဋ္ဌာနိယာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ မနသိကာရဗဟုလီကာရာ အနုပ္ပန္နဉ္စေဝ ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယံ သံဝတ္တတိ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဋ္ဌာနိယာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ မနသိကာရဗဟုလီကာရာ အနုပ္ပန္နဉ္စေဝ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ. ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနိယာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ မနသိကာရဗဟုလီကာရာ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ ဝိစိကိစ္ဆာ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနိယာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ မနသိကာရဗဟုလီကာရာ အနုပ္ပန္နော စေဝ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနိယာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ မနသိကာရဗဟုလီကာရာ အနုပ္ပန္နော စေဝ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ. တတိယံ.

၄. အယောနိသောမနသိကာရသုတ္တံ

၂၀၅. ‘‘အယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နော စေဝ ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ကာမစ္ဆန္ဒော ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ၊ အနုပ္ပန္နော စေဝ ဗျာပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ဗျာပါဒေါ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ၊ အနုပ္ပန္နဉ္စေဝ ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ၊ အနုပ္ပန္နဉ္စေဝ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ၊ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ ဝိစိကိစ္ဆာ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ၊ အနုပ္ပန္နော စေဝ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နိရုဇ္ဈတိ။ပေ။ အနုပ္ပန္နော စေဝ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နိရုဇ္ဈတိ.

ယောနိသော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နော စေဝ ကာမစ္ဆန္ဒော နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ၊ အနုပ္ပန္နော စေဝ ဗျာပါဒေါ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ၊ အနုပ္ပန္နဉ္စေဝ ထိနမိဒ္ဓံ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ၊ အနုပ္ပန္နဉ္စေဝ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ၊ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဝိစိကိစ္ဆာ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ.

‘‘အနုပ္ပန္နော စေဝ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ။ပေ။ အနုပ္ပန္နော စေဝ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. အပရိဟာနိယသုတ္တံ

၂၀၆. ‘‘သတ္တ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ၊ တံ သုဏာထ. ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? ယဒိဒံ – သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. တဏှက္ခယသုတ္တံ

၂၀၇. ‘‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ ယာ ပဋိပဒါ တဏှက္ခယာယ သံဝတ္တတိ၊ တံ မဂ္ဂံ တံ ပဋိပဒံ ဘာဝေထ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ ကတမာ စ ပဋိပဒါ တဏှက္ခယာယ သံဝတ္တတိ? ယဒိဒံ – သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကထံ ဘာဝိတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ ကထံ ဗဟုလီကတာ တဏှက္ခယာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ?

‘‘ဣဓ၊ ဥဒါယိ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ ဝိပုလံ မဟဂ္ဂတံ အပ္ပမာဏံ အဗျာပဇ္ဇံ [အဗျာပဇ္ဈံ (သီ. သျာ. ပီ.)]. တဿ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝယတော ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ ဝိပုလံ မဟဂ္ဂတံ အပ္ပမာဏံ အဗျာပဇ္ဇံ တဏှာ ပဟီယတိ. တဏှာယ ပဟာနာ ကမ္မံ ပဟီယတိ. ကမ္မဿ ပဟာနာ ဒုက္ခံ ပဟီယတိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ ဝိပုလံ မဟဂ္ဂတံ အပ္ပမာဏံ အဗျာပဇ္ဇံ. တဿ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝယတော ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ ဝိပုလံ မဟဂ္ဂတံ အပ္ပမာဏံ အဗျာပဇ္ဇံ တဏှာ ပဟီယတိ တဏှာယ ပဟာနာ ကမ္မံ ပဟီယတိ. ကမ္မဿ ပဟာနာ ဒုက္ခံ ပဟီယတိ. ဣတိ ခေါ၊ ဥဒါယိ၊ တဏှက္ခယာ ကမ္မက္ခယော၊ ကမ္မက္ခယာ ဒုက္ခက္ခယော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. တဏှာနိရောဓသုတ္တံ

၂၀၈. ‘‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ ယာ ပဋိပဒါ တဏှာနိရောဓာယ သံဝတ္တတိ၊ တံ မဂ္ဂံ တံ ပဋိပဒံ ဘာဝေထ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ ကတမာ စ ပဋိပဒါ တဏှာနိရောဓာယ သံဝတ္တတိ? ယဒိဒံ – သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ကထံ ဘာဝိတာ၊ စ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထံ ဗဟုလီကတာ တဏှာနိရောဓာယ သံဝတ္တန္တိ?

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ဘာဝိတာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဧဝံ ဗဟုလီကတာ တဏှာနိရောဓာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တံ

၂၀၉. ‘‘နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂံ ဒေသေဿာမိ၊ တံ သုဏာထ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယော မဂ္ဂေါ? ယဒိဒံ – သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကထံ ဘာဝိတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထံ ဗဟုလီကတာ နိဗ္ဗေဓာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ?

‘‘ဣဓ၊ ဥဒါယိ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ ဝိပုလံ မဟဂ္ဂတံ အပ္ပမာဏံ အဗျာပဇ္ဇံ. သော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝိတေန စိတ္တေန အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတိ၊ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ ဒေါသက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတိ၊ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ မောဟက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ ဝိပုလံ မဟဂ္ဂတံ အပ္ပမာဏံ အဗျာပဇ္ဇံ. သော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝိတေန စိတ္တေန အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတိ၊ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ ဒေါသက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတိ၊ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ မောဟက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတိ. ဧဝံ ဘာဝိတာ ခေါ၊ ဥဒါယိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဧဝံ ဗဟုလီကတာ နိဗ္ဗေဓာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဧကဓမ္မသုတ္တံ

၂၁၀. ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ယော ဧဝံ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော သံယောဇနီယာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ သံဝတ္တတိ၊ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ကထံ ဘာဝိတာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထံ ဗဟုလီကတာ သံယောဇနီယာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ?

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ဘာဝိတာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဧဝံ ဗဟုလီကတာ သံယောဇနီယာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

‘‘ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနီယာ ဓမ္မာ? စက္ခု၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနီယော ဓမ္မော. ဧတ္ထေတေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သံယောဇနဝိနိဗန္ဓာ အဇ္ဈောသာနာ။ပေ။ ဇိဝှါ သံယောဇနီယာ ဓမ္မာ. ဧတ္ထေတေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သံယောဇနဝိနိဗန္ဓာ အဇ္ဈောသာနာ။ပေ။ မနော သံယောဇနီယော ဓမ္မော. ဧတ္ထေတေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သံယောဇနဝိနိဗန္ဓာ အဇ္ဈောသာနာ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနီယာ ဓမ္မာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဥဒါယိသုတ္တံ

၂၁၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သုမ္ဘေသု ဝိဟရတိ သေတကံ နာမ သုမ္ဘာနံ နိဂမော. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယာဝ ဗဟုကတဉ္စ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတိ ပေမဉ္စ ဂါရဝေါ စ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. အဟဉှိ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗေ အဂါရိကဘူတော သမာနော အဗဟုကတော အဟောသိံ ဓမ္မေန [ဓမ္မေ (?)] အဗဟုကတော သံဃေန. သော ခွာဟံ ဘဂဝတိ ပေမဉ္စ ဂါရဝဉ္စ ဟိရိဉ္စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ သမ္ပဿမာနော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော. တဿ မေ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ – ‘ဣတိ ရူပံ၊ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော၊ ဣတိ ဝေဒနာ။ပေ။ ဣတိ သညာ။ ဣတိ သင်္ခါရာ။ ဣတိ ဝိညာဏံ၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော’တိ.

‘‘သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ သုညာဂါရဂတော ဣမေသံ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဥက္ကုဇ္ဇာဝကုဇ္ဇံ သမ္ပရိဝတ္တေန္တော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ. ဓမ္မော စ မေ၊ ဘန္တေ၊ အဘိသမိတော၊ မဂ္ဂေါ စ မေ ပဋိလဒ္ဓေါ၊ ယော မေ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တထာ တထာ ဝိဟရန္တံ တထတ္တာယ ဥပနေဿတိ ယထာဟံ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနိဿာမိ.

‘‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ ပဋိလဒ္ဓေါ၊ ယော မေ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တထာ တထာ ဝိဟရန္တံ တထတ္တာယ ဥပနေဿတိ ယထာဟံ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနိဿာမိ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ ပဋိလဒ္ဓေါ၊ ယော မေ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တထာ တထာ ဝိဟရန္တံ တထတ္တာယ ဥပနေဿတိ ယထာဟံ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနိဿာမိ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ မဂ္ဂေါ ပဋိလဒ္ဓေါ၊ ယော မေ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တထာ တထာ ဝိဟရန္တံ တထတ္တာယ ဥပနေဿတိ ယထာဟံ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနိဿာမီ’’တိ.

‘‘သာဓု သာဓု၊ ဥဒါယိ! ဧသော ဟိ တေ၊ ဥဒါယိ၊ မဂ္ဂေါ ပဋိလဒ္ဓေါ၊ ယော တေ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တထာ တထာ ဝိဟရန္တံ တထတ္တာယ ဥပနေဿတိ ယထာ တွံ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနိဿသီ’’တိ. ဒသမံ.

ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ တတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဗောဓာယ ဒေသနာ ဌာနာ၊ အယောနိသော စာပရိဟာနီ၊

ခယော နိရောဓော နိဗ္ဗေဓော၊ ဧကဓမ္မော ဥဒါယိနာတိ.

၄. နီဝရဏဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမကုသလသုတ္တံ

၂၁၂. ‘‘ယေ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ ကုသလာ ကုသလဘာဂိယာ ကုသလပက္ခိကာ၊ သဗ္ဗေ တေ အပ္ပမာဒမူလကာ အပ္ပမာဒသမောသရဏာ၊ အပ္ပမာဒေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. အပ္ပမတ္တဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ – သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေဿတိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဗဟုလီကရိဿတိ.