၁. ခေမာသုတ္တံ

၄၁၀. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ခေမာ ဘိက္ခုနီ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနာ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ သာကေတံ တောရဏဝတ္ထုသ္မိံ ဝါသံ ဥပဂတာ ဟောတိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော သာကေတာ သာဝတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တော၊ အန္တရာ စ သာကေတံ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ တောရဏဝတ္ထုသ္မိံ ဧကရတ္တိဝါသံ ဥပဂစ္ဆိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ တောရဏဝတ္ထုသ္မိံ တထာရူပံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ဇာန ယမဟံ အဇ္ဇ ပယိရုပါသေယျ’’န္တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဒေဝါ’’တိ ခေါ သော ပုရိသော ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ပဋိဿုတွာ ကေဝလကပ္ပံ တောရဏဝတ္ထုံ အာဟိဏ္ဍန္တော [အနွာဟိဏ္ဍန္တော (သီ.)] နာဒ္ဒသ တထာရူပံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ယံ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ပယိရုပါသေယျ. အဒ္ဒသာ ခေါ သော ပုရိသော ခေမံ ဘိက္ခုနိံ တောရဏဝတ္ထုသ္မိံ ဝါသံ ဥပဂတံ. ဒိသွာန ယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘နတ္ထိ ခေါ၊ ဒေဝ၊ တောရဏဝတ္ထုသ္မိံ တထာရူပေါ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ယံ ဒေဝေါ ပယိရုပါသေယျ. အတ္ထိ စ ခေါ၊ ဒေဝ၊ ခေမာ နာမ ဘိက္ခုနီ၊ တဿ ဘဂဝတော သာဝိကာ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. တဿာ ခေါ ပန အယျာယ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ပဏ္ဍိတာ၊ ဝိယတ္တာ မေဓာဝိနီ ဗဟုဿုတာ စိတ္တကထာ ကလျာဏပဋိဘာနာ’တိ. တံ ဒေဝေါ ပယိရုပါသတူ’’တိ.

အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ယေန ခေမာ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ခေမံ ဘိက္ခုနိံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ခေမံ ဘိက္ခုနိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အယျေ၊ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ ပနယျေ၊ န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘ဧတမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဗျာကတံ ဘဂဝတာ – ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အယျေ၊ ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ ပနယျေ၊ နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ. ‘‘ဧတမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဗျာကတံ ဘဂဝတာ – ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ.

‘‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အယျေ၊ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌာ သမာနာ – ‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပနယျေ၊ န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌာ သမာနာ – ‘ဧတမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဗျာကတံ ဘဂဝတာ – န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ နု ခေါ၊ အယျေ၊ ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌာ သမာနာ – ‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပနယျေ၊ နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌာ သမာနာ – ‘ဧတမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဗျာကတံ ဘဂဝတာ – နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကော နု ခေါ၊ အယျေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေနေတံ အဗျာကတံ ဘဂဝတာ’’’တိ?

‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ. ယထာ တေ ခမေယျ တထာ နံ ဗျာကရေယျာသိ. တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ တေ ကောစိ ဂဏကော ဝါ မုဒ္ဒိကော ဝါ သင်္ခါယကော ဝါ ယော ပဟောတိ ဂင်္ဂါယ ဝါလုကံ [ဝါလိကံ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဂဏေတုံ – ဧတ္တကာ [ဧတ္တိကာ (သီ.)] ဝါလုကာ ဣတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝါလုကသတာနိ ဣတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝါလုကသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝါလုကသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အယျေ’’. ‘‘အတ္ထိ ပန တေ ကောစိ ဂဏကော ဝါ မုဒ္ဒိကော ဝါ သင်္ခါယကော ဝါ ယော ပဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ဂဏေတုံ – ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကာနိ ဣတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတာနိ ဣတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အယျေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘မဟာယျေ၊ သမုဒ္ဒေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုပ္ပရိယောဂါဟော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေန ရူပေ တထာဂတံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ တံ ရူပံ တထာဂတဿ ပဟီနံ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝင်္ကတံ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မံ. ရူပသင်္ခါယဝိမုတ္တော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုပ္ပရိယောဂါဟော – သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒေါ. ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ.

‘‘ယာယ ဝေဒနာယ တထာဂတံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ၊ သာ ဝေဒနာ တထာဂတဿ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝင်္ကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ. ဝေဒနာသင်္ခါယဝိမုတ္တော၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုပ္ပရိယောဂါဟော – သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒေါ. ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ.

‘‘ယာယ သညာ တထာဂတံ။ပေ။ ယေဟိ သင်္ခါရေဟိ တထာဂတံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ၊ တေ သင်္ခါရာ တထာဂတဿ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝင်္ကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ. သင်္ခါရသင်္ခါယဝိမုတ္တော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုပ္ပရိယောဂါဟော – သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒေါ. ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ.

‘‘ယေန ဝိညာဏေ တထာဂတံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ တံ ဝိညာဏံ တထာဂတဿ ပဟီနံ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝင်္ကတံ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မံ. ဝိညာဏသင်္ခါယဝိမုတ္တော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုပ္ပရိယောဂါဟော – သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒေါ. ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတီ’’တိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ခေမာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ခေမံ ဘိက္ခုနိံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော အပရေန သမယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ မယာ – ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘ဧတမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဗျာကတံ မယာ – ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ မယာ – ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘ဧတမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဗျာကတံ မယာ – ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ မယာ – ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝဒေသိ။ပေ။. ‘‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘‘‘ဧတမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဗျာကတံ မယာ – နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝဒေသိ. ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော၊ ယေနေတံ အဗျာကတံ ဘဂဝတာ’’တိ?

‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ. ယထာ တေ ခမေယျ တထာ နံ ဗျာကရေယျာသိ. တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ တေ ကောစိ ဂဏကော ဝါ မုဒ္ဒိကော ဝါ သင်္ခါယကော ဝါ ယော ပဟောတိ ဂင်္ဂါယ ဝါလုကံ ဂဏေတုံ – ဧတ္တကာ ဝါလုကာ ဣတိ ဝါ။ပေ။ ဧတ္တကာနိ ဝါလုကသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘အတ္ထိ ပန တေ ကောစိ ဂဏကော ဝါ မုဒ္ဒိကော ဝါ သင်္ခါယကော ဝါ ယော ပဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ဂဏေတုံ – ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကာနိ ဣတိ ဝါ။ပေ။ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘မဟာ၊ ဘန္တေ၊ သမုဒ္ဒေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုပ္ပရိယောဂါဟော. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေန ရူပေန တထာဂတံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ၊ တံ ရူပံ တထာဂတဿ ပဟီနံ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝင်္ကတံ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မံ. ရူပသင်္ခါယဝိမုတ္တော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုပ္ပရိယောဂါဟော – သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒေါ. ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ။ပေ။ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ. ယာယ ဝေဒနာယ။ပေ။ ယာယ သညာယ။ပေ။ ယေဟိ သင်္ခါရေဟိ။ပေ။’’.

‘‘ယေန ဝိညာဏေန တထာဂတံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ၊ တံ ဝိညာဏံ တထာဂတဿ ပဟီနံ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝင်္ကတံ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မံ. ဝိညာဏသင်္ခါယဝိမုတ္တော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုပ္ပရိယောဂါဟော – သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒေါ. ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတိ၊ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဥပေတီ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယတြ ဟိ နာမ သတ္ထု စေဝ [သတ္ထုနော စေဝ (သီ.)] သာဝိကာယ စ အတ္ထေန အတ္ထော ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနံ သံသန္ဒိဿတိ၊ သမေဿတိ၊ န ဝိရောဓယိဿတိ [ဝိဟာယိဿတိ (သီ. သျာ. ကံ.)၊ ဝိဂါယိဿတိ (က.)] ယဒိဒံ အဂ္ဂပဒသ္မိံ. ဧကမိဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမယံ ခေမံ ဘိက္ခုနိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ အပုစ္ဆိံ. သာပိ မေ အယျာ ဧတေဟိ ပဒေဟိ ဧတေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဧတမတ္ထံ ဗျာကာသိ၊ သေယျထာပိ ဘဂဝါ. အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယတြ ဟိ နာမ သတ္ထု စေဝ သာဝိကာယ စ အတ္ထေန အတ္ထော ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနံ သံသန္ဒိဿတိ၊ သမေဿတိ၊ န ဝိရောဓယိဿတိ ယဒိဒံ အဂ္ဂပဒသ္မိံ. ဟန္ဒ ဒါနိ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဂစ္ဆာမ. ဗဟုကိစ္စာ မယံ ဗဟုကရဏီယာ’’တိ. ‘‘ယဿ ဒါနိ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ကာလံ မညသီ’’တိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမီတိ. ပဌမံ.