၁၃. ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ

၁. ဝေသာလီသုတ္တံ

၁၂၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နော ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ? ကော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီ’’တိ?

‘‘သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. တဿ တံ အဘိနန္ဒတော အဘိဝဒတော အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ တဒုပါဒါနံ. သဥပါဒါနော၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု နော ပရိနိဗ္ဗာယတိ။ပေ။ သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ပေ။ သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. တဿ တံ အဘိနန္ဒတော အဘိဝဒတော အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ တဒုပါဒါနံ. သဥပါဒါနော၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု နော ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဟေတု၊ အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နော ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ.

‘‘သန္တိ စ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ၊ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. တဿ တံ အနဘိနန္ဒတော အနဘိဝဒတော အနဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော န တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ၊ န တဒုပါဒါနံ. အနုပါဒါနော၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ပရိနိဗ္ဗာယတိ။ပေ။ သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ပေ။ သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ၊ တဿ တံ အနဘိနန္ဒတော အနဘိဝဒတော အနဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော. န တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ၊ န တဒုပါဒါနံ. အနုပါဒါနော၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဝဇ္ဇီသုတ္တံ

၁၂၅. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝဇ္ဇီသု ဝိဟရတိ ဟတ္ထိဂါမေ. အထ ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဟတ္ထိဂါမကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဟတ္ထိဂါမကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နော ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ? ကော ပန၊ ဘန္တေ ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီ’’တိ? (ယထာ ပုရိမသုတ္တန္တံ၊ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ). အယံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ. ဒုတိယံ.

၃. နာဠန္ဒသုတ္တံ

၁၂၆. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ နာဠန္ဒာယံ ဝိဟရတိ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ. အထ ခေါ၊ ဥပါလိ ဂဟပတိ၊ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ၊ ဥပါလိ ဂဟပတိ၊ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နော ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ? ကော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီ’’တိ? (ယထာ ပုရိမသုတ္တန္တံ၊ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ). အယံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ. တတိယံ.

၄. ဘာရဒွါဇသုတ္တံ

၁၂၇. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇော ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ ရာဇာ ဥဒေနော ယေနာယသ္မာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ဥဒေနော အာယသ္မန္တံ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေနိမေ ဒဟရာ ဘိက္ခူ သုသူ [သုသု (သီ. က.)] ကာဠကေသာ ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတာ ပဌမေန ဝယသာ အနိကီဠိတာဝိနော ကာမေသု ယာဝဇီဝံ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တိ၊ အဒ္ဓါနဉ္စ အာပါဒေန္တီ’’တိ? ‘‘ဝုတ္တံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန – ‘ဧထ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတုမတ္တီသု မာတုစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေထ၊ ဘဂိနိမတ္တီသု ဘဂိနိစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေထ၊ ဓီတုမတ္တီသု ဓီတုစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေထာ’တိ. အယံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဟေတု၊ အယံ ပစ္စယော ယေနိမေ ဒဟရာ ဘိက္ခူ သုသူ ကာဠကေသာ ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတာ ပဌမေန ဝယသာ အနိကီဠိတာဝိနော ကာမေသု ယာဝဇီဝံ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တိ၊ အဒ္ဓါနဉ္စ အာပါဒေန္တီ’’တိ.

‘‘လောလံ [လောဠံ (သျာ. ကံ.)] ခေါ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ စိတ္တံ. အပ္ပေကဒါ မာတုမတ္တီသုပိ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဘဂိနိမတ္တီသုပိ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဓီတုမတ္တီသုပိ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ အညော စ ဟေတု၊ အညော စ ပစ္စယော ယေနိမေ ဒဟရာ ဘိက္ခူ သုသူ ကာဠကေသာ။ပေ။ အဒ္ဓါနဉ္စ အာပါဒေန္တီ’’တိ?

‘‘ဝုတ္တံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန – ‘ဧထ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမမေဝ ကာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တံ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခထ – အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော မံသံ နှာရု [နဟာရု (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ [အဋ္ဌိမိဉ္ဇာ (သီ.)] ဝက္ကံ ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖါသံ အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တ’န္တိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဟေတု၊ အယံ ပစ္စယော ယေနိမေ ဒဟရာ ဘိက္ခူ သုသူ ကာဠကေသာ။ပေ။ အဒ္ဓါနဉ္စ အာပါဒေန္တီ’’တိ. ‘‘ယေ တေ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ ဘိက္ခူ ဘာဝိတကာယာ ဘာဝိတသီလာ ဘာဝိတစိတ္တာ ဘာဝိတပညာ၊ တေသံ တံ သုကရံ ဟောတိ. ယေ စ ခေါ တေ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ ဘိက္ခူ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ၊ တေသံ တံ ဒုက္ကရံ ဟောတိ. အပ္ပေကဒါ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ အသုဘတော မနသိ ကရိဿာမီတိ [မနသိ ကရိဿာမာတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] သုဘတောဝ [သုဘတော ဝါ (သီ.)၊ သုဘတော စ (သျာ. ကံ.)] အာဂစ္ဆတိ. အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ အညော စ ခေါ ဟေတု အညော စ ပစ္စယော ယေနိမေ ဒဟရာ ဘိက္ခူ သုသူ ကာဠကေသာ။ပေ။ အဒ္ဓါနဉ္စ အာပါဒေန္တီ’’တိ?

‘‘ဝုတ္တံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန – ‘ဧထ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ ဝိဟရထ. စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ မာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟိနော အဟုဝတ္ထ၊ မာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟိနော. ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇထ. ရက္ခထ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇထ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ပေ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ မာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟိနော အဟုဝတ္ထ၊ မာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟိနော. ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇထ. ရက္ခထ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇထာ’တိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေနိမေ ဒဟရာ ဘိက္ခူ သုသူ ကာဠကေသာ ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတာ ပဌမေန ဝယသာ အနိကီဠိတာဝိနော ကာမေသု ယာဝဇီဝံ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တိ၊ အဒ္ဓါနဉ္စ အာပါဒေန္တီ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ [ယာဝ သုဘာသိတမိဒံ (သီ.)]၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. ဧသောဝ ခေါ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ ဟေတု၊ ဧသ ပစ္စယော ယေနိမေ ဒဟရာ ဘိက္ခူ သုသူ ကာဠကေသာ ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတာ ပဌမေန ဝယသာ အနိကီဠိတာဝိနော ကာမေသု ယာဝဇီဝံ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တိ၊ အဒ္ဓါနဉ္စ အာပါဒေန္တီတိ. အဟမ္ပိ ခေါ၊ ဘော [အဟမ္ပိ ဘော (သီ. ပီ.)] ဘာရဒွါဇ၊ ယသ္မိံ သမယေ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန၊ အရက္ခိတာယ ဝါစာယ၊ အရက္ခိတေန စိတ္တေန၊ အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ၊ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ အန္တေပုရံ ပဝိသာမိ၊ အတိဝိယ မံ တသ္မိံ သမယေ လောဘဓမ္မာ ပရိသဟန္တိ. ယသ္မိဉ္စ ခွာဟံ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ သမယေ ရက္ခိတေနေဝ ကာယေန၊ ရက္ခိတာယ ဝါစာယ၊ ရက္ခိတေန စိတ္တေန၊ ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာ၊ သံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ အန္တေပုရံ ပဝိသာမိ၊ န မံ တထာ တသ္မိံ သမယေ လောဘဓမ္မာ ပရိသဟန္တိ. အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ! သေယျထာပိ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ နိက္ကုဇ္ဇိတံ [နိကုဇ္ဇိတံ (ပီ.)] ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ၊ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ၊ ဧဝမေဝံ ဘောတာ ဘာရဒွါဇေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ၊ ဘော ဘာရဒွါဇ၊ တံ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မဉ္စ၊ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဘာရဒွါဇော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. သောဏသုတ္တံ

၁၂၈. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ သောဏော ဂဟပတိပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သောဏော ဂဟပတိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နော ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ? ကော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီ’’တိ? (ယထာ ပုရိမသုတ္တန္တံ၊ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ). အယံ ခေါ၊ သောဏ၊ ဟေတု၊ အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဃောသိတသုတ္တံ

၁၂၉. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ ဃောသိတော ဂဟပတိ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဃောသိတော ဂဟပတိ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘ဓာတုနာနတ္တံ၊ ဓာတုနာနတ္တ’န္တိ၊ ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဓာတုနာနတ္တံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ’’တိ? ‘‘သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စက္ခုဓာတု၊ ရူပါ စ မနာပါ၊ စက္ခုဝိညာဏဉ္စ သုခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စက္ခုဓာတု၊ ရူပါ စ အမနာပါ၊ စက္ခုဝိညာဏဉ္စ ဒုက္ခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စက္ခုဓာတု၊ ရူပါ စ မနာပါ ဥပေက္ခာဝေဒနိယာ၊ စက္ခုဝိညာဏဉ္စ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ။ပေ။ သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဇိဝှါဓာတု၊ ရသာ စ မနာပါ၊ ဇိဝှါဝိညာဏဉ္စ သုခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဇိဝှါဓာတု၊ ရသာ စ အမနာပါ၊ ဇိဝှါဝိညာဏဉ္စ ဒုက္ခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဇိဝှါဓာတု၊ ရသာ စ ဥပေက္ခာဝေဒနိယာ၊ ဇိဝှါဝိညာဏဉ္စ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ။ပေ။ သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မနောဓာတု၊ ဓမ္မာ စ မနာပါ၊ မနောဝိညာဏဉ္စ သုခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မနောဓာတု၊ ဓမ္မာ စ အမနာပါ၊ မနောဝိညာဏဉ္စ ဒုက္ခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မနောဓာတု၊ ဓမ္မာ စ ဥပေက္ခာဝေဒနိယာ၊ မနောဝိညာဏဉ္စ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဓာတုနာနတ္တံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တံ

၁၃၀. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော အဝန္တီသု ဝိဟရတိ ကုရရဃရေ [ကုလဃရေ (သျာ. က.)] ပပါတေ [ပဝတ္တေ (သီ. ပီ.)၊ သမ္ပဝတ္တေ (သျာ. ကံ. က.) ဧတ္ထေဝ အဋ္ဌမပိဋ္ဌေပိ] ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ ဟာလိဒ္ဒိကာနိ [ဟာလိဒ္ဒကာနိ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဂဟပတိ ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဟာလိဒ္ဒိကာနိ ဂဟပတိ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝုတ္တမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ – ‘ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ၊ ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တ’န္တိ. ကထံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ၊ ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တ’’န္တိ? ‘‘ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ‘မနာပံ ဣတ္ထေတ’န္တိ ပဇာနာတိ စက္ခုဝိညာဏံ သုခဝေဒနိယဉ္စ [သုခဝေဒနိယံ၊ သုခဝေဒနိယံ (သီ. ပီ.)၊ သုခဝေဒနိယဉ္စ၊ သုခဝေဒနိယံ (သျာ. ကံ. က.) ဧဝံ ‘‘ဒုက္ခဝေဒနိယဉ္စ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဉ္စာ’’တိ ပဒေသုပိ. အဋ္ဌကထာဋီကာ ဩလောကေတဗ္ဗာ]. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ. စက္ခုနာ ခေါ ပနေဝ [ပနေဝံ (သျာ. ကံ. က.)] ရူပံ ဒိသွာ ‘အမနာပံ ဣတ္ထေတ’န္တိ ပဇာနာတိ စက္ခုဝိညာဏံ ဒုက္ခဝေဒနိယဉ္စ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. စက္ခုနာ ခေါ ပနေဝ ရူပံ ဒိသွာ ‘ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ [ဥပေက္ခာဝေဒနိယံ (က.)] ဣတ္ထေတ’န္တိ ပဇာနာတိ စက္ခုဝိညာဏံ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဉ္စ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ပေ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ပေ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ‘မနာပံ ဣတ္ထေတ’န္တိ ပဇာနာတိ မနောဝိညာဏံ သုခဝေဒနိယဉ္စ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ. မနသာ ခေါ ပနေဝ ဓမ္မံ ဝိညာယ ‘အမနာပံ ဣတ္ထေတ’န္တိ ပဇာနာတိ မနောဝိညာဏံ ဒုက္ခဝေဒနိယဉ္စ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. မနသာ ခေါ ပနေဝ ဓမ္မံ ဝိညာယ ‘ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ ဣတ္ထေတ’န္တိ ပဇာနာတိ မနောဝိညာဏံ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဉ္စ. ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ၊ ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တ’’န္တိ. သတ္တမံ.

၈. နကုလပိတုသုတ္တံ

၁၃၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဘဂ္ဂေသု ဝိဟရတိ သုသုမာရဂိရေ ဘေသကဠာဝနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ နကုလပိတာ ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ နကုလပိတာ ဂဟပတိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နော ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ? ကော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီ’’တိ? ‘‘သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. တဿ တံ အဘိနန္ဒတော အဘိဝဒတော အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ တဒုပါဒါနံ. သဥပါဒါနော၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု နော ပရိနိဗ္ဗာယတိ။ပေ။ သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ပေ။ သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. တဿ တံ အဘိနန္ဒတော အဘိဝဒတော အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ တဒုပါဒါနံ. သဥပါဒါနော၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု နော ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နော ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ’’.

‘‘သန္တိ စ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခုနာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. တဿ တံ အနဘိနန္ဒတော အနဘိဝဒတော အနဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော န တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ၊ န တဒုပါဒါနံ. အနုပါဒါနော၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ပရိနိဗ္ဗာယတိ။ပေ။ သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ပေ။ သန္တိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ. တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. တဿ တံ နာဘိနန္ဒတော နာဘိဝဒတော အနဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော န တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ န တဒုပါဒါနံ. အနုပါဒါနော၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဟေတု၊ အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. လောဟိစ္စသုတ္တံ

၁၃၂. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော အဝန္တီသု ဝိဟရတိ မက္ကရကတေ [မက္ကရကဋေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] အရညကုဋိကာယံ. အထ ခေါ လောဟိစ္စဿ ဗြာဟ္မဏဿ သမ္ဗဟုလာ အန္တေဝါသိကာ ကဋ္ဌဟာရကာ မာဏဝကာ ယေနာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ အရညကုဋိကာ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိတော ပရိတော ကုဋိကာယ အနုစင်္ကမန္တိ အနုဝိစရန္တိ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကာနိစိ ကာနိစိ သေလေယျကာနိ ကရောန္တိ [သေလိဿကာနိ ကရောန္တာ (သီ.)] – ‘‘ဣမေ ပန မုဏ္ဍကာ သမဏကာ ဣဗ္ဘာ ကဏှာ [ကိဏှာ (သီ. ပီ.)] ဗန္ဓုပါဒါပစ္စာ၊ ဣမေသံ ဘရတကာနံ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ဝိဟာရာ နိက္ခမိတွာ တေ မာဏဝကေ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မာ မာဏဝကာ သဒ္ဒမကတ္ထ၊ ဓမ္မံ ဝေါ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ တေ မာဏဝကာ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေ မာဏဝကေ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘သီလုတ္တမာ ပုဗ္ဗတရာ အဟေသုံ၊

တေ ဗြာဟ္မဏာ ယေ ပုရာဏံ သရန္တိ၊

ဂုတ္တာနိ ဒွါရာနိ သုရက္ခိတာနိ၊

အဟေသုံ တေသံ အဘိဘုယျ ကောဓံ.

‘‘ဓမ္မေ စ ဈာနေ စ ရတာ အဟေသုံ၊

တေ ဗြာဟ္မဏာ ယေ ပုရာဏံ သရန္တိ၊

ဣမေ စ ဝေါက္ကမ္မ ဇပါမသေတိ၊

ဂေါတ္တေန မတ္တာ ဝိသမံ စရန္တိ.

‘‘ကောဓာဘိဘူတာ ပုထုအတ္တဒဏ္ဍာ [ကောဓာဘိဘူတာသုပုထုတ္တဒဏ္ဍာ (သျာ. ကံ. က.)]၊

ဝိရဇ္ဇမာနာ သတဏှာတဏှေသု၊

အဂုတ္တဒွါရဿ ဘဝန္တိ မောဃာ၊

သုပိနေဝ လဒ္ဓံ ပုရိသဿ ဝိတ္တံ.

‘‘အနာသကာ ထဏ္ဍိလသာယိကာ စ၊

ပါတော သိနာနဉ္စ တယော စ ဝေဒါ.

‘‘ခရာဇိနံ ဇဋာပင်္ကော၊ မန္တာ သီလဗ္ဗတံ တပေါ၊

ကုဟနာ ဝင်္ကဒဏ္ဍာ စ၊ ဥဒကာစမနာနိ စ.

‘‘ဝဏ္ဏာ ဧတေ ဗြာဟ္မဏာနံ၊ ကတာ ကိဉ္စိက္ခဘာဝနာ၊

စိတ္တဉ္စ သုသမာဟိတံ၊ ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ၊

အခိလံ သဗ္ဗဘူတေသု၊ သော မဂ္ဂေါ ဗြဟ္မပတ္တိယာ’’တိ.

အထ ခေါ တေ မာဏဝကာ ကုပိတာ အနတ္တမနာ ယေန လောဟိစ္စော ဗြာဟ္မဏော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ လောဟိစ္စံ ဗြာဟ္မဏံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယဂ္ဃေ! ဘဝံ ဇာနေယျ၊ သမဏော မဟာကစ္စာနော ဗြာဟ္မဏာနံ မန္တေ [မန္တံ (က.)] ဧကံသေန အပဝဒတိ၊ ပဋိက္ကောသတီ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ လောဟိစ္စော ဗြာဟ္မဏော ကုပိတော အဟောသိ အနတ္တမနော. အထ ခေါ လောဟိစ္စဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ ပန မေတံ ပတိရူပံ ယောဟံ အညဒတ္ထု မာဏဝကာနံယေဝ သုတွာ သမဏံ မဟာကစ္စာနံ အက္ကောသေယျံ [အက္ကောသေယျံ ဝိရုဇ္ဈေယျံ (သျာ. ကံ. က.)] ပရိဘာသေယျံ. ယံနူနာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ.

အထ ခေါ လောဟိစ္စော ဗြာဟ္မဏော တေဟိ မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ မဟာကစ္စာနေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ လောဟိစ္စော ဗြာဟ္မဏော အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာဂမံသု နု ခွိဓ၊ ဘော ကစ္စာန၊ အမှာကံ သမ္ဗဟုလာ အန္တေဝါသိကာ ကဋ္ဌဟာရကာ မာဏဝကာ’’တိ? ‘‘အာဂမံသု ခွိဓ တေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သမ္ဗဟုလာ အန္တေဝါသိကာ ကဋ္ဌဟာရကာ မာဏဝကာ’’တိ. ‘‘အဟု ပန ဘောတော ကစ္စာနဿ တေဟိ မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ကောစိဒေဝ ကထာသလ္လာပေါ’’တိ? ‘‘အဟု ခေါ မေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တေဟိ မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ကောစိဒေဝ ကထာသလ္လာပေါ’’တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန ဘောတော ကစ္စာနဿ တေဟိ မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ အဟောသိ ကထာသလ္လာပေါ’’တိ? ‘‘ဧဝံ ခေါ မေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တေဟိ မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ အဟောသိ ကထာသလ္လာပေါ –

‘‘သီလုတ္တမာ ပုဗ္ဗတရာ အဟေသုံ၊

တေ ဗြာဟ္မဏာ ယေ ပုရာဏံ သရန္တိ၊။ပေ။၊

အခိလံ သဗ္ဗဘူတေသု၊

သော မဂ္ဂေါ ဗြဟ္မပတ္တိယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ ခေါ မေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တေဟိ မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ အဟောသိ ကထာသလ္လာပေါ’’တိ.

‘‘‘အဂုတ္တဒွါရော’တိ [အဂုတ္တဒွါရော အဂုတ္တဒွါရောတိ (က.)] ဘဝံ ကစ္စာနော အာဟ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘော ကစ္စာန၊ အဂုတ္တဒွါရော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧကစ္စော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ [အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ (သျာ. ကံ. ပီ. က.) ဥပရိ အာသီဝိသဝဂ္ဂေ အဝဿုတသုတ္တေ ပန ‘‘အနုပဋ္ဌိတကာယဿတီ’’တွေဝ သဗ္ဗတ္ထ ဒိဿတိ] စ ဝိဟရတိ၊ ပရိတ္တစေတသော တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ အဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ စ ဓမ္မေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ၊ ပရိတ္တစေတသော တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အဂုတ္တဒွါရော ဟောတီ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ကစ္စာန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ကစ္စာန! ယာဝဉ္စိဒံ ဘောတာ ကစ္စာနေန အဂုတ္တဒွါရောဝ သမာနော အဂုတ္တဒွါရောတိ အက္ခာတော.

‘‘‘ဂုတ္တဒွါရော’တိ ဘဝံ ကစ္စာနော အာဟ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘော ကစ္စာန၊ ဂုတ္တဒွါရော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ရူပေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ၊ အပ္ပမာဏစေတသော တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ပိယရူပေ ဓမ္မေ နာဓိမုစ္စတိ၊ အပ္ပိယရူပေ ဓမ္မေ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌိတကာယဿတိ စ ဝိဟရတိ၊ အပ္ပမာဏစေတသော တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဂုတ္တဒွါရော ဟောတီ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ကစ္စာန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ကစ္စာန! ယာဝဉ္စိဒံ ဘောတာ ကစ္စာနေန ဂုတ္တဒွါရောဝ သမာနော ဂုတ္တဒွါရောတိ အက္ခာတော. အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ကစ္စာန၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ကစ္စာန! သေယျထာပိ၊ ဘော ကစ္စာန၊ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ၊ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ၊ ဧဝမေဝံ ဘောတာ ကစ္စာနေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ၊ ဘော ကစ္စာန၊ တံ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မဉ္စ၊ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ကစ္စာနော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတံ. ယထာ စ ဘဝံ ကစ္စာနော မက္ကရကတေ ဥပါသကကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ၊ ဧဝမေဝ လောဟိစ္စကုလံ ဥပသင်္ကမတု. တတ္ထ ယေ မာဏဝကာ ဝါ မာဏဝိကာ ဝါ ဘဝန္တံ ကစ္စာနံ အဘိဝါဒေဿန္တိ ပစ္စုဋ္ဌိဿန္တိ အာသနံ ဝါ ဥဒကံ ဝါ ဒဿန္တိ၊ တေသံ တံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဝေရဟစ္စာနိသုတ္တံ

၁၃၃. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ကာမဏ္ဍာယံ ဝိဟရတိ တောဒေယျဿ ဗြာဟ္မဏဿ အမ္ဗဝနေ. အထ ခေါ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ အန္တေဝါသီ မာဏဝကော ယေနာယသ္မာ ဥဒါယီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ ဥဒါယိနာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ မာဏဝကံ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ သော မာဏဝကော အာယသ္မတာ ဥဒါယိနာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာ ဗြာဟ္မဏီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တံ ဗြာဟ္မဏိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယဂ္ဃေ၊ ဘောတိ၊ ဇာနေယျာသိ [ဘောတိ ဇာနေယျ (သီ. ပီ. က.)၊ ဘောတီ ဇာနေယျ (သျာ. ကံ.)]! သမဏော ဥဒါယီ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ၊ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီ’’တိ.

‘‘တေန ဟိ တွံ၊ မာဏဝက၊ မမ ဝစနေန သမဏံ ဥဒါယိံ နိမန္တေဟိ သွာတနာယ ဘတ္တေနာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ ဘောတီ’’တိ ခေါ သော မာဏဝကော ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ ဥဒါယီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဓိဝါသေတု ကိရ၊ ဘဝံ၊ ဥဒါယိ၊ အမှာကံ အာစရိယဘရိယာယ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ သွာတနာယ ဘတ္တ’’န္တိ. အဓိဝါသေသိ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ တုဏှီဘာဝေန. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာ ဗြာဟ္မဏီ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ. အထ ခေါ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာ ဗြာဟ္မဏီ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ ပါဒုကာ အာရောဟိတွာ ဥစ္စေ အာသနေ နိသီဒိတွာ သီသံ ဩဂုဏ္ဌိတွာ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဏ၊ သမဏ၊ ဓမ္မ’’န္တိ. ‘‘ဘဝိဿတိ၊ ဘဂိနိ၊ သမယော’’တိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမိ [ပက္ကာမိ (သျာ. ကံ. ပီ.)].

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သော မာဏဝကော ယေနာယသ္မာ ဥဒါယီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ ဥဒါယိနာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ မာဏဝကံ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သော မာဏဝကော အာယသ္မတာ ဥဒါယိနာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာ ဗြာဟ္မဏီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တံ ဗြာဟ္မဏိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယဂ္ဃေ၊ ဘောတိ၊ ဇာနေယျာသိ! သမဏော ဥဒါယီ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ၊ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီ’’တိ.

‘‘ဧဝမေဝံ ပန တွံ၊ မာဏဝက၊ သမဏဿ ဥဒါယိဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသသိ. သမဏော ပနုဒါယီ ‘ဘဏ၊ သမဏ၊ ဓမ္မ’န္တိ ဝုတ္တော သမာနော ‘ဘဝိဿတိ၊ ဘဂိနိ၊ သမယော’တိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကန္တော’’တိ. ‘‘တထာ ဟိ ပန တွံ၊ ဘောတိ၊ ပါဒုကာ အာရောဟိတွာ ဥစ္စေ အာသနေ နိသီဒိတွာ သီသံ ဩဂုဏ္ဌိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘ဘဏ၊ သမဏ၊ ဓမ္မ’န္တိ. ဓမ္မဂရုနော ဟိ တေ ဘဝန္တော ဓမ္မဂါရဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ တွံ၊ မာဏဝက၊ မမ ဝစနေန သမဏံ ဥဒါယိံ နိမန္တေဟိ သွာတနာယ ဘတ္တေနာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘောတီ’’တိ ခေါ သော မာဏဝကော ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ ဥဒါယီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဓိဝါသေတု ကိရ ဘဝံ ဥဒါယီ အမှာကံ အာစရိယဘရိယာယ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ သွာတနာယ ဘတ္တ’’န္တိ. အဓိဝါသေသိ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ တုဏှီဘာဝေန.

အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာ ဗြာဟ္မဏီ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ. အထ ခေါ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာ ဗြာဟ္မဏီ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ ပါဒုကာ ဩရောဟိတွာ နီစေ အာသနေ နိသီဒိတွာ သီသံ ဝိဝရိတွာ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိသ္မိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သတိ အရဟန္တော သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ၊ ကိသ္မိံ အသတိ အရဟန္တော သုခဒုက္ခံ န ပညပေန္တီ’’တိ?

‘‘စက္ခုသ္မိံ ခေါ၊ ဘဂိနိ၊ သတိ အရဟန္တော သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ၊ စက္ခုသ္မိံ အသတိ အရဟန္တော သုခဒုက္ခံ န ပညပေန္တိ။ပေ။ ဇိဝှါယ သတိ အရဟန္တော သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ၊ ဇိဝှါယ အသတိ အရဟန္တော သုခဒုက္ခံ န ပညပေန္တိ။ပေ။. မနသ္မိံ သတိ အရဟန္တော သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ၊ မနသ္မိံ အသတိ အရဟန္တော သုခဒုက္ခံ န ပညပေန္တီ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဝေရဟစ္စာနိဂေါတ္တာ ဗြာဟ္မဏီ အာယသ္မန္တံ ဥဒါယိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ! သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ၊ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ၊ ဧဝမေဝံ အယျေန ဥဒါယိနာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ၊ အယျ ဥဒါယိ၊ တံ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မဉ္စ၊ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသိကံ မံ အယျော ဥဒါယီ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ဒသမံ.

ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ တေရသမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဝေသာလီ ဝဇ္ဇိ နာဠန္ဒာ၊ ဘာရဒွါဇ သောဏော စ ဃောသိတော၊

ဟာလိဒ္ဒိကော နကုလပိတာ၊ လောဟိစ္စော ဝေရဟစ္စာနီတိ.