၃. တတိယဝဂ္ဂေါ

၁. သမ္ဗဟုလသုတ္တံ

၁၅၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ သိလာဝတိယံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနော ပဟိတတ္တာ ဝိဟရန္တိ. အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ မဟန္တေန ဇဋဏ္ဍုဝေန အဇိနက္ခိပနိဝတ္ထော ဇိဏ္ဏော ဂေါပါနသိဝင်္ကော ဃုရုဃုရုပဿာသီ ဥဒုမ္ဗရဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒဟရာ ဘဝန္တော ပဗ္ဗဇိတာ သုသူ ကာဠကေသာ ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတာ ပဌမေန ဝယသာ အနိက္ကီဠိတာဝိနော ကာမေသု. ဘုဉ္ဇန္တု ဘဝန္တော မာနုသကေ ကာမေ. မာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဟိတွာ ကာလိကံ အနုဓာဝိတ္ထာ’’တိ. ‘‘န ခေါ မယံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဟိတွာ ကာလိကံ အနုဓာဝါမ. ကာလိကဉ္စ ခေါ မယံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဟိတွာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ အနုဓာဝါမ. ကာလိကာ ဟိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. သန္ဒိဋ္ဌိကော အယံ ဓမ္မော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ မာရော ပါပိမာ သီသံ ဩကမ္ပေတွာ ဇိဝှံ နိလ္လာလေတွာ တိဝိသာခံ နလာဋေ နလာဋိကံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနော ပဟိတတ္တာ ဝိဟရာမ. အထ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အညတရော ဗြာဟ္မဏော မဟန္တေန ဇဋဏ္ဍုဝေန အဇိနက္ခိပနိဝတ္ထော ဇိဏ္ဏော ဂေါပါနသိဝင်္ကော ဃုရုဃုရုပဿာသီ ဥဒုမ္ဗရဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ယေန မယံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အမှေ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒဟရာ ဘဝန္တော ပဗ္ဗဇိတာ သုသူ ကာဠကေသာ ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတာ ပဌမေန ဝယသာ အနိက္ကီဠိတာဝိနော ကာမေသု. ဘုဉ္ဇန္တု ဘဝန္တော မာနုသကေ ကာမေ. မာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဟိတွာ ကာလိကံ အနုဓာဝိတ္ထာ’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ မယံ၊ ဘန္တေ၊ တံ ဗြာဟ္မဏံ ဧတဒဝေါစုမှ – ‘န ခေါ မယံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဟိတွာ ကာလိကံ အနုဓာဝါမ. ကာလိကဉ္စ ခေါ မယံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဟိတွာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ အနုဓာဝါမ. ကာလိကာ ဟိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. သန္ဒိဋ္ဌိကော အယံ ဓမ္မော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ သော ဗြာဟ္မဏော သီသံ ဩကမ္ပေတွာ ဇိဝှံ နိလ္လာလေတွာ တိဝိသာခံ နလာဋေ နလာဋိကံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ပက္ကန္တော’’တိ.

‘‘နေသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြာဟ္မဏော. မာရော ဧသော ပါပိမာ တုမှာကံ ဝိစက္ခုကမ္မာယ အာဂတော’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ယော ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ ယတောနိဒါနံ၊

ကာမေသု သော ဇန္တု ကထံ နမေယျ၊

ဥပဓိံ ဝိဒိတွာ သင်္ဂေါတိ လောကေ၊

တဿေဝ ဇန္တု ဝိနယာယ သိက္ခေ’’တိ.

၂. သမိဒ္ဓိသုတ္တံ

၁၅၈. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ သိလာဝတိယံ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သမိဒ္ဓိဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယဿ မေ သတ္ထာ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယွာဟံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတော. လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယဿ မေ သဗြဟ္မစာရိနော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ’’တိ. အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ အာယသ္မတော သမိဒ္ဓိဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ယေနာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတော သမိဒ္ဓိဿ အဝိဒူရေ မဟန္တံ ဘယဘေရဝံ သဒ္ဒမကာသိ၊ အပိဿုဒံ ပထဝီ မညေ ဥန္ဒြီယတိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော အာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရာမိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယဿ မေ သတ္ထာ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယွာဟံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတော. လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယဿ မေ သဗြဟ္မစာရိနော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ’တိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ အဝိဒူရေ မဟာဘယဘေရဝသဒ္ဒေါ အဟောသိ၊ အပိဿုဒံ ပထဝီ မညေ ဥန္ဒြီယတီ’’တိ.

‘‘နေသာ၊ သမိဒ္ဓိ၊ ပထဝီ ဥန္ဒြီယတိ. မာရော ဧသော ပါပိမာ တုယှံ ဝိစက္ခုကမ္မာယ အာဂတော. ဂစ္ဆ တွံ၊ သမိဒ္ဓိ၊ တတ္ထေဝ အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရာဟီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ တတ္ထေဝ အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟာသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မတော သမိဒ္ဓိဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ။ပေ။ ဒုတိယမ္ပိ ခေါ မာရော ပါပိမာ အာယသ္မတော သမိဒ္ဓိဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ။ပေ။ အပိဿုဒံ ပထဝီ မညေ ဥန္ဒြီယတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ မာရံ ပါပိမန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘သဒ္ဓါယာဟံ ပဗ္ဗဇိတော၊ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ၊

သတိ ပညာ စ မေ ဗုဒ္ဓါ၊ စိတ္တဉ္စ သုသမာဟိတံ၊

ကာမံ ကရဿု ရူပါနိ၊ နေဝ မံ ဗျာဓယိဿသီ’’တိ.

အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ ‘‘ဇာနာတိ မံ သမိဒ္ဓိ ဘိက္ခူ’’တိ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော တတ္ထေဝန္တရဓာယီတိ.

၃. ဂေါဓိကသုတ္တံ

၁၅၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဂေါဓိကော ဣသိဂိလိပဿေ ဝိဟရတိ ကာဠသိလာယံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော သာမယိကံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဖုသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော တမှာ သာမယိကာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ပရိဟာယိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော သာမယိကံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဖုသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော တမှာ သာမယိကာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ပရိဟာယိ. တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော သာမယိကံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဖုသိ. တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော တမှာ။ပေ။ ပရိဟာယိ. စတုတ္ထမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော အပ္ပမတ္တော။ပေ။ ဝိမုတ္တိံ ဖုသိ. စတုတ္ထမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော တမှာ။ပေ။ ပရိဟာယိ. ပဉ္စမမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော။ပေ။ စေတောဝိမုတ္တိံ ဖုသိ. ပဉ္စမမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ။ပေ။ ဝိမုတ္တိယာ ပရိဟာယိ. ဆဋ္ဌမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော သာမယိကံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဖုသိ. ဆဋ္ဌမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော တမှာ သာမယိကာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ပရိဟာယိ. သတ္တမမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော သာမယိကံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဖုသိ.

အထ ခေါ အာယသ္မတော ဂေါဓိကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယာဝ ဆဋ္ဌံ ခွာဟံ သာမယိကာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ပရိဟီနော. ယံနူနာဟံ သတ္ထံ အာဟရေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ အာယသ္မတော ဂေါဓိကဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘မဟာဝီရ မဟာပည၊ ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလ၊

သဗ္ဗဝေရဘယာတီတ၊ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ စက္ခုမ.

‘‘သာဝကော တေ မဟာဝီရ၊ မရဏံ မရဏာဘိဘူ၊

အာကင်္ခတိ စေတယတိ၊ တံ နိသေဓ ဇုတိန္ဓရ.

‘‘ကထဉှိ ဘဂဝါ တုယှံ၊ သာဝကော သာသနေ ရတော၊

အပ္ပတ္တမာနသော သေက္ခော၊ ကာလံ ကယိရာ ဇနေသုတာ’’တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတော ဂေါဓိကေန သတ္ထံ အာဟရိတံ ဟောတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ‘‘မာရော အယံ ပါပိမာ’’ ဣတိ ဝိဒိတွာ မာရံ ပါပိမန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘ဧဝဉှိ ဓီရာ ကုဗ္ဗန္တိ၊ နာဝကင်္ခန္တိ ဇီဝိတံ၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ၊ ဂေါဓိကော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာယာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေန ဣသိဂိလိပဿံ ကာဠသိလာ တေနုပသင်္ကမိဿာမ ယတ္ထ ဂေါဓိကေန ကုလပုတ္တေန သတ္ထံ အာဟရိတ’’န္တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ယေန ဣသိဂိလိပဿံ ကာဠသိလာ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဂေါဓိကံ ဒူရတောဝ မဉ္စကေ ဝိဝတ္တက္ခန္ဓံ သေမာနံ [သေယျမာနံ (သျာ. ကံ.)၊ သောပ္ပမာနံ (က.)]. တေန ခေါ ပန သမယေန ဓူမာယိတတ္တံ တိမိရာယိတတ္တံ ဂစ္ဆတေဝ ပုရိမံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ဥတ္တရံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ဥဒ္ဓံ၊ ဂစ္ဆတိ အဓော၊ ဂစ္ဆတိ အနုဒိသံ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတံ ဓူမာယိတတ္တံ တိမိရာယိတတ္တံ ဂစ္ဆတေဝ ပုရိမံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ဥတ္တရံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ဥဒ္ဓံ၊ ဂစ္ဆတိ အဓော၊ ဂစ္ဆတိ အနုဒိသ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဧသော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာရော ပါပိမာ ဂေါဓိကဿ ကုလပုတ္တဿ ဝိညာဏံ သမနွေသတိ – ‘ကတ္ထ ဂေါဓိကဿ ကုလပုတ္တဿ ဝိညာဏံ ပတိဋ္ဌိတ’န္တိ? အပ္ပတိဋ္ဌိတေန စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏေန ဂေါဓိကော ကုလပုတ္တော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ. အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ ဗေလုဝပဏ္ဍုဝီဏံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယံ၊ ဒိသာ အနုဒိသာ သွဟံ၊

အနွေသံ နာဓိဂစ္ဆာမိ၊ ဂေါဓိကော သော ကုဟိံ ဂတော’’တိ.

‘‘ယော [သော (သီ. ပီ.)] ဓီရော ဓိတိသမ္ပန္နော၊ ဈာယီ ဈာနရတော သဒါ၊

အဟောရတ္တံ အနုယုဉ္ဇံ၊ ဇီဝိတံ အနိကာမယံ.

‘‘ဇေတွာန မစ္စုနော [ဘေတွာ နမုစိနော (သီ.)] သေနံ၊ အနာဂန္တွာ ပုနဗ္ဘဝံ၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ၊ ဂေါဓိကော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

‘‘တဿ သောကပရေတဿ၊ ဝီဏာ ကစ္ဆာ အဘဿထ၊

တတော သော ဒုမ္မနော ယက္ခော၊ တတ္ထေဝန္တရဓာယထာ’’တိ [တတ္ထေဝန္တရဓာယိထာတိ (သျာ. ကံ.)၊ တတ္ထေဝ အန္တရဓာယီတိ (က.)].

၄. သတ္တဝဿာနုဗန္ဓသုတ္တံ

၁၆၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ အဇပါလနိဂြောဓေ. တေန ခေါ ပန သမယေန မာရော ပါပိမာ သတ္တဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ အနုဗန္ဓော ဟောတိ ဩတာရာပေက္ခော ဩတာရံ အလဘမာနော. အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘သောကာဝတိဏ္ဏော နု ဝနမှိ ဈာယသိ၊

ဝိတ္တံ နု ဇီနော ဥဒ ပတ္ထယာနော၊

အာဂုံ နု ဂါမသ္မိမကာသိ ကိဉ္စိ၊

ကသ္မာ ဇနေန န ကရောသိ သက္ခိံ၊

သက္ခီ န သမ္ပဇ္ဇတိ ကေနစိ တေ’’တိ.

‘‘သောကဿ မူလံ ပလိခါယ သဗ္ဗံ၊

အနာဂု ဈာယာမိ အသောစမာနော၊

ဆေတွာန သဗ္ဗံ ဘဝလောဘဇပ္ပံ၊

အနာသဝေါ ဈာယာမိ ပမတ္တဗန္ဓူ’’တိ.

‘‘ယံ ဝဒန္တိ မမ ယိဒန္တိ၊ ယေ ဝဒန္တိ မမန္တိ စ၊

ဧတ္ထ စေ တေ မနော အတ္ထိ၊ န မေ သမဏ မောက္ခသီ’’တိ.

‘‘ယံ ဝဒန္တိ န တံ မယှံ၊ ယေ ဝဒန္တိ န တေ အဟံ၊

ဧဝံ ပါပိမ ဇာနာဟိ၊ န မေ မဂ္ဂမ္ပိ ဒက္ခသီ’’တိ.

‘‘သစေ မဂ္ဂံ အနုဗုဒ္ဓံ၊ ခေမံ အမတဂါမိနံ၊

အပေဟိ ဂစ္ဆ တွမေဝေကော၊ ကိမညမနုသာသသီ’’တိ.

‘‘အမစ္စုဓေယျံ ပုစ္ဆန္တိ၊ ယေ ဇနာ ပါရဂါမိနော၊

တေသာဟံ ပုဋ္ဌော အက္ခာမိ၊ ယံ သစ္စံ တံ နိရူပဓိ’’န္တိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ဂါမဿ ဝါ နိဂမဿ ဝါ အဝိဒူရေ ပေါက္ခရဏီ. တတြဿ ကက္ကဋကော. အထ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ ကုမာရကာ ဝါ ကုမာရိကာယော ဝါ တမှာ ဂါမာ ဝါ နိဂမာ ဝါ နိက္ခမိတွာ ယေန သာ ပေါက္ခရဏီ တေနုပသင်္ကမေယျုံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ကက္ကဋကံ ဥဒကာ ဥဒ္ဓရိတွာ ထလေ ပတိဋ္ဌပေယျုံ. ယံ ယဒေဝ ဟိ သော၊ ဘန္တေ၊ ကက္ကဋကော အဠံ အဘိနိန္နာမေယျ တံ တဒေဝ တေ ကုမာရကာ ဝါ ကုမာရိကာယော ဝါ ကဋ္ဌေန ဝါ ကထလာယ ဝါ သဉ္ဆိန္ဒေယျုံ သမ္ဘဉ္ဇေယျုံ သမ္ပလိဘဉ္ဇေယျုံ. ဧဝဉှိ သော၊ ဘန္တေ၊ ကက္ကဋကော သဗ္ဗေဟိ အဠေဟိ သဉ္ဆိန္နေဟိ သမ္ဘဂ္ဂေဟိ သမ္ပလိဘဂ္ဂေဟိ အဘဗ္ဗော တံ ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတုံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ယာနိ ကာနိစိ ဝိသူကာယိကာနိ [ယာနိ ဝိသုကာယိကာနိ (သီ. ပီ. က.)] ဝိသေဝိတာနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ၊ သဗ္ဗာနိ တာနိ [ကာနိစိ ကာနိစိ သဗ္ဗာနိ (သီ. ပီ. က.)] ဘဂဝတာ သဉ္ဆိန္နာနိ သမ္ဘဂ္ဂါနိ သမ္ပလိဘဂ္ဂါနိ. အဘဗ္ဗော ဒါနာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပုန ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတုံ ယဒိဒံ ဩတာရာပေက္ခော’’တိ. အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမာ နိဗ္ဗေဇနီယာ ဂါထာယော အဘာသိ –

‘‘မေဒဝဏ္ဏဉ္စ ပါသာဏံ၊ ဝါယသော အနုပရိယဂါ၊

အပေတ္ထ မုဒုံ ဝိန္ဒေမ၊ အပိ အဿာဒနာ သိယာ.

‘‘အလဒ္ဓါ တတ္ထ အဿာဒံ၊ ဝါယသေတ္တော အပက္ကမေ၊

ကာကောဝ သေလမာသဇ္ဇ၊ နိဗ္ဗိဇ္ဇာပေမ ဂေါတမာ’’တိ.

၅. မာရဓီတုသုတ္တံ

၁၆၁. အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမာ နိဗ္ဗေဇနီယာ ဂါထာယော အဘာသိတွာ တမှာ ဌာနာ အပက္ကမ္မ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ပထဝိယံ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ တုဏှီဘူတော မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော ကဋ္ဌေန ဘူမိံ ဝိလိခန္တော. အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ယေန မာရော ပါပိမာ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မာရံ ပါပိမန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိံသု –

‘‘ကေနာသိ ဒုမ္မနော တာတ၊ ပုရိသံ ကံ နု သောစသိ၊

မယံ တံ ရာဂပါသေန၊ အာရညမိဝ ကုဉ္ဇရံ၊

ဗန္ဓိတွာ အာနယိဿာမ၊ ဝသဂေါ တေ ဘဝိဿတီ’’တိ.

‘‘အရဟံ သုဂတော လောကေ၊ န ရာဂေန သုဝါနယော၊

မာရဓေယျံ အတိက္ကန္တော၊ တသ္မာ သောစာမဟံ ဘုသ’’န္တိ.

အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပါဒေ တေ၊ သမဏ၊ ပရိစာရေမာ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ န မနသာကာသိ၊ ယထာ တံ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော.

အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ဧကမန္တံ အပက္ကမ္မ ဧဝံ သမစိန္တေသုံ – ‘‘ဥစ္စာဝစာ ခေါ ပုရိသာနံ အဓိပ္ပါယာ. ယံနူန မယံ ဧကသတံ ဧကသတံ ကုမာရိဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနေယျာမာ’’တိ. အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ဧကသတံ ဧကသတံ ကုမာရိဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပါဒေ တေ၊ သမဏ၊ ပရိစာရေမာ’’တိ. တမ္ပိ ဘဂဝါ န မနသာကာသိ၊ ယထာ တံ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော.

အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ဧကမန္တံ အပက္ကမ္မ ဧဝံ သမစိန္တေသုံ – ‘‘ဥစ္စာဝစာ ခေါ ပုရိသာနံ အဓိပ္ပါယာ. ယံနူန မယံ ဧကသတံ ဧကသတံ အဝိဇာတဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနေယျာမာ’’တိ. အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ဧကသတံ ဧကသတံ အဝိဇာတဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပါဒေ တေ၊ သမဏ၊ ပရိစာရေမာ’’တိ. တမ္ပိ ဘဂဝါ န မနသာကာသိ၊ ယထာ တံ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော.

အထ ခေါ တဏှာ စ။ပေ။ ယံနူန မယံ ဧကသတံ ဧကသတံ သကိံ ဝိဇာတဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနေယျာမာတိ. အထ ခေါ တဏှာ စ။ပေ။ သကိံ ဝိဇာတဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပါဒေ တေ၊ သမဏ၊ ပရိစာရေမာ’’တိ. တမ္ပိ ဘဂဝါ န မနသာကာသိ၊ ယထာ တံ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော.

အထ ခေါ တဏှာ စ။ပေ။ ယံနူန မယံ ဧကသတံ ဧကသတံ ဒုဝိဇာတဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနေယျာမာတိ. အထ ခေါ တဏှာ စ။ပေ။ ဒုဝိဇာတဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ယေန ဘဂဝါ။ပေ။ ယထာ တံ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော. အထ ခေါ တဏှာ စ။ပေ။ မဇ္ဈိမိတ္ထိဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနေယျာမာတိ. အထ ခေါ တဏှာ စ။ပေ။ မဇ္ဈိမိတ္ထိဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနိတွာ။ပေ။ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော.

အထ ခေါ တဏှာ စ။ပေ။ မဟိတ္ထိဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနေယျာမာတိ. အထ ခေါ တဏှာ စ။ပေ။ မဟိတ္ထိဝဏ္ဏသတံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ယေန ဘဂဝါ။ပေ။ အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော. အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ဧကမန္တံ အပက္ကမ္မ ဧတဒဝေါစုံ – သစ္စံ ကိရ နော ပိတာ အဝေါစ –

‘‘အရဟံ သုဂတော လောကေ၊ န ရာဂေန သုဝါနယော၊

မာရဓေယျံ အတိက္ကန္တော၊ တသ္မာ သောစာမဟံ ဘုသ’’န္တိ.

‘‘ယဉှိ မယံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ အဝီတရာဂံ ဣမိနာ ဥပက္ကမေန ဥပက္ကမေယျာမ ဟဒယံ ဝါဿ ဖလေယျ၊ ဥဏှံ လောဟိတံ ဝါ မုခတော ဥဂ္ဂစ္ဆေယျ၊ ဥမ္မာဒံ ဝါ ပါပုဏေယျ စိတ္တက္ခေပံ ဝါ. သေယျထာ ဝါ ပန နဠော ဟရိတော လုတော ဥဿုဿတိ ဝိသုဿတိ မိလာယတိ၊ ဧဝမေဝ ဥဿုဿေယျ ဝိသုဿေယျ မိလာယေယျာ’’တိ.

အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ တဏှာ မာရဓီတာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘သောကာဝတိဏ္ဏော နု ဝနမှိ ဈာယသိ၊

ဝိတ္တံ နု ဇီနော ဥဒ ပတ္ထယာနော၊

အာဂုံ နု ဂါမသ္မိမကာသိ ကိဉ္စိ၊

ကသ္မာ ဇနေန န ကရောသိ သက္ခိံ၊

သက္ခီ န သမ္ပဇ္ဇတိ ကေနစိ တေ’’တိ.

‘‘အတ္ထဿ ပတ္တိံ ဟဒယဿ သန္တိံ၊

ဇေတွာန သေနံ ပိယသာတရူပံ၊

ဧကောဟံ [ဧကာဟံ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] ဈာယံ သုခမနုဗောဓိံ၊

တသ္မာ ဇနေန န ကရောမိ သက္ခိံ၊

သက္ခီ န သမ္ပဇ္ဇတိ ကေနစိ မေ’’တိ.

အထ ခေါ အရတိ [အရတိ စ (က.)] မာရဓီတာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘ကထံ ဝိဟာရီဗဟုလောဓ ဘိက္ခု၊

ပဉ္စောဃတိဏ္ဏော အတရီဓ ဆဋ္ဌံ၊

ကထံ ဈာယိံ [ကထံ ဈာယံ (သျာ. ကံ. ပီ.)၊ ကထဇ္ဈာယံ (က.)] ဗဟုလံ ကာမသညာ၊

ပရိဗာဟိရာ ဟောန္တိ အလဒ္ဓ ယော တ’’န္တိ.

‘‘ပဿဒ္ဓကာယော သုဝိမုတ္တစိတ္တော၊

အသင်္ခရာနော သတိမာ အနောကော၊

အညာယ ဓမ္မံ အဝိတက္ကဈာယီ၊

န ကုပ္ပတိ န သရတိ န ထိနော [န ကုပ္ပတီ နဿရတီ န ထီနော (သီ.)].

‘‘ဧဝံဝိဟာရီဗဟုလောဓ ဘိက္ခု၊

ပဉ္စောဃတိဏ္ဏော အတရီဓ ဆဋ္ဌံ၊

ဧဝံ ဈာယိံ ဗဟုလံ ကာမသညာ၊

ပရိဗာဟိရာ ဟောန္တိ အလဒ္ဓ ယော တ’’န္တိ.

အထ ခေါ ရဂါ [ရဂါစ (က.)] မာရဓီတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘အစ္ဆေဇ္ဇ တဏှံ ဂဏသံဃစာရီ၊

အဒ္ဓါ စရိဿန္တိ [တရိဿန္တိ (သီ.)] ဗဟူ စ သဒ္ဓါ၊

ဗဟုံ ဝတာယံ ဇနတံ အနောကော၊

အစ္ဆေဇ္ဇ နေဿတိ မစ္စုရာဇဿ ပါရ’’န္တိ.

‘‘နယန္တိ ဝေ မဟာဝီရာ၊ သဒ္ဓမ္မေန တထာဂတာ၊

ဓမ္မေန နယမာနာနံ၊ ကာ ဥသူယာ ဝိဇာနတ’’န္တိ.

အထ ခေါ တဏှာ စ အရတိ စ ရဂါ စ မာရဓီတရော ယေန မာရော ပါပိမာ တေနုပသင်္ကမိံသု. အဒ္ဒသာ ခေါ မာရော ပါပိမာ တဏှဉ္စ အရတိဉ္စ ရဂဉ္စ မာရဓီတရော ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တိယော. ဒိသွာန ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘ဗာလာ ကုမုဒနာဠေဟိ၊ ပဗ္ဗတံ အဘိမတ္ထထ [အဘိမန္ထထ (သီ.)]၊

ဂိရိံ နခေန ခနထ၊ အယော ဒန္တေဟိ ခါဒထ.

‘‘သေလံဝ သိရသူဟစ္စ [သိရသိ ဦဟစ္စ (သီ.)၊ သိရသိ ဩဟစ္စ (သျာ. ကံ.)]၊ ပါတာလေ ဂါဓမေသထ၊

ခါဏုံဝ ဥရသာသဇ္ဇ၊ နိဗ္ဗိဇ္ဇာပေထ ဂေါတမာ’’တိ.

‘‘ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အာဂဉ္ဆုံ၊ တဏှာ စ အရတီ ရဂါ၊

တာ တတ္ထ ပနုဒီ သတ္ထာ၊ တူလံ ဘဋ္ဌံဝ မာလုတော’’တိ.

တတိယော ဝဂ္ဂေါ.

တဿုဒ္ဒါနံ –

သမ္ဗဟုလာ သမိဒ္ဓိ စ၊ ဂေါဓိကံ သတ္တဝဿာနိ၊

ဓီတရံ ဒေသိတံ ဗုဒ္ဓ၊ သေဋ္ဌေန ဣမံ မာရပဉ္စကန္တိ.

မာရသံယုတ္တံ သမတ္တံ.