၃. တတိယဝဂ္ဂေါ

၁. ပုဂ္ဂလသုတ္တံ

၁၃၂. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘စတ္တာရောမေ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? တမောတမပရာယနော၊ တမောဇောတိပရာယနော၊ ဇောတိတမပရာယနော၊ ဇောတိဇောတိပရာယနော’’.

‘‘ကထဉ္စ၊ မဟာရာဇ ပုဂ္ဂလော တမောတမပရာယနော ဟောတိ? ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ၊ စဏ္ဍာလကုလေ ဝါ ဝေနကုလေ [ဝေဏကုလေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဝါ နေသာဒကုလေ ဝါ ရထကာရကုလေ ဝါ ပုက္ကုသကုလေ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနဘောဇနေ ကသိရဝုတ္တိကေ၊ ယတ္ထ ကသိရေန ဃာသစ္ဆာဒေါ လဗ္ဘတိ. သော စ ဟောတိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဒ္ဒသိကော ဩကောဋိမကော ဗဝှါဗာဓော [ဗဟွာဗာဓော (က.)] ကာဏော ဝါ ကုဏီ ဝါ ခဉ္ဇော ဝါ ပက္ခဟတော ဝါ၊ န လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ ဝတ္ထဿ ယာနဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဿ သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အန္ဓကာရာ ဝါ အန္ဓကာရံ ဂစ္ဆေယျ၊ တမာ ဝါ တမံ ဂစ္ဆေယျ၊ လောဟိတမလာ ဝါ လောဟိတမလံ ဂစ္ဆေယျ. တထူပမာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော တမောတမပရာယနော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော တမောဇောတိပရာယနော ဟောတိ? ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ၊ စဏ္ဍာလကုလေ ဝါ ဝေနကုလေ ဝါ နေသာဒကုလေ ဝါ ရထကာရကုလေ ဝါ ပုက္ကုသကုလေ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနဘောဇနေ ကသိရဝုတ္တိကေ၊ ယတ္ထ ကသိရေန ဃာသစ္ဆာဒေါ လဗ္ဘတိ. သော စ ခေါ ဟောတိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဒ္ဒသိကော ဩကောဋိမကော ဗဝှါဗာဓော၊ ကာဏော ဝါ ကုဏီ ဝါ ခဉ္ဇော ဝါ ပက္ခဟတော ဝါ၊ န လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ ဝတ္ထဿ ယာနဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဿ သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကာယေန သုစရိတံ စရတိ၊ ဝါစာယ သုစရိတံ စရတိ၊ မနသာ သုစရိတံ စရတိ. သော ကာယေန သုစရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ သုစရိတံ စရိတွာ မနသာ သုစရိတံ စရိတွာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ပထဝိယာ ဝါ ပလ္လင်္ကံ အာရောဟေယျ၊ ပလ္လင်္ကာ ဝါ အဿပိဋ္ဌိံ အာရောဟေယျ၊ အဿပိဋ္ဌိယာ ဝါ ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ အာရောဟေယျ၊ ဟတ္ထိက္ခန္ဓာ ဝါ ပါသာဒံ အာရောဟေယျ. တထူပမာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော တမောဇောတိပရာယနော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော ဇောတိတမပရာယနော ဟောတိ? ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥစ္စေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ၊ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ ဝါ၊ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ မဟာဘောဂေ ပဟူတဇာတရူပရဇတေ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ ပဟူတဓနဓညေ. သော စ ဟောတိ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော၊ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော၊ လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ ဝတ္ထဿ ယာနဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဿ သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ပါသာဒါ ဝါ ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ ဩရောဟေယျ၊ ဟတ္ထိက္ခန္ဓာ ဝါ အဿပိဋ္ဌိံ ဩရောဟေယျ၊ အဿပိဋ္ဌိယာ ဝါ ပလ္လင်္ကံ ဩရောဟေယျ၊ ပလ္လင်္ကာ ဝါ ပထဝိံ ဩရောဟေယျ၊ ပထဝိယာ ဝါ အန္ဓကာရံ ပဝိသေယျ. တထူပမာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော ဇောတိတမပရာယနော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော ဇောတိဇောတိပရာယနော ဟောတိ? ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥစ္စေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ၊ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ ဝါ၊ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ မဟာဘောဂေ ပဟူတဇာတရူပရဇတေ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ ပဟူတဓနဓညေ. သော စ ဟောတိ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော၊ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော၊ လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ ဝတ္ထဿ ယာနဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဿ သေယျာဝသထပဒီပေယျဿ. သော ကာယေန သုစရိတံ စရတိ၊ ဝါစာယ သုစရိတံ စရတိ၊ မနသာ သုစရိတံ စရတိ. သော ကာယေန သုစရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ သုစရိတံ စရိတွာ မနသာ သုစရိတံ စရိတွာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ပလ္လင်္ကာ ဝါ ပလ္လင်္ကံ သင်္ကမေယျ၊ အဿပိဋ္ဌိယာ ဝါ အဿပိဋ္ဌိံ သင်္ကမေယျ၊ ဟတ္ထိက္ခန္ဓာ ဝါ ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ သင်္ကမေယျ၊ ပါသာဒါ ဝါ ပါသာဒံ သင်္ကမေယျ. တထူပမာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော ဇောတိဇောတိပရာယနော ဟောတိ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘ဒလိဒ္ဒေါ ပုရိသော ရာဇ၊ အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ မစ္ဆရီ၊

ကဒရိယော ပါပသင်္ကပ္ပေါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အနာဒရော.

‘‘သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ ဝါပိ၊ အညေ ဝါပိ ဝနိဗ္ဗကေ၊

အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ၊ နတ္ထိကော ဟောတိ ရောသကော.

‘‘ဒဒမာနံ နိဝါရေတိ၊ ယာစမာနာန ဘောဇနံ၊

တာဒိသော ပုရိသော ရာဇ၊ မီယမာနော ဇနာဓိပ၊

ဥပေတိ နိရယံ ဃောရံ၊ တမောတမပရာယနော.

‘‘ဒလိဒ္ဒေါ ပုရိသော ရာဇ၊ သဒ္ဓေါ ဟောတိ အမစ္ဆရီ၊

ဒဒါတိ သေဋ္ဌသင်္ကပ္ပေါ၊ အဗျဂ္ဂမနသော နရော.

‘‘သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ ဝါပိ၊ အညေ ဝါပိ ဝနိဗ္ဗကေ၊

ဥဋ္ဌာယ အဘိဝါဒေတိ၊ သမစရိယာယ သိက္ခတိ.

‘‘ဒဒမာနံ န ဝါရေတိ [န နိဝါရေတိ (သီ.)]၊ ယာစမာနာန ဘောဇနံ၊

တာဒိသော ပုရိသော ရာဇ၊ မီယမာနော ဇနာဓိပ၊

ဥပေတိ တိဒိဝံ ဌာနံ၊ တမောဇောတိပရာယနော.

‘‘အဍ္ဎော စေ [အဍ္ဎော ဝေ (ပီ. က.)] ပုရိသော ရာဇ၊ အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ မစ္ဆရီ၊

ကဒရိယော ပါပသင်္ကပ္ပေါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အနာဒရော.

‘‘သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ ဝါပိ၊ အညေ ဝါပိ ဝနိဗ္ဗကေ၊

အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ၊ နတ္ထိကော ဟောတိ ရောသကော.

‘‘ဒဒမာနံ နိဝါရေတိ၊ ယာစမာနာန ဘောဇနံ၊

တာဒိသော ပုရိသော ရာဇ၊ မီယမာနော ဇနာဓိပ၊

ဥပေတိ နိရယံ ဃောရံ၊ ဇောတိတမပရာယနော.

‘‘အဍ္ဎော စေ ပုရိသော ရာဇ၊ သဒ္ဓေါ ဟောတိ အမစ္ဆရီ၊

ဒဒါတိ သေဋ္ဌသင်္ကပ္ပေါ၊ အဗျဂ္ဂမနသော နရော.

‘‘သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ ဝါပိ၊ အညေ ဝါပိ ဝနိဗ္ဗကေ၊

ဥဋ္ဌာယ အဘိဝါဒေတိ၊ သမစရိယာယ သိက္ခတိ.

‘‘ဒဒမာနံ န ဝါရေတိ၊ ယာစမာနာန ဘောဇနံ၊

တာဒိသော ပုရိသော ရာဇ၊ မီယမာနော ဇနာဓိပ၊

ဥပေတိ တိဒိဝံ ဌာနံ၊ ဇောတိဇောတိပရာယနော’’တိ.

၂. အယျိကာသုတ္တံ

၁၃၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဟန္ဒ၊ ကုတော နု တွံ၊ မဟာရာဇ၊ အာဂစ္ဆသိ ဒိဝါဒိဝဿာ’’တိ?

‘‘အယျိကာ မေ၊ ဘန္တေ၊ ကာလင်္ကတာ ဇိဏ္ဏာ ဝုဍ္ဎာ မဟလ္လိကာ အဒ္ဓဂတာ ဝယောအနုပ္ပတ္တာ ဝီသဝဿသတိကာ ဇာတိယာ. အယျိကာ ခေါ ပန မေ၊ ဘန္တေ၊ ပိယာ ဟောတိ မနာပါ. ဟတ္ထိရတနေန စေပါဟံ၊ ဘန္တေ၊ လဘေယျံ ‘မာ မေ အယျိကာ ကာလမကာသီ’တိ၊ ဟတ္ထိရတနမ္ပာဟံ ဒဒေယျံ – ‘မာ မေ အယျိကာ ကာလမကာသီ’တိ. အဿရတနေန စေပါဟံ၊ ဘန္တေ၊ လဘေယျံ ‘မာ မေ အယျိကာ ကာလမကာသီ’တိ၊ အဿရတနမ္ပာဟံ ဒဒေယျံ – ‘မာ မေ အယျိကာ ကာလမကာသီ’တိ. ဂါမဝရေန စေပါဟံ ဘန္တေ၊ လဘေယျံ ‘မာ မေ အယျိကာ ကာလမကာသီ’တိ၊ ဂါမဝရမ္ပာဟံ ဒဒေယျံ – ‘မာ မေ အယျိကာ ကာလမကာသီ’တိ. ဇနပဒပဒေသေန [ဇနပဒေန (သီ. သျာ. ပီ.)] စေပါဟံ၊ ဘန္တေ၊ လဘေယျံ ‘မာ မေ အယျိကာ ကာလမကာသီ’တိ၊ ဇနပဒပဒေသမ္ပာဟံ ဒဒေယျံ – ‘မာ မေ အယျိကာ ကာလမကာသီ’တိ. ‘သဗ္ဗေ သတ္တာ၊ မဟာရာဇ၊ မရဏဓမ္မာ မရဏပရိယောသာနာ မရဏံ အနတီတာ’တိ. ‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယာဝသုဘာသိတမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ – သဗ္ဗေ သတ္တာ မရဏဓမ္မာ မရဏပရိယောသာနာ မရဏံ အနတီတာ’’’တိ.

‘‘ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ! သဗ္ဗေ သတ္တာ မရဏဓမ္မာ မရဏပရိယောသာနာ မရဏံ အနတီတာ. သေယျထာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ယာနိ ကာနိစိ ကုမ္ဘကာရဘာဇနာနိ အာမကာနိ စေဝ ပက္ကာနိ စ သဗ္ဗာနိ တာနိ ဘေဒနဓမ္မာနိ ဘေဒနပရိယောသာနာနိ ဘေဒနံ အနတီတာနိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ မရဏဓမ္မာ မရဏပရိယောသာနာ မရဏံ အနတီတာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ၊ မရဏန္တဉှိ ဇီဝိတံ၊

ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ၊ ပုညပါပဖလူပဂါ၊

နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ၊ ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိံ.

‘‘တသ္မာ ကရေယျ ကလျာဏံ၊ နိစယံ သမ္ပရာယိကံ၊

ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ၊ ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိန’’န္တိ.

၃. လောကသုတ္တံ

၁၃၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ လောကဿ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ? ‘‘တယော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကဿ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. ကတမေ တယော? လောဘော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကဿ ဓမ္မော၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. ဒေါသော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကဿ ဓမ္မော၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. မောဟော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကဿ ဓမ္မော၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တယော လောကဿ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘လောဘော ဒေါသော စ မောဟော စ၊ ပုရိသံ ပါပစေတသံ၊

ဟိံသန္တိ အတ္တသမ္ဘူတာ၊ တစသာရံဝ သမ္ဖလ’’န္တိ.

၄. ဣဿတ္တသုတ္တံ

၁၃၅. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘ယတ္ထ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ စိတ္တံ ပသီဒတီ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ’’န္တိ? ‘‘အညံ ခေါ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ ကတ္ထ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ၊ အညံ ပနေတံ ကတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလန္တိ? သီလဝတော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ၊ နော တထာ ဒုဿီလေ. တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ. ယထာ၊ တေ ခမေယျ၊ တထာ နံ ဗျာကရေယျာသိ. တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓ တျဿ ယုဒ္ဓံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ သင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော [သမူပဗ္ဗူဠှော (သီ.)၊ သမုပဗ္ဗုဠှော (ပီ.)]. အထ အာဂစ္ဆေယျ ခတ္တိယကုမာရော အသိက္ခိတော အကတဟတ္ထော အကတယောဂ္ဂေါ အကတူပါသနော ဘီရု ဆမ္ဘီ ဥတြာသီ ပလာယီ. ဘရေယျာသိ တံ ပုရိသံ၊ အတ္ထော စ တေ တာဒိသေန ပုရိသေနာ’’တိ? ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘရေယျံ တံ ပုရိသံ၊ န စ မေ အတ္ထော တာဒိသေန ပုရိသေနာ’’တိ. ‘‘အထ အာဂစ္ဆေယျ ဗြာဟ္မဏကုမာရော အသိက္ခိတော။ပေ။ အထ အာဂစ္ဆေယျ ဝေဿကုမာရော အသိက္ခိတော။ပေ။ အထ အာဂစ္ဆေယျ သုဒ္ဒကုမာရော အသိက္ခိတော။ပေ။ န စ မေ အတ္ထော တာဒိသေန ပုရိသေနာ’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓ တျဿ ယုဒ္ဓံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ သင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော. အထ အာဂစ္ဆေယျ ခတ္တိယကုမာရော သုသိက္ခိတော ကတဟတ္ထော ကတယောဂ္ဂေါ ကတူပါသနော အဘီရု အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ. ဘရေယျာသိ တံ ပုရိသံ၊ အတ္ထော စ တေ တာဒိသေန ပုရိသေနာ’’တိ? ‘‘ဘရေယျာဟံ၊ ဘန္တေ၊ တံ ပုရိသံ၊ အတ္ထော စ မေ တာဒိသေန ပုရိသေနာ’’တိ. ‘‘အထ အာဂစ္ဆေယျ ဗြာဟ္မဏကုမာရော။ပေ။ အထ အာဂစ္ဆေယျ ဝေဿကုမာရော။ပေ။ အထ အာဂစ္ဆေယျ သုဒ္ဒကုမာရော သုသိက္ခိတော ကတဟတ္ထော ကတယောဂ္ဂေါ ကတူပါသနော အဘီရု အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ. ဘရေယျာသိ တံ ပုရိသံ၊ အတ္ထော စ တေ တာဒိသေန ပုရိသေနာ’’တိ? ‘‘ဘရေယျာဟံ၊ ဘန္တေ၊ တံ ပုရိသံ၊ အတ္ထော စ မေ တာဒိသေန ပုရိသေနာ’’တိ.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယသ္မာ ကသ္မာ စေပိ [ယသ္မာ စေပိ (သီ. သျာ. ကံ. က.)] ကုလာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ၊ သော စ ဟောတိ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတော၊ တသ္မိံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ကတမာနိ ပဉ္စင်္ဂါနိ ပဟီနာနိ ဟောန္တိ? ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီနော ဟောတိ၊ ဗျာပါဒေါ ပဟီနော ဟောတိ၊ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီနံ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီနံ ဟောတိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီနာ ဟောတိ. ဣမာနိ ပဉ္စင်္ဂါနိ ပဟီနာနိ ဟောန္တိ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ? အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အသေက္ခေန သမာဓိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အသေက္ခေန ပညာက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အသေက္ခေန ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အသေက္ခေန ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣမေဟိ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣတိ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနေ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ’’န္တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ –

‘‘ဣဿတ္တံ [ဣဿတ္ထံ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဗလဝီရိယဉ္စ [ဗလဝိရိယဉ္စ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ ယသ္မိံ ဝိဇ္ဇေထ မာဏဝေ၊

တံ ယုဒ္ဓတ္ထော ဘရေ ရာဇာ၊ နာသူရံ ဇာတိပစ္စယာ.

‘‘တထေဝ ခန္တိသောရစ္စံ၊ ဓမ္မာ ယသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာ၊

အရိယဝုတ္တိံ မေဓာဝိံ၊ ဟီနဇစ္စမ္ပိ ပူဇယေ.

‘‘ကာရယေ အဿမေ ရမ္မေ၊ ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေ၊

ပပဉ္စ ဝိဝနေ ကယိရာ၊ ဒုဂ္ဂေ သင်္ကမနာနိ စ.

‘‘အန္နံ ပါနံ ခါဒနီယံ၊ ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ၊

ဒဒေယျ ဥဇုဘူတေသု၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ.

‘‘ယထာ ဟိ မေဃော ထနယံ၊ ဝိဇ္ဇုမာလီ သတက္ကကု၊

ထလံ နိန္နဉ္စ ပူရေတိ၊ အဘိဝဿံ ဝသုန္ဓရံ.

‘‘တထေဝ သဒ္ဓေါ သုတဝါ၊ အဘိသင်္ခစ္စ ဘောဇနံ၊

ဝနိဗ္ဗကေ တပ္ပယတိ၊ အန္နပါနေန ပဏ္ဍိတော.

‘‘အာမောဒမာနော ပကိရေတိ၊ ဒေထ ဒေထာတိ ဘာသတိ၊

တံ ဟိဿ ဂဇ္ဇိတံ ဟောတိ၊ ဒေဝဿေဝ ပဝဿတော၊

သာ ပုညဓာရာ ဝိပုလာ၊ ဒါတာရံ အဘိဝဿတီ’’တိ.

၅. ပဗ္ဗတူပမသုတ္တံ

၁၃၆. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဟန္ဒ၊ ကုတော နု တွံ၊ မဟာရာဇ၊ အာဂစ္ဆသိ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ? ‘‘ယာနိ တာနိ၊ ဘန္တေ၊ ရညံ ခတ္တိယာနံ မုဒ္ဓါဝသိတ္တာနံ ဣဿရိယမဒမတ္တာနံ ကာမဂေဓပရိယုဋ္ဌိတာနံ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တာနံ မဟန္တံ ပထဝိမဏ္ဍလံ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသန္တာနံ ရာဇကရဏီယာနိ ဘဝန္တိ၊ တေသု ခွာဟံ၊ ဧတရဟိ ဥဿုက္ကမာပန္နော’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓ တေ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သဒ္ဓါယိကော ပစ္စယိကော. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ယဂ္ဃေ၊ မဟာရာဇ၊ ဇာနေယျာသိ၊ အဟံ အာဂစ္ဆာမိ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ. တတ္ထဒ္ဒသံ မဟန္တံ ပဗ္ဗတံ အဗ္ဘသမံ သဗ္ဗေ ပါဏေ နိပ္ပေါထေန္တော အာဂစ္ဆတိ. ယံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ကရဏီယံ၊ တံ ကရောဟီ’တိ. အထ ဒုတိယော ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ။ပေ။ အထ တတိယော ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ။ပေ။ အထ စတုတ္ထော ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သဒ္ဓါယိကော ပစ္စယိကော. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ယဂ္ဃေ မဟာရာဇ၊ ဇာနေယျာသိ၊ အဟံ အာဂစ္ဆာမိ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ. တတ္ထဒ္ဒသံ မဟန္တံ ပဗ္ဗတံ အဗ္ဘသမံ သဗ္ဗေ ပါဏေ နိပ္ပေါထေန္တော အာဂစ္ဆတိ. ယံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ကရဏီယံ တံ ကရောဟီ’တိ. ဧဝရူပေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိ မဟဗ္ဘယေ သမုပ္ပန္နေ ဒါရုဏေ မနုဿက္ခယေ [မနုဿကာယေ (က.)] ဒုလ္လဘေ မနုဿတ္တေ ကိမဿ ကရဏီယ’’န္တိ?

‘‘ဧဝရူပေ မေ၊ ဘန္တေ၊ မဟတိ မဟဗ္ဘယေ သမုပ္ပန္နေ ဒါရုဏေ မနုဿက္ခယေ ဒုလ္လဘေ မနုဿတ္တေ ကိမဿ ကရဏီယံ အညတြ ဓမ္မစရိယာယ အညတြ သမစရိယာယ အညတြ ကုသလကိရိယာယ အညတြ ပုညကိရိယာယာ’’တိ?

‘‘အာရောစေမိ ခေါ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိဝေဒေမိ ခေါ တေ၊ မဟာရာဇ၊ အဓိဝတ္တတိ ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဇရာမရဏံ. အဓိဝတ္တမာနေ စေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဇရာမရဏေ ကိမဿ ကရဏီယ’’န္တိ? ‘‘အဓိဝတ္တမာနေ စ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဇရာမရဏေ ကိမဿ ကရဏီယံ အညတြ ဓမ္မစရိယာယ သမစရိယာယ ကုသလကိရိယာယ ပုညကိရိယာယ? ယာနိ တာနိ၊ ဘန္တေ၊ ရညံ ခတ္တိယာနံ မုဒ္ဓါဝသိတ္တာနံ ဣဿရိယမဒမတ္တာနံ ကာမဂေဓပရိယုဋ္ဌိတာနံ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တာနံ မဟန္တံ ပထဝိမဏ္ဍလံ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသန္တာနံ ဟတ္ထိယုဒ္ဓါနိ ဘဝန္တိ၊ တေသမ္ပိ၊ ဘန္တေ၊ ဟတ္ထိယုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ ဂတိ နတ္ထိ ဝိသယော အဓိဝတ္တမာနေ ဇရာမရဏေ. ယာနိပိ တာနိ၊ ဘန္တေ၊ ရညံ ခတ္တိယာနံ မုဒ္ဓါဝသိတ္တာနံ။ပေ။ အဇ္ဈာဝသန္တာနံ အဿယုဒ္ဓါနိ ဘဝန္တိ။ပေ။ ရထယုဒ္ဓါနိ ဘဝန္တိ ။ပေ။ ပတ္တိယုဒ္ဓါနိ ဘဝန္တိ၊ တေသမ္ပိ၊ ဘန္တေ၊ ပတ္တိယုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ ဂတိ နတ္ထိ ဝိသယော အဓိဝတ္တမာနေ ဇရာမရဏေ. သန္တိ ခေါ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ မန္တိနော မဟာမတ္တာ၊ ယေ ပဟောန္တိ [ယေသံ ဟောန္တိ (က.)] အာဂတေ ပစ္စတ္ထိကေ မန္တေဟိ ဘေဒယိတုံ. တေသမ္ပိ၊ ဘန္တေ၊ မန္တယုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ ဂတိ နတ္ထိ ဝိသယော အဓိဝတ္တမာနေ ဇရာမရဏေ. သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ ပဟူတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဘူမိဂတဉ္စေဝ ဝေဟာသဋ္ဌဉ္စ၊ ယေန မယံ ပဟောမ အာဂတေ ပစ္စတ္ထိကေ ဓနေန ဥပလာပေတုံ. တေသမ္ပိ၊ ဘန္တေ၊ ဓနယုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ ဂတိ နတ္ထိ ဝိသယော အဓိဝတ္တမာနေ ဇရာမရဏေ. အဓိဝတ္တမာနေ စ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဇရာမရဏေ ကိမဿ ကရဏီယံ အညတြ ဓမ္မစရိယာယ သမစရိယာယ ကုသလကိရိယာယ ပုညကိရိယာယာ’’တိ?

‘‘ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ! အဓိဝတ္တမာနေ ဇရာမရဏေ ကိမဿ ကရဏီယံ အညတြ ဓမ္မစရိယာယ သမစရိယာယ ကုသလကိရိယာယ ပုညကိရိယာယာ’’တိ? ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ –

‘‘ယထာပိ သေလာ ဝိပုလာ၊ နဘံ အာဟစ္စ ပဗ္ဗတာ၊

သမန္တာနုပရိယာယေယျုံ၊ နိပ္ပေါထေန္တော စတုဒ္ဒိသာ.

‘‘ဧဝံ ဇရာ စ မစ္စု စ၊ အဓိဝတ္တန္တိ ပါဏိနေ [ပါဏိနော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊

ခတ္တိယေ ဗြာဟ္မဏေ ဝေဿေ၊ သုဒ္ဒေ စဏ္ဍာလပုက္ကုသေ၊

န ကိဉ္စိ [န ကဉ္စိ (?)] ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သဗ္ဗမေဝါဘိမဒ္ဒတိ.

‘‘န တတ္ထ ဟတ္ထီနံ ဘူမိ၊ န ရထာနံ န ပတ္တိယာ၊

န စာပိ မန္တယုဒ္ဓေန၊ သက္ကာ ဇေတုံ ဓနေန ဝါ.

‘‘တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော၊ သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော၊

ဗုဒ္ဓေ ဓမ္မေ စ သံဃေ စ၊ ဓီရော သဒ္ဓံ နိဝေသယေ.

‘‘ယော ဓမ္မံ စရိ [ဓမ္မစာရီ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ကာယေန၊ ဝါစာယ ဥဒ စေတသာ၊

ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ၊ ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ.

တတိယော ဝဂ္ဂေါ.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ပုဂ္ဂလော အယျိကာ လောကော၊ ဣဿတ္တံ [ဣဿတ္ထံ (သီ. သျာ. ကံ.)] ပဗ္ဗတူပမာ၊

ဒေသိတံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေန၊ ဣမံ ကောသလပဉ္စကန္တိ.

ကောသလသံယုတ္တံ သမတ္တံ.