၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁. ဒဟရသုတ္တံ

၁၁၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဝမ္ပိ နော ဂေါတမော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပဋိဇာနာတီ’’တိ? ‘‘ယဉှိ တံ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ ‘အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ မမေဝ [မမံ (သဗ္ဗတ္ထ)] တံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. အဟဉှိ၊ မဟာရာဇ၊ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ.

‘‘ယေပိ တေ၊ ဘော ဂေါတမ၊ သမဏဗြာဟ္မဏာ သံဃိနော ဂဏိနော ဂဏာစရိယာ ဉာတာ ယသဿိနော တိတ္ထကရာ သာဓုသမ္မတာ ဗဟုဇနဿ၊ သေယျထိဒံ – ပူရဏော ကဿပေါ၊ မက္ခလိ ဂေါသာလော၊ နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော၊ သဉ္စယော ဗေလဋ္ဌပုတ္တော၊ ပကုဓော ကစ္စာယနော၊ အဇိတော ကေသကမ္ဗလော၊ တေပိ မယာ ‘အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပဋိဇာနာထာ’တိ ပုဋ္ဌာ သမာနာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ န ပဋိဇာနန္တိ. ကိံ ပန ဘဝံ ဂေါတမော ဒဟရော စေဝ ဇာတိယာ နဝေါ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ?

‘‘စတ္တာရော ခေါ မေ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဟရာတိ န ဥညာတဗ္ဗာ၊ ဒဟရာတိ န ပရိဘောတဗ္ဗာ. ကတမေ စတ္တာရော? ခတ္တိယော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဟရောတိ န ဥညာတဗ္ဗော၊ ဒဟရောတိ န ပရိဘောတဗ္ဗော. ဥရဂေါ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဟရောတိ န ဥညာတဗ္ဗော၊ ဒဟရောတိ န ပရိဘောတဗ္ဗော. အဂ္ဂိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဟရောတိ န ဥညာတဗ္ဗော၊ ဒဟရောတိ န ပရိဘောတဗ္ဗော. ဘိက္ခု၊ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဟရောတိ န ဥညာတဗ္ဗော၊ ဒဟရောတိ န ပရိဘောတဗ္ဗော. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ စတ္တာရော ဒဟရာတိ န ဥညာတဗ္ဗာ၊ ဒဟရာတိ န ပရိဘောတဗ္ဗာ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘ခတ္တိယံ ဇာတိသမ္ပန္နံ၊ အဘိဇာတံ ယသဿိနံ၊

ဒဟရောတိ နာဝဇာနေယျ၊ န နံ ပရိဘဝေ နရော.

‘‘ဌာနဉှိ သော မနုဇိန္ဒော၊ ရဇ္ဇံ လဒ္ဓါန ခတ္တိယော၊

သော ကုဒ္ဓေါ ရာဇဒဏ္ဍေန၊ တသ္မိံ ပက္ကမတေ ဘုသံ၊

တသ္မာ တံ ပရိဝဇ္ဇေယျ၊ ရက္ခံ ဇီဝိတမတ္တနော.

‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါ ရညေ၊ ယတ္ထ ပဿေ ဘုဇင်္ဂမံ၊

ဒဟရောတိ နာဝဇာနေယျ၊ န နံ ပရိဘဝေ နရော.

‘‘ဥစ္စာဝစေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ၊ ဥရဂေါ စရတိ တေဇသီ [တေဇသာ (သီ. က.)၊ တေဇသိ (ပီ. က.)]၊

သော အာသဇ္ဇ ဍံသေ ဗာလံ၊ နရံ နာရိဉ္စ ဧကဒါ၊

တသ္မာ တံ ပရိဝဇ္ဇေယျ၊ ရက္ခံ ဇီဝိတမတ္တနော.

‘‘ပဟူတဘက္ခံ ဇာလိနံ၊ ပါဝကံ ကဏှဝတ္တနိံ၊

ဒဟရောတိ နာဝဇာနေယျ၊ န နံ ပရိဘဝေ နရော.

‘‘လဒ္ဓါ ဟိ သော ဥပါဒါနံ၊ မဟာ ဟုတွာန ပါဝကော၊

သော အာသဇ္ဇ ဍဟေ [ဒဟေ] ဗာလံ၊ နရံ နာရိဉ္စ ဧကဒါ၊

တသ္မာ တံ ပရိဝဇ္ဇေယျ၊ ရက္ခံ ဇီဝိတမတ္တနော.

‘‘ဝနံ ယဒဂ္ဂိ ဍဟတိ [ဒဟတိ (က.)]၊ ပါဝကော ကဏှဝတ္တနီ၊

ဇာယန္တိ တတ္ထ ပါရောဟာ၊ အဟောရတ္တာနမစ္စယေ.

‘‘ယဉ္စ ခေါ သီလသမ္ပန္နော၊ ဘိက္ခု ဍဟတိ တေဇသာ၊

န တဿ ပုတ္တာ ပသဝေါ၊ ဒါယာဒါ ဝိန္ဒရေ ဓနံ၊

အနပစ္စာ အဒါယာဒါ၊ တာလာဝတ္ထူ ဘဝန္တိ တေ.

‘‘တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော၊ သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော၊

ဘုဇင်္ဂမံ ပါဝကဉ္စ၊ ခတ္တိယဉ္စ ယသဿိနံ၊

ဘိက္ခုဉ္စ သီလသမ္ပန္နံ၊ သမ္မဒေဝ သမာစရေ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ! သေယျထာပိ ဘန္တေ၊ နိက္ကုဇ္ဇိတံ [နိကုဇ္ဇိတံ (?)] ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ၊ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ – ‘စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီ’တိ၊ ဧဝမေဝံ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ.

၂. ပုရိသသုတ္တံ

၁၁၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ?

‘‘တယော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. ကတမေ တယော? လောဘော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. ဒေါသော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. မောဟော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တယော ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘လောဘော ဒေါသော စ မောဟော စ၊ ပုရိသံ ပါပစေတသံ၊

ဟိံသန္တိ အတ္တသမ္ဘူတာ၊ တစသာရံဝ သမ္ဖလ’’န္တိ [သပ္ဖလန္တိ (သျာ. ကံ.)].

၃. ဇရာမရဏသုတ္တံ

၁၁၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဇာတဿ အညတြ ဇရာမရဏာ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဇာတဿ အညတြ ဇရာမရဏာ. ယေပိ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ခတ္တိယမဟာသာလာ အဍ္ဎာ မဟဒ္ဓနာ မဟာဘောဂါ ပဟူတဇာတရူပရဇတာ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏာ ပဟူတဓနဓညာ၊ တေသမ္ပိ ဇာတာနံ နတ္ထိ အညတြ ဇရာမရဏာ. ယေပိ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ။ပေ။ ဂဟပတိမဟာသာလာ အဍ္ဎာ မဟဒ္ဓနာ မဟာဘောဂါ ပဟူတဇာတရူပရဇတာ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏာ ပဟူတဓနဓညာ၊ တေသမ္ပိ ဇာတာနံ နတ္ထိ အညတြ ဇရာမရဏာ. ယေပိ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဘိက္ခူ အရဟန္တော ခီဏာသဝါ ဝုသိတဝန္တော ကတကရဏီယာ ဩဟိတဘာရာ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထာ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနာ သမ္မဒညာဝိမုတ္တာ၊ တေသံ ပါယံ ကာယော ဘေဒနဓမ္မော နိက္ခေပနဓမ္မော’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘ဇီရန္တိ ဝေ ရာဇရထာ သုစိတ္တာ၊

အထော သရီရမ္ပိ ဇရံ ဥပေတိ၊

သတဉ္စ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတိ၊

သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီ’’တိ.

၄. ပိယသုတ္တံ

၁၁၅. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ကေသံ နု ခေါ ပိယော အတ္တာ၊ ကေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ’တိ? တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ယေ စ ခေါ ကေစိ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ’. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ပိယော နော အတ္တာ’တိ၊ အထ ခေါ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယဉှိ အပ္ပိယော အပ္ပိယဿ ကရေယျ၊ တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ယေ စ ခေါ ကေစိ ကာယေန သုစရိတံ စရန္တိ၊ ဝါစာယ သုစရိတံ စရန္တိ၊ မနသာ သုစရိတံ စရန္တိ၊ တေသံ ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အပ္ပိယော နော အတ္တာ’တိ၊ အထ ခေါ တေသံ ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယဉှိ ပိယော ပိယဿ ကရေယျ၊ တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ ပိယော အတ္တာ’’တိ.

‘‘ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ! ယေ ဟိ ကေစိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘ပိယော နော အတ္တာ’တိ၊ အထ ခေါ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယဉှိ၊ မဟာရာဇ၊ အပ္ပိယော အပ္ပိယဿ ကရေယျ၊ တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာယေန သုစရိတံ စရန္တိ၊ ဝါစာယ သုစရိတံ စရန္တိ၊ မနသာ သုစရိတံ စရန္တိ၊ တေသံ ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အပ္ပိယော နော အတ္တာ’တိ၊ အထ ခေါ တေသံ ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယဉှိ မဟာရာဇ၊ ပိယော ပိယဿ ကရေယျ၊ တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ ပိယော အတ္တာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘အတ္တာနဉ္စေ ပိယံ ဇညာ၊ န နံ ပါပေန သံယုဇေ၊

န ဟိ တံ သုလဘံ ဟောတိ၊ သုခံ ဒုက္ကဋကာရိနာ.

‘‘အန္တကေနာဓိပန္နဿ၊ ဇဟတော မာနုသံ ဘဝံ၊

ကိဉှိ တဿ သကံ ဟောတိ၊ ကိဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ၊

ကိဉ္စဿ အနုဂံ ဟောတိ၊ ဆာယာဝ အနပါယိနီ [အနုပါယိနီ (သျာ. ကံ. က.)].

‘‘ဥဘော ပုညဉ္စ ပါပဉ္စ၊ ယံ မစ္စော ကုရုတေ ဣဓ၊

တဉှိ တဿ သကံ ဟောတိ၊ တဉ္စ [တံဝ (?)] အာဒါယ ဂစ္ဆတိ၊

တဉ္စဿ [တံဝဿ (?)] အနုဂံ ဟောတိ၊ ဆာယာဝ အနပါယိနီ.

‘‘တသ္မာ ကရေယျ ကလျာဏံ၊ နိစယံ သမ္ပရာယိကံ၊

ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ၊ ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိန’’န္တိ.

၅. အတ္တရက္ခိတသုတ္တံ

၁၁၆. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ကေသံ နု ခေါ ရက္ခိတော အတ္တာ၊ ကေသံ အရက္ခိတော အတ္တာ’တိ? တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ယေ ခေါ ကေစိ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ တေသံ အရက္ခိတော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဟတ္ထိကာယော ဝါ ရက္ခေယျ၊ အဿကာယော ဝါ ရက္ခေယျ၊ ရထကာယော ဝါ ရက္ခေယျ၊ ပတ္တိကာယော ဝါ ရက္ခေယျ၊ အထ ခေါ တေသံ အရက္ခိတော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဗာဟိရာ ဟေသာ ရက္ခာ၊ နေသာ ရက္ခာ အဇ္ဈတ္တိကာ၊ တသ္မာ တေသံ အရက္ခိတော အတ္တာ. ယေ စ ခေါ ကေစိ ကာယေန သုစရိတံ စရန္တိ၊ ဝါစာယ သုစရိတံ စရန္တိ၊ မနသာ သုစရိတံ စရန္တိ၊ တေသံ ရက္ခိတော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ နေဝ ဟတ္ထိကာယော ရက္ခေယျ၊ န အဿကာယော ရက္ခေယျ၊ န ရထကာယော ရက္ခေယျ၊ န ပတ္တိကာယော ရက္ခေယျ၊ အထ ခေါ တေသံ ရက္ခိတော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? အဇ္ဈတ္တိကာ ဟေသာ ရက္ခာ၊ နေသာ ရက္ခာ ဗာဟိရာ၊ တသ္မာ တေသံ ရက္ခိတော အတ္တာ’’’တိ.

‘‘ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ! ယေ ဟိ ကေစိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ။ပေ။ တေသံ အရက္ခိတော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဗာဟိရာ ဟေသာ၊ မဟာရာဇ၊ ရက္ခာ၊ နေသာ ရက္ခာ အဇ္ဈတ္တိကာ၊ တသ္မာ တေသံ အရက္ခိတော အတ္တာ. ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာယေန သုစရိတံ စရန္တိ၊ ဝါစာယ သုစရိတံ စရန္တိ၊ မနသာ သုစရိတံ စရန္တိ၊ တေသံ ရက္ခိတော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ နေဝ ဟတ္ထိကာယော ရက္ခေယျ၊ န အဿကာယော ရက္ခေယျ၊ န ရထကာယော ရက္ခေယျ၊ န ပတ္တိကာယော ရက္ခေယျ၊ အထ ခေါ တေသံ ရက္ခိတော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? အဇ္ဈတ္တိကာ ဟေသာ၊ မဟာရာဇ၊ ရက္ခာ၊ နေသာ ရက္ခာ ဗာဟိရာ၊ တသ္မာ တေသံ ရက္ခိတော အတ္တာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘ကာယေန သံဝရော သာဓု၊ သာဓု ဝါစာယ သံဝရော၊

မနသာ သံဝရော သာဓု၊ သာဓု သဗ္ဗတ္ထ သံဝရော၊

သဗ္ဗတ္ထ သံဝုတော လဇ္ဇီ၊ ရက္ခိတောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ.

၆. အပ္ပကသုတ္တံ

၁၁၇. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘အပ္ပကာ တေ သတ္တာ လောကသ္မိံ ယေ ဥဠာရေ ဥဠာရေ ဘောဂေ လဘိတွာ န စေဝ မဇ္ဇန္တိ၊ န စ ပမဇ္ဇန္တိ၊ န စ ကာမေသု ဂေဓံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ န စ သတ္တေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တိ. အထ ခေါ ဧတေဝ ဗဟုတရာ သတ္တာ လောကသ္မိံ ယေ ဥဠာရေ ဥဠာရေ ဘောဂေ လဘိတွာ မဇ္ဇန္တိ စေဝ ပမဇ္ဇန္တိ၊ စ ကာမေသု စ ဂေဓံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ သတ္တေသု စ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တီ’’’တိ.

‘‘ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ! အပ္ပကာ တေ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တာ လောကသ္မိံ၊ ယေ ဥဠာရေ ဥဠာရေ ဘောဂေ လဘိတွာ န စေဝ မဇ္ဇန္တိ၊ န စ ပမဇ္ဇန္တိ၊ န စ ကာမေသု ဂေဓံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ န စ သတ္တေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တိ. အထ ခေါ ဧတေဝ ဗဟုတရာ သတ္တာ လောကသ္မိံ၊ ယေ ဥဠာရေ ဥဠာရေ ဘောဂေ လဘိတွာ မဇ္ဇန္တိ စေဝ ပမဇ္ဇန္တိ စ ကာမေသု စ ဂေဓံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ သတ္တေသု စ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘သာရတ္တာ ကာမဘောဂေသု၊ ဂိဒ္ဓါ ကာမေသု မုစ္ဆိတာ၊

အတိသာရံ န ဗုဇ္ဈန္တိ၊ မိဂါ ကူဋံဝ ဩဍ္ဍိတံ၊

ပစ္ဆာသံ ကဋုကံ ဟောတိ၊ ဝိပါကော ဟိဿ ပါပကော’’တိ.

၇. အဍ္ဍကရဏသုတ္တံ

၁၁၈. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ အဍ္ဍကရဏေ [အတ္ထကရဏေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] နိသိန္နော ပဿာမိ ခတ္တိယမဟာသာလေပိ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလေပိ ဂဟပတိမဟာသာလေပိ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ မဟာဘောဂေ ပဟူတဇာတရူပရဇတေ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ ပဟူတဓနဓညေ ကာမဟေတု ကာမနိဒါနံ ကာမာဓိကရဏံ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသန္တေ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘အလံ ဒါနိ မေ အဍ္ဍကရဏေန၊ ဘဒြမုခေါ ဒါနိ အဍ္ဍကရဏေန ပညာယိဿတီ’’’တိ.

‘‘(ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝမေတံ မဟာရာဇ!) [( ) သီ. ပီ. ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ] ယေပိ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ခတ္တိယမဟာသာလာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ ဂဟပတိမဟာသာလာ အဍ္ဎာ မဟဒ္ဓနာ မဟာဘောဂါ ပဟူတဇာတရူပရဇတာ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏာ ပဟူတဓနဓညာ ကာမဟေတု ကာမနိဒါနံ ကာမာဓိကရဏံ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသန္တိ၊ တေသံ တံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ။ပေ။

‘‘သာရတ္တာ ကာမဘောဂေသု၊ ဂိဒ္ဓါ ကာမေသု မုစ္ဆိတာ၊

အတိသာရံ န ဗုဇ္ဈန္တိ၊ မစ္ဆာ ခိပ္ပံဝ ဩဍ္ဍိတံ၊

ပစ္ဆာသံ ကဋုကံ ဟောတိ၊ ဝိပါကော ဟိဿ ပါပကော’’တိ.

၈. မလ္လိကာသုတ္တံ

၁၁၉. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော ဟောတိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ တေ၊ မလ္လိကေ၊ ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ? ‘‘နတ္ထိ ခေါ မေ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော. တုယှံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ? ‘‘မယှမ္ပိ ခေါ၊ မလ္လိကေ၊ နတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ.

အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ပါသာဒါ ဩရောဟိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ တေ၊ မလ္လိကေ၊ ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ မလ္လိကာ ဒေဝီ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘နတ္ထိ ခေါ မေ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော. တုယှံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တာဟံ၊ ဘန္တေ၊ မလ္လိကံ ဒေဝိံ ဧတဒဝေါစံ – ‘မယှမ္ပိ ခေါ၊ မလ္လိကေ၊ နတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာ၊

နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစိ၊

ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသံ၊

တသ္မာ န ဟိံသေ ပရမတ္တကာမော’’တိ.

၉. ယညသုတ္တံ

၁၂၀. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ မဟာယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ ပဉ္စ စ ဥသဘသတာနိ ပဉ္စ စ ဝစ္ဆတရသတာနိ ပဉ္စ စ ဝစ္ဆတရိသတာနိ ပဉ္စ စ အဇသတာနိ ပဉ္စ စ ဥရဗ္ဘသတာနိ ထူဏူပနီတာနိ ဟောန္တိ ယညတ္ထာယ. ယေပိဿ တေ ဟောန္တိ ဒါသာတိ ဝါ ပေဿာတိ ဝါ ကမ္မကရာတိ ဝါ၊ တေပိ ဒဏ္ဍတဇ္ဇိတာ ဘယတဇ္ဇိတာ အဿုမုခါ ရုဒမာနာ ပရိကမ္မာနိ ကရောန္တိ.

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ မဟာယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ ပဉ္စ စ ဥသဘသတာနိ ပဉ္စ စ ဝစ္ဆတရသတာနိ ပဉ္စ စ ဝစ္ဆတရိသတာနိ ပဉ္စ စ အဇသတာနိ ပဉ္စ စ ဥရဗ္ဘသတာနိ ထူဏူပနီတာနိ ဟောန္တိ ယညတ္ထာယ. ယေပိဿ တေ ဟောန္တိ ဒါသာတိ ဝါ ပေဿာတိ ဝါ ကမ္မကရာတိ ဝါ၊ တေပိ ဒဏ္ဍတဇ္ဇိတာ ဘယတဇ္ဇိတာ အဿုမုခါ ရုဒမာနာ ပရိကမ္မာနိ ကရောန္တီ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ –

‘‘အဿမေဓံ ပုရိသမေဓံ၊ သမ္မာပါသံ ဝါဇပေယျံ နိရဂ္ဂဠှံ၊

မဟာယညာ မဟာရမ္ဘာ [ဝါဇပေယျုံ၊ နိရဂ္ဂဠံ မဟာရမ္ဘာ (က.)]၊ န တေ ဟောန္တိ မဟပ္ဖလာ.

‘‘အဇေဠကာ စ ဂါဝေါ စ၊ ဝိဝိဓာ ယတ္ထ ဟညရေ၊

န တံ သမ္မဂ္ဂတာ ယညံ၊ ဥပယန္တိ မဟေသိနော.

‘‘ယေ စ ယညာ နိရာရမ္ဘာ၊ ယဇန္တိ အနုကုလံ သဒါ၊

အဇေဠကာ စ ဂါဝေါ စ၊ ဝိဝိဓာ နေတ္ထ ဟညရေ၊

ဧတံ သမ္မဂ္ဂတာ ယညံ၊ ဥပယန္တိ မဟေသိနော.

‘‘ဧတံ ယဇေထ မေဓာဝီ၊ ဧသော ယညော မဟပ္ဖလော၊

ဧတဉှိ ယဇမာနဿ၊ သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော၊

ယညော စ ဝိပုလော ဟောတိ၊ ပသီဒန္တိ စ ဒေဝတာ’’တိ.

၁၀. ဗန္ဓနသုတ္တံ

၁၂၁. တေန ခေါ ပန သမယေန ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန မဟာဇနကာယော ဗန္ဓာပိတော ဟောတိ၊ အပ္ပေကစ္စေ ရဇ္ဇူဟိ အပ္ပေကစ္စေ အန္ဒူဟိ အပ္ပေကစ္စေ သင်္ခလိကာဟိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ –

‘‘န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ၊

ယဒါယသံ ဒါရုဇံ ပဗ္ဗဇဉ္စ၊

သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု၊

ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ.

‘‘ဧတံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ၊

ဩဟာရိနံ သိထိလံ ဒုပ္ပမုဉ္စံ၊

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ၊

အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယာ’’တိ.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒဟရော ပုရိသော ဇရာ၊ ပိယံ အတ္တာနရက္ခိတော၊

အပ္ပကာ အဍ္ဍကရဏံ၊ မလ္လိကာ ယညဗန္ဓနန္တိ.