၃. နာနာတိတ္ထိယဝဂ္ဂေါ

၁. သိဝသုတ္တံ

၁၀၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ သိဝေါ ဒေဝပုတ္တော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏော ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ သိဝေါ ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ –

‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ၊ သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ၊ သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော.

‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ၊ သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ၊ ပညာ လဗ္ဘတိ နာညတော.

‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ၊ သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ၊ သောကမဇ္ဈေ န သောစတိ.

‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ၊ သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ၊ ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတိ.

‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ၊ သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သုဂ္ဂတိံ.

‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ၊ သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ၊ သတ္တာ တိဋ္ဌန္တိ သာတတ’’န္တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ သိဝံ ဒေဝပုတ္တံ ဂါထာယ ပစ္စဘာသိ –

‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ၊ သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ.

၂. ခေမသုတ္တံ

၁၀၃. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ ခေမော ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ –

‘‘စရန္တိ ဗာလာ ဒုမ္မေဓာ၊ အမိတ္တေနေဝ အတ္တနာ၊

ကရောန္တာ ပါပကံ ကမ္မံ၊ ယံ ဟောတိ ကဋုကပ္ဖလံ.

‘‘န တံ ကမ္မံ ကတံ သာဓု၊ ယံ ကတွာ အနုတပ္ပတိ၊

ယဿ အဿုမုခေါ ရောဒံ၊ ဝိပါကံ ပဋိသေဝတိ.

‘‘တဉ္စ ကမ္မံ ကတံ သာဓု၊ ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတိ၊

ယဿ ပတီတော သုမနော၊ ဝိပါကံ ပဋိသေဝတိ.

‘‘ပဋိကစ္စေဝ [ပဋိဂစ္စေဝ (သီ.)] တံ ကယိရာ၊ ယံ ဇညာ ဟိတမတ္တနော၊

န သာကဋိကစိန္တာယ၊ မန္တာ ဓီရော ပရက္ကမေ.

‘‘ယထာ သာကဋိကော မဋ္ဌံ [ပန္ထံ (သီ.)၊ ပသတ္ထံ (သျာ. ကံ.)]၊ သမံ ဟိတွာ မဟာပထံ၊

ဝိသမံ မဂ္ဂမာရုယှ၊ အက္ခစ္ဆိန္နောဝ ဈာယတိ.

‘‘ဧဝံ ဓမ္မာ အပက္ကမ္မ၊ အဓမ္မမနုဝတ္တိယ၊

မန္ဒော မစ္စုမုခံ ပတ္တော၊ အက္ခစ္ဆိန္နောဝ ဈာယတီ’’တိ.

၃. သေရီသုတ္တံ

၁၀၄. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ သေရီ ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘အန္နမေဝါဘိနန္ဒန္တိ၊ ဥဘယေ ဒေဝမာနုသာ၊

အထ ကော နာမ သော ယက္ခော၊ ယံ အန္နံ နာဘိနန္ဒတီ’’တိ.

‘‘ယေ နံ ဒဒန္တိ သဒ္ဓါယ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

တမေဝ အန္နံ ဘဇတိ၊ အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စ.

‘‘တသ္မာ ဝိနေယျ မစ္ဆေရံ၊ ဒဇ္ဇာ ဒါနံ မလာဘိဘူ၊

ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ၊ ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိန’’န္တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယာဝသုဘာသိတမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ –

‘‘ယေ နံ ဒဒန္တိ သဒ္ဓါယ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

တမေဝ အန္နံ ဘဇတိ၊ အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စ.

‘‘တသ္မာ ဝိနေယျ မစ္ဆေရံ၊ ဒဇ္ဇာ ဒါနံ မလာဘိဘူ၊

ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ၊ ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိန’’န္တိ.

‘‘ဘူတပုဗ္ဗာဟံ၊ ဘန္တေ၊ သိရီ [သေရီ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] နာမ ရာဇာ အဟောသိံ ဒါယကော ဒါနပတိ ဒါနဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ စတူသု ဒွါရေသု ဒါနံ ဒီယိတ္ထ သမဏ-ဗြာဟ္မဏ-ကပဏဒ္ဓိက-ဝနိဗ္ဗကယာစကာနံ. အထ ခေါ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထာဂါရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ [ဣတ္ထာဂါရာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစုံ (က.)] – ‘ဒေဝဿ ခေါ [ဒေဝဿေဝ ခေါ (က. သီ.)] ဒါနံ ဒီယတိ၊ အမှာကံ ဒါနံ န ဒီယတိ. သာဓု မယမ္ပိ ဒေဝံ နိဿာယ ဒါနာနိ ဒဒေယျာမ၊ ပုညာနိ ကရေယျာမာ’တိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘အဟံ ခေါသ္မိ ဒါယကော ဒါနပတိ ဒါနဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ဒါနံ ဒဿာမာတိ ဝဒန္တေ ကိန္တိ ဝဒေယျ’န္တိ? သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပဌမံ ဒွါရံ ဣတ္ထာဂါရဿ အဒါသိံ. တတ္ထ ဣတ္ထာဂါရဿ ဒါနံ ဒီယိတ္ထ၊ မမ ဒါနံ ပဋိက္ကမိ.

‘‘အထ ခေါ မံ၊ ဘန္တေ၊ ခတ္တိယာ အနုယန္တာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘ဒေဝဿ ခေါ ဒါနံ ဒီယတိ၊ ဣတ္ထာဂါရဿ ဒါနံ ဒီယတိ၊ အမှာကံ ဒါနံ န ဒီယတိ. သာဓု မယမ္ပိ ဒေဝံ နိဿာယ ဒါနာနိ ဒဒေယျာမ၊ ပုညာနိ ကရေယျာမာ’တိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘အဟံ ခေါသ္မိ ဒါယကော ဒါနပတိ ဒါနဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ဒါနံ ဒဿာမာတိ ဝဒန္တေ ကိန္တိ ဝဒေယျ’န္တိ? သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဒုတိယံ ဒွါရံ ခတ္တိယာနံ အနုယန္တာနံ အဒါသိံ. တတ္ထ ခတ္တိယာနံ အနုယန္တာနံ ဒါနံ ဒီယိတ္ထ၊ မမ ဒါနံ ပဋိက္ကမိ.

‘‘အထ ခေါ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဗလကာယော ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒေဝဿ ခေါ ဒါနံ ဒီယတိ၊ ဣတ္ထာဂါရဿ ဒါနံ ဒီယတိ၊ ခတ္တိယာနံ အနုယန္တာနံ ဒါနံ ဒီယတိ၊ အမှာကံ ဒါနံ န ဒီယတိ. သာဓု မယမ္ပိ ဒေဝံ နိဿာယ ဒါနာနိ ဒဒေယျာမ၊ ပုညာနိ ကရေယျာမာ’တိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘အဟံ ခေါသ္မိ ဒါယကော ဒါနပတိ ဒါနဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ဒါနံ ဒဿာမာတိ ဝဒန္တေ ကိန္တိ ဝဒေယျ’န္တိ? သော ခွာဟံ ဘန္တေ၊ တတိယံ ဒွါရံ ဗလကာယဿ အဒါသိံ. တတ္ထ ဗလကာယဿ ဒါနံ ဒီယိတ္ထ၊ မမ ဒါနံ ပဋိက္ကမိ.

‘‘အထ ခေါ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘ဒေဝဿ ခေါ ဒါနံ ဒီယတိ၊ ဣတ္ထာဂါရဿ ဒါနံ ဒီယတိ၊ ခတ္တိယာနံ အနုယန္တာနံ ဒါနံ ဒီယတိ၊ ဗလကာယဿ ဒါနံ ဒီယတိ၊ အမှာကံ ဒါနံ န ဒီယတိ. သာဓု မယမ္ပိ ဒေဝံ နိဿာယ ဒါနာနိ ဒဒေယျာမ၊ ပုညာနိ ကရေယျာမာ’တိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘အဟံ ခေါသ္မိ ဒါယကော ဒါနပတိ ဒါနဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ဒါနံ ဒဿာမာတိ ဝဒန္တေ ကိန္တိ ဝဒေယျ’န္တိ? သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ စတုတ္ထံ ဒွါရံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ အဒါသိံ. တတ္ထ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ ဒါနံ ဒီယိတ္ထ၊ မမ ဒါနံ ပဋိက္ကမိ.

‘‘အထ ခေါ မံ၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘န ခေါ ဒါနိ ဒေဝဿ ကောစိ ဒါနံ ဒီယတီ’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တာဟံ၊ ဘန္တေ၊ တေ ပုရိသေ ဧတဒဝေါစံ – ‘တေန ဟိ၊ ဘဏေ၊ ယော ဗာဟိရေသု ဇနပဒေသု အာယော သဉ္ဇာယတိ တတော ဥပဍ္ဎံ အန္တေပုရေ ပဝေသေထ၊ ဥပဍ္ဎံ တတ္ထေဝ ဒါနံ ဒေထ သမဏ-ဗြာဟ္မဏ-ကပဏဒ္ဓိက-ဝနိဗ္ဗက-ယာစကာန’န္တိ. သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ကတာနံ ပုညာနံ ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ကတာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပရိယန္တံ နာဓိဂစ္ဆာမိ – ဧတ္တကံ ပုညန္တိ ဝါ ဧတ္တကော ပုညဝိပါကောတိ ဝါ ဧတ္တကံ သဂ္ဂေ ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝါတိ. အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယာဝသုဘာသိတမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ –

‘‘ယေ နံ ဒဒန္တိ သဒ္ဓါယ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

တမေဝ အန္နံ ဘဇတိ၊ အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စ.

‘‘တသ္မာ ဝိနေယျ မစ္ဆေရံ၊ ဒဇ္ဇာ ဒါနံ မလာဘိဘူ၊

ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ၊ ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိန’’န္တိ.

၄. ဃဋီကာရသုတ္တံ

၁၀၅. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ ဃဋီကာရော ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘အဝိဟံ ဥပပန္နာသေ၊ ဝိမုတ္တာ သတ္တ ဘိက္ခဝေါ၊

ရာဂဒေါသပရိက္ခီဏာ၊ တိဏ္ဏာ လောကေ ဝိသတ္တိက’’န္တိ.

‘‘ကေ စ တေ အတရုံ ပင်္ကံ၊ မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရံ၊

ကေ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ ဒိဗ္ဗယောဂံ ဥပစ္စဂု’’န္တိ.

‘‘ဥပကော ပလဂဏ္ဍော [ဖလဂဏ္ဍော (က.)] စ၊ ပုက္ကုသာတိ စ တေ တယော၊

ဘဒ္ဒိယော ခဏ္ဍဒေဝေါ စ၊ ဗာဟုရဂ္ဂိ စ သင်္ဂိယော [ဗာဟုဒန္တီ စ ပိင်္ဂိယော (သီ. သျာ.)]၊

တေ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ ဒိဗ္ဗယောဂံ ဥပစ္စဂု’’န္တိ.

‘‘ကုသလီ ဘာသသီ တေသံ၊ မာရပါသပ္ပဟာယိနံ၊

ကဿ တေ ဓမ္မမညာယ၊ အစ္ဆိဒုံ ဘဝဗန္ဓန’’န္တိ.

‘‘န အညတြ ဘဂဝတာ၊ နာညတြ တဝ သာသနာ၊

ယဿ တေ ဓမ္မမညာယ၊ အစ္ဆိဒုံ ဘဝဗန္ဓနံ.

‘‘ယတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ၊ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ၊

တံ တေ ဓမ္မံ ဣဓညာယ၊ အစ္ဆိဒုံ ဘဝဗန္ဓန’’န္တိ.

‘‘ဂမ္ဘီရံ ဘာသသီ ဝါစံ၊ ဒုဗ္ဗိဇာနံ သုဒုဗ္ဗုဓံ၊

ကဿ တွံ ဓမ္မမညာယ၊ ဝါစံ ဘာသသိ ဤဒိသ’’န္တိ.

‘‘ကုမ္ဘကာရော ပုရေ အာသိံ၊ ဝေကဠိင်္ဂေ ဃဋီကရော၊

မာတာပေတ္တိဘရော အာသိံ၊ ကဿပဿ ဥပါသကော.

‘‘ဝိရတော မေထုနာ ဓမ္မာ၊ ဗြဟ္မစာရီ နိရာမိသော၊

အဟုဝါ တေ သဂါမေယျော၊ အဟုဝါ တေ ပုရေ သခါ.

‘‘သောဟမေတေ ပဇာနာမိ၊ ဝိမုတ္တေ သတ္တ ဘိက္ခဝေါ၊

ရာဂဒေါသပရိက္ခီဏေ၊ တိဏ္ဏေ လောကေ ဝိသတ္တိက’’န္တိ.

‘‘ဧဝမေတံ တဒါ အာသိ၊ ယထာ ဘာသသိ ဘဂ္ဂဝ၊

ကုမ္ဘကာရော ပုရေ အာသိ၊ ဝေကဠိင်္ဂေ ဃဋီကရော.

‘‘မာတာပေတ္တိဘရော အာသိ၊ ကဿပဿ ဥပါသကော၊

ဝိရတော မေထုနာ ဓမ္မာ၊ ဗြဟ္မစာရီ နိရာမိသော၊

အဟုဝါ မေ သဂါမေယျော၊ အဟုဝါ မေ ပုရေ သခါ’’တိ.

‘‘ဧဝမေတံ ပုရာဏာနံ၊ သဟာယာနံ အဟု သင်္ဂမော၊

ဥဘိန္နံ ဘာဝိတတ္တာနံ၊ သရီရန္တိမဓာရိန’’န္တိ.

၅. ဇန္တုသုတ္တံ

၁၀၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ၊ ကောသလေသု ဝိဟရန္တိ ဟိမဝန္တပဿေ အရညကုဋိကာယ ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ စပလာ မုခရာ ဝိကိဏ္ဏဝါစာ မုဋ္ဌဿတိနော အသမ္ပဇာနာ အသမာဟိတာ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာ ပါကတိန္ဒြိယာ.

အထ ခေါ ဇန္တု ဒေဝပုတ္တော တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဘိက္ခူ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘သုခဇီဝိနော ပုရေ အာသုံ၊ ဘိက္ခူ ဂေါတမသာဝကာ၊

အနိစ္ဆာ ပိဏ္ဍမေသနာ [ပိဏ္ဍမေသာနာ (?)]၊ အနိစ္ဆာ သယနာသနံ၊

လောကေ အနိစ္စတံ ဉတွာ၊ ဒုက္ခဿန္တံ အကံသု တေ.

‘‘ဒုပ္ပေါသံ ကတွာ အတ္တာနံ၊ ဂါမေ ဂါမဏိကာ ဝိယ၊

ဘုတွာ ဘုတွာ နိပဇ္ဇန္တိ၊ ပရာဂါရေသု မုစ္ဆိတာ.

‘‘သံဃဿ အဉ္ဇလိံ ကတွာ၊ ဣဓေကစ္စေ ဝဒါမဟံ [ဝန္ဒာမဟံ (က.)]၊

အပဝိဒ္ဓါ အနာထာ တေ၊ ယထာ ပေတာ တထေဝ တေ [တထေဝ စ (သီ.)].

‘‘ယေ ခေါ ပမတ္တာ ဝိဟရန္တိ၊ တေ မေ သန္ဓာယ ဘာသိတံ၊

ယေ အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရန္တိ၊ နမော တေသံ ကရောမဟ’’န္တိ.

၆. ရောဟိတဿသုတ္တံ

၁၀၇. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ ရောဟိတဿော ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယတ္ထ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ န ဇာယတိ န ဇီယတိ န မီယတိ [န ဇိယျတိ န မိယျတိ (သျာ. ကံ. က.)] န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတိ၊ သက္ကာ နု ခေါ သော၊ ဘန္တေ၊ ဂမနေန လောကဿ အန္တော ဉာတုံ ဝါ ဒဋ္ဌုံ ဝါ ပါပုဏိတုံ ဝါ’’တိ? ‘‘ယတ္ထ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န ဇာယတိ န ဇီယတိ န မီယတိ န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတိ၊ နာဟံ တံ ဂမနေန လောကဿ အန္တံ ဉာတေယျံ ဒဋ္ဌေယျံ ပတ္တေယျန္တိ ဝဒါမီ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယာဝသုဘာသိတမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ – ‘ယတ္ထ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န ဇာယတိ န ဇီယတိ န မီယတိ န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတိ၊ နာဟံ တံ ဂမနေန လောကဿ အန္တံ ဉာတေယျံ ဒဋ္ဌေယျံ ပတ္တေယျန္တိ ဝဒါမီ’တိ.

‘‘ဘူတပုဗ္ဗာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ရောဟိတဿော နာမ ဣသိ အဟောသိံ ဘောဇပုတ္တော ဣဒ္ဓိမာ ဝေဟာသင်္ဂမော. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝရူပေါ ဇဝေါ အဟောသိ၊ သေယျထာပိ နာမ ဒဠှဓမ္မာ [ဒဠှဓမ္မော (သဗ္ဗတ္ထ) ဋီကာ စ မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ စ ဩလောကေတဗ္ဗံ] ဓနုဂ္ဂဟော သုသိက္ခိတော ကတဟတ္ထော ကတယောဂ္ဂေါ ကတူပါသနော လဟုကေန အသနေန အပ္ပကသိရေနေဝ တိရိယံ တာလစ္ဆာယံ အတိပါတေယျ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝရူပေါ ပဒဝီတိဟာရော အဟောသိ၊ သေယျထာပိ နာမ ပုရတ္ထိမာ သမုဒ္ဒါ ပစ္ဆိမော သမုဒ္ဒေါ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝရူပံ ဣစ္ဆာဂတံ ဥပ္ပဇ္ဇိ – ‘အဟံ ဂမနေန လောကဿ အန္တံ ပါပုဏိဿာမီ’တိ. သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝရူပေန ဇဝေန သမန္နာဂတော ဧဝရူပေန စ ပဒဝီတိဟာရေန အညတြေဝ အသိတ-ပီတ-ခါယိတ-သာယိတာ အညတြ ဥစ္စာရ-ပဿာဝကမ္မာ အညတြ နိဒ္ဒါကိလမထပဋိဝိနောဒနာ ဝဿသတာယုကော ဝဿသတဇီဝီ ဝဿသတံ ဂန္တွာ အပ္ပတွာဝ လောကဿ အန္တံ အန္တရာဝ ကာလင်္ကတော.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယာဝသုဘာသိတမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ – ‘ယတ္ထ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န ဇာယတိ န ဇီယတိ န မီယတိ န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတိ၊ နာဟံ တံ ဂမနေန လောကဿ အန္တံ ဉာတေယျံ ဒဋ္ဌေယျံ ပတ္တေယျန္တိ ဝဒါမီ’’’တိ.

‘‘န ခေါ ပနာဟံ၊ အာဝုသော၊ အပ္ပတွာ လောကဿ အန္တံ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယံ ဝဒါမိ. အပိ စ ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ ဣမသ္မိံယေဝ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သသညိမှိ သမနကေ လောကဉ္စ ပညပေမိ လောကသမုဒယဉ္စ လောကနိရောဓဉ္စ လောကနိရောဓဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒန္တိ.

‘‘ဂမနေန န ပတ္တဗ္ဗော၊ လောကဿန္တော ကုဒါစနံ၊

န စ အပ္ပတွာ လောကန္တံ၊ ဒုက္ခာ အတ္ထိ ပမောစနံ.

‘‘တသ္မာ ဟဝေ လောကဝိဒူ သုမေဓော၊

လောကန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော၊

လောကဿ အန္တံ သမိတာဝိ ဉတွာ၊

နာသီသတိ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ.

၇. နန္ဒသုတ္တံ

၁၀၈. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ နန္ဒော ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘အစ္စေန္တိ ကာလာ တရယန္တိ ရတ္တိယော၊

ဝယောဂုဏာ အနုပုဗ္ဗံ ဇဟန္တိ၊

ဧတံ ဘယံ မရဏေ ပေက္ခမာနော၊

ပုညာနိ ကယိရာထ သုခါဝဟာနီ’’တိ.

‘‘အစ္စေန္တိ ကာလာ တရယန္တိ ရတ္တိယော၊

ဝယောဂုဏာ အနုပုဗ္ဗံ ဇဟန္တိ၊

ဧတံ ဘယံ မရဏေ ပေက္ခမာနော၊

လောကာမိသံ ပဇဟေ သန္တိပေက္ခော’’တိ.

၈. နန္ဒိဝိသာလသုတ္တံ

၁၀၉. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ နန္ဒိဝိသာလော ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရံ၊ ပုဏ္ဏံ လောဘေန သံယုတံ၊

ပင်္ကဇာတံ မဟာဝီရ၊ ကထံ ယာတြာ ဘဝိဿတီ’’တိ.

‘‘ဆေတွာ နဒ္ဓိံ ဝရတ္တဉ္စ၊ ဣစ္ဆာလောဘဉ္စ ပါပကံ၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ၊ ဧဝံ ယာတြာ ဘဝိဿတီ’’တိ.

၉. သုသိမသုတ္တံ

၁၁၀. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တုယှမ္ပိ နော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော ရုစ္စတီ’’တိ?

‘‘ကဿ ဟိ နာမ၊ ဘန္တေ၊ အဗာလဿ အဒုဋ္ဌဿ အမူဠှဿ အဝိပလ္လတ္ထစိတ္တဿ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော န ရုစ္စေယျ? ပဏ္ဍိတော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. မဟာပညော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ပုထုပညော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ဟာသပညော [ဟာသုပညော (သီ.)]၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ဇဝနပညော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. တိက္ခပညော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. နိဗ္ဗေဓိကပညော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. အပ္ပိစ္ဆော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. သန္တုဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ပဝိဝိတ္တော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. အသံသဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. အာရဒ္ဓဝီရိယော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ဝတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ဝစနက္ခမော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. စောဒကော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ပါပဂရဟီ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ကဿ ဟိ နာမ၊ ဘန္တေ၊ အဗာလဿ အဒုဋ္ဌဿ အမူဠှဿ အဝိပလ္လတ္ထစိတ္တဿ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော န ရုစ္စေယျာ’’တိ?

‘‘ဧဝမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဧဝမေတံ၊ အာနန္ဒ! ကဿ ဟိ နာမ၊ အာနန္ဒ၊ အဗာလဿ အဒုဋ္ဌဿ အမူဠှဿ အဝိပလ္လတ္ထစိတ္တဿ သာရိပုတ္တော န ရုစ္စေယျ? ပဏ္ဍိတော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. မဟာပညော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. ပုထုပညော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. ဟာသပညော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. ဇဝနပညော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. တိက္ခပညော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. နိဗ္ဗေဓိကပညော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. အပ္ပိစ္ဆော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. သန္တုဋ္ဌော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. ပဝိဝိတ္တော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. အသံသဋ္ဌော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. အာရဒ္ဓဝီရိယော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. ဝတ္တာ၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. ဝစနက္ခမော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. စောဒကော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. ပါပဂရဟီ၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော. ကဿ ဟိ နာမ၊ အာနန္ဒ၊ အဗာလဿ အဒုဋ္ဌဿ အမူဠှဿ အဝိပလ္လတ္ထစိတ္တဿ သာရိပုတ္တော န ရုစ္စေယျာ’’တိ?

အထ ခေါ သုသိမော [သုသီမော (သီ.)] ဒေဝပုတ္တော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ မဟတိယာ ဒေဝပုတ္တပရိသာယ ပရိဝုတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ သုသိမော ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဧဝမေတံ၊ ဘဂဝါ၊ ဧဝမေတံ၊ သုဂတ. ကဿ ဟိ နာမ၊ ဘန္တေ၊ အဗာလဿ အဒုဋ္ဌဿ အမူဠှဿ အဝိပလ္လတ္ထစိတ္တဿ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော န ရုစ္စေယျ? ပဏ္ဍိတော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. မဟာပညော၊ ဘန္တေ၊ ပုထုပညော၊ ဘန္တေ၊ ဟာသပညော၊ ဘန္တေ၊ ဇဝနပညော၊ ဘန္တေ၊ တိက္ခပညော၊ ဘန္တေ၊ နိဗ္ဗေဓိကပညော၊ ဘန္တေ၊ အပ္ပိစ္ဆော၊ ဘန္တေ၊ သန္တုဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ ပဝိဝိတ္တော၊ ဘန္တေ၊ အသံသဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော၊ ဘန္တေ၊ ဝတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ ဝစနက္ခမော၊ ဘန္တေ၊ စောဒကော၊ ဘန္တေ၊ ပါပဂရဟီ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ကဿ ဟိ နာမ၊ ဘန္တေ၊ အဗာလဿ အဒုဋ္ဌဿ အမူဠှဿ အဝိပလ္လတ္ထစိတ္တဿ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော န ရုစ္စေယျ?

‘‘အဟမ္ပိ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ယညဒေဝ ဒေဝပုတ္တပရိသံ ဥပသင်္ကမိံ၊ ဧတဒေဝ ဗဟုလံ သဒ္ဒံ သုဏာမိ – ‘ပဏ္ဍိတော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော၊ မဟာပညော အာယသ္မာ၊ ပုထုပညော အာယသ္မာ၊ ဟာသပညော အာယသ္မာ၊ ဇဝနပညော အာယသ္မာ၊ တိက္ခပညော အာယသ္မာ၊ နိဗ္ဗေဓိကပညော အာယသ္မာ၊ အပ္ပိစ္ဆော အာယသ္မာ၊ သန္တုဋ္ဌော အာယသ္မာ၊ ပဝိဝိတ္တော အာယသ္မာ၊ အသံသဋ္ဌော အာယသ္မာ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော အာယသ္မာ၊ ဝတ္တာ အာယသ္မာ၊ ဝစနက္ခမော အာယသ္မာ၊ စောဒကော အာယသ္မာ၊ ပါပဂရဟီ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’တိ. ကဿ ဟိ နာမ၊ ဘန္တေ၊ အဗာလဿ အဒုဋ္ဌဿ အမူဠှဿ အဝိပလ္လတ္ထစိတ္တဿ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော န ရုစ္စေယျာ’’တိ?

အထ ခေါ သုသိမဿ ဒေဝပုတ္တဿ ဒေဝပုတ္တပရိသာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥစ္စာဝစာ ဝဏ္ဏနိဘာ ဥပဒံသေတိ.

‘‘သေယျထာပိ နာမ မဏိ ဝေဠုရိယော သုဘော ဇာတိမာ အဋ္ဌံသော သုပရိကမ္မကတော ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တော ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတိ စ၊ ဧဝမေဝံ သုသိမဿ ဒေဝပုတ္တဿ ဒေဝပုတ္တပရိသာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥစ္စာဝစာ ဝဏ္ဏနိဘာ ဥပဒံသေတိ.

‘‘သေယျထာပိ နာမ နိက္ခံ ဇမ္ဗောနဒံ ဒက္ခကမ္မာရပုတ္တဥက္ကာမုခသုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တံ ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတိ စ၊ ဧဝမေဝံ သုသိမဿ ဒေဝပုတ္တဿ ဒေဝပုတ္တပရိသာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥစ္စာဝစာ ဝဏ္ဏနိဘာ ဥပဒံသေတိ.

‘‘သေယျထာပိ နာမ သရဒသမယေ ဝိဒ္ဓေ ဝိဂတဝလာဟကေ ဒေဝေ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ဩသဓိတာရကာ ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတိ စ၊ ဧဝမေဝံ သုသိမဿ ဒေဝပုတ္တဿ ဒေဝပုတ္တပရိသာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥစ္စာဝစာ ဝဏ္ဏနိဘာ ဥပဒံသေတိ.

‘‘သေယျထာပိ နာမ သရဒသမယေ ဝိဒ္ဓေ ဝိဂတဝလာဟကေ ဒေဝေ အာဒိစ္စော နဘံ အဗ္ဘုဿက္ကမာနော [အဗ္ဘုဿုက္ကမာနော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ အဗ္ဘုဂ္ဂမမာနော (ဒီ. နိ. ၂.၂၅၈)] သဗ္ဗံ အာကာသဂတံ တမဂတံ အဘိဝိဟစ္စ ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတိ စ၊ ဧဝမေဝံ သုသိမဿ ဒေဝပုတ္တဿ ဒေဝပုတ္တပရိသာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥစ္စာဝစာ ဝဏ္ဏနိဘာ ဥပဒံသေတိ.

အထ ခေါ သုသိမော ဒေဝပုတ္တော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ပဏ္ဍိတောတိ သမညာတော၊ သာရိပုတ္တော အကောဓနော၊

အပ္ပိစ္ဆော သောရတော ဒန္တော၊ သတ္ထုဝဏ္ဏာဘတော ဣသီ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာရဗ္ဘ သုသိမံ ဒေဝပုတ္တံ ဂါထာယ ပစ္စဘာသိ –

‘‘ပဏ္ဍိတောတိ သမညာတော၊ သာရိပုတ္တော အကောဓနော၊

အပ္ပိစ္ဆော သောရတော ဒန္တော၊ ကာလံ ကင်္ခတိ သုဒန္တော’’ [ကာလံ ကင်္ခတိ ဘတကော သုဒန္တော (သီ.)၊ ကာလံ ကင်္ခတိ ဘာဝိတော သုဒန္တော (သျာ. ကံ.)၊ ကာလံ ကင်္ခတိ ဘတိကော သုဒန္တော (ပီ.)] တိ.

၁၀. နာနာတိတ္ထိယသာဝကသုတ္တံ

၁၁၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ နာနာတိတ္ထိယသာဝကာ ဒေဝပုတ္တာ အသမော စ သဟလိ [သဟလီ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] စ နီကော [နိင်္ကော (သီ. ပီ.)၊ နိကော (သျာ. ကံ.)] စ အာကောဋကော စ ဝေဂဗ္ဘရိ စ [ဝေဋမ္ဗရီ စ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] မာဏဝဂါမိယော စ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ အသမော ဒေဝပုတ္တော ပူရဏံ ကဿပံ အာရဗ္ဘ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဣဓ ဆိန္ဒိတမာရိတေ၊ ဟတဇာနီသု ကဿပေါ၊

န ပါပံ သမနုပဿတိ၊ ပုညံ ဝါ ပန အတ္တနော၊

သ ဝေ ဝိဿာသမာစိက္ခိ၊ သတ္ထာ အရဟတိ မာနန’’န္တိ.

အထ ခေါ သဟလိ ဒေဝပုတ္တော မက္ခလိံ ဂေါသာလံ အာရဗ္ဘ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘တပေါဇိဂုစ္ဆာယ သုသံဝုတတ္တော၊

ဝါစံ ပဟာယ ကလဟံ ဇနေန၊