၁၁. သက္ကသံယုတ္တံ

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁. သုဝီရသုတ္တံ

၂၄၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသုရာ ဒေဝေ အဘိယံသု. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သုဝီရံ ဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘ဧတေ၊ တာတ သုဝီရ၊ အသုရာ ဒေဝေ အဘိယန္တိ. ဂစ္ဆ၊ တာတ သုဝီရ၊ အသုရေ ပစ္စုယျာဟီ’တိ. ‘ဧဝံ ဘဒ္ဒန္တဝါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဝီရော ဒေဝပုတ္တော သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ ပမာဒံ အာပါဒေသိ [အာဟရေသိ (ကတ္ထစိ) နဝင်္ဂုတ္တရေ သီဟနာဒသုတ္တေပိ]. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သုဝီရံ ဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘ဧတေ၊ တာတ သုဝီရ၊ အသုရာ ဒေဝေ အဘိယန္တိ. ဂစ္ဆ၊ တာတ သုဝီရ၊ အသုရေ ပစ္စုယျာဟီ’တိ. ‘ဧဝံ ဘဒ္ဒန္တဝါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဝီရော ဒေဝပုတ္တော သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ ဒုတိယမ္ပိ ပမာဒံ အာပါဒေသိ. တတိယမ္ပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သုဝီရံ ဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘ဧတေ၊ တာတ သုဝီရ၊ အသုရာ ဒေဝေ အဘိယန္တိ. ဂစ္ဆ၊ တာတ သုဝီရ၊ အသုရေ ပစ္စုယျာဟီ’တိ. ‘ဧဝံ ဘဒ္ဒန္တဝါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဝီရော ဒေဝပုတ္တော သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ တတိယမ္ပိ ပမာဒံ အာပါဒေသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သုဝီရံ ဒေဝပုတ္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘အနုဋ္ဌဟံ အဝါယာမံ၊ သုခံ ယတြာဓိဂစ္ဆတိ၊

သုဝီရ တတ္ထ ဂစ္ဆာဟိ၊ မဉ္စ တတ္ထေဝ ပါပယာ’’တိ.

‘‘အလသွဿ [အလသ’ဿ (သီ. ပီ.)၊ အလသွာယံ (သျာ. ကံ.)] အနုဋ္ဌာတာ၊ န စ ကိစ္စာနိ ကာရယေ၊

သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓဿ၊ တံ မေ သက္က ဝရံ ဒိသာ’’တိ.

‘‘ယတ္ထာလသော အနုဋ္ဌာတာ၊ အစ္စန္တံ သုခမေဓတိ၊

သုဝီရ တတ္ထ ဂစ္ဆာဟိ၊ မဉ္စ တတ္ထေဝ ပါပယာ’’တိ.

‘‘အကမ္မုနာ [အကမ္မနာ (သီ. ပီ.)] ဒေဝသေဋ္ဌ၊ သက္က ဝိန္ဒေမု ယံ သုခံ၊

အသောကံ အနုပါယာသံ၊ တံ မေ သက္က ဝရံ ဒိသာ’’တိ.

‘‘သစေ အတ္ထိ အကမ္မေန၊ ကောစိ ကွစိ န ဇီဝတိ၊

နိဗ္ဗာနဿ ဟိ သော မဂ္ဂေါ၊ သုဝီရ တတ္ထ ဂစ္ဆာဟိ၊

မဉ္စ တတ္ထေဝ ပါပယာ’’တိ.

‘‘သော ဟိ နာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သကံ ပုညဖလံ ဥပဇီဝမာနော ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဥဋ္ဌာနဝီရိယဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ ဘဝိဿတိ. ဣဓ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သောဘေထ၊ ယံ တုမှေ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတာ သမာနာ ဥဋ္ဌဟေယျာထ ဃဋေယျာထ ဝါယမေယျာထ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ.

၂. သုသီမသုတ္တံ

၂၄၈. သာဝတ္ထိယံ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသုရာ ဒေဝေ အဘိယံသု. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သုသီမံ [သုသိမံ (သျာ. ကံ. က.)] ဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘ဧတေ၊ တာတ သုသီမ၊ အသုရာ ဒေဝေ အဘိယန္တိ. ဂစ္ဆ၊ တာတ သုသီမ၊ အသုရေ ပစ္စုယျာဟီ’တိ. ‘ဧဝံ ဘဒ္ဒန္တဝါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုသီမော ဒေဝပုတ္တော သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ ပမာဒံ အာပါဒေသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သုသီမံ ဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေသိ။ပေ။ ဒုတိယမ္ပိ ပမာဒံ အာပါဒေသိ. တတိယမ္ပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သုသီမံ ဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေသိ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ပမာဒံ အာပါဒေသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သုသီမံ ဒေဝပုတ္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘အနုဋ္ဌဟံ အဝါယာမံ၊ သုခံ ယတြာဓိဂစ္ဆတိ၊

သုသီမ တတ္ထ ဂစ္ဆာဟိ၊ မဉ္စ တတ္ထေဝ ပါပယာ’’တိ.

‘‘အလသွဿ အနုဋ္ဌာတာ၊ န စ ကိစ္စာနိ ကာရယေ၊

သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓဿ၊ တံ မေ သက္က ဝရံ ဒိသာ’’တိ.

‘‘ယတ္ထာလသော အနုဋ္ဌာတာ၊ အစ္စန္တံ သုခမေဓတိ၊

သုသီမ တတ္ထ ဂစ္ဆာဟိ၊ မဉ္စ တတ္ထေဝ ပါပယာ’’တိ.

‘‘အကမ္မုနာ ဒေဝသေဋ္ဌ၊ သက္က ဝိန္ဒေမု ယံ သုခံ၊

အသောကံ အနုပါယာသံ၊ တံ မေ သက္က ဝရံ ဒိသာ’’တိ.

‘‘သစေ အတ္ထိ အကမ္မေန၊ ကောစိ ကွစိ န ဇီဝတိ၊

နိဗ္ဗာနဿ ဟိ သော မဂ္ဂေါ၊ သုသီမ တတ္ထ ဂစ္ဆာဟိ၊

မဉ္စ တတ္ထေဝ ပါပယာ’’တိ.

‘‘သော ဟိ နာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သကံ ပုညဖလံ ဥပဇီဝမာနော ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဥဋ္ဌာနဝီရိယဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ ဘဝိဿတိ. ဣဓ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သောဘေထ၊ ယံ တုမှေ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတာ သမာနာ ဥဋ္ဌဟေယျာထ ဃဋေယျာထ ဝါယမေယျာထ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ.

၃. ဓဇဂ္ဂသုတ္တံ

၂၄၉. သာဝတ္ထိယံ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဒေဝေ တာဝတိံသေ အာမန္တေသိ –

‘သစေ၊ မာရိသာ၊ ဒေဝါနံ သင်္ဂါမဂတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တသ္မိံ သမယေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ. မမဉှိ ဝေါ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ’.

‘နော စေ မေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ. ပဇာပတိဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ’.

‘နော စေ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ဝရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ. ဝရုဏဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ’.

‘နော စေ ဝရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ဤသာနဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ. ဤသာနဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတီ’’’တိ.

‘‘တံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကဿ ဝါ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ပဇာပတိဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ဝရုဏဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ဤသာနဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယေထာပိ နောပိ ပဟီယေထ [နော ပဟီယေထ (က.)].

‘‘တံ ကိဿ ဟေတု? သက္ကော ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနမိန္ဒော အဝီတရာဂေါ အဝီတဒေါသော အဝီတမောဟော ဘီရု ဆမ္ဘီ ဥတြာသီ ပလာယီတိ.

‘‘အဟဉ္စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘သစေ တုမှာကံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရညဂတာနံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတာနံ ဝါ သုညာဂါရဂတာနံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တသ္မိံ သမယေ အနုဿရေယျာထ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. မမဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဿရတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ.

‘‘နော စေ မံ အနုဿရေယျာထ၊ အထ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. ဓမ္မဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဿရတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ.

‘‘နော စေ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ၊ အထ သံဃံ အနုဿရေယျာထ – ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ. သံဃဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဿရတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ.

‘‘တံ ကိဿ ဟေတု? တထာဂတော ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟော အဘီရု အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘အရညေ ရုက္ခမူလေ ဝါ၊ သုညာဂါရေဝ ဘိက္ခဝေါ၊

အနုဿရေထ [အနုဿရေယျာထ (က.) ပဒသိဒ္ဓိ ပန စိန္တေတဗ္ဗာ] သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဘယံ တုမှာက နော သိယာ.

‘‘နော စေ ဗုဒ္ဓံ သရေယျာထ၊ လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ၊

အထ ဓမ္မံ သရေယျာထ၊ နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ.

‘‘နော စေ ဓမ္မံ သရေယျာထ၊ နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ၊

အထ သံဃံ သရေယျာထ၊ ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ.

‘‘ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ၊ ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ၊

ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော န ဟေဿတီ’’တိ.

၄. ဝေပစိတ္တိသုတ္တံ

၂၅၀. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော အသုရေ အာမန္တေသိ – ‘သစေ၊ မာရိသာ၊ ဒေဝါနံ အသုရသင်္ဂါမေ သမုပဗျူဠှေ အသုရာ ဇိနေယျုံ ဒေဝါ ပရာဇိနေယျုံ [ပရာဇေယျုံ (သီ. ပီ.)]၊ ယေန နံ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗန္ဓိတွာ မမ သန္တိကေ အာနေယျာထ အသုရပုရ’န္တိ. သက္ကောပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနမိန္ဒော ဒေဝေ တာဝတိံသေ အာမန္တေသိ – ‘သစေ၊ မာရိသာ၊ ဒေဝါနံ အသုရသင်္ဂါမေ သမုပဗျူဠှေ ဒေဝါ ဇိနေယျုံ အသုရာ ပရာဇိနေယျုံ၊ ယေန နံ ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗန္ဓိတွာ မမ သန္တိကေ အာနေယျာထ သုဓမ္မသဘ’’’န္တိ. တသ္မိံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ဂါမေ ဒေဝါ ဇိနိံသု၊ အသုရာ ပရာဇိနိံသု [ပရာဇိံသု (သီ. ပီ.)]. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါ တာဝတိံသာ ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗန္ဓိတွာ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သန္တိကေ အာနေသုံ သုဓမ္မသဘံ. တတြ သုဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗဒ္ဓေါ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ သုဓမ္မသဘံ ပဝိသန္တဉ္စ နိက္ခမန္တဉ္စ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတလိ သင်္ဂါဟကော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘ဘယာ နု မဃဝါ သက္က၊ ဒုဗ္ဗလျာ နော တိတိက္ခသိ၊

သုဏန္တော ဖရုသံ ဝါစံ၊ သမ္မုခါ ဝေပစိတ္တိနော’’တိ.

‘‘နာဟံ ဘယာ န ဒုဗ္ဗလျာ၊ ခမာမိ ဝေပစိတ္တိနော၊

ကထဉှိ မာဒိသော ဝိညူ၊ ဗာလေန ပဋိသံယုဇေ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဗာလာ ပဘိဇ္ဇေယျုံ၊ နော စဿ ပဋိသေဓကော၊

တသ္မာ ဘုသေန ဒဏ္ဍေန၊ ဓီရော ဗာလံ နိသေဓယေ’’တိ.

‘‘ဧတဒေဝ အဟံ မညေ၊ ဗာလဿ ပဋိသေဓနံ၊

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ၊ ယော သတော ဥပသမ္မတီ’’တိ.

‘‘ဧတဒေဝ တိတိက္ခာယ၊ ဝဇ္ဇံ ပဿာမိ ဝါသဝ၊

ယဒါ နံ မညတိ ဗာလော၊ ဘယာ မျာယံ တိတိက္ခတိ၊

အဇ္ဈာရုဟတိ ဒုမ္မေဓော၊ ဂေါဝ ဘိယျော ပလာယိန’’န္တိ.

‘‘ကာမံ မညတု ဝါ မာ ဝါ၊ ဘယာ မျာယံ တိတိက္ခတိ၊

သဒတ္ထပရမာ အတ္ထာ၊ ခန္တျာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘ယော ဟဝေ ဗလဝါ သန္တော၊ ဒုဗ္ဗလဿ တိတိက္ခတိ၊

တမာဟု ပရမံ ခန္တိံ၊ နိစ္စံ ခမတိ ဒုဗ္ဗလော.

‘‘အဗလံ တံ ဗလံ အာဟု၊ ယဿ ဗာလဗလံ ဗလံ၊

ဗလဿ ဓမ္မဂုတ္တဿ၊ ပဋိဝတ္တာ န ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘တဿေဝ တေန ပါပိယော၊ ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ၊

ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော၊ သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ၊ အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ၊ ယော သတော ဥပသမ္မတိ.

‘‘ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တာနံ၊ အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ဇနာ မညန္တိ ဗာလောတိ၊ ယေ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါ’’တိ.

‘‘သော ဟိ နာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သကံ ပုညဖလံ ဥပဇီဝမာနော ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ခန္တိသောရစ္စဿ ဝဏ္ဏဝါဒီ ဘဝိဿတိ. ဣဓ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သောဘေထ ယံ တုမှေ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတာ သမာနာ ခမာ စ ဘဝေယျာထ သောရတာ စာ’’တိ.

၅. သုဘာသိတဇယသုတ္တံ

၂၅၁. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဟောတု၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ သုဘာသိတေန ဇယော’တိ. ‘ဟောတု၊ ဝေပစိတ္တိ၊ သုဘာသိတေန ဇယော’တိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါ စ အသုရာ စ ပါရိသဇ္ဇေ ဌပေသုံ – ‘ဣမေ နော သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတံ အာဇာနိဿန္တီ’တိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဘဏ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘တုမှေ ခွေတ္ထ၊ ဝေပစိတ္တိ၊ ပုဗ္ဗဒေဝါ. ဘဏ၊ ဝေပစိတ္တိ၊ ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဘိယျော ဗာလာ ပဘိဇ္ဇေယျုံ၊ နော စဿ ပဋိသေဓကော၊

တသ္မာ ဘုသေန ဒဏ္ဍေန၊ ဓီရော ဗာလံ နိသေဓယေ’’တိ.

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိနာ အသုရိန္ဒေန ဂါထာယ အသုရာ အနုမောဒိံသု၊ ဒေဝါ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဘဏ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဧတဒေဝ အဟံ မညေ၊ ဗာလဿ ပဋိသေဓနံ၊

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ၊ ယော သတော ဥပသမ္မတီ’’တိ.

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဂါထာယ၊ ဒေဝါ အနုမောဒိံသု၊ အသုရာ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဘဏ၊ ဝေပစိတ္တိ၊ ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဧတဒေဝ တိတိက္ခာယ၊ ဝဇ္ဇံ ပဿာမိ ဝါသဝ၊

ယဒါ နံ မညတိ ဗာလော၊ ဘယာ မျာယံ တိတိက္ခတိ၊

အဇ္ဈာရုဟတိ ဒုမ္မေဓော၊ ဂေါဝ ဘိယျော ပလာယိန’’န္တိ.

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိနာ အသုရိန္ဒေန ဂါထာယ အသုရာ အနုမောဒိံသု၊ ဒေဝါ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဘဏ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ –

‘‘ကာမံ မညတု ဝါ မာ ဝါ၊ ဘယာ မျာယံ တိတိက္ခတိ၊

သဒတ္ထပရမာ အတ္ထာ၊ ခန္တျာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘ယော ဟဝေ ဗလဝါ သန္တော၊ ဒုဗ္ဗလဿ တိတိက္ခတိ၊

တမာဟု ပရမံ ခန္တိံ၊ နိစ္စံ ခမတိ ဒုဗ္ဗလော.

‘‘အဗလံ တံ ဗလံ အာဟု၊ ယဿ ဗာလဗလံ ဗလံ၊

ဗလဿ ဓမ္မဂုတ္တဿ၊ ပဋိဝတ္တာ န ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘တဿေဝ တေန ပါပိယော၊ ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ၊

ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော၊ သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ၊ အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ၊ ယော သတော ဥပသမ္မတိ.

‘‘ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တာနံ၊ အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ဇနာ မညန္တိ ဗာလောတိ၊ ယေ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါ’’တိ.

‘‘ဘာသိတာသု ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဂါထာသု၊ ဒေဝါ အနုမောဒိံသု၊ အသုရာ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနဉ္စ အသုရာနဉ္စ ပါရိသဇ္ဇာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘ဘာသိတာ ခေါ ဝေပစိတ္တိနာ အသုရိန္ဒေန ဂါထာယော. တာ စ ခေါ သဒဏ္ဍာဝစရာ သသတ္ထာဝစရာ၊ ဣတိ ဘဏ္ဍနံ ဣတိ ဝိဂ္ဂဟော ဣတိ ကလဟော. ဘာသိတာ ခေါ [ဘာသိတာ ခေါ ပန (သီ.)] သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဂါထာယော. တာ စ ခေါ အဒဏ္ဍာဝစရာ အသတ္ထာဝစရာ၊ ဣတိ အဘဏ္ဍနံ ဣတိ အဝိဂ္ဂဟော ဣတိ အကလဟော. သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သုဘာသိတေန ဇယော’တိ. ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သုဘာသိတေန ဇယော အဟောသီ’’တိ.

၆. ကုလာဝကသုတ္တံ

၂၅၂. သာဝတ္ထိယံ. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ. တသ္မိံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ဂါမေ အသုရာ ဇိနိံသု၊ ဒေဝါ ပရာဇိနိံသု. ပရာဇိတာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါ အပါယံသွေဝ ဥတ္တရေနမုခါ၊ အဘိယံသွေဝ နေ အသုရာ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော မာတလိ သင်္ဂါဟကံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘ကုလာဝကာ မာတလိ သိမ္ဗလိသ္မိံ၊

ဤသာမုခေန ပရိဝဇ္ဇယဿု၊

ကာမံ စဇာမ အသုရေသု ပါဏံ၊

မာယိမေ ဒိဇာ ဝိကုလာဝကာ [ဝိကုလာဝါ (သျာ. ကံ. က.)] အဟေသု’’န္တိ.

‘‘‘ဧဝံ ဘဒ္ဒန္တဝါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတလိ သင်္ဂါဟကော သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ပဋိဿုတွာ သဟဿယုတ္တံ အာဇညရထံ ပစ္စုဒါဝတ္တေသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသုရာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘ပစ္စုဒါဝတ္တော ခေါ ဒါနိ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သဟဿယုတ္တော အာဇညရထော. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဒေဝါ အသုရေဟိ သင်္ဂါမေဿန္တီတိ ဘီတာ အသုရပုရမေဝ ပါဝိသိံသု. ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဓမ္မေန ဇယော အဟောသီ’’’တိ.

၇. နဒုဗ္ဘိယသုတ္တံ

၂၅၃. သာဝတ္ထိယံ. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ယောပိ မေ အဿ သုပစ္စတ္ထိကော တဿပါဟံ န ဒုဗ္ဘေယျ’န္တိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘တိဋ္ဌ၊ ဝေပစိတ္တိ၊ ဂဟိတောသီ’’’တိ.

‘‘ယဒေဝ တေ၊ မာရိသ၊ ပုဗ္ဗေ စိတ္တံ၊ တဒေဝ တွံ မာ ပဇဟာသီ’’တိ [တဒေဝ တွံ မာရိသ ပဟာသီတိ (သီ. သျာ. ကံ.)].

‘‘သပဿု စ မေ၊ ဝေပစိတ္တိ၊ အဒုဗ္ဘာယာ’’တိ [အဒြုဗ္ဘာယ (က.)].

‘‘ယံ မုသာ ဘဏတော ပါပံ၊ ယံ ပါပံ အရိယူပဝါဒိနော၊

မိတ္တဒ္ဒုနော စ ယံ ပါပံ၊ ယံ ပါပံ အကတညုနော၊

တမေဝ ပါပံ ဖုသတု [ဖုသတိ (သီ. ပီ.)]၊ ယော တေ ဒုဗ္ဘေ သုဇမ္ပတီ’’တိ.

၈. ဝေရောစနအသုရိန္ဒသုတ္တံ

၂၅၄. သာဝတ္ထိယံ ဇေတဝနေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ ဒိဝါဝိဟာရဂတော ဟောတိ ပဋိသလ္လီနော. အထ ခေါ သက္ကော စ ဒေဝါနမိန္ဒော ဝေရောစနော စ အသုရိန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပစ္စေကံ ဒွါရဗာဟံ နိဿာယ အဋ္ဌံသု. အထ ခေါ ဝေရောစနော အသုရိန္ဒော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ ယာဝ အတ္ထဿ နိပ္ဖဒါ၊

နိပ္ဖန္နသောဘနော [သောဘိနော (သီ.)၊ သောဘဏော (ပီ. က.)] အတ္ထော [အတ္ထာ (သီ.)]၊ ဝေရောစနဝစော ဣဒ’’န္တိ.

‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ ယာဝ အတ္ထဿ နိပ္ဖဒါ၊

နိပ္ဖန္နသောဘနော အတ္ထော [နိပ္ဖန္နသောဘိနော အတ္ထာ (သီ. သျာ. ကံ.)]၊ ခန္တျာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အတ္ထဇာတာ၊ တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟံ၊

သံယောဂပရမာ တွေဝ၊ သမ္ဘောဂါ သဗ္ဗပါဏိနံ၊

နိပ္ဖန္နသောဘနော အတ္ထော၊ ဝေရောစနဝစော ဣဒ’’န္တိ.

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အတ္ထဇာတာ၊ တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟံ၊

သံယောဂပရမာ တွေဝ၊ သမ္ဘောဂါ သဗ္ဗပါဏိနံ၊

နိပ္ဖန္နသောဘနော အတ္ထော၊ ခန္တျာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

၉. အရညာယတနဣသိသုတ္တံ

၂၅၅. သာဝတ္ထိယံ. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ဗဟုလာ ဣသယော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ အရညာယတနေ ပဏ္ဏကုဋီသု သမ္မန္တိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော စ ဒေဝါနမိန္ဒော ဝေပစိတ္တိ စ အသုရိန္ဒော ယေန တေ ဣသယော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ တေနုပသင်္ကမိံသု. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ပဋလိယော [အဋလိယော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ အာဋလိယော (က.) မ. နိ. ၂.၄၁၀] ဥပါဟနာ အာရောဟိတွာ ခဂ္ဂံ ဩလဂ္ဂေတွာ ဆတ္တေန ဓာရိယမာနေန အဂ္ဂဒွါရေန အဿမံ ပဝိသိတွာ တေ ဣသယော သီလဝန္တေ ကလျာဏဓမ္မေ အပဗျာမတော ကရိတွာ အတိက္ကမိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ပဋလိယော ဥပါဟနာ ဩရောဟိတွာ ခဂ္ဂံ အညေသံ ဒတွာ ဆတ္တံ အပနာမေတွာ ဒွါရေနေဝ အဿမံ ပဝိသိတွာ တေ ဣသယော သီလဝန္တေ ကလျာဏဓမ္မေ အနုဝါတံ ပဉ္ဇလိကော နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ’’. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေ ဣသယော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိံသု –

‘‘ဂန္ဓော ဣသီနံ စိရဒိက္ခိတာနံ၊

ကာယာ စုတော ဂစ္ဆတိ မာလုတေန၊

ဣတော ပဋိက္ကမ္မ သဟဿနေတ္တ၊

ဂန္ဓော ဣသီနံ အသုစိ ဒေဝရာဇာ’’တိ.

‘‘ဂန္ဓော ဣသီနံ စိရဒိက္ခိတာနံ၊

ကာယာ စုတော ဂစ္ဆတု [ဂစ္ဆတိ (သီ. သျာ. ကံ.)] မာလုတေန၊

သုစိတြပုပ္ဖံ သိရသ္မိံဝ မာလံ၊

ဂန္ဓံ ဧတံ ပဋိကင်္ခါမ ဘန္တေ၊

န ဟေတ္ထ ဒေဝါ ပဋိကူလသညိနော’’တိ.

၁၀. သမုဒ္ဒကသုတ္တံ

၂၅၆. သာဝတ္ထိယံ. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ဗဟုလာ ဣသယော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ သမုဒ္ဒတီရေ ပဏ္ဏကုဋီသု သမ္မန္တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ ဣသီနံ သီလဝန္တာနံ ကလျာဏဓမ္မာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘ဓမ္မိကာ ခေါ ဒေဝါ၊ အဓမ္မိကာ အသုရာ. သိယာပိ နော အသုရတော ဘယံ. ယံနူန မယံ သမ္ဗရံ အသုရိန္ဒံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘယဒက္ခိဏံ ယာစေယျာမာ’’’တိ. ‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေ ဣသယော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ ဧဝမေဝ – သမုဒ္ဒတီရေ ပဏ္ဏကုဋီသု အန္တရဟိတာ သမ္ဗရဿ အသုရိန္ဒဿ သမ္မုခေ ပါတုရဟေသုံ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေ ဣသယော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ သမ္ဗရံ အသုရိန္ဒံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိံသု –

‘‘ဣသယော သမ္ဗရံ ပတ္တာ၊ ယာစန္တိ အဘယဒက္ခိဏံ၊

ကာမံကရော ဟိ တေ ဒါတုံ၊ ဘယဿ အဘယဿ ဝါ’’တိ.

‘‘ဣသီနံ အဘယံ နတ္ထိ၊ ဒုဋ္ဌာနံ သက္ကသေဝိနံ၊

အဘယံ ယာစမာနာနံ၊ ဘယမေဝ ဒဒါမိ ဝေါ’’တိ.

‘‘အဘယံ ယာစမာနာနံ၊ ဘယမေဝ ဒဒါသိ နော၊

ပဋိဂ္ဂဏှာမ တေ ဧတံ၊ အက္ခယံ ဟောတု တေ ဘယံ.

‘‘ယာဒိသံ ဝပတေ ဗီဇံ၊ တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ၊