၁၀. ဒေဝဒူတသုတ္တံ

၂၆၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ အဂါရာ သဒွါရာ [သန္ဓိဒွါရာ (က.)]၊ တတ္ထ စက္ခုမာ ပုရိသော မဇ္ဈေ ဌိတော ပဿေယျ မနုဿေ ဂေဟံ ပဝိသန္တေပိ နိက္ခမန္တေပိ အနုစင်္ကမန္တေပိ အနုဝိစရန္တေပိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿာမိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ၊ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာမိ – ‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ မနုဿေသု ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပေတ္တိဝိသယံ ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ’’’တိ.

၂၆၂. ‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ နာနာဗာဟာသု ဂဟေတွာ ယမဿ ရညော ဒဿေန္တိ – ‘အယံ၊ ဒေဝ၊ ပုရိသော အမတ္တေယျော အပေတ္တေယျော အသာမညော အဗြာဟ္မညော၊ န ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယီ. ဣမဿ ဒေဝေါ ဒဏ္ဍံ ပဏေတူ’တိ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ပဌမံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇတိ သမနုဂါဟတိ သမနုဘာသတိ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု ပဌမံ ဒေဝဒူတံ ပါတုဘူတ’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု ဒဟရံ ကုမာရံ မန္ဒံ ဥတ္တာနသေယျကံ သကေ မုတ္တကရီသေ ပလိပန္နံ သေမာန’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘အဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ တဿ တေ ဝိညုဿ သတော မဟလ္လကဿ န ဧတဒဟောသိ – အဟမ္ပိ ခေါမှိ ဇာတိဓမ္မော၊ ဇာတိံ အနတီတော. ဟန္ဒာဟံ ကလျာဏံ ကရောမိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာသက္ခိဿံ၊ ဘန္တေ၊ ပမာဒဿံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ ပမာဒဝတာယ န ကလျာဏမကာသိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ. တဂ္ဃ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ တထာ ကရိဿန္တိ ယထာ တံ ပမတ္တံ. တံ ခေါ ပန တေ ဧတံ ပါပကမ္မံ [ပါပံ ကမ္မံ (သီ. ပီ.)] နေဝ မာတရာ ကတံ န ပိတရာ ကတံ န ဘာတရာ ကတံ န ဘဂိနိယာ ကတံ န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ န ဒေဝတာဟိ ကတံ၊ တယာဝေတံ ပါပကမ္မံ [ပါပံ ကမ္မံ (သီ. ပီ.)] ကတံ၊ တွညေဝေတဿ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒိဿသီ’’’တိ.

၂၆၃. ‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ပဌမံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇိတွာ သမနုဂါဟိတွာ သမနုဘာသိတွာ ဒုတိယံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇတိ သမနုဂါဟတိ သမနုဘာသတိ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု ဒုတိယံ ဒေဝဒူတံ ပါတုဘူတ’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ( ) [(အာသီတိကံ ဝါ နာဝုတိကံ ဝါ ဝဿသတိကံ ဝါ ဇာတိယာ) (က. သီ. သျာ. ကံ. ပီ.) တိကင်္ဂုတ္တရေပိ] ဇိဏ္ဏံ ဂေါပါနသိဝင်္ကံ ဘောဂ္ဂံ ဒဏ္ဍပရာယနံ ပဝေဓမာနံ ဂစ္ဆန္တံ အာတုရံ ဂတယောဗ္ဗနံ ခဏ္ဍဒန္တံ ပလိတကေသံ ဝိလူနံ ခလိတသိရံ [ခလိတံသိရော (သီ.)၊ ခလိတံသိရံ (သျာ. ကံ. ပီ.)] ဝလိနံ တိလကာဟတဂတ္တ’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘အဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ တဿ တေ ဝိညုဿ သတော မဟလ္လကဿ န ဧတဒဟောသိ – အဟမ္ပိ ခေါမှိ ဇရာဓမ္မော၊ ဇရံ အနတီတော. ဟန္ဒာဟံ ကလျာဏံ ကရောမိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာသက္ခိဿံ၊ ဘန္တေ၊ ပမာဒဿံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ ပမာဒဝတာယ န ကလျာဏမကာသိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ. တဂ္ဃ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ တထာ ကရိဿန္တိ ယထာ တံ ပမတ္တံ. တံ ခေါ ပန တေ ဧတံ ပါပကမ္မံ နေဝ မာတရာ ကတံ န ပိတရာ ကတံ န ဘာတရာ ကတံ န ဘဂိနိယာ ကတံ န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ န ဒေဝတာဟိ ကတံ၊ တယာဝေတံ ပါပကမ္မံ ကတံ၊ တွညေဝေတဿ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒိဿသီ’’’တိ.

၂၆၄. ‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဒုတိယံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇိတွာ သမနုဂါဟိတွာ သမနုဘာသိတွာ တတိယံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇတိ သမနုဂါဟတိ သမနုဘာသတိ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု တတိယံ ဒေဝဒူတံ ပါတုဘူတ’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ အာဗာဓိကံ ဒုက္ခိတံ ဗာဠှဂိလာနံ သကေ မုတ္တကရီသေ ပလိပန္နံ သေမာနံ အညေဟိ ဝုဋ္ဌာပိယမာနံ အညေဟိ သံဝေသိယမာန’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘အဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ တဿ တေ ဝိညုဿ သတော မဟလ္လကဿ န ဧတဒဟောသိ – အဟမ္ပိ ခေါမှိ ဗျာဓိဓမ္မော၊ ဗျာဓိံ အနတီတော. ဟန္ဒာဟံ ကလျာဏံ ကရောမိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာသက္ခိဿံ၊ ဘန္တေ၊ ပမာဒဿံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

၂၆၅. ‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ တတိယံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇိတွာ သမနုဂါဟိတွာ သမနုဘာသိတွာ စတုတ္ထံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇတိ သမနုဂါဟတိ သမနုဘာသတိ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု စတုတ္ထံ ဒေဝဒူတံ ပါတုဘူတ’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု ရာဇာနော စောရံ အာဂုစာရိံ ဂဟေတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရေန္တေ – ကသာဟိပိ တာဠေန္တေ ဝေတ္တေဟိပိ တာဠေန္တေ အဒ္ဓဒဏ္ဍကေဟိပိ တာဠေန္တေ ဟတ္ထမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ ပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ ဟတ္ထပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ ကဏ္ဏမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ နာသမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ ကဏ္ဏနာသမ္ပိ ဆိန္ဒန္တေ ဗိလင်္ဂထာလိကမ္ပိ ကရောန္တေ သင်္ခမုဏ္ဍိကမ္ပိ ကရောန္တေ ရာဟုမုခမ္ပိ ကရောန္တေ ဇောတိမာလိကမ္ပိ ကရောန္တေ ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကမ္ပိ ကရောန္တေ ဧရကဝတ္တိကမ္ပိ ကရောန္တေ စီရကဝါသိကမ္ပိ ကရောန္တေ ဧဏေယျကမ္ပိ ကရောန္တေ ဗဠိသမံသိကမ္ပိ ကရောန္တေ ကဟာပဏိကမ္ပိ ကရောန္တေ ခါရာပတစ္ဆိကမ္ပိ ကရောန္တေ ပလိဃပရိဝတ္တိကမ္ပိ ကရောန္တေ ပလာလပီဌကမ္ပိ ကရောန္တေ တတ္တေနပိ တေလေန ဩသိဉ္စန္တေ သုနခေဟိပိ ခါဒါပေန္တေ ဇီဝန္တမ္ပိ သူလေ ဥတ္တာသေန္တေ အသိနာပိ သီသံ ဆိန္ဒန္တေ’တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘အဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ တဿ တေ ဝိညုဿ သတော မဟလ္လကဿ န ဧတဒဟောသိ – ယေ ကိရ၊ ဘော၊ ပါပကာနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ တေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဧဝရူပါ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကရီယန္တိ၊ ကိမင်္ဂံ [ကိမင်္ဂ (သီ. ပီ.)] ပန ပရတ္ထ! ဟန္ဒာဟံ ကလျာဏံ ကရောမိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာသက္ခိဿံ၊ ဘန္တေ၊ ပမာဒဿံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

၂၆၆. ‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ စတုတ္ထံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇိတွာ သမနုဂါဟိတွာ သမနုဘာသိတွာ ပဉ္စမံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇတိ သမနုဂါဟတိ သမနုဘာသတိ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု ပဉ္စမံ ဒေဝဒူတံ ပါတုဘူတ’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ န တွံ အဒ္ဒသ မနုဿေသု ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ဧကာဟမတံ ဝါ ဒွီဟမတံ ဝါ တီဟမတံ ဝါ ဥဒ္ဓုမာတကံ ဝိနီလကံ ဝိပုဗ္ဗကဇာတ’န္တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘အဒ္ဒသံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ဧဝမာဟ – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ တဿ တေ ဝိညုဿ သတော မဟလ္လကဿ န ဧတဒဟောသိ – အဟမ္ပိ ခေါမှိ မရဏဓမ္မော၊ မရဏံ အနတီတော. ဟန္ဒာဟံ ကလျာဏံ ကရောမိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘နာသက္ခိဿံ၊ ဘန္တေ၊ ပမာဒဿံ၊ ဘန္တေ’’’တိ.

၂၆၇. ‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမော ရာဇာ ပဉ္စမံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇိတွာ သမနုဂါဟိတွာ သမနုဘာသိတွာ တုဏှီ ဟောတိ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနံ နာမ ကမ္မကာရဏံ ကရောန္တိ – တတ္တံ အယောခိလံ ဟတ္ထေ ဂမေန္တိ၊ တတ္တံ အယောခိလံ ဒုတိယေ ဟတ္ထေ ဂမေန္တိ၊ တတ္တံ အယောခိလံ ပါဒေ ဂမေန္တိ၊ တတ္တံ အယောခိလံ ဒုတိယေ ပါဒေ ဂမေန္တိ၊ တတ္တံ အယောခိလံ မဇ္ဈေဥရသ္မိံ ဂမေန္တိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလံ ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ သံဝေသေတွာ ကုဌာရီဟိ တစ္ဆန္တိ။ပေ။ တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ ဂဟေတွာ ဝါသီဟိ တစ္ဆန္တိ။ပေ။ တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ ရထေ ယောဇေတွာ အာဒိတ္တာယ ပထဝိယာ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ သာရေန္တိပိ၊ ပစ္စာသာရေန္တိပိ။ပေ။ တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ မဟန္တံ အင်္ဂါရပဗ္ဗတံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ အာရောပေန္တိပိ ဩရောပေန္တိပိ။ပေ။ တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ ဂဟေတွာ တတ္တာယ လောဟကုမ္ဘိယာ ပက္ခိပန္တိ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ. သော တတ္ထ ဖေဏုဒ္ဒေဟကံ ပစ္စတိ. သော တတ္ထ ဖေဏုဒ္ဒေဟကံ ပစ္စမာနော သကိမ္ပိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတိ၊ သကိမ္ပိ အဓော ဂစ္ဆတိ၊ သကိမ္ပိ တိရိယံ ဂစ္ဆတိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ မဟာနိရယေ ပက္ခိပန္တိ. သော ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာနိရယော –

‘‘စတုက္ကဏ္ဏော စတုဒွါရော၊ ဝိဘတ္တော ဘာဂသော မိတော၊

အယောပါကာရပရိယန္တော၊ အယသာ ပဋိကုဇ္ဇိတော.

‘‘တဿ အယောမယာ ဘူမိ၊ ဇလိတာ တေဇသာယုတာ၊

သမန္တာ ယောဇနသတံ၊ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗဒါ’’.

၂၆၈. ‘‘တဿ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာနိရယဿ ပုရတ္ထိမာယ ဘိတ္တိယာ အစ္စိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပစ္ဆိမာယ ဘိတ္တိယာ ပဋိဟညတိ၊ ပစ္ဆိမာယ ဘိတ္တိယာ အစ္စိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပုရတ္ထိမာယ ဘိတ္တိယာ ပဋိဟညတိ၊ ဥတ္တရာယ ဘိတ္တိယာ အစ္စိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒက္ခိဏာယ ဘိတ္တိယာ ပဋိဟညတိ၊ ဒက္ခိဏာယ ဘိတ္တိယာ အစ္စိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥတ္တရာယ ဘိတ္တိယာ ပဋိဟညတိ၊ ဟေဋ္ဌာ အစ္စိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥပရိ ပဋိဟညတိ၊ ဥပရိတော အစ္စိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဟေဋ္ဌာ ပဋိဟညတိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

‘‘ဟောတိ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန တဿ မဟာနိရယဿ ပုရတ္ထိမံ ဒွါရံ အပါပုရီယတိ [အဝါပုရီယတိ (သီ.)]. သော တတ္ထ သီဃေန ဇဝေန ဓာဝတိ. တဿ သီဃေန ဇဝေန ဓာဝတော ဆဝိမ္ပိ ဍယှတိ၊ စမ္မမ္ပိ ဍယှတိ၊ မံသမ္ပိ ဍယှတိ၊ နှာရုမ္ပိ ဍယှတိ၊ အဋ္ဌီနိပိ သမ္ပဓူပါယန္တိ၊ ဥဗ္ဘတံ တာဒိသမေဝ ဟောတိ. ယတော စ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗဟုသမ္ပတ္တော ဟောတိ၊ အထ တံ ဒွါရံ ပိဓီယတိ [ပိထီယတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

‘‘ဟောတိ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန တဿ မဟာနိရယဿ ပစ္ဆိမံ ဒွါရံ အပါပုရီယတိ။ပေ။ ဥတ္တရံ ဒွါရံ အပါပုရီယတိ။ပေ။ ဒက္ခိဏံ ဒွါရံ အပါပုရီယတိ. သော တတ္ထ သီဃေန ဇဝေန ဓာဝတိ. တဿ သီဃေန ဇဝေန ဓာဝတော ဆဝိမ္ပိ ဍယှတိ၊ စမ္မမ္ပိ ဍယှတိ၊ မံသမ္ပိ ဍယှတိ၊ နှာရုမ္ပိ ဍယှတိ၊ အဋ္ဌီနိပိ သမ္ပဓူပါယန္တိ၊ ဥဗ္ဘတံ တာဒိသမေဝ ဟောတိ. ယတော စ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗဟုသမ္ပတ္တော ဟောတိ၊ အထ တံ ဒွါရံ ပိဓီယတိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

‘‘ဟောတိ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန တဿ မဟာနိရယဿ ပုရတ္ထိမံ ဒွါရံ အပါပုရီယတိ. သော တတ္ထ သီဃေန ဇဝေန ဓာဝတိ. တဿ သီဃေန ဇဝေန ဓာဝတော ဆဝိမ္ပိ ဍယှတိ၊ စမ္မမ္ပိ ဍယှတိ၊ မံသမ္ပိ ဍယှတိ၊ နှာရုမ္ပိ ဍယှတိ၊ အဋ္ဌီနိပိ သမ္ပဓူပါယန္တိ၊ ဥဗ္ဘတံ တာဒိသမေဝ ဟောတိ. သော တေန ဒွါရေန နိက္ခမတိ.

၂၆၉. ‘‘တဿ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာနိရယဿ သမနန္တရာ သဟိတမေဝ မဟန္တော ဂူထနိရယော. သော တတ္ထ ပတတိ. တသ္မိံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂူထနိရယေ သူစိမုခါ ပါဏာ ဆဝိံ ဆိန္ဒန္တိ၊ ဆဝိံ ဆေတွာ စမ္မံ ဆိန္ဒန္တိ၊ စမ္မံ ဆေတွာ မံသံ ဆိန္ဒန္တိ၊ မံသံ ဆေတွာ နှာရုံ ဆိန္ဒန္တိ၊ နှာရုံ ဆေတွာ အဋ္ဌိံ ဆိန္ဒန္တိ၊ အဋ္ဌိံ ဆေတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ခါဒန္တိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

‘‘တဿ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂူထနိရယဿ သမနန္တရာ သဟိတမေဝ မဟန္တော ကုက္ကုလနိရယော. သော တတ္ထ ပတတိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

‘‘တဿ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုက္ကုလနိရယဿ သမနန္တရာ သဟိတမေဝ မဟန္တံ သိမ္ဗလိဝနံ ဥဒ္ဓံ [ဥစ္စံ (သျာ. ကံ.)၊ ဥဗ္ဘတော (က.)] ယောဇနမုဂ္ဂတံ သောဠသင်္ဂုလကဏ္ဋကံ [သောဠသင်္ဂုလကဏ္ဍကံ (သီ.)] အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ. တတ္ထ အာရောပေန္တိပိ ဩရောပေန္တိပိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

‘‘တဿ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိမ္ဗလိဝနဿ သမနန္တရာ သဟိတမေဝ မဟန္တံ အသိပတ္တဝနံ. သော တတ္ထ ပဝိသတိ. တဿ ဝါတေရိတာနိ ပတ္တာနိ ပတိတာနိ ဟတ္ထမ္ပိ ဆိန္ဒန္တိ၊ ပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒန္တိ၊ ဟတ္ထပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒန္တိ၊ ကဏ္ဏမ္ပိ ဆိန္ဒန္တိ၊ နာသမ္ပိ ဆိန္ဒန္တိ၊ ကဏ္ဏနာသမ္ပိ ဆိန္ဒန္တိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

‘‘တဿ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသိပတ္တဝနဿ သမနန္တရာ သဟိတမေဝ မဟတီ ခါရောဒကာ နဒီ [ခါရောဒိကာ နဒီ (သီ.)]. သော တတ္ထ ပတတိ. သော တတ္ထ အနုသောတမ္ပိ ဝုယှတိ၊ ပဋိသောတမ္ပိ ဝုယှတိ၊ အနုသောတပဋိသောတမ္ပိ ဝုယှတိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

၂၇၀. ‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ ဗလိသေန ဥဒ္ဓရိတွာ ထလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကိံ ဣစ္ဆသီ’တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘ဇိဃစ္ဆိတောသ္မိ၊ ဘန္တေ’တိ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ တတ္တေန အယောသင်္ကုနာ မုခံ ဝိဝရိတွာ အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန တတ္တံ လောဟဂုဠံ မုခေ ပက္ခိပန္တိ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ. သော တဿ [တံ တဿ (က.)၊ တဿ (သီ. ပီ.)] ဩဋ္ဌမ္ပိ ဒဟတိ [ဍယှတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ မုခမ္ပိ ဒဟတိ၊ ကဏ္ဌမ္ပိ ဒဟတိ၊ ဥရမ္ပိ [ဥဒရမ္ပိ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဒဟတိ၊ အန္တမ္ပိ အန္တဂုဏမ္ပိ အာဒါယ အဓောဘာဂါ နိက္ခမတိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ.

‘‘တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ ဧဝမာဟံသု – ‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကိံ ဣစ္ဆသီ’တိ? သော ဧဝမာဟ – ‘ပိပါသိတောသ္မိ၊ ဘန္တေ’တိ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ တတ္တေန အယောသင်္ကုနာ မုခံ ဝိဝရိတွာ အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန တတ္တံ တမ္ဗလောဟံ မုခေ အာသိဉ္စန္တိ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ. တံ တဿ [ဧတ္ထ ပန ပါဌဘေဒေါ နတ္ထိ] ဩဋ္ဌမ္ပိ ဒဟတိ၊ မုခမ္ပိ ဒဟတိ၊ ကဏ္ဌမ္ပိ ဒဟတိ၊ ဥရမ္ပိ ဒဟတိ၊ အန္တမ္ပိ အန္တဂုဏမ္ပိ အာဒါယ အဓောဘာဂါ နိက္ခမတိ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ၊ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိရယပါလာ ပုန မဟာနိရယေ ပက္ခိပန္တိ.

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမဿ ရညော ဧတဒဟောသိ – ‘ယေ ကိရ၊ ဘော၊ လောကေ ပါပကာနိ အကုသလာနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ တေ ဧဝရူပါ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကရီယန္တိ. အဟော ဝတာဟံ မနုဿတ္တံ လဘေယျံ. တထာဂတော စ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တဉ္စာဟံ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသေယျံ. သော စ မေ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေယျ. တဿ စာဟံ ဘဂဝတော ဓမ္မံ အာဇာနေယျ’န္တိ. တံ ခေါ ပနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နာညဿ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ သုတွာ ဝဒါမိ၊ အပိ စ ယဒေဝ သာမံ ဉာတံ သာမံ ဒိဋ္ဌံ သာမံ ဝိဒိတံ တဒေဝါဟံ ဝဒါမီ’’တိ.

၂၇၁. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန [ဣဒံ ဝတွာ (သီ. ပီ.) ဧဝမီဒိသေသု ဌာနေသု] သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘စောဒိတာ ဒေဝဒူတေဟိ၊ ယေ ပမဇ္ဇန္တိ မာဏဝါ၊

တေ ဒီဃရတ္တံ သောစန္တိ၊ ဟီနကာယူပဂါ နရာ.

‘‘ယေ စ ခေါ ဒေဝဒူတေဟိ၊ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဣဓ၊

စောဒိတာ နပ္ပမဇ္ဇန္တိ၊ အရိယဓမ္မေ ကုဒါစနံ.

‘‘ဥပါဒါနေ ဘယံ ဒိသွာ၊ ဇာတိမရဏသမ္ဘဝေ၊

အနုပါဒါ ဝိမုစ္စန္တိ၊ ဇာတိမရဏသင်္ခယေ.

‘‘တေ ခေမပ္ပတ္တာ သုခိနော၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မာဘိနိဗ္ဗုတာ၊

သဗ္ဗဝေရဘယာတီတာ၊ သဗ္ဗဒုက္ခံ [သဗ္ဗဒုက္ခာ (က.)] ဥပစ္စဂု’’န္တိ.

ဒေဝဒူတသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဒသမံ.

သုညတဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော တတိယော.