၃. ဝမ္မိကသုတ္တံ

၂၄၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ အန္ဓဝနေ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ အန္ဓဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ အာယသ္မန္တံ ကုမာရကဿပံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခု၊ အယံ ဝမ္မိကော [ဝမ္မီကော (ကတ္ထစိ) သက္ကတာနုရူပံ] ရတ္တိံ ဓူမာယတိ၊ ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ လင်္ဂိံ ‘လင်္ဂီ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ လင်္ဂိံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ ဥဒ္ဓုမာယိကံ. ‘ဥဒ္ဓုမာယိကာ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ ဥဒ္ဓုမာယိကံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ ဒွိဓာပထံ. ‘ဒွိဓာပထော၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ ဒွိဓာပထံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ စင်္ဂဝါရံ [ပင်္ကဝါရံ (သျာ.)၊ စင်္ကဝါရံ (က.)]. ‘စင်္ဂဝါရော၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ စင်္ဂဝါရံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ ကုမ္မံ. ‘ကုမ္မော၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ ကုမ္မံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ အသိသူနံ. ‘အသိသူနာ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ အသိသူနံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ မံသပေသိံ. ‘မံသပေသိ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ မံသပေသိံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ နာဂံ. ‘နာဂေါ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘တိဋ္ဌတု နာဂေါ၊ မာ နာဂံ ဃဋ္ဋေသိ၊ နမော ကရောဟိ နာဂဿာ’’’တိ.

‘‘ဣမေ ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉှေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျာသိ၊ ယထာ စ တေ ဘဂဝါ ဗျာကရောတိ တထာ နံ ဓာရေယျာသိ. နာဟံ တံ၊ ဘိက္ခု၊ ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ၊ ယော ဣမေသံ ပဉှာနံ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တံ အာရာဓေယျ အညတြ တထာဂတေန ဝါ၊ တထာဂတသာဝကေန ဝါ၊ ဣတော ဝါ ပန သုတွာ’’တိ – ဣဒမဝေါစ သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ.

၂၅၀. အထ ခေါ အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမံ၊ ဘန္တေ၊ ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ အန္ဓဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဘိက္ခု ဘိက္ခု၊ အယံ ဝမ္မိကော ရတ္တိံ ဓူမာယတိ၊ ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ’. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ။ပေ။ ဣတော ဝါ ပန သုတွာတိ. ဣဒမဝေါစ၊ ဘန္တေ၊ သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ. ‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝမ္မိကော၊ ကာ ရတ္တိံ ဓူမာယနာ၊ ကာ ဒိဝါ ပဇ္ဇလနာ၊ ကော ဗြာဟ္မဏော၊ ကော သုမေဓော၊ ကိံ သတ္ထံ၊ ကိံ အဘိက္ခဏံ၊ ကာ လင်္ဂီ၊ ကာ ဥဒ္ဓုမာယိကာ၊ ကော ဒွိဓာပထော၊ ကိံ စင်္ဂဝါရံ၊ ကော ကုမ္မော၊ ကာ အသိသူနာ၊ ကာ မံသပေသိ၊ ကော နာဂေါ’’’တိ?

၂၅၁. ‘‘‘ဝမ္မိကော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဣမဿေတံ စာတုမဟာဘူတိကဿ [စာတုမ္မဟာဘူတိကဿ (သီ. သျာ. ပီ.)] ကာယဿ အဓိဝစနံ၊ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဿ ဩဒနကုမ္မာသူပစယဿ အနိစ္စုစ္ဆာဒန-ပရိမဒ္ဒနဘေဒန-ဝိဒ္ဓံသန-ဓမ္မဿ.

‘‘ယံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဒိဝါ ကမ္မန္တေ [ကမ္မန္တံ (က.)] အာရဗ္ဘ ရတ္တိံ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ – အယံ ရတ္တိံ ဓူမာယနာ. ယံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ရတ္တိံ အနုဝိတက္ကေတွာ အနုဝိစာရေတွာ ဒိဝါ ကမ္မန္တေ ပယောဇေတိ ကာယေန ဝါစာယ ‘မနသာ’ [( ) နတ္ထိ (သီ. သျာ.)] – အယံ ဒိဝါ ပဇ္ဇလနာ.

‘‘‘ဗြာဟ္မဏော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. ‘သုမေဓော’တိ ခေါ ဘိက္ခု သေက္ခဿေတံ ဘိက္ခုနော အဓိဝစနံ.

‘‘‘သတ္ထ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အရိယာယေတံ ပညာယ အဓိဝစနံ. ‘အဘိက္ခဏ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဝီရိယာရမ္ဘဿေတံ အဓိဝစနံ.

‘‘‘လင်္ဂီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အဝိဇ္ဇာယေတံ အဓိဝစနံ. ဥက္ခိပ လင်္ဂိံ၊ ပဇဟ အဝိဇ္ဇံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘ဥဒ္ဓုမာယိကာ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစနံ. ဥက္ခိပ ဥဒ္ဓုမာယိကံ၊ ပဇဟ ကောဓူပါယာသံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘ဒွိဓာပထော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဝိစိကိစ္ဆာယေတံ အဓိဝစနံ. ဥက္ခိပ ဒွိဓာပထံ၊ ပဇဟ ဝိစိကိစ္ဆံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘စင်္ဂဝါရ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စန္နေတံ နီဝရဏာနံ အဓိဝစနံ၊ သေယျထိဒံ – ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ၊ ဗျာပါဒနီဝရဏဿ၊ ထီနမိဒ္ဓနီဝရဏဿ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏဿ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏဿ. ဥက္ခိပ စင်္ဂဝါရံ၊ ပဇဟ ပဉ္စ နီဝရဏေ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘ကုမ္မော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစနံ၊ သေယျထိဒံ – ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ သညုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓဿ. ဥက္ခိပ ကုမ္မံ၊ ပဇဟ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘အသိသူနာ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ – စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ ပိယရူပါနံ ကာမူပသံဟိတာနံ ရဇနီယာနံ၊ သောတဝိညေယျာနံ သဒ္ဒါနံ။ပေ။ ဃာနဝိညေယျာနံ ဂန္ဓာနံ။ပေ။ ဇိဝှါဝိညေယျာနံ ရသာနံ။ပေ။ ကာယဝိညေယျာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ ပိယရူပါနံ ကာမူပသံဟိတာနံ ရဇနီယာနံ. ဥက္ခိပ အသိသူနံ၊ ပဇဟ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘မံသပေသီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ နန္ဒီရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ဥက္ခိပ မံသပေသိံ၊ ပဇဟ နန္ဒီရာဂံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘နာဂေါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ခီဏာသဝဿေတံ ဘိက္ခုနော အဓိဝစနံ. တိဋ္ဌတု နာဂေါ၊ မာ နာဂံ ဃဋ္ဋေသိ၊ နမော ကရောဟိ နာဂဿာတိ အယမေတဿ အတ္ထော’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနော အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒီတိ.

ဝမ္မိကသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ တတိယံ.