၃. ဩပမ္မဝဂ္ဂေါ

၁. ကကစူပမသုတ္တံ

၂၂၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ – သစေ ကောစိ ဘိက္ခု အာယသ္မတော မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေနာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ကုပိတော အနတ္တမနော အဓိကရဏမ္ပိ ကရောတိ. သစေ ပန ကောစိ ဘိက္ခု တာသံ ဘိက္ခုနီနံ သမ္မုခါ အာယသ္မတော မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေန တာ ဘိက္ခုနိယော ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ – သစေ ကောစိ ဘိက္ခု အာယသ္မတော မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေနာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ကုပိတော အနတ္တမနော အဓိကရဏမ္ပိ ကရောတိ. သစေ ပန ကောစိ ဘိက္ခု တာသံ ဘိက္ခုနီနံ သမ္မုခါ အာယသ္မတော မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေန တာ ဘိက္ခုနိယော ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတီ’’တိ.

၂၂၃. အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ မမ ဝစနေန မောဠိယဖဂ္ဂုနံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ၊ အာဝုသော ဖဂ္ဂုန၊ အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မောဠိယဖဂ္ဂုနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ၊ အာဝုသော ဖဂ္ဂုန၊ အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ မောဠိယဖဂ္ဂုနံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ သံသဋ္ဌော ဝိဟရသိ? ဧဝံ သံသဋ္ဌော ကိရ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရသိ – သစေ ကောစိ ဘိက္ခု တုယှံ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေန တွံ ကုပိတော အနတ္တမနော အဓိကရဏမ္ပိ ကရောသိ. သစေ ပန ကောစိ ဘိက္ခု တာသံ ဘိက္ခုနီနံ သမ္မုခါ တုယှံ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေန တာ ဘိက္ခုနိယော ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော ကိရ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘နနု တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ကုလပုတ္တော သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ.

၂၂၄. ‘‘န ခေါ တေ ဧတံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တဿ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတဿ၊ ယံ တွံ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ သံသဋ္ဌော ဝိဟရေယျာသိ. တသ္မာတိဟ၊ ဖဂ္ဂုန၊ တဝ စေပိ ကောစိ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသေယျ၊ တတြာပိ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ယေ ဂေဟသိတာ [ဂေဟဿိတာ (?)] ဆန္ဒာ ယေ ဂေဟသိတာ ဝိတက္ကာ တေ ပဇဟေယျာသိ. တတြာပိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ မေ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမိ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမိ မေတ္တစိတ္တော၊ န ဒေါသန္တရော’တိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဖဂ္ဂုန၊ တဝ စေပိ ကောစိ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ ပါဏိနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ လေဍ္ဍုနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ ဒဏ္ဍေန ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ သတ္ထေန ပဟာရံ ဒဒေယျ. တတြာပိ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ယေ ဂေဟသိတာ ဆန္ဒာ ယေ ဂေဟသိတာ ဝိတက္ကာ တေ ပဇဟေယျာသိ. တတြာပိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘န စေဝ မေ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမိ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမိ မေတ္တစိတ္တော၊ န ဒေါသန္တရော’တိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဖဂ္ဂုန၊ တဝ စေပိ ကောစိ သမ္မုခါ အဝဏ္ဏံ ဘာသေယျ၊ တတြာပိ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ယေ ဂေဟသိတာ ဆန္ဒာ ယေ ဂေဟသိတာ ဝိတက္ကာ တေ ပဇဟေယျာသိ. တတြာပိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘န စေဝ မေ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမိ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမိ မေတ္တစိတ္တော၊ န ဒေါသန္တရော’တိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဖဂ္ဂုန၊ တဝ စေပိ ကောစိ ပါဏိနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ လေဍ္ဍုနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ ဒဏ္ဍေန ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ သတ္ထေန ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ တတြာပိ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ယေ ဂေဟသိတာ ဆန္ဒာ ယေ ဂေဟသိတာ ဝိတက္ကာ တေ ပဇဟေယျာသိ. တတြာပိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘န စေဝ မေ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမိ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမိ မေတ္တစိတ္တော၊ န ဒေါသန္တရော’တိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ.

၂၂၅. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာရာဓယိံသု ဝတ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဧကံ သမယံ စိတ္တံ. ဣဓာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိံ – အဟံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကာသနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇာမိ. ဧကာသနဘောဇနံ ခေါ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘုဉ္ဇမာနော အပ္ပါဗာဓတဉ္စ သဉ္ဇာနာမိ အပ္ပါတင်္ကတဉ္စ လဟုဋ္ဌာနဉ္စ ဗလဉ္စ ဖာသုဝိဟာရဉ္စ. ဧထ တုမှေပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကာသနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇထ. ဧကာသနဘောဇနံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ ဘုဉ္ဇမာနာ အပ္ပါဗာဓတဉ္စ သဉ္ဇာနိဿထ အပ္ပါတင်္ကတဉ္စ လဟုဋ္ဌာနဉ္စ ဗလဉ္စ ဖာသုဝိဟာရဉ္စာတိ. န မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု ဘိက္ခူသု အနုသာသနီ ကရဏီယာ အဟောသိ၊ သတုပ္ပါဒကရဏီယမေဝ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု ဘိက္ခူသု အဟောသိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဘူမိယံ စတုမဟာပထေ အာဇညရထော ယုတ္တော အဿ ဌိတော ဩဓသ္တပတောဒေါ. တမေနံ ဒက္ခော ယောဂ္ဂါစရိယော အဿဒမ္မသာရထိ အဘိရုဟိတွာ၊ ဝါမေန ဟတ္ထေန ရသ္မိယော ဂဟေတွာ၊ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ပတောဒံ ဂဟေတွာ၊ ယေနိစ္ဆကံ ယဒိစ္ဆကံ သာရေယျပိ ပစ္စာသာရေယျပိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န မေ တေသု ဘိက္ခူသု အနုသာသနီ ကရဏီယာ အဟောသိ၊ သတုပ္ပါဒကရဏီယမေဝ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု ဘိက္ခူသု အဟောသိ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ အကုသလံ ပဇဟထ၊ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အာယောဂံ ကရောထ. ဧဝဉှိ တုမှေပိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿထ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂါမဿ ဝါ နိဂမဿ ဝါ အဝိဒူရေ မဟန္တံ သာလဝနံ. တဉ္စဿ ဧဠဏ္ဍေဟိ သဉ္ဆန္နံ. တဿ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ အတ္ထကာမော ဟိတကာမော ယောဂက္ခေမကာမော. သော ယာ တာ သာလလဋ္ဌိယော ကုဋိလာ ဩဇာပဟရဏိယော [ဩဇဟရဏိယော (က.)] တာ ဆေတွာ [တစ္ဆေတွာ (သီ. သျာ. ပီ.)] ဗဟိဒ္ဓါ နီဟရေယျ၊ အန္တောဝနံ သုဝိသောဓိတံ ဝိသောဓေယျ. ယာ ပန တာ သာလလဋ္ဌိယော ဥဇုကာ သုဇာတာ တာ သမ္မာ ပရိဟရေယျ. ဧဝဉှေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာလဝနံ အပရေန သမယေန ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ အကုသလံ ပဇဟထ၊ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အာယောဂံ ကရောထ. ဧဝဉှိ တုမှေပိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿထ.

၂၂၆. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ ဝေဒေဟိကာ နာမ ဂဟပတာနီ အဟောသိ. ဝေဒေဟိကာယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဟပတာနိယာ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘သောရတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ နိဝါတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ ဥပသန္တာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ’တိ. ဝေဒေဟိကာယ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဟပတာနိယာ ကာဠီ နာမ ဒါသီ အဟောသိ ဒက္ခာ အနလသာ သုသံဝိဟိတကမ္မန္တာ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠိယာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘မယှံ ခေါ အယျာယ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘‘သောရတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ နိဝါတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ ဥပသန္တာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ’’တိ. ကိံ နု ခေါ မေ အယျာ သန္တံယေဝ နု ခေါ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ ဥဒါဟု အသန္တံ ဥဒါဟု မယှမေဝေတေ [မယှေဝေတေ (သီ. ပီ.)] ကမ္မန္တာ သုသံဝိဟိတာ ယေန မေ အယျာ သန္တံယေဝ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ? ယံနူနာဟံ အယျံ ဝီမံသေယျ’န္တိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠီ ဒါသီ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ ကာဠိံ ဒါသိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဟေ ဇေ ကာဠီ’တိ. ‘ကိံ၊ အယျေ’တိ? ‘ကိံ၊ ဇေ၊ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီ’တိ? ‘န ခွယျေ [န ခေါ အယျေ (သီ. ပီ.)]၊ ကိဉ္စီ’တိ. ‘နော ဝတ ရေ ကိဉ္စိ၊ ပါပိ ဒါသိ [ပါပဒါသိ (သျာ. က.)]၊ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီ’တိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ ဘာကုဋိံ [ဘူကုဋိံ (သီ. ပီ.)၊ ဘကုဋီံ (သျာ.)] အကာသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠိယာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘သန္တံယေဝ ခေါ မေ အယျာ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ၊ မယှမေဝေတေ ကမ္မန္တာ သုသံဝိဟိတာ၊ ယေန မေ အယျာ သန္တံယေဝ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ. ယံနူနာဟံ ဘိယျောသောမတ္တာယ အယျံ ဝီမံသေယျ’’’န္တိ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠီ ဒါသီ ဒိဝါတရံယေဝ ဥဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ ကာဠိံ ဒါသိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဟေ ဇေ၊ ကာဠီ’တိ. ‘ကိံ၊ အယျေ’တိ? ‘ကိံ၊ ဇေ၊ ဒိဝါတရံ ဥဋ္ဌာသီ’တိ? ‘န ခွယျေ၊ ကိဉ္စီ’တိ. ‘နော ဝတ ရေ ကိဉ္စိ၊ ပါပိ ဒါသိ၊ ဒိဝါတရံ ဥဋ္ဌာသီ’တိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ အနတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠိယာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘သန္တံယေဝ ခေါ မေ အယျာ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ. မယှမေဝေတေ ကမ္မန္တာ သုသံဝိဟိတာ၊ ယေန မေ အယျာ သန္တံယေဝ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ. ယံနူနာဟံ ဘိယျောသောမတ္တာယ အယျံ ဝီမံသေယျ’န္တိ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠီ ဒါသီ ဒိဝါတရံယေဝ ဥဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ ကာဠိံ ဒါသိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဟေ ဇေ၊ ကာဠီ’တိ. ‘ကိံ၊ အယျေ’တိ? ‘ကိံ၊ ဇေ၊ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီ’တိ? ‘န ခွယျေ၊ ကိဉ္စီ’တိ. ‘နော ဝတ ရေ ကိဉ္စိ၊ ပါပိ ဒါသိ၊ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီ’တိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဂ္ဂဠသူစိံ ဂဟေတွာ သီသေ ပဟာရံ အဒါသိ၊ သီသံ ဝေါဘိန္ဒိ [ဝိ + အဝ + ဘိန္ဒိ = ဝေါဘိန္ဒိ]. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠီ ဒါသီ ဘိန္နေန သီသေန လောဟိတေန ဂလန္တေန ပဋိဝိဿကာနံ ဥဇ္ဈာပေသိ – ‘ပဿထယျေ၊ သောရတာယ ကမ္မံ၊ ပဿထယျေ၊ နိဝါတာယ ကမ္မံ၊ ပဿထယျေ၊ ဥပသန္တာယ ကမ္မံ! ကထဉှိ နာမ ဧကဒါသိကာယ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဂ္ဂဠသူစိံ ဂဟေတွာ သီသေ ပဟာရံ ဒဿတိ၊ သီသံ ဝေါဘိန္ဒိဿတီ’တိ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒေဟိကာယ ဂဟပတာနိယာ အပရေန သမယေန ဧဝံ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆိ – ‘စဏ္ဍီ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ အနိဝါတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ အနုပသန္တာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ’တိ.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု တာဝဒေဝ သောရတသောရတော ဟောတိ နိဝါတနိဝါတော ဟောတိ ဥပသန္တူပသန္တော ဟောတိ ယာဝ န အမနာပါ ဝစနပထာ ဖုသန္တိ. ယတော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုံ အမနာပါ ဝစနပထာ ဖုသန္တိ၊ အထ ဘိက္ခု ‘သောရတော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ‘နိဝါတော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ‘ဥပသန္တော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. နာဟံ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုံ ‘သုဝစော’တိ ဝဒါမိ ယော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဟေတု သုဝစော ဟောတိ၊ သောဝစဿတံ အာပဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? တဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ အလဘမာနော န သုဝစော ဟောတိ၊ န သောဝစဿတံ အာပဇ္ဇတိ. ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဓမ္မံယေဝ သက္ကရောန္တော၊ ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော၊ ဓမ္မံ မာနေန္တော၊ ဓမ္မံ ပူဇေန္တော၊ ဓမ္မံ အပစာယမာနော [ဓမ္မံ ယေဝ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော (သီ. သျာ. ပီ.)] သုဝစော ဟောတိ၊ သောဝစဿတံ အာပဇ္ဇတိ၊ တမဟံ ‘သုဝစော’တိ ဝဒါမိ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဓမ္မံယေဝ သက္ကရောန္တာ၊ ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တာ၊ ဓမ္မံ မာနေန္တာ၊ ဓမ္မံ ပူဇေန္တာ၊ ဓမ္မံ အပစာယမာနာ သုဝစာ ဘဝိဿာမ၊ သောဝစဿတံ အာပဇ္ဇိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၂၇. ‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ – ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ ဒေါသန္တရာ ဝါ. ကာလေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဒေါသန္တရာ ဝါ. တတြာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ နော စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမ မေတ္တစိတ္တာ၊ န ဒေါသန္တရာ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမ၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စိတ္တေန ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန [အဗျာပဇ္ဈေန (သီ. သျာ. ပီ.)၊ အဗျာပဇ္ဇေန (က.) အင်္ဂုတ္တရတိကနိပါတဋီကာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၂၈. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒါလပိဋကံ [ကုဒ္ဒါလပိဋကံ (သီ. သျာ. ပီ.)] အာဒါယ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဣမံ မဟာပထဝိံ အပထဝိံ ကရိဿာမီ’တိ. သော တတြ တတြ ဝိခဏေယျ [ခဏေယျ (သီ. သျာ. ပီ.)]၊ တတြ တတြ ဝိကိရေယျ၊ တတြ တတြ ဩဋ္ဌုဘေယျ၊ တတြ တတြ ဩမုတ္တေယျ – ‘အပထဝီ ဘဝသိ၊ အပထဝီ ဘဝသီ’တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော ဣမံ မဟာပထဝိံ အပထဝိံ ကရေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘အယဉှိ၊ ဘန္တေ၊ မဟာပထဝီ ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာ. သာ န သုကရာ အပထဝီ ကာတုံ၊ ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိမေ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ – ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ ဒေါသန္တရာ ဝါ. ကာလေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဒေါသန္တရာ ဝါ. တတြာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ နော စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမ မေတ္တစိတ္တာ န ဒေါသန္တရာ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမ၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ပထဝိသမေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၂၉. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ လာခံ ဝါ ဟလိဒ္ဒိံ ဝါ နီလံ ဝါ မဉ္ဇိဋ္ဌံ ဝါ အာဒါယ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဣမသ္မိံ အာကာသေ ရူပံ လိခိဿာမိ၊ ရူပပါတုဘာဝံ ကရိဿာမီ’တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော ဣမသ္မိံ အာကာသေ ရူပံ လိခေယျ၊ ရူပပါတုဘာဝံ ကရေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘အယဉှိ၊ ဘန္တေ၊ အာကာသော အရူပီ အနိဒဿနော. တတ္ထ န သုကရံ ရူပံ လိခိတုံ၊ ရူပပါတုဘာဝံ ကာတုံ၊ ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိမေ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ ။ပေ။ ‘န စေဝ။ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ အာကာသသမေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၃၀. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ အာဒိတ္တံ တိဏုက္ကံ အာဒါယ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဣမာယ အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဂင်္ဂံ နဒိံ သန္တာပေဿာမိ သံပရိတာပေဿာမီ’တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဂင်္ဂံ နဒိံ သန္တာပေယျ သံပရိတာပေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘ဂင်္ဂါ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ နဒီ ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာ. သာ န သုကရာ အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ သန္တာပေတုံ သံပရိတာပေတုံ၊ ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိမေ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ။ပေ။ ‘န စေဝ။ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဂင်္ဂါသမေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၃၁. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗိဠာရဘသ္တာ မဒ္ဒိတာ သုမဒ္ဒိတာ သုပရိမဒ္ဒိတာ၊ မုဒုကာ တူလိနီ ဆိန္နသဿရာ ဆိန္နဘဗ္ဘရာ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကဋ္ဌံ ဝါ ကထလံ [ကဌလံ (သီ. သျာ. ပီ.)] ဝါ အာဒါယ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဣမံ ဗိဠာရဘသ္တံ မဒ္ဒိတံ သုမဒ္ဒိတံ သုပရိမဒ္ဒိတံ၊ မုဒုကံ တူလိနိံ၊ ဆိန္နသဿရံ ဆိန္နဘဗ္ဘရံ ကဋ္ဌေန ဝါ ကထလေန ဝါ သရသရံ ကရိဿာမိ ဘရဘရံ ကရိဿာမီ’တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော အမုံ ဗိဠာရဘသ္တံ မဒ္ဒိတံ သုမဒ္ဒိတံ သုပရိမဒ္ဒိတံ၊ မုဒုကံ တူလိနိံ၊ ဆိန္နသဿရံ ဆိန္နဘဗ္ဘရံ ကဋ္ဌေန ဝါ ကထလေန ဝါ သရသရံ ကရေယျ၊ ဘရဘရံ ကရေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘အမု ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဗိဠာရဘသ္တာ မဒ္ဒိတာ သုမဒ္ဒိတာ သုပရိမဒ္ဒိတာ၊ မုဒုကာ တူလိနီ၊ ဆိန္နသဿရာ ဆိန္နဘဗ္ဘရာ. သာ န သုကရာ ကဋ္ဌေန ဝါ ကထလေန ဝါ သရသရံ ကာတုံ ဘရဘရံ ကာတုံ၊ ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိမေ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ ဒေါသန္တရာ ဝါ. ကာလေန ဝါ ဘိက္ခဝေ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဒေါသန္တရာ ဝါ. တတြာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ နော စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမ မေတ္တစိတ္တာ န ဒေါသန္တရာ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမ၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဗိဠာရဘသ္တာသမေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၃၂. ‘‘ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကကစေန စောရာ ဩစရကာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩကန္တေယျုံ၊ တတြာပိ ယော မနော ပဒူသေယျ၊ န မေ သော တေန သာသနကရော. တတြာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ နော စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမ မေတ္တစိတ္တာ န ဒေါသန္တရာ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၃၃. ‘‘ဣမဉ္စ [ဣမဉ္စေ (?)] တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကကစူပမံ ဩဝါဒံ အဘိက္ခဏံ မနသိ ကရေယျာထ. ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံ ဝစနပထံ၊ အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါ၊ ယံ တုမှေ နာဓိဝါသေယျာထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ကကစူပမံ ဩဝါဒံ အဘိက္ခဏံ မနသိကရောထ. တံ ဝေါ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

ကကစူပမသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ပဌမံ.

၂. အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တံ

၂၃၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အရိဋ္ဌဿ နာမ ဘိက္ခုနော ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ [ဂန္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ (က.)] ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ – ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’တိ. အဿောသုံ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ – ‘‘အရိဋ္ဌဿ ကိရ နာမ ဘိက္ခုနော ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ – ‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’’တိ. အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ယေန အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တေ၊ အာဝုသော အရိဋ္ဌ၊ ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ – ‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’’တိ. ‘‘ဧဝံဗျာခေါ [ဧဝံ ခေါ (?) ဘဂဝတော သမ္မုခါယေဝဿ ‘‘ဧဝံဗျာခေါ’’တိ] အဟံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’တိ.

အထ ခေါ တေပိ ဘိက္ခူ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဧတသ္မာ ပါပကာ ဒိဋ္ဌိဂတာ ဝိဝေစေတုကာမာ သမနုယုဉ္ဇန္တိ သမနုဂါဟန္တိ [သမနုဂ္ဂါဟန္တိ (သျာ.)] သမနုဘာသန္တိ – ‘‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော အရိဋ္ဌ၊ အဝစ၊ မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ၊ န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ [အဗ္ဘာစိက္ခနံ (က.)]၊ န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အနေကပရိယာယေနာဝုသော အရိဋ္ဌ၊ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ အန္တရာယိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ၊ အလဉ္စ ပန တေ ပဋိသေဝတော အန္တရာယာယ. အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ပေ။ မံသပေသူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ တိဏုက္ကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ သုပိနကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ ယာစိတကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ ရုက္ခဖလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ အသိသူနူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော’’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သမနုယုဉ္ဇိယမာနော သမနုဂါဟိယမာနော [သမနုဂ္ဂါဟိယမာနော (သျာ. ဝိနယေပိ)] သမနုဘာသိယမာနော တဒေဝ [တထေဝ တံ (ဝိနယေ)] ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ထာမသာ ပရာမာသာ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတိ – ‘‘ဧဝံဗျာခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’တိ.

၂၃၅. ယတော ခေါ တေ ဘိက္ခူ နာသက္ခိံသု အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဧတသ္မာ ပါပကာ ဒိဋ္ဌိဂတာ ဝိဝေစေတုံ၊ အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အရိဋ္ဌဿ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုနော ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ – ‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’တိ. အဿုမှ ခေါ မယံ၊ ဘန္တေ – ‘အရိဋ္ဌဿ ကိရ နာမ ဘိက္ခုနော ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ – တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’တိ. အထ ခေါ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ယေန အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော တေနုပသင်္ကမိမှ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဧတဒဝေါစုမှ – ‘သစ္စံ ကိရ တေ၊ အာဝုသော အရိဋ္ဌ၊ ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ – တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’တိ?

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော အမှေ ဧတဒဝေါစ – ‘ဧဝံဗျာခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’တိ. အထ ခေါ မယံ၊ ဘန္တေ၊ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဧတသ္မာ ပါပကာ ဒိဋ္ဌိဂတာ ဝိဝေစေတုကာမာ သမနုယုဉ္ဇိမှ သမနုဂါဟိမှ သမနုဘာသိမှ – ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော အရိဋ္ဌ၊ အဝစ၊ မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိ၊ န ဟိ သာဓု ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနံ၊ န ဟိ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ. အနေကပရိယာယေနာဝုသော အရိဋ္ဌ၊ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ အန္တရာယိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ၊ အလဉ္စ ပန တေ ပဋိသေဝတော အန္တရာယာယ. အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ပေ။ သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော အမှေဟိ သမနုယုဉ္ဇိယမာနော သမနုဂါဟိယမာနော သမနုဘာသိယမာနော တဒေဝ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ထာမသာ ပရာမာသာ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတိ – ‘ဧဝံဗျာခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’တိ. ယတော ခေါ မယံ၊ ဘန္တေ၊ နာသက္ခိမှ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဧတသ္မာ ပါပကာ ဒိဋ္ဌိဂတာ ဝိဝေစေတုံ၊ အထ မယံ ဧတမတ္ထံ ဘဂဝတော အာရောစေမာ’’တိ.

၂၃၆. အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ မမ ဝစနေန အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ၊ အာဝုသော အရိဋ္ဌ၊ အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ၊ ယေန အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ၊ အာဝုသော အရိဋ္ဌ၊ အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တေ၊ အရိဋ္ဌ၊ ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ – ‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’’တိ?

‘‘ဧဝံဗျာခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ – ‘ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’’တိ. ‘‘ကဿ ခေါ နာမ တွံ၊ မောဃပုရိသ၊ မယာ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာသိ? နနု မယာ၊ မောဃပုရိသ၊ အနေကပရိယာယေန အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ အန္တရာယိကာ ဝုတ္တာ? အလဉ္စ ပန တေ ပဋိသေဝတော အန္တရာယာယ. အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ၊ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ မံသပေသူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ တိဏုက္ကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ သုပိနကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ ယာစိတကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ ရုက္ခဖလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ အသိသူနူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ၊ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. အထ စ ပန တွံ၊ မောဃပုရိသ၊ အတ္တနာ ဒုဂ္ဂဟိတေန အမှေ စေဝ အဗ္ဘာစိက္ခသိ၊ အတ္တာနဉ္စ ခနသိ၊ ဗဟုဉ္စ အပုညံ ပသဝသိ. တဉှိ တေ၊ မောဃပုရိသ၊ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နာယံ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော ဥသ္မီကတောပိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ’’တိ? ‘‘ကိဉှိ [ကိံတိ (က.)] သိယာ၊ ဘန္တေ၊ နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော တုဏှီဘူတော မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော နိသီဒိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ တုဏှီဘူတံ မင်္ကုဘူတံ ပတ္တက္ခန္ဓံ အဓောမုခံ ပဇ္ဈာယန္တံ အပ္ပဋိဘာနံ ဝိဒိတွာ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပညာယိဿသိ ခေါ တွံ၊ မောဃပုရိသ၊ ဧတေန သကေန ပါပကေန ဒိဋ္ဌိဂတေန. ဣဓာဟံ ဘိက္ခူ ပဋိပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ.

၂၃၇. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တုမှေပိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာထ ယထာယံ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော အတ္တနာ ဒုဂ္ဂဟိတေန အမှေ စေဝ အဗ္ဘာစိက္ခတိ၊ အတ္တာနဉ္စ ခနတိ၊ ဗဟုဉ္စ အပုညံ ပသဝတီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ. အနေကပရိယာယေန ဟိ နော၊ ဘန္တေ၊ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ အန္တရာယိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ၊ အလဉ္စ ပန တေ ပဋိသေဝတော အန္တရာယာယ. အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ပေ။ သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော’’တိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဓု၊ ခေါ မေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာထ. အနေကပရိယာယေန ဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ မယာ၊ အလဉ္စ ပန တေ ပဋိသေဝတော အန္တရာယာယ. အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ၊ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ။ပေ။ သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ၊ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော. အထ စ ပနာယံ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော အတ္တနာ ဒုဂ္ဂဟိတေန အမှေ စေဝ အဗ္ဘာစိက္ခတိ၊ အတ္တာနဉ္စ ခနတိ၊ ဗဟုဉ္စ အပုညံ ပသဝတိ. တဉှိ တဿ မောဃပုရိသဿ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ. သော ဝတ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတြေဝ ကာမေဟိ အညတြ ကာမသညာယ အညတြ ကာမဝိတက္ကေဟိ ကာမေ ပဋိသေဝိဿတီတိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ’’.

၂၃၈. ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စေ မောဃပုရိသာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. တေ တံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ တေသံ ဓမ္မာနံ ပညာယ အတ္ထံ န ဥပပရိက္ခန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ ပညာယ အတ္ထံ အနုပပရိက္ခတံ န နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ. တေ ဥပါရမ္ဘာနိသံသာ စေဝ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသာ စ. ယဿ စတ္ထာယ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ တဉ္စဿ အတ္ထံ နာနုဘောန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ ဒုဂ္ဂဟိတာ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒုဂ္ဂဟိတတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အလဂဒ္ဒတ္ထိကော အလဂဒ္ဒဂဝေသီ အလဂဒ္ဒပရိယေသနံ စရမာနော. သော ပဿေယျ မဟန္တံ အလဂဒ္ဒံ. တမေနံ ဘောဂေ ဝါ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဝါ ဂဏှေယျ. တဿ သော အလဂဒ္ဒေါ ပဋိပရိဝတ္တိတွာ [ပဋိနိဝတ္တိတွာ (သျာ. က.)] ဟတ္ထေ ဝါ ဗာဟာယ ဝါ အညတရသ္မိံ ဝါ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေ ဍံသေယျ [ဍသေယျ (သီ. ပီ.)]. သော တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒုဂ္ဂဟိတတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အလဂဒ္ဒဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စေ မောဃပုရိသာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. တေ တံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ တေသံ ဓမ္မာနံ ပညာယ အတ္ထံ န ဥပပရိက္ခန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ ပညာယ အတ္ထံ အနုပပရိက္ခတံ န နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ. တေ ဥပါရမ္ဘာနိသံသာ စေဝ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသာ စ. ယဿ စတ္ထာယ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ တဉ္စဿ အတ္ထံ နာနုဘောန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ ဒုဂ္ဂဟိတာ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒုဂ္ဂဟိတတ္တာ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာနံ.

၂၃၉. ‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စေ ကုလပုတ္တာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. တေ တံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ တေသံ ဓမ္မာနံ ပညာယ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ ပညာယ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတံ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ. တေ န စေဝ ဥပါရမ္ဘာနိသံသာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ န ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသာ စ [န စ ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသာ (?)]. ယဿ စတ္ထာယ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ သုဂ္ဂဟိတာ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သုဂ္ဂဟိတတ္တာ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာနံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အလဂဒ္ဒတ္ထိကော အလဂဒ္ဒဂဝေသီ အလဂဒ္ဒပရိယေသနံ စရမာနော. သော ပဿေယျ မဟန္တံ အလဂဒ္ဒံ. တမေနံ အဇပဒေန ဒဏ္ဍေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှေယျ. အဇပဒေန ဒဏ္ဍေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟိတွာ၊ ဂီဝါယ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှေယျ. ကိဉ္စာပိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အလဂဒ္ဒေါ တဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထံ ဝါ ဗာဟံ ဝါ အညတရံ ဝါ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ဘောဂေဟိ ပလိဝေဌေယျ၊ အထ ခေါ သော နေဝ တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. တံ ကိဿ ဟေတု? သုဂ္ဂဟိတတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အလဂဒ္ဒဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စေ ကုလပုတ္တာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ – သုတ္တံ၊ ဂေယျံ၊ ဝေယျာကရဏံ၊ ဂါထံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဇာတကံ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မံ၊ ဝေဒလ္လံ. တေ တံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ တေသံ ဓမ္မာနံ ပညာယ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ ပညာယ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတံ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ. တေ န စေဝ ဥပါရမ္ဘာနိသံသာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ၊ န ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသာ စ. ယဿ စတ္ထာယ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ၊ တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ သုဂ္ဂဟိတာ ဒီဃရတ္တံ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သုဂ္ဂဟိတတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဿ မေ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနေယျာထ၊ တထာ နံ ဓာရေယျာထ. ယဿ စ ပန မေ ဘာသိတဿ အတ္ထံ န အာဇာနေယျာထ၊ အဟံ ဝေါ တတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ ယေ ဝါ ပနာဿု ဝိယတ္တာ ဘိက္ခူ.

၂၄၀. ‘‘ကုလ္လူပမံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ နိတ္ထရဏတ္ထာယ၊ နော ဂဟဏတ္ထာယ. တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော. သော ပဿေယျ မဟန္တံ ဥဒကဏ္ဏဝံ၊ ဩရိမံ တီရံ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ၊ ပါရိမံ တီရံ ခေမံ အပ္ပဋိဘယံ၊ န စဿ နာဝါ သန္တာရဏီ ဥတ္တရသေတု ဝါ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ. တဿ ဧဝမဿ – ‘အယံ ခေါ မဟာဥဒကဏ္ဏဝေါ၊ ဩရိမံ တီရံ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ၊ ပါရိမံ တီရံ ခေမံ အပ္ပဋိဘယံ၊ နတ္ထိ စ နာဝါ သန္တာရဏီ ဥတ္တရသေတု ဝါ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ. ယံနူနာဟံ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ သံကဍ္ဎိတွာ၊ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ၊ တံ ကုလ္လံ နိဿာယ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမမာနော သောတ္ထိနာ ပါရံ ဥတ္တရေယျ’န္တိ. အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ သံကဍ္ဎိတွာ၊ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ တံ ကုလ္လံ နိဿာယ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမမာနော သောတ္ထိနာ ပါရံ ဥတ္တရေယျ. တဿ ပုရိသဿ ဥတ္တိဏ္ဏဿ [တိဏ္ဏဿ (ပီ. က.)] ပါရင်္ဂတဿ ဧဝမဿ – ‘ဗဟုကာရော ခေါ မေ အယံ ကုလ္လော၊ ဣမာဟံ ကုလ္လံ နိဿာယ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမမာနော သောတ္ထိနာ ပါရံ ဥတ္တိဏ္ဏော. ယံနူနာဟံ ဣမံ ကုလ္လံ သီသေ ဝါ အာရောပေတွာ ခန္ဓေ ဝါ ဥစ္စာရေတွာ [ဥစ္စောပေတွာ (က.)] ယေန ကာမံ ပက္ကမေယျ’န္တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော ဧဝံကာရီ တသ္မိံ ကုလ္လေ ကိစ္စကာရီ အဿာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ကထံကာရီ စ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော တသ္မိံ ကုလ္လေ ကိစ္စကာရီ အဿ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ပုရိသဿ ဥတ္တိဏ္ဏဿ ပါရင်္ဂတဿ ဧဝမဿ – ‘ဗဟုကာရော ခေါ မေ အယံ ကုလ္လော၊ ဣမာဟံ ကုလ္လံ နိဿာယ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမမာနော သောတ္ထိနာ ပါရံ ဥတ္တိဏ္ဏော. ယံနူနာဟံ ဣမံ ကုလ္လံ ထလေ ဝါ ဥဿာဒေတွာ [ဥဿာရေတွာ (က.)] ဥဒကေ ဝါ ဩပိလာပေတွာ ယေန ကာမံ ပက္ကမေယျ’န္တိ. ဧဝံကာရီ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော တသ္မိံ ကုလ္လေ ကိစ္စကာရီ အဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုလ္လူပမော မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော နိတ္ထရဏတ္ထာယ၊ နော ဂဟဏတ္ထာယ. ကုလ္လူပမံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသိတံ၊ အာဇာနန္တေဟိ ဓမ္မာပိ ဝေါ ပဟာတဗ္ဗာ ပဂေဝ အဓမ္မာ.

၂၄၁. ‘‘ဆယိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနိ. ကတမာနိ ဆ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အရိယာနံ အဒဿာဝီ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ အရိယဓမ္မေ အဝိနီတော၊ သပ္ပုရိသာနံ အဒဿာဝီ သပ္ပုရိသဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ သပ္ပုရိသဓမ္မေ အဝိနီတော၊ ရူပံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ဝေဒနံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ သညံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ သင်္ခါရေ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ၊ အနုဝိစရိတံ မနသာ တမ္ပိ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ – သော လောကော သော အတ္တာ၊ သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမိ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော၊ သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿာမီတိ – တမ္ပိ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ. သုတဝါ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အရိယာနံ ဒဿာဝီ အရိယဓမ္မဿ ကောဝိဒေါ အရိယဓမ္မေ သုဝိနီတော၊ သပ္ပုရိသာနံ ဒဿာဝီ သပ္ပုရိသဓမ္မဿ ကောဝိဒေါ သပ္ပုရိသဓမ္မေ သုဝိနီတော၊ ရူပံ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ဝေဒနံ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ သညံ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ သင်္ခါရေ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ၊ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ၊ ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ – သော လောကော သော အတ္တာ၊ သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမိ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော၊ သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿာမီတိ – တမ္ပိ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ သမနုပဿတိ. သော ဧဝံ သမနုပဿန္တော အသတိ န ပရိတဿတီ’’တိ.

၂၄၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သိယာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဗဟိဒ္ဓါ အသတိ ပရိတဿနာ’’တိ? ‘‘သိယာ၊ ဘိက္ခူ’’တိ – ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဧကစ္စဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟု ဝတ မေ၊ တံ ဝတ မေ နတ္ထိ၊ သိယာ ဝတ မေ၊ တံ ဝတာဟံ န လဘာမီ’တိ. သော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဗဟိဒ္ဓါ အသတိ ပရိတဿနာ ဟောတီ’’တိ.

‘‘သိယာ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဗဟိဒ္ဓါ အသတိ အပရိတဿနာ’’တိ? ‘‘သိယာ၊ ဘိက္ခူ’’တိ – ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဧကစ္စဿ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟု ဝတ မေ၊ တံ ဝတ မေ နတ္ထိ၊ သိယာ ဝတ မေ၊ တံ ဝတာဟံ န လဘာမီ’တိ. သော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဗဟိဒ္ဓါ အသတိ အပရိတဿနာ ဟောတီ’’တိ.

‘‘သိယာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အဇ္ဈတ္တံ အသတိ ပရိတဿနာ’’တိ? ‘‘သိယာ၊ ဘိက္ခူ’’တိ – ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ ဧကစ္စဿ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဟောတိ – ‘သော လောကော သော အတ္တာ၊ သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမိ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော၊ သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿာမီ’တိ. သော သုဏာတိ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ သဗ္ဗေသံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌာနပရိယုဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာနံ သမုဂ္ဃါတာယ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထာယ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂါယ တဏှာက္ခယာယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ နာမဿု၊ ဝိနဿိဿာမိ နာမဿု၊ နဿု နာမ ဘဝိဿာမီ’တိ. သော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အဇ္ဈတ္တံ အသတိ ပရိတဿနာ ဟောတီ’’တိ.

‘‘သိယာ ပန၊ ဘန္တေ၊ အဇ္ဈတ္တံ အသတိ အပရိတဿနာ’’တိ? ‘‘သိယာ၊ ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ ဧကစ္စဿ န ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဟောတိ – ‘သော လောကော သော အတ္တာ၊ သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမိ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော၊ သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿာမီ’တိ. သော သုဏာတိ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ သဗ္ဗေသံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌာနပရိယုဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာနံ သမုဂ္ဃါတာယ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထာယ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂါယ တဏှာက္ခယာယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ. တဿ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ နာမဿု၊ ဝိနဿိဿာမိ နာမဿု၊ နဿု နာမ ဘဝိဿာမီ’တိ. သော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အဇ္ဈတ္တံ အသတိ အပရိတဿနာ ဟောတိ’’.

၂၄၃. ‘‘တံ [တဉ္စ (က.)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိဂ္ဂဟံ ပရိဂ္ဂဏှေယျာထ၊ ယွာဿ [ယွာဿု (က.)] ပရိဂ္ဂဟော နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော၊ သဿတိသမံ တထေဝ တိဋ္ဌေယျ. ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံ ပရိဂ္ဂဟံ ယွာဿ ပရိဂ္ဂဟော နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော၊ သဿတိသမံ တထေဝ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သာဓု၊ ဘိက္ခဝေ. အဟမ္ပိ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိဂ္ဂဟံ န သမနုပဿာမိ ယွာဿ ပရိဂ္ဂဟော နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော သဿတိသမံ တထေဝ တိဋ္ဌေယျ.

‘‘တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ ဥပါဒိယေထ၊ ယံသ [ယဿ (သျာ. က.)] အတ္တဝါဒုပါဒါနံ ဥပါဒိယတော န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ. ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ ယံသ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ ဥပါဒိယတော န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သာဓု၊ ဘိက္ခဝေ. အဟမ္ပိ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ န သမနုပဿာမိ ယံသ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ ဥပါဒိယတော န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ.

‘‘တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ နိဿယေထ ယံသ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ နိဿယတော န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ. ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ ယံသ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ နိဿယတော န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သာဓု၊ ဘိက္ခဝေ. အဟမ္ပိ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ န သမနုပဿာမိ ယံသ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ နိဿယတော န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ’’.

၂၄၄. ‘‘အတ္တနိ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ အတ္တနိယံ မေ တိ အဿာ’’တိ?

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အတ္တနိယေ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ အတ္တာ မေ တိ အဿာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အတ္တနိ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တနိယေ စ သစ္စတော ထေတတော အနုပလဗ္ဘမာနေ၊ ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ – ‘သော လောကော သော အတ္တာ၊ သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမိ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော၊ သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿာမီ’တိ – နနာယံ [န စ ခေါယံ (က.)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကေဝလော ပရိပူရော ဗာလဓမ္မော’’’တိ?

‘‘ကိဉှိ နော သိယာ၊ ဘန္တေ၊ ကေဝလော ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ပရိပူရော [ကေဝလော ပရိပူရော (သီ. ပီ.)] ဗာလဓမ္မော’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ?

‘‘အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ၊ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ?

‘‘ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ?

‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ။ပေ။ သညာ။ သင်္ခါရာ။ ဝိညာဏံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ?

‘‘အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ၊ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ?

‘‘ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ?

‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ၊ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ၊ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ၊ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ၊ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ – ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ပေ။ ယာ ကာစိ သညာ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ၊ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ၊ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ၊ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ၊ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ ‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’တိ – ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ’’.

၂၄၅. ‘‘ဧဝံ ပဿံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဝေဒနာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ သညာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ သင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဝိညာဏသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရဇ္ဇတိ [နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ (သီ. သျာ. ပီ.)]၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ၊ ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဣတိပိ၊ သံကိဏ္ဏပရိက္ခော ဣတိပိ၊ အဗ္ဗူဠှေသိကော ဣတိပိ၊ နိရဂ္ဂဠော ဣတိပိ၊ အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဣတိပိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ ဟောတိ၊ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ၊ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သံကိဏ္ဏပရိက္ခော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပေါနောဗ္ဘဝိကော ဇာတိသံသာရော ပဟီနော ဟောတိ၊ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော၊ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သံကိဏ္ဏပရိက္ခော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အဗ္ဗူဠှေသိကော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော တဏှာ ပဟီနာ ဟောတိ၊ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ၊ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အဗ္ဗူဠှေသိကော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု နိရဂ္ဂဠော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပဉ္စ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ ဟောန္တိ၊ ဥစ္ဆိန္နမူလာနိ တာလာဝတ္ထုကတာနိ အနဘာဝံကတာနိ၊ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာနိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု နိရဂ္ဂဠော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အသ္မိမာနော ပဟီနော ဟောတိ၊ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော၊ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဟောတိ.

၂၄၆. ‘‘ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုံ သဣန္ဒာ ဒေဝါ သဗြဟ္မကာ သပဇာပတိကာ အနွေသံ နာဓိဂစ္ဆန္တိ – ‘ဣဒံ နိဿိတံ တထာဂတဿ ဝိညာဏ’န္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒိဋ္ဌေဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေ တထာဂတံ အနနုဝိဇ္ဇောတိ ဝဒါမိ. ဧဝံဝါဒိံ ခေါ မံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝမက္ခာယိံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ အသတာ တုစ္ဆာ မုသာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ – ‘ဝေနယိကော သမဏော ဂေါတမော၊ သတော သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒံ ဝိနာသံ ဝိဘဝံ ပညာပေတီ’တိ. ယထာ စာဟံ န၊ ဘိက္ခဝေ [ဘိက္ခဝေ န (သီ. သျာ. ပီ.)]၊ ယထာ စာဟံ န ဝဒါမိ၊ တထာ မံ တေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ အသတာ တုစ္ဆာ မုသာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ – ‘ဝေနယိကော သမဏော ဂေါတမော၊ သတော သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒံ ဝိနာသံ ဝိဘဝံ ပညာပေတီ’တိ. ပုဗ္ဗေ စာဟံ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ စ ဒုက္ခဉ္စေဝ ပညာပေမိ၊ ဒုက္ခဿ စ နိရောဓံ. တတြ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ တထာဂတံ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ရောသေန္တိ ဝိဟေသေန္တိ၊ တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ န ဟောတိ အာဃာတော န အပ္ပစ္စယော န စေတသော အနဘိရဒ္ဓိ.

‘‘တတြ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ တထာဂတံ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ၊ တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ န ဟောတိ အာနန္ဒော န သောမနဿံ န စေတသော ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ. တတြ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝါ တထာဂတံ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ၊ တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယံ ခေါ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ ပရိညာတံ တတ္ထ မေ ဧဝရူပါ ကာရာ [သက္ကာရာ (က.)] ကရီယန္တီ’တိ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေ စေပိ ပရေ အက္ကောသေယျုံ ပရိဘာသေယျုံ ရောသေယျုံ ဝိဟေသေယျုံ၊ တတြ တုမှေ ဟိ န အာဃာတော န အပ္ပစ္စယော န စေတသော အနဘိရဒ္ဓိ ကရဏီယာ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေ စေပိ ပရေ သက္ကရေယျုံ ဂရုံ ကရေယျုံ မာနေယျုံ ပူဇေယျုံ၊ တတြ တုမှေဟိ န အာနန္ဒော န သောမနဿံ န စေတသော ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ ကရဏီယံ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေ စေပိ ပရေ သက္ကရေယျုံ ဂရုံ ကရေယျုံ မာနေယျုံ ပူဇေယျုံ၊ တတြ တုမှာကံ ဧဝမဿ – ‘ယံ ခေါ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ ပရိညာတံ၊ တတ္ထ မေ [တတ္ထ နော (က.) တတ္ထ + ဣမေတိ ပဒစ္ဆေဒေါ] ဧဝရူပါ ကာရာ ကရီယန္တီ’တိ.

၂၄၇. ‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ န တုမှာကံ တံ ပဇဟထ၊ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ. ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ? ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တံ ပဇဟထ၊ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ. ဝေဒနာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တံ ပဇဟထ၊ သာ ဝေါ ပဟီနာ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ. သညာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တံ ပဇဟထ၊ သာ ဝေါ ပဟီနာ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ. သင်္ခါရာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တေ ပဇဟထ၊ တေ ဝေါ ပဟီနာ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿန္တိ. ဝိညာဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တံ ပဇဟထ၊ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ ဣမသ္မိံ ဇေတဝနေ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ၊ တံ ဇနော ဟရေယျ ဝါ ဒဟေယျ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရေယျ. အပိ နု တုမှာကံ ဧဝမဿ – ‘အမှေ ဇနော ဟရတိ ဝါ ဒဟတိ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောတီ’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘န ဟိ နော ဧတံ၊ ဘန္တေ၊ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ န တုမှာကံ တံ ပဇဟထ၊ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ. ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ? ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တံ ပဇဟထ၊ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ. ဝေဒနာ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ သညာ၊ ဘိက္ခဝေ။ သင်္ခါရာ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဝိညာဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တံ ပဇဟထ၊ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ.

၂၄၈. ‘‘ဧဝံ သွာက္ခာတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော ဆိန္နပိလောတိကော. ဧဝံ သွာက္ခာတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မေ ဥတ္တာနေ ဝိဝဋေ ပကာသိတေ ဆိန္နပိလောတိကေ ယေ တေ ဘိက္ခူ အရဟန္တော ခီဏာသဝါ ဝုသိတဝန္တော ကတကရဏီယာ ဩဟိတဘာရာ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထာ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနာ သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တာ၊ ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယ. ဧဝံ သွာက္ခာတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော ဆိန္နပိလောတိကော. ဧဝံ သွာက္ခာတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မေ ဥတ္တာနေ ဝိဝဋေ ပကာသိတေ ဆိန္နပိလောတိကေ ယေသံ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဩပပါတိကာ၊ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိနော၊ အနာဝတ္တိဓမ္မာ တသ္မာ လောကာ. ဧဝံ သွာက္ခာတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော ဆိန္နပိလောတိကော. ဧဝံ သွာက္ခာတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မေ ဥတ္တာနေ ဝိဝဋေ ပကာသိတေ ဆိန္နပိလောတိကေ ယေသံ ဘိက္ခူနံ တီဏိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ၊ ရာဂဒေါသမောဟာ တနုဘူတာ၊ သဗ္ဗေ တေ သကဒါဂါမိနော၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တိ. ဧဝံ သွာက္ခာတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော ဆိန္နပိလောတိကော. ဧဝံ သွာက္ခာတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မေ ဥတ္တာနေ ဝိဝဋေ ပကာသိတေ ဆိန္နပိလောတိကေ ယေသံ ဘိက္ခူနံ တီဏိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ၊ သဗ္ဗေ တေ သောတာပန္နာ၊ အဝိနိပါတဓမ္မာ၊ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယနာ. ဧဝံ သွာက္ခာတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော ဆိန္နပိလောတိကော. ဧဝံ သွာက္ခာတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မေ ဥတ္တာနေ ဝိဝဋေ ပကာသိတေ ဆိန္နပိလောတိကေ ယေ တေ ဘိက္ခူ ဓမ္မာနုသာရိနော သဒ္ဓါနုသာရိနော သဗ္ဗေ တေ သမ္ဗောဓိပရာယနာ. ဧဝံ သွာက္ခာတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော ဆိန္နပိလောတိကော. ဧဝံ သွာက္ခာတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မေ ဥတ္တာနေ ဝိဝဋေ ပကာသိတေ ဆိန္နပိလောတိကေ ယေသံ မယိ သဒ္ဓါမတ္တံ ပေမမတ္တံ သဗ္ဗေ တေ သဂ္ဂပရာယနာ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဒုတိယံ.

၃. ဝမ္မိကသုတ္တံ

၂၄၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ အန္ဓဝနေ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ အန္ဓဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ အာယသ္မန္တံ ကုမာရကဿပံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခု၊ အယံ ဝမ္မိကော [ဝမ္မီကော (ကတ္ထစိ) သက္ကတာနုရူပံ] ရတ္တိံ ဓူမာယတိ၊ ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ လင်္ဂိံ ‘လင်္ဂီ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ လင်္ဂိံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ ဥဒ္ဓုမာယိကံ. ‘ဥဒ္ဓုမာယိကာ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ ဥဒ္ဓုမာယိကံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ ဒွိဓာပထံ. ‘ဒွိဓာပထော၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ ဒွိဓာပထံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ စင်္ဂဝါရံ [ပင်္ကဝါရံ (သျာ.)၊ စင်္ကဝါရံ (က.)]. ‘စင်္ဂဝါရော၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ စင်္ဂဝါရံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ ကုမ္မံ. ‘ကုမ္မော၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ ကုမ္မံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ အသိသူနံ. ‘အသိသူနာ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ အသိသူနံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ မံသပေသိံ. ‘မံသပေသိ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘ဥက္ခိပ မံသပေသိံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ အဒ္ဒသ နာဂံ. ‘နာဂေါ၊ ဘဒန္တေ’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘တိဋ္ဌတု နာဂေါ၊ မာ နာဂံ ဃဋ္ဋေသိ၊ နမော ကရောဟိ နာဂဿာ’’’တိ.

‘‘ဣမေ ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉှေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျာသိ၊ ယထာ စ တေ ဘဂဝါ ဗျာကရောတိ တထာ နံ ဓာရေယျာသိ. နာဟံ တံ၊ ဘိက္ခု၊ ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ၊ ယော ဣမေသံ ပဉှာနံ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တံ အာရာဓေယျ အညတြ တထာဂတေန ဝါ၊ တထာဂတသာဝကေန ဝါ၊ ဣတော ဝါ ပန သုတွာ’’တိ – ဣဒမဝေါစ သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ.

၂၅၀. အထ ခေါ အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမံ၊ ဘန္တေ၊ ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ အန္ဓဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဘိက္ခု ဘိက္ခု၊ အယံ ဝမ္မိကော ရတ္တိံ ဓူမာယတိ၊ ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ’. ဗြာဟ္မဏော ဧဝမာဟ – ‘အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာ’တိ. အဘိက္ခဏန္တော သုမေဓော သတ္ထံ အာဒါယ။ပေ။ ဣတော ဝါ ပန သုတွာတိ. ဣဒမဝေါစ၊ ဘန္တေ၊ သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ. ‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝမ္မိကော၊ ကာ ရတ္တိံ ဓူမာယနာ၊ ကာ ဒိဝါ ပဇ္ဇလနာ၊ ကော ဗြာဟ္မဏော၊ ကော သုမေဓော၊ ကိံ သတ္ထံ၊ ကိံ အဘိက္ခဏံ၊ ကာ လင်္ဂီ၊ ကာ ဥဒ္ဓုမာယိကာ၊ ကော ဒွိဓာပထော၊ ကိံ စင်္ဂဝါရံ၊ ကော ကုမ္မော၊ ကာ အသိသူနာ၊ ကာ မံသပေသိ၊ ကော နာဂေါ’’’တိ?

၂၅၁. ‘‘‘ဝမ္မိကော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဣမဿေတံ စာတုမဟာဘူတိကဿ [စာတုမ္မဟာဘူတိကဿ (သီ. သျာ. ပီ.)] ကာယဿ အဓိဝစနံ၊ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဿ ဩဒနကုမ္မာသူပစယဿ အနိစ္စုစ္ဆာဒန-ပရိမဒ္ဒနဘေဒန-ဝိဒ္ဓံသန-ဓမ္မဿ.

‘‘ယံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဒိဝါ ကမ္မန္တေ [ကမ္မန္တံ (က.)] အာရဗ္ဘ ရတ္တိံ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ – အယံ ရတ္တိံ ဓူမာယနာ. ယံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ရတ္တိံ အနုဝိတက္ကေတွာ အနုဝိစာရေတွာ ဒိဝါ ကမ္မန္တေ ပယောဇေတိ ကာယေန ဝါစာယ ‘မနသာ’ [( ) နတ္ထိ (သီ. သျာ.)] – အယံ ဒိဝါ ပဇ္ဇလနာ.

‘‘‘ဗြာဟ္မဏော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. ‘သုမေဓော’တိ ခေါ ဘိက္ခု သေက္ခဿေတံ ဘိက္ခုနော အဓိဝစနံ.

‘‘‘သတ္ထ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အရိယာယေတံ ပညာယ အဓိဝစနံ. ‘အဘိက္ခဏ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဝီရိယာရမ္ဘဿေတံ အဓိဝစနံ.

‘‘‘လင်္ဂီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အဝိဇ္ဇာယေတံ အဓိဝစနံ. ဥက္ခိပ လင်္ဂိံ၊ ပဇဟ အဝိဇ္ဇံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘ဥဒ္ဓုမာယိကာ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစနံ. ဥက္ခိပ ဥဒ္ဓုမာယိကံ၊ ပဇဟ ကောဓူပါယာသံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘ဒွိဓာပထော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဝိစိကိစ္ဆာယေတံ အဓိဝစနံ. ဥက္ခိပ ဒွိဓာပထံ၊ ပဇဟ ဝိစိကိစ္ဆံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘စင်္ဂဝါရ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စန္နေတံ နီဝရဏာနံ အဓိဝစနံ၊ သေယျထိဒံ – ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ၊ ဗျာပါဒနီဝရဏဿ၊ ထီနမိဒ္ဓနီဝရဏဿ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏဿ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏဿ. ဥက္ခိပ စင်္ဂဝါရံ၊ ပဇဟ ပဉ္စ နီဝရဏေ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘ကုမ္မော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစနံ၊ သေယျထိဒံ – ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ သညုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓဿ၊ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓဿ. ဥက္ခိပ ကုမ္မံ၊ ပဇဟ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘အသိသူနာ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ – စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ ပိယရူပါနံ ကာမူပသံဟိတာနံ ရဇနီယာနံ၊ သောတဝိညေယျာနံ သဒ္ဒါနံ။ပေ။ ဃာနဝိညေယျာနံ ဂန္ဓာနံ။ပေ။ ဇိဝှါဝိညေယျာနံ ရသာနံ။ပေ။ ကာယဝိညေယျာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ ပိယရူပါနံ ကာမူပသံဟိတာနံ ရဇနီယာနံ. ဥက္ခိပ အသိသူနံ၊ ပဇဟ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘မံသပေသီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ နန္ဒီရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ဥက္ခိပ မံသပေသိံ၊ ပဇဟ နန္ဒီရာဂံ၊ အဘိက္ခဏ၊ သုမေဓ၊ သတ္ထံ အာဒါယာတိ အယမေတဿ အတ္ထော.

‘‘‘နာဂေါ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ခီဏာသဝဿေတံ ဘိက္ခုနော အဓိဝစနံ. တိဋ္ဌတု နာဂေါ၊ မာ နာဂံ ဃဋ္ဋေသိ၊ နမော ကရောဟိ နာဂဿာတိ အယမေတဿ အတ္ထော’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနော အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒီတိ.

ဝမ္မိကသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ တတိယံ.

၄. ရထဝိနီတသုတ္တံ

၂၅၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဇာတိဘူမကာ ဘိက္ခူ ဇာတိဘူမိယံ ဝဿံဝုဋ္ဌာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာတိဘူမိယံ ဇာတိဘူမကာနံ ဘိက္ခူနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဧဝံ သမ္ဘာဝိတော – ‘အတ္တနာ စ အပ္ပိစ္ဆော အပ္ပိစ္ဆကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ သန္တုဋ္ဌော သန္တုဋ္ဌိကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ ပဝိဝိတ္တော ပဝိဝေကကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ အသံသဋ္ဌော အသံသဂ္ဂကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝီရိယာရမ္ဘကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ သီလသမ္ပန္နော သီလသမ္ပဒါကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ သမာဓိသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပဒါကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ ပညာသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပဒါကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ ဩဝါဒကော ဝိညာပကော သန္ဒဿကော သမာဒပကော သမုတ္တေဇကော သမ္ပဟံသကော သဗြဟ္မစာရီန’’’န္တိ? ‘‘ပုဏ္ဏော နာမ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ မန္တာဏိပုတ္တော ဇာတိဘူမိယံ ဇာတိဘူမကာနံ ဘိက္ခူနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဧဝံ သမ္ဘာဝိတော – ‘အတ္တနာ စ အပ္ပိစ္ဆော အပ္ပိစ္ဆကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ၊ အတ္တနာ စ သန္တုဋ္ဌော။ပေ။ ဩဝါဒကော ဝိညာပကော သန္ဒဿကော သမာဒပကော သမုတ္တေဇကော သမ္ပဟံသကော သဗြဟ္မစာရီန’’’န္တိ.

၂၅၃. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘လာဘာ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏဿ မန္တာဏိပုတ္တဿ၊ သုလဒ္ဓလာဘာ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏဿ မန္တာဏိပုတ္တဿ၊ ယဿ ဝိညူ သဗြဟ္မစာရီ သတ္ထု သမ္မုခါ အနုမဿ အနုမဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ၊ တဉ္စ သတ္ထာ အဗ္ဘနုမောဒတိ. အပ္ပေဝ နာမ မယမ္ပိ ကဒါစိ ကရဟစိ အာယသ္မတာ ပုဏ္ဏေန မန္တာဏိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမာဂစ္ဆေယျာမ [သမာဂမံ ဂစ္ဆေယျ (က.)]၊ အပ္ပေဝ နာမ သိယာ ကောစိဒေဝ ကထာသလ္လာပေါ’’တိ.

၂၅၄. အထ ခေါ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန သာဝတ္ထိ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အဿောသိ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော – ‘‘ဘဂဝါ ကိရ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော၊ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ.

၂၅၅. အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန သာဝတ္ထိ ဇေတဝနံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ မန္တာဏိပုတ္တံ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန အန္ဓဝနံ တေနုပသင်္ကမိ ဒိဝါဝိဟာရာယ.

၂၅၆. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယဿ ခေါ တွံ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ပုဏ္ဏဿ နာမ ဘိက္ခုနော မန္တာဏိပုတ္တဿ အဘိဏှံ ကိတ္တယမာနော အဟောသိ၊ သော ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန အန္ဓဝနံ တေန ပက္ကန္တော ဒိဝါဝိဟာရာယာ’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တရမာနရူပေါ နိသီဒနံ အာဒါယ အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ မန္တာဏိပုတ္တံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိ သီသာနုလောကီ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော အန္ဓဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ. အာယသ္မာပိ ခေါ သာရိပုတ္တော အန္ဓဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ ပုဏ္ဏေန မန္တာဏိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ မန္တာဏိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –

၂၅၇. ‘‘ဘဂဝတိ နော၊ အာဝုသော၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ သီလဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော၊ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော၊ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ သီလဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပနာဝုသော၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓတ္ထံ။ပေ။ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓတ္ထံ။ပေ။ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ။ပေ။ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ။ပေ။ ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ကိမတ္ထံ စရဟာဝုသော၊ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ သီလဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော၊ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော၊ အညတြ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ?

‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ သီလဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပနာဝုသော၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’န္တိ။ပေ။ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ။ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ။ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ။ ‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပနာဝုသော၊ အညတြ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ယထာကထံ ပနာဝုသော၊ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ?

၂၅၈. ‘‘သီလဝိသုဒ္ဓိံ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ၊ သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ [ပညာပေဿ (သီ. သျာ.) ဧဝမညတ္ထပိ]. စိတ္တဝိသုဒ္ဓိံ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ၊ သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ. ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိံ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ၊ သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ. ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိံ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ၊ သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ. မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ၊ သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ. ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ၊ သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ. ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ၊ သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျ. အညတြ စေ၊ အာဝုသော၊ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ အဘဝိဿ၊ ပုထုဇ္ဇနော ပရိနိဗ္ဗာယေယျ. ပုထုဇ္ဇနော ဟိ၊ အာဝုသော၊ အညတြ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ. တေန ဟာဝုသော၊ ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ၊ ဥပမာယပိဓေကစ္စေ ဝိညူ ပုရိသာ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တိ.

၂၅၉. ‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တဿ သာကေတေ ကိဉ္စိဒေဝ အစ္စာယိကံ ကရဏီယံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. တဿ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ သာကေတံ သတ္တ ရထဝိနီတာနိ ဥပဋ္ဌပေယျုံ. အထ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော သာဝတ္ထိယာ နိက္ခမိတွာ အန္တေပုရဒွါရာ ပဌမံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟေယျ၊ ပဌမေန ရထဝိနီတေန ဒုတိယံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏေယျ၊ ပဌမံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇေယျ ဒုတိယံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟေယျ. ဒုတိယေန ရထဝိနီတေန တတိယံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏေယျ၊ ဒုတိယံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇေယျ၊ တတိယံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟေယျ. တတိယေန ရထဝိနီတေန စတုတ္ထံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏေယျ၊ တတိယံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇေယျ၊ စတုတ္ထံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟေယျ. စတုတ္ထေန ရထဝိနီတေန ပဉ္စမံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏေယျ၊ စတုတ္ထံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇေယျ၊ ပဉ္စမံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟေယျ. ပဉ္စမေန ရထဝိနီတေန ဆဋ္ဌံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏေယျ၊ ပဉ္စမံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇေယျ၊ ဆဋ္ဌံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟေယျ. ဆဋ္ဌေန ရထဝိနီတေန သတ္တမံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏေယျ၊ ဆဋ္ဌံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇေယျ၊ သတ္တမံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟေယျ. သတ္တမေန ရထဝိနီတေန သာကေတံ အနုပါပုဏေယျ အန္တေပုရဒွါရံ. တမေနံ အန္တေပုရဒွါရဂတံ သမာနံ မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဣမိနာ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ရထဝိနီတေန သာဝတ္ထိယာ သာကေတံ အနုပ္ပတ္တော အန္တေပုရဒွါရ’န္တိ? ကထံ ဗျာကရမာနော နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျာ’’တိ?

‘‘ဧဝံ ဗျာကရမာနော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျ – ‘ဣဓ မေ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တဿ သာကေတေ ကိဉ္စိဒေဝ အစ္စာယိကံ ကရဏီယံ ဥပ္ပဇ္ဇိ [ဥပ္ပဇ္ဇတိ (က.)]. တဿ မေ အန္တရာ စ သာဝတ္ထိံ အန္တရာ စ သာကေတံ သတ္တ ရထဝိနီတာနိ ဥပဋ္ဌပေသုံ. အထ ခွာဟံ သာဝတ္ထိယာ နိက္ခမိတွာ အန္တေပုရဒွါရာ ပဌမံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟိံ. ပဌမေန ရထဝိနီတေန ဒုတိယံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏိံ၊ ပဌမံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇိံ ဒုတိယံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟိံ. ဒုတိယေန ရထဝိနီတေန တတိယံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏိံ၊ ဒုတိယံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇိံ၊ တတိယံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟိံ. တတိယေန ရထဝိနီတေန စတုတ္ထံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏိံ၊ တတိယံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇိံ၊ စတုတ္ထံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟိံ. စတုတ္ထေန ရထဝိနီတေန ပဉ္စမံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏိံ၊ စတုတ္ထံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇိံ၊ ပဉ္စမံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟိံ. ပဉ္စမေန ရထဝိနီတေန ဆဋ္ဌံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏိံ၊ ပဉ္စမံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇိံ၊ ဆဋ္ဌံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟိံ. ဆဋ္ဌေန ရထဝိနီတေန သတ္တမံ ရထဝိနီတံ ပါပုဏိံ၊ ဆဋ္ဌံ ရထဝိနီတံ ဝိဿဇ္ဇိံ၊ သတ္တမံ ရထဝိနီတံ အဘိရုဟိံ. သတ္တမေန ရထဝိနီတေန သာကေတံ အနုပ္ပတ္တော အန္တေပုရဒွါရ’န္တိ. ဧဝံ ဗျာကရမာနော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျာ’’တိ.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ သီလဝိသုဒ္ဓိ ယာဝဒေဝ စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထာ၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ယာဝဒေဝ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓတ္ထာ၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ယာဝဒေဝ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓတ္ထာ၊ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ယာဝဒေဝ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထာ၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ယာဝဒေဝ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထာ၊ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ယာဝဒေဝ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထာ၊ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ယာဝဒေဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာ. အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ.

၂၆၀. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ မန္တာဏိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကောနာမော အာယသ္မာ၊ ကထဉ္စ ပနာယသ္မန္တံ သဗြဟ္မစာရီ ဇာနန္တီ’’တိ? ‘‘ပုဏ္ဏောတိ ခေါ မေ၊ အာဝုသော၊ နာမံ၊ မန္တာဏိပုတ္တောတိ စ ပန မံ သဗြဟ္မစာရီ ဇာနန္တီ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ အာဝုသော၊ အဗ္ဘုတံ၊ အာဝုသော! ယထာ တံ သုတဝတာ သာဝကေန သမ္မဒေဝ သတ္ထုသာသနံ အာဇာနန္တေန၊ ဧဝမေဝ အာယသ္မတာ ပုဏ္ဏေန မန္တာဏိပုတ္တေန ဂမ္ဘီရာ ဂမ္ဘီရပဉှာ အနုမဿ အနုမဿ ဗျာကတာ. လာဘာ သဗြဟ္မစာရီနံ၊ သုလဒ္ဓလာဘာ သဗြဟ္မစာရီနံ၊ ယေ အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ မန္တာဏိပုတ္တံ လဘန္တိ ဒဿနာယ၊ လဘန္တိ ပယိရူပါသနာယ. စေလဏ္ဍုကေန [စေလဏ္ဍကေန (က.)၊ စေလဏ္ဍုပေကေန (?)] စေပိ သဗြဟ္မစာရီ အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ မန္တာဏိပုတ္တံ မုဒ္ဓနာ ပရိဟရန္တာ လဘေယျုံ ဒဿနာယ၊ လဘေယျုံ ပယိရူပါသနာယ၊ တေသမ္ပိ လာဘာ တေသမ္ပိ သုလဒ္ဓံ၊ အမှာကမ္ပိ လာဘာ အမှာကမ္ပိ သုလဒ္ဓံ၊ ယေ မယံ အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ မန္တာဏိပုတ္တံ လဘာမ ဒဿနာယ၊ လဘာမ ပယိရူပါသနာယာ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နာမော အာယသ္မာ၊ ကထဉ္စ ပနာယသ္မန္တံ သဗြဟ္မစာရီ ဇာနန္တီ’’တိ? ‘‘ဥပတိဿောတိ ခေါ မေ၊ အာဝုသော၊ နာမံ၊ သာရိပုတ္တောတိ စ ပန မံ သဗြဟ္မစာရီ ဇာနန္တီ’’တိ. ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ ကိရ၊ ဘော [ခေါ (က.)]၊ သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ န ဇာနိမှ – ‘အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’တိ. သစေ ဟိ မယံ ဇာနေယျာမ ‘အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’တိ၊ ဧတ္တကမ္ပိ နော နပ္ပဋိဘာသေယျ [နပ္ပဋိဘေယျ (?)]. အစ္ဆရိယံ၊ အာဝုသော၊ အဗ္ဘုတံ၊ အာဝုသော! ယထာ တံ သုတဝတာ သာဝကေန သမ္မဒေဝ သတ္ထုသာသနံ အာဇာနန္တေန၊ ဧဝမေဝ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန ဂမ္ဘီရာ ဂမ္ဘီရပဉှာ အနုမဿ အနုမဿ ပုစ္ဆိတာ. လာဘာ သဗြဟ္မစာရီနံ သုလဒ္ဓလာဘာ သဗြဟ္မစာရီနံ၊ ယေ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ လဘန္တိ ဒဿနာယ၊ လဘန္တိ ပယိရူပါသနာယ. စေလဏ္ဍုကေန စေပိ သဗြဟ္မစာရီ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ မုဒ္ဓနာ ပရိဟရန္တာ လဘေယျုံ ဒဿနာယ၊ လဘေယျုံ ပယိရူပါသနာယ၊ တေသမ္ပိ လာဘာ တေသမ္ပိ သုလဒ္ဓံ၊ အမှာကမ္ပိ လာဘာ အမှာကမ္ပိ သုလဒ္ဓံ၊ ယေ မယံ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ လဘာမ ဒဿနာယ၊ လဘာမ ပယိရူပါသနာယာ’’တိ.

ဣတိဟ တေ ဥဘောပိ မဟာနာဂါ အညမညဿ သုဘာသိတံ သမနုမောဒိံသူတိ.

ရထဝိနီတသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ စတုတ္ထံ.

၅. နိဝါပသုတ္တံ