၁. ကကစူပမသုတ္တံ

၂၂၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ – သစေ ကောစိ ဘိက္ခု အာယသ္မတော မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေနာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ကုပိတော အနတ္တမနော အဓိကရဏမ္ပိ ကရောတိ. သစေ ပန ကောစိ ဘိက္ခု တာသံ ဘိက္ခုနီနံ သမ္မုခါ အာယသ္မတော မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေန တာ ဘိက္ခုနိယော ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ – သစေ ကောစိ ဘိက္ခု အာယသ္မတော မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေနာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ကုပိတော အနတ္တမနော အဓိကရဏမ္ပိ ကရောတိ. သစေ ပန ကောစိ ဘိက္ခု တာသံ ဘိက္ခုနီနံ သမ္မုခါ အာယသ္မတော မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေန တာ ဘိက္ခုနိယော ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတီ’’တိ.

၂၂၃. အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ မမ ဝစနေန မောဠိယဖဂ္ဂုနံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ၊ အာဝုသော ဖဂ္ဂုန၊ အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မောဠိယဖဂ္ဂုနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ၊ အာဝုသော ဖဂ္ဂုန၊ အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ မောဠိယဖဂ္ဂုနံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ သံသဋ္ဌော ဝိဟရသိ? ဧဝံ သံသဋ္ဌော ကိရ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရသိ – သစေ ကောစိ ဘိက္ခု တုယှံ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေန တွံ ကုပိတော အနတ္တမနော အဓိကရဏမ္ပိ ကရောသိ. သစေ ပန ကောစိ ဘိက္ခု တာသံ ဘိက္ခုနီနံ သမ္မုခါ တုယှံ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ တေန တာ ဘိက္ခုနိယော ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တိ. ဧဝံ သံသဋ္ဌော ကိရ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘နနု တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ကုလပုတ္တော သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ.

၂၂၄. ‘‘န ခေါ တေ ဧတံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တဿ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတဿ၊ ယံ တွံ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ သံသဋ္ဌော ဝိဟရေယျာသိ. တသ္မာတိဟ၊ ဖဂ္ဂုန၊ တဝ စေပိ ကောစိ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသေယျ၊ တတြာပိ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ယေ ဂေဟသိတာ [ဂေဟဿိတာ (?)] ဆန္ဒာ ယေ ဂေဟသိတာ ဝိတက္ကာ တေ ပဇဟေယျာသိ. တတြာပိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ မေ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမိ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမိ မေတ္တစိတ္တော၊ န ဒေါသန္တရော’တိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဖဂ္ဂုန၊ တဝ စေပိ ကောစိ သမ္မုခါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ ပါဏိနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ လေဍ္ဍုနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ ဒဏ္ဍေန ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ သတ္ထေန ပဟာရံ ဒဒေယျ. တတြာပိ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ယေ ဂေဟသိတာ ဆန္ဒာ ယေ ဂေဟသိတာ ဝိတက္ကာ တေ ပဇဟေယျာသိ. တတြာပိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘န စေဝ မေ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမိ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမိ မေတ္တစိတ္တော၊ န ဒေါသန္တရော’တိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဖဂ္ဂုန၊ တဝ စေပိ ကောစိ သမ္မုခါ အဝဏ္ဏံ ဘာသေယျ၊ တတြာပိ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ယေ ဂေဟသိတာ ဆန္ဒာ ယေ ဂေဟသိတာ ဝိတက္ကာ တေ ပဇဟေယျာသိ. တတြာပိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘န စေဝ မေ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမိ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမိ မေတ္တစိတ္တော၊ န ဒေါသန္တရော’တိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဖဂ္ဂုန၊ တဝ စေပိ ကောစိ ပါဏိနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ လေဍ္ဍုနာ ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ ဒဏ္ဍေန ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ သတ္ထေန ပဟာရံ ဒဒေယျ၊ တတြာပိ တွံ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ယေ ဂေဟသိတာ ဆန္ဒာ ယေ ဂေဟသိတာ ဝိတက္ကာ တေ ပဇဟေယျာသိ. တတြာပိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘န စေဝ မေ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမိ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမိ မေတ္တစိတ္တော၊ န ဒေါသန္တရော’တိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဖဂ္ဂုန၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ.

၂၂၅. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာရာဓယိံသု ဝတ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဧကံ သမယံ စိတ္တံ. ဣဓာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိံ – အဟံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကာသနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇာမိ. ဧကာသနဘောဇနံ ခေါ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘုဉ္ဇမာနော အပ္ပါဗာဓတဉ္စ သဉ္ဇာနာမိ အပ္ပါတင်္ကတဉ္စ လဟုဋ္ဌာနဉ္စ ဗလဉ္စ ဖာသုဝိဟာရဉ္စ. ဧထ တုမှေပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကာသနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇထ. ဧကာသနဘောဇနံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ ဘုဉ္ဇမာနာ အပ္ပါဗာဓတဉ္စ သဉ္ဇာနိဿထ အပ္ပါတင်္ကတဉ္စ လဟုဋ္ဌာနဉ္စ ဗလဉ္စ ဖာသုဝိဟာရဉ္စာတိ. န မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု ဘိက္ခူသု အနုသာသနီ ကရဏီယာ အဟောသိ၊ သတုပ္ပါဒကရဏီယမေဝ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု ဘိက္ခူသု အဟောသိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဘူမိယံ စတုမဟာပထေ အာဇညရထော ယုတ္တော အဿ ဌိတော ဩဓသ္တပတောဒေါ. တမေနံ ဒက္ခော ယောဂ္ဂါစရိယော အဿဒမ္မသာရထိ အဘိရုဟိတွာ၊ ဝါမေန ဟတ္ထေန ရသ္မိယော ဂဟေတွာ၊ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ပတောဒံ ဂဟေတွာ၊ ယေနိစ္ဆကံ ယဒိစ္ဆကံ သာရေယျပိ ပစ္စာသာရေယျပိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န မေ တေသု ဘိက္ခူသု အနုသာသနီ ကရဏီယာ အဟောသိ၊ သတုပ္ပါဒကရဏီယမေဝ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု ဘိက္ခူသု အဟောသိ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ အကုသလံ ပဇဟထ၊ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အာယောဂံ ကရောထ. ဧဝဉှိ တုမှေပိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿထ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂါမဿ ဝါ နိဂမဿ ဝါ အဝိဒူရေ မဟန္တံ သာလဝနံ. တဉ္စဿ ဧဠဏ္ဍေဟိ သဉ္ဆန္နံ. တဿ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ အတ္ထကာမော ဟိတကာမော ယောဂက္ခေမကာမော. သော ယာ တာ သာလလဋ္ဌိယော ကုဋိလာ ဩဇာပဟရဏိယော [ဩဇဟရဏိယော (က.)] တာ ဆေတွာ [တစ္ဆေတွာ (သီ. သျာ. ပီ.)] ဗဟိဒ္ဓါ နီဟရေယျ၊ အန္တောဝနံ သုဝိသောဓိတံ ဝိသောဓေယျ. ယာ ပန တာ သာလလဋ္ဌိယော ဥဇုကာ သုဇာတာ တာ သမ္မာ ပရိဟရေယျ. ဧဝဉှေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာလဝနံ အပရေန သမယေန ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ အကုသလံ ပဇဟထ၊ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အာယောဂံ ကရောထ. ဧဝဉှိ တုမှေပိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိဿထ.

၂၂၆. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ ဝေဒေဟိကာ နာမ ဂဟပတာနီ အဟောသိ. ဝေဒေဟိကာယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဟပတာနိယာ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘သောရတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ နိဝါတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ ဥပသန္တာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ’တိ. ဝေဒေဟိကာယ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဟပတာနိယာ ကာဠီ နာမ ဒါသီ အဟောသိ ဒက္ခာ အနလသာ သုသံဝိဟိတကမ္မန္တာ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠိယာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘မယှံ ခေါ အယျာယ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘‘သောရတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ နိဝါတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ ဥပသန္တာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ’’တိ. ကိံ နု ခေါ မေ အယျာ သန္တံယေဝ နု ခေါ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ ဥဒါဟု အသန္တံ ဥဒါဟု မယှမေဝေတေ [မယှေဝေတေ (သီ. ပီ.)] ကမ္မန္တာ သုသံဝိဟိတာ ယေန မေ အယျာ သန္တံယေဝ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ? ယံနူနာဟံ အယျံ ဝီမံသေယျ’န္တိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠီ ဒါသီ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ ကာဠိံ ဒါသိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဟေ ဇေ ကာဠီ’တိ. ‘ကိံ၊ အယျေ’တိ? ‘ကိံ၊ ဇေ၊ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီ’တိ? ‘န ခွယျေ [န ခေါ အယျေ (သီ. ပီ.)]၊ ကိဉ္စီ’တိ. ‘နော ဝတ ရေ ကိဉ္စိ၊ ပါပိ ဒါသိ [ပါပဒါသိ (သျာ. က.)]၊ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီ’တိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ ဘာကုဋိံ [ဘူကုဋိံ (သီ. ပီ.)၊ ဘကုဋီံ (သျာ.)] အကာသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠိယာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘သန္တံယေဝ ခေါ မေ အယျာ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ၊ မယှမေဝေတေ ကမ္မန္တာ သုသံဝိဟိတာ၊ ယေန မေ အယျာ သန္တံယေဝ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ. ယံနူနာဟံ ဘိယျောသောမတ္တာယ အယျံ ဝီမံသေယျ’’’န္တိ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠီ ဒါသီ ဒိဝါတရံယေဝ ဥဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ ကာဠိံ ဒါသိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဟေ ဇေ၊ ကာဠီ’တိ. ‘ကိံ၊ အယျေ’တိ? ‘ကိံ၊ ဇေ၊ ဒိဝါတရံ ဥဋ္ဌာသီ’တိ? ‘န ခွယျေ၊ ကိဉ္စီ’တိ. ‘နော ဝတ ရေ ကိဉ္စိ၊ ပါပိ ဒါသိ၊ ဒိဝါတရံ ဥဋ္ဌာသီ’တိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ အနတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠိယာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘သန္တံယေဝ ခေါ မေ အယျာ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ. မယှမေဝေတေ ကမ္မန္တာ သုသံဝိဟိတာ၊ ယေန မေ အယျာ သန္တံယေဝ အဇ္ဈတ္တံ ကောပံ န ပါတုကရောတိ၊ နော အသန္တံ. ယံနူနာဟံ ဘိယျောသောမတ္တာယ အယျံ ဝီမံသေယျ’န္တိ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠီ ဒါသီ ဒိဝါတရံယေဝ ဥဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ ကာဠိံ ဒါသိံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဟေ ဇေ၊ ကာဠီ’တိ. ‘ကိံ၊ အယျေ’တိ? ‘ကိံ၊ ဇေ၊ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီ’တိ? ‘န ခွယျေ၊ ကိဉ္စီ’တိ. ‘နော ဝတ ရေ ကိဉ္စိ၊ ပါပိ ဒါသိ၊ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီ’တိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဂ္ဂဠသူစိံ ဂဟေတွာ သီသေ ပဟာရံ အဒါသိ၊ သီသံ ဝေါဘိန္ဒိ [ဝိ + အဝ + ဘိန္ဒိ = ဝေါဘိန္ဒိ]. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာဠီ ဒါသီ ဘိန္နေန သီသေန လောဟိတေန ဂလန္တေန ပဋိဝိဿကာနံ ဥဇ္ဈာပေသိ – ‘ပဿထယျေ၊ သောရတာယ ကမ္မံ၊ ပဿထယျေ၊ နိဝါတာယ ကမ္မံ၊ ပဿထယျေ၊ ဥပသန္တာယ ကမ္မံ! ကထဉှိ နာမ ဧကဒါသိကာယ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ အဂ္ဂဠသူစိံ ဂဟေတွာ သီသေ ပဟာရံ ဒဿတိ၊ သီသံ ဝေါဘိန္ဒိဿတီ’တိ.

‘‘အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒေဟိကာယ ဂဟပတာနိယာ အပရေန သမယေန ဧဝံ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆိ – ‘စဏ္ဍီ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ အနိဝါတာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ၊ အနုပသန္တာ ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ’တိ.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု တာဝဒေဝ သောရတသောရတော ဟောတိ နိဝါတနိဝါတော ဟောတိ ဥပသန္တူပသန္တော ဟောတိ ယာဝ န အမနာပါ ဝစနပထာ ဖုသန္တိ. ယတော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုံ အမနာပါ ဝစနပထာ ဖုသန္တိ၊ အထ ဘိက္ခု ‘သောရတော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ‘နိဝါတော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ‘ဥပသန္တော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. နာဟံ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုံ ‘သုဝစော’တိ ဝဒါမိ ယော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဟေတု သုဝစော ဟောတိ၊ သောဝစဿတံ အာပဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? တဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ အလဘမာနော န သုဝစော ဟောတိ၊ န သောဝစဿတံ အာပဇ္ဇတိ. ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဓမ္မံယေဝ သက္ကရောန္တော၊ ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော၊ ဓမ္မံ မာနေန္တော၊ ဓမ္မံ ပူဇေန္တော၊ ဓမ္မံ အပစာယမာနော [ဓမ္မံ ယေဝ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော (သီ. သျာ. ပီ.)] သုဝစော ဟောတိ၊ သောဝစဿတံ အာပဇ္ဇတိ၊ တမဟံ ‘သုဝစော’တိ ဝဒါမိ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဓမ္မံယေဝ သက္ကရောန္တာ၊ ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တာ၊ ဓမ္မံ မာနေန္တာ၊ ဓမ္မံ ပူဇေန္တာ၊ ဓမ္မံ အပစာယမာနာ သုဝစာ ဘဝိဿာမ၊ သောဝစဿတံ အာပဇ္ဇိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၂၇. ‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ – ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ ဒေါသန္တရာ ဝါ. ကာလေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဒေါသန္တရာ ဝါ. တတြာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ နော စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမ မေတ္တစိတ္တာ၊ န ဒေါသန္တရာ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမ၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စိတ္တေန ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန [အဗျာပဇ္ဈေန (သီ. သျာ. ပီ.)၊ အဗျာပဇ္ဇေန (က.) အင်္ဂုတ္တရတိကနိပါတဋီကာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၂၈. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒါလပိဋကံ [ကုဒ္ဒါလပိဋကံ (သီ. သျာ. ပီ.)] အာဒါယ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဣမံ မဟာပထဝိံ အပထဝိံ ကရိဿာမီ’တိ. သော တတြ တတြ ဝိခဏေယျ [ခဏေယျ (သီ. သျာ. ပီ.)]၊ တတြ တတြ ဝိကိရေယျ၊ တတြ တတြ ဩဋ္ဌုဘေယျ၊ တတြ တတြ ဩမုတ္တေယျ – ‘အပထဝီ ဘဝသိ၊ အပထဝီ ဘဝသီ’တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော ဣမံ မဟာပထဝိံ အပထဝိံ ကရေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘အယဉှိ၊ ဘန္တေ၊ မဟာပထဝီ ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာ. သာ န သုကရာ အပထဝီ ကာတုံ၊ ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိမေ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ – ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ ဒေါသန္တရာ ဝါ. ကာလေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဒေါသန္တရာ ဝါ. တတြာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ နော စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမ မေတ္တစိတ္တာ န ဒေါသန္တရာ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမ၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ပထဝိသမေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၂၉. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ လာခံ ဝါ ဟလိဒ္ဒိံ ဝါ နီလံ ဝါ မဉ္ဇိဋ္ဌံ ဝါ အာဒါယ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဣမသ္မိံ အာကာသေ ရူပံ လိခိဿာမိ၊ ရူပပါတုဘာဝံ ကရိဿာမီ’တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော ဣမသ္မိံ အာကာသေ ရူပံ လိခေယျ၊ ရူပပါတုဘာဝံ ကရေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘အယဉှိ၊ ဘန္တေ၊ အာကာသော အရူပီ အနိဒဿနော. တတ္ထ န သုကရံ ရူပံ လိခိတုံ၊ ရူပပါတုဘာဝံ ကာတုံ၊ ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိမေ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ ။ပေ။ ‘န စေဝ။ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ အာကာသသမေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၃၀. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ အာဒိတ္တံ တိဏုက္ကံ အာဒါယ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဣမာယ အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဂင်္ဂံ နဒိံ သန္တာပေဿာမိ သံပရိတာပေဿာမီ’တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဂင်္ဂံ နဒိံ သန္တာပေယျ သံပရိတာပေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘ဂင်္ဂါ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ နဒီ ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာ. သာ န သုကရာ အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ သန္တာပေတုံ သံပရိတာပေတုံ၊ ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိမေ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ။ပေ။ ‘န စေဝ။ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဂင်္ဂါသမေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၃၁. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗိဠာရဘသ္တာ မဒ္ဒိတာ သုမဒ္ဒိတာ သုပရိမဒ္ဒိတာ၊ မုဒုကာ တူလိနီ ဆိန္နသဿရာ ဆိန္နဘဗ္ဘရာ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကဋ္ဌံ ဝါ ကထလံ [ကဌလံ (သီ. သျာ. ပီ.)] ဝါ အာဒါယ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အဟံ ဣမံ ဗိဠာရဘသ္တံ မဒ္ဒိတံ သုမဒ္ဒိတံ သုပရိမဒ္ဒိတံ၊ မုဒုကံ တူလိနိံ၊ ဆိန္နသဿရံ ဆိန္နဘဗ္ဘရံ ကဋ္ဌေန ဝါ ကထလေန ဝါ သရသရံ ကရိဿာမိ ဘရဘရံ ကရိဿာမီ’တိ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော အမုံ ဗိဠာရဘသ္တံ မဒ္ဒိတံ သုမဒ္ဒိတံ သုပရိမဒ္ဒိတံ၊ မုဒုကံ တူလိနိံ၊ ဆိန္နသဿရံ ဆိန္နဘဗ္ဘရံ ကဋ္ဌေန ဝါ ကထလေန ဝါ သရသရံ ကရေယျ၊ ဘရဘရံ ကရေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘အမု ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဗိဠာရဘသ္တာ မဒ္ဒိတာ သုမဒ္ဒိတာ သုပရိမဒ္ဒိတာ၊ မုဒုကာ တူလိနီ၊ ဆိန္နသဿရာ ဆိန္နဘဗ္ဘရာ. သာ န သုကရာ ကဋ္ဌေန ဝါ ကထလေန ဝါ သရသရံ ကာတုံ ဘရဘရံ ကာတုံ၊ ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိမေ ဝစနပထာ ယေဟိ ဝေါ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ကာလေန ဝါ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ ဒေါသန္တရာ ဝါ. ကာလေန ဝါ ဘိက္ခဝေ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အကာလေန ဝါ၊ ဘူတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အဘူတေန ဝါ၊ သဏှေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဖရုသေန ဝါ၊ အတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ အနတ္ထသံဟိတေန ဝါ၊ မေတ္တစိတ္တာ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုံ ဒေါသန္တရာ ဝါ. တတြာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ နော စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမ မေတ္တစိတ္တာ န ဒေါသန္တရာ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမ၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဗိဠာရဘသ္တာသမေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၃၂. ‘‘ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကကစေန စောရာ ဩစရကာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩကန္တေယျုံ၊ တတြာပိ ယော မနော ပဒူသေယျ၊ န မေ သော တေန သာသနကရော. တတြာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န စေဝ နော စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ ဘဝိဿတိ၊ န စ ပါပိကံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေဿာမ၊ ဟိတာနုကမ္ပီ စ ဝိဟရိဿာမ မေတ္တစိတ္တာ န ဒေါသန္တရာ. တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမ တဒါရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

၂၃၃. ‘‘ဣမဉ္စ [ဣမဉ္စေ (?)] တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကကစူပမံ ဩဝါဒံ အဘိက္ခဏံ မနသိ ကရေယျာထ. ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံ ဝစနပထံ၊ အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါ၊ ယံ တုမှေ နာဓိဝါသေယျာထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ကကစူပမံ ဩဝါဒံ အဘိက္ခဏံ မနသိကရောထ. တံ ဝေါ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

ကကစူပမသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ပဌမံ.