၁. ပဌမသုတ္တန္တနိဒ္ဒေသော

၁၈၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ [‘‘ဘဒ္ဒန္တေ’’တိ (က.)] တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ’’ [သံ. နိ. ၅.၄၇၁].

၁၈၅. ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ကတိဟာကာရေဟိ ဝိသုဇ္ဈန္တိ? ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ပန္နရသဟိ အာကာရေဟိ ဝိသုဇ္ဈန္တိ. အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော – ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ကုသီတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ သမ္မပ္ပဓာနေ ပစ္စဝေက္ခတော – ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. မုဋ္ဌဿတီ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ ဥပဋ္ဌိတဿတီ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ သတိပဋ္ဌာနေ ပစ္စဝေက္ခတော – ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သတိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. အသမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ သမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ ဈာနဝိမောက္ခေ ပစ္စဝေက္ခတော – ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သမာဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဒုပ္ပညေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ ပညဝန္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ ပစ္စဝေက္ခတော – ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ပညိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ ပဉ္စ သုတ္တန္တက္ခန္ဓေ ပစ္စဝေက္ခတော – ဣမေဟိ ပန္နရသဟိ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

ကတိဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ ကတိဟာကာရေဟိ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝနာ ဟောတိ? ဒသဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ ဒသဟာကာရေဟိ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝနာ ဟောတိ. အဿဒ္ဓိယံ ပဇဟန္တော သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝေတိ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝေန္တော အဿဒ္ဓိယံ ပဇဟတိ၊ ကောသဇ္ဇံ ပဇဟန္တော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဘာဝေတိ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဘာဝေန္တော ကောသဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ ပမာဒံ ပဇဟန္တော သတိန္ဒြိယံ ဘာဝေတိ၊ သတိန္ဒြိယံ ဘာဝေန္တော ပမာဒံ ပဇဟတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ ပဇဟန္တော သမာဓိန္ဒြိယံ ဘာဝေတိ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ ဘာဝေန္တော ဥဒ္ဓစ္စံ ပဇဟတိ၊ အဝိဇ္ဇံ ပဇဟန္တော ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝေတိ၊ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝေန္တော အဝိဇ္ဇံ ပဇဟတိ. ဣမေဟိ ဒသဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ ဣမေဟိ ဒသဟာကာရေဟိ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝနာ ဟောတိ.

ကတိဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ? ဒသဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ. အဿဒ္ဓိယဿ ပဟီနတ္တာ သုပ္ပဟီနတ္တာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဟောတိ သုဘာဝိတံ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဘာဝိတတ္တာ သုဘာဝိတတ္တာ အဿဒ္ဓိယံ ပဟီနံ ဟောတိ သုပ္ပဟီနံ. ကောသဇ္ဇဿ ပဟီနတ္တာ သုပ္ပဟီနတ္တာ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဟောတိ သုဘာဝိတံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ ဘာဝိတတ္တာ သုဘာဝိတတ္တာ ကောသဇ္ဇံ ပဟီနံ ဟောတိ သုပ္ပဟီနံ. ပမာဒဿ ပဟီနတ္တာ သုပ္ပဟီနတ္တာ သတိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဟောတိ သုဘာဝိတံ၊ သတိန္ဒြိယဿ ဘာဝိတတ္တာ သုဘာဝိတတ္တာ ပမာဒေါ ပဟီနော ဟောတိ သုပ္ပဟီနော. ဥဒ္ဓစ္စဿ ပဟီနတ္တာ သုပ္ပဟီနတ္တာ သမာဓိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဟောတိ သုဘာဝိတံ၊ သမာဓိန္ဒြိယဿ ဘာဝိတတ္တာ သုဘာဝိတတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စံ ပဟီနံ ဟောတိ သုပ္ပဟီနံ. အဝိဇ္ဇာယ ပဟီနတ္တာ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဟောတိ သုဘာဝိတံ၊ ပညိန္ဒြိယဿ ဘာဝိတတ္တာ သုဘာဝိတတ္တာ အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ ဟောတိ သုပ္ပဟီနာ. ဣမေဟိ ဒသဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ.

၁၈၆. ကတိဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ ကတိဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ စေဝ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ? စတူဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ စတူဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ စေဝ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ သောတာပတ္တိဖလက္ခဏေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ စေဝ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ သကဒါဂါမိဖလက္ခဏေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ စေဝ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ. အနာဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ အနာဂါမိဖလက္ခဏေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ စေဝ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ. အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ စေဝ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ. ဣတိ စတဿော မဂ္ဂဝိသုဒ္ဓိယော၊ စတဿော ဖလဝိသုဒ္ဓိယော၊ စတဿော သမုစ္ဆေဒဝိသုဒ္ဓိယော၊ စတဿော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိသုဒ္ဓိယော. ဣမေဟိ စတူဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိယန္တိ၊ ဣမေဟိ စတူဟာကာရေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ စေဝ ဟောန္တိ သုဘာဝိတာနိ စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါနိ စ.

ကတိနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ၊ ကတိ ပုဂ္ဂလာ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ? အဋ္ဌန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ၊ တယော ပုဂ္ဂလာ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ. ကတမေသံ အဋ္ဌန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ? သတ္တန္နဉ္စ သေက္ခာနံ၊ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿ စ – ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ. ကတမေ တယော ပုဂ္ဂလာ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ? သဝနေန ဗုဒ္ဓေါ တထာဂတဿ သာဝကော ခီဏာသဝေါ ဘာဝိတိန္ဒြိယော၊ သယံ ဘူတဋ္ဌေန ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘာဝိတိန္ဒြိယော၊ အပ္ပမေယျဋ္ဌေန တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘာဝိတိန္ဒြိယော – ဣမေ တယော ပုဂ္ဂလာ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ. ဣတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ၊ ဣမေ တယော ပုဂ္ဂလာ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ.

သုတ္တန္တနိဒ္ဒေသော ပဌမော.