၃. ပထဝီဝဂ္ဂေါ

၁. ပထဝီအင်္ဂပဉှော

၁. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘ပထဝိယာ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝီ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာနိ ကပ္ပူရာဂရုတဂရစန္ဒနကုင်္ကုမာဒီနိ အာကိရန္တေပိ ပိတ္တသေမှပုဗ္ဗရုဟိရသေဒမေဒခေဠသိင်္ဃာဏိကလသိက- မုတ္တကရီသာဒီနိ အာကိရန္တေပိ တာဒိသာ ယေဝ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ လာဘာလာဘေ ယသာယသေ နိန္ဒာပသံသာယ သုခဒုက္ခေ သဗ္ဗတ္ထ တာဒိနာ ယေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝိယာ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝီ မဏ္ဍနဝိဘူသနာပဂတာ သကဂန္ဓပရိဘာဝိတာ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဝိဘူသနာပဂတေန သကသီလဂန္ဓပရိဘာဝိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝိယာ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝီ နိရန္တရာ အခဏ္ဍစ္ဆိဒ္ဒါ အသုသိရာ ဗဟလာ ဃနာ ဝိတ္ထိဏ္ဏာ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန နိရန္တရမခဏ္ဍစ္ဆိဒ္ဒမသုသိရဗဟလဃနဝိတ္ထိဏ္ဏသီလေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝိယာ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝီ ဂါမနိဂမနဂရဇနပဒရုက္ခပဗ္ဗတနဒီတဠာကပေါက္ခရဏီမိဂပက္ခိမနုဇနရနာရိဂဏံ ဓာရေန္တီပိ အကိလာသု ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဩဝဒန္တေနပိ အနုသာသန္တေနပိ ဝိညာပေန္တေနပိ သန္ဒဿေန္တေနပိ သမာဒပေန္တေနပိ သမုတ္တေဇေန္တေနပိ သမ္ပဟံသေန္တေနပိ ဓမ္မဒေသနာသု အကိလာသုနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝိယာ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝီ အနုနယပ္ပဋိဃဝိပ္ပမုတ္တာ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အနုနယပ္ပဋိဃဝိပ္ပမုတ္တေန ပထဝိသမေန စေတသာ ဝိဟရိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝိယာ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပါသိကာယ စူဠသုဘဒ္ဒါယ သကသမဏေ ပရိကိတ္တယမာနာယ –

‘‘‘ဧကဉ္စေ ဗာဟံ ဝါသိယာ၊ တစ္ဆေ ကုပိတမာနသာ [ကုပိတမာနသော (က.)]၊

ဧကဉ္စေဗာဟံ ဂန္ဓေန၊ အာလိမ္ပေယျ ပမောဒိတာ [ပမောဒိတော (က.)].

‘‘‘အမုသ္မိံ ပဋိဃော နတ္ထိ၊ ရာဂေါ အသ္မိံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

ပထဝီသမစိတ္တာ တေ၊ တာဒိသာ သမဏာ မမာ’’’တိ.

ပထဝီအင်္ဂပဉှော ပဌမော.

၂. အာပင်္ဂပဉှော

၂. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘အာပဿ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ အာပေါ သုသဏ္ဌိတမကမ္ပိတမလုဠိတသဘာဝပရိသုဒ္ဓေါ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ကုဟနလပနနေမိတ္တကနိပ္ပေသိကတံ အပနေတွာ သုသဏ္ဌိတမကမ္ပိတမလုဠိတသဘာဝပရိသုဒ္ဓါစာရေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပေါ သီတလသဘာဝသဏ္ဌိတော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သဗ္ဗသတ္တေသု ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပန္နေန ဟိတေသိနာ အနုကမ္ပကေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပေါ အသုစိံ သုစိံ ကရောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ ဥပဇ္ဈာယေ ဥပဇ္ဈာယမတ္တေသု အာစရိယေ အာစရိယမတ္တေသု သဗ္ဗတ္ထ အနဓိကရဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ အနဝသေသကာရိနာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပေါ ဗဟုဇနပတ္ထိတော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အပ္ပိစ္ဆသန္တုဋ္ဌပဝိဝိတ္တပဋိသလ္လာနေန သတတံ သဗ္ဗလောကမဘိပတ္ထိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပဿ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပေါ န ကဿစိ အဟိတမုပဒဟတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ပရဘဏ္ဍနကလဟဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒရိတ္တဇ္ဈာနအရတိဇနနံ ကာယဝစီစိတ္တေဟိ ပါပကံ န ကရဏီယံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာပဿ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ၊ ဒေဝါတိဒေဝေန ကဏှဇာတကေ –

‘‘‘ဝရဉ္စေ မေ အဒေါ သက္က၊ သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ၊

န မနော ဝါ သရီရံ ဝါ၊ မံ-ကတေ သက္က ကဿစိ၊

ကဒါစိ ဥပဟညေထ၊ ဧတံ သက္က ဝရံ ဝရေ’’’တိ.

အာပင်္ဂပဉှော ဒုတိယော.

၃. တေဇင်္ဂပဉှော

၃. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘တေဇဿ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇော တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ ဍဟတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ယေ တေ အဗ္ဘန္တရာ ဝါ ဗာဟိရာ ဝါ ကိလေသာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနာ၊ သဗ္ဗေ တေ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဍဟိတဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇော နိဒ္ဒယော အကာရုဏိကော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သဗ္ဗကိလေသေသု ကာရုညာနုဒ္ဒယာ န ကာတဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇော သီတံ ပဋိဟနတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဝီရိယသန္တာပတေဇံ အဘိဇနေတွာ ကိလေသာ ပဋိဟန္တဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇော အနုနယပ္ပဋိဃဝိပ္ပမုတ္တော ဥဏှမဘိဇနေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အနုနယပ္ပဋိဃဝိပ္ပမုတ္တေန တေဇောသမေန စေတသာ ဝိဟရိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇဿ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇော အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ [ဝိဓမတိ (သီ. ပီ. က.)] အာလောကံ ဒဿယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ဉာဏာလောကံ ဒဿယိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ တေဇဿ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန သကံ ပုတ္တံ ရာဟုလံ ဩဝဒန္တေန –

‘တေဇောသမံ [မ. နိ. ၂.၁၁၉]၊ ရာဟုလ၊ ဘာဝနံ ဘာဝေဟိ၊ တေဇောသမံ ဟိ တေ၊ ရာဟုလ၊ ဘာဝနံ ဘာဝယတော ဥပ္ပန္နာ? မနာပါမနာပါ ဖဿာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ ဌဿန္တီ’’’တိ.

တေဇင်္ဂပဉှော တတိယော.

၄. ဝါယုင်္ဂပဉှော

၄. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘ဝါယုဿ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယု သုပုပ္ဖိတဝနသဏ္ဍန္တရံ အဘိဝါယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဝိမုတ္တိဝရကုသုမပုပ္ဖိတာရမ္မဏဝနန္တရေ ရမိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယုဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယု ဓရဏီရုဟပါဒပဂဏေ မထယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဝနန္တရဂတေန သင်္ခါရေ ဝိစိနန္တေန ကိလေသာ မထယိတဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယုဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယု အာကာသေ စရတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန လောကုတ္တရဓမ္မေသု မာနသံ သဉ္စာရယိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယုဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယု ဂန္ဓံ အနုဘဝတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အတ္တနော သီလဝရသုရဘိဂန္ဓော [သီလသုရဘိဂန္ဒော (သီ. ပီ.)] အနုဘဝိတဗ္ဗော. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယုဿ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယု နိရာလယော အနိကေတဝါသီ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန နိရာလယမနိကေတမသန္ထဝေန သဗ္ဗတ္ထ ဝိမုတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါယုဿ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန သုတ္တနိပါတေ –

‘‘‘သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတံ၊ နိကေတာ ဇာယတေ ရဇော၊

အနိကေတမသန္ထဝံ၊ ဧတံ ဝေ မုနိဒဿန’’’န္တိ.

ဝါယုင်္ဂပဉှော စတုတ္ထော.

၅. ပဗ္ဗတင်္ဂပဉှော

၅. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘ပဗ္ဗတဿ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတော အစလော အကမ္ပိတော [အကမ္ပိယော (သီ. ပီ.)] အသမ္ပဝေဓီ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သမ္မာနနေ ဝိမာနနေ သက္ကာရေ အသက္ကာရေ ဂရုကာရေ အဂရုကာရေ ယသေ အယသေ နိန္ဒာယ ပသံသာယ သုခေ ဒုက္ခေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု သဗ္ဗတ္ထ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မေသု ရဇနီယေသု န ရဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဒုဿနီယေသု န ဒုဿိတဗ္ဗံ၊ မုယှနီယေသု န မုယှိတဗ္ဗံ၊ န ကမ္ပိတဗ္ဗံ န စလိတဗ္ဗံ၊ ပဗ္ဗတေန ဝိယ အစလေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန –

‘‘‘သေလော ယထာ ဧကဃနော [ဧကဂ္ဃနော (က.) ဓ. ပ. ၈၁ ဓမ္မပဒေ]၊ ဝါတေန န သမီရတိ၊

ဧဝံ နိန္ဒာပသံသာသု၊ န သမိဉ္ဇန္တိ ပဏ္ဍိတာ’တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတော ထဒ္ဓေါ န ကေနစိ သံသဋ္ဌော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ထဒ္ဓေန အသံသဋ္ဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န ကေနစိ သံသဂ္ဂေါ ကရဏီယော. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန –

‘‘‘အသံသဋ္ဌံ ဂဟဋ္ဌေဟိ၊ အနာဂါရေဟိ စူဘယံ၊

အနောကသာရိမပ္ပိစ္ဆံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’န္တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတေ ဗီဇံ န ဝိရူဟတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သကမာနသေ ကိလေသာ န ဝိရူဟာပေတဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ထေရေန သုဘူတိနာ –

‘‘‘ရာဂူပသံဟိတံ စိတ္တံ၊ ယဒါ ဥပ္ပဇ္ဇတေ မမ၊

သယံဝ ပစ္စဝေက္ခာမိ [ပစ္စဝေက္ခိတွာ (သဗ္ဗတ္ထ)]၊ ဧကဂ္ဂေါ [ဧကကော (သဗ္ဗတ္ထ)] တံ ဒမေမဟံ.

‘‘‘ရဇ္ဇသေ [ရဇ္ဇသိ (သီ.)၊ ရဉ္ဇသိ (ပီ.)] ရဇနီယေ စ၊ ဒုဿနီယေ စ ဒုဿသေ၊

မုယှသေ [မုယှသိ (သီ.)] မောဟနီယေ စ၊ နိက္ခမဿု ဝနာ တုဝံ.

‘‘‘ဝိသုဒ္ဓါနံ အယံ ဝါသော၊ နိမ္မလာနံ တပဿိနံ၊

မာ ခေါ ဝိသုဒ္ဓံ ဒူသေသိ၊ နိက္ခမဿု ဝနာ တုဝ’န္တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတော အစ္စုဂ္ဂတော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဉာဏစ္စုဂ္ဂတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတဿ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန –

‘‘‘ပမာဒံ အပ္ပမာဒေန၊ ယဒါ နုဒတိ ပဏ္ဍိတော၊

ပညာပါသာဒမာရုယှ၊ အသောကော သောကိနိံ ပဇံ၊

ပဗ္ဗတဋ္ဌောဝ ဘူမဋ္ဌေ [ဘုမ္မဋ္ဌေ (သီ. ပီ.)]၊ ဓီရော ဗာလေ အဝေက္ခတီ’တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတော အနုန္နတော အနောနတော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဥန္နတာဝနတိ န ကရဏီယာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗတဿ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပါသိကာယ စူဠသုဘဒ္ဒါယ သကသမဏေ ပရိကိတ္တယမာနာယ –

‘‘‘လာဘေန ဥန္နတော လောကော၊ အလာဘေန စ ဩနတော၊

လာဘာလာဘေန ဧကတ္ထာ [ဧကဋ္ဌာ (သီ. ပီ.)]၊ တာဒိသာ သမဏာ မမာ’’’တိ.

ပဗ္ဗတင်္ဂပဉှော ပဉ္စမော.

၆. အာကာသင်္ဂပဉှော

၆. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘အာကာသဿ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသော သဗ္ဗသော အဂယှော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သဗ္ဗသော ကိလေသေဟိ အဂယှေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသော ဣသိတာပသဘူတဒိဇဂဏာနုသဉ္စရိတော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’တိ သင်္ခါရေသု မာနသံ သဉ္စာရယိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသော သန္တာသနီယော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သဗ္ဗဘဝပဋိသန္ဓီသု မာနသံ ဥဗ္ဗေဇယိတဗ္ဗံ၊ အဿာဒေါ န ကာတဗ္ဗော. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသော အနန္တော အပ္ပမာဏော အပရိမေယျော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အနန္တသီလေန အပရိမိတဉာဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသဿ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသော အလဂ္ဂေါ အသတ္တော အပ္ပတိဋ္ဌိတော အပလိဗုဒ္ဓေါ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ကုလေ ဂဏေ လာဘေ အာဝါသေ ပလိဗောဓေ ပစ္စယေ သဗ္ဗကိလေသေသု စ သဗ္ဗတ္ထ အလဂ္ဂေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အနာသတ္တေန အပ္ပတိဋ္ဌိတေန အပလိဗုဒ္ဓေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသဿ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန သကံ ပုတ္တံ ရာဟုလံ ဩဝဒန္တေန – ‘သေယျထာပိ၊ ရာဟုလ [မ. နိ. ၂.၁၁၉]၊ အာကာသော န ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌိတော၊ ဧဝမေဝ ခေါ တွံ၊ ရာဟုလ၊ အာကာသသမံ ဘာဝနံ ဘာဝေဟိ၊ အာကာသသမံ ဟိ တေ၊ ရာဟုလ၊ ဘာဝနံ ဘာဝယတော ဥပ္ပန္နာ မနာပါမနာပါ ဖဿာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿန္တီ’’’တိ.

အာကာသင်္ဂပဉှော ဆဋ္ဌော.

၇. စန္ဒင်္ဂပဉှော

၇. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘စန္ဒဿ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒော သုက္ကပက္ခေ ဥဒယန္တော ဥတ္တရုတ္တရိံ ဝဍ္ဎတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အာစာရသီလဂုဏဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိယာ အာဂမာဓိဂမေ ပဋိသလ္လာနေ သတိပဋ္ဌာနေ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုတာယ ဇာဂရိယာနုယောဂေ ဥတ္တရုတ္တရိံ ဝဍ္ဎိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒော ဥဠာရာဓိပတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဥဠာရေန ဆန္ဒာဓိပတိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒော နိသာယ စရတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ပဝိဝိတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒော ဝိမာနကေတု၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သီလကေတုနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒဿ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒော အာယာစိတပတ္ထိတော ဥဒေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အာယာစိတပတ္ထိတေန ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာနိ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒဿ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန သံယုတ္တနိကာယဝရေ ‘စန္ဒူပမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမထ၊ အပကဿေဝ ကာယံ အပကဿ စိတ္တံ နိစ္စနဝကာ ကုလေသု အပ္ပဂဗ္ဘာ’’’တိ [အပ္ပဂဗ္ဗာတိ (က.) သံ. နိ. ၂.၁၄၆].

စန္ဒင်္ဂပဉှော သတ္တမော.

၈. သူရိယင်္ဂပဉှော

၈. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘သူရိယဿ [သုရိယဿ (သီ. သျာ. ပီ.)] သတ္တ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ သတ္တ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယော သဗ္ဗံ ဥဒကံ ပရိသောသေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သဗ္ဗကိလေသာ အနဝသေသံ ပရိသောသေတဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယော တမန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သဗ္ဗံ ရာဂတမံ ဒေါသတမံ မောဟတမံ မာနတမံ ဒိဋ္ဌိတမံ ကိလေသတမံ သဗ္ဗံ ဒုစ္စရိတတမံ ဝိဓမယိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယော အဘိက္ခဏံ စရတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အဘိက္ခဏံ ယောနိသော မနသိကာရော ကာတဗ္ဗော. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယော ရံသိမာလီ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အာရမ္မဏမာလိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယဿ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယော မဟာဇနကာယံ သန္တာပေန္တော စရတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အာစာရသီလဂုဏဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိယာ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တိဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂသတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနဣဒ္ဓိပါဒေဟိ သဒေဝကော လောကော သန္တာပယိတဗ္ဗော. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယဿ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယော ရာဟုဘယာ ဘီတော စရတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဒုစ္စရိတဒုဂ္ဂတိဝိသမကန္တာရဝိပါကဝိနိပါတကိလေသဇာလဇဋိတေ ဒိဋ္ဌိသင်္ဃာဋပဋိမုက္ကေ ကုပထပက္ခန္ဒေ ကုမ္မဂ္ဂပဋိပန္နေ [ကုမဂ္ဂပဋိပန္နေ (သျာ. က.)] သတ္တေ ဒိသွာ မဟတာ သံဝေဂဘယေန မာနသံ သံဝေဇေတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယဿ ဆဋ္ဌံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယော ကလျာဏပါပကေ ဒဿေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂသတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနဣဒ္ဓိပါဒလောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာ ဒဿေတဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယဿ သတ္တမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ထေရေန ဝင်္ဂီသေန –

‘‘‘ယထာပိ သူရိယော ဥဒယန္တော၊ ရူပံ ဒဿေတိ ပါဏိနံ၊

သုစိဉ္စ အသုစိဉ္စာပိ၊ ကလျာဏဉ္စာပိ ပါပကံ.

‘‘‘တထာ ဘိက္ခု ဓမ္မဓရော၊ အဝိဇ္ဇာပိဟိတံ ဇနံ၊

ပထံ ဒဿေတိ ဝိဝိဓံ၊ အာဒိစ္စောဝုဒယံ ယထာ’’’တိ.

သူရိယင်္ဂပဉှော အဋ္ဌမော.

၉. သက္ကင်္ဂပဉှော

၉. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘သက္ကဿ တီဏိ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ တီဏိ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကော ဧကန္တသုခသမပ္ပိတော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ဧကန္တပဝိဝေကသုခါဘိရတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကော ဒေဝေ ဒိသွာ ပဂ္ဂဏှာတိ၊ ဟာသမဘိဇနေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ကုသလေသု ဓမ္မေသု အလီနမတန္ဒိတံ သန္တံ မာနသံ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဟာသမဘိဇနေတဗ္ဗံ၊ ဥဋ္ဌဟိတဗ္ဗံ ဃဋိတဗ္ဗံ ဝါယမိတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကဿ အနဘိရတိ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန သုညာဂါရေ အနဘိရတိ န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ထေရေန သုဘူတိနာ –

‘‘‘သာသနေ တေ မဟာဝီရ၊ ယတော ပဗ္ဗဇိတော အဟံ၊

နာဘိဇာနာမိ ဥပ္ပန္နံ၊ မာနသံ ကာမသံဟိတ’’’န္တိ.

သက္ကင်္ဂပဉှော နဝမော.

၁၀. စက္ကဝတ္တိင်္ဂပဉှော

၁၀. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘စက္ကဝတ္တိဿ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမာနိ တာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တီ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဇနံ သင်္ဂဏှာတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန စတဿန္နံ ပရိသာနံ မာနသံ သင်္ဂဟေတဗ္ဗံ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ သမ္ပဟံသေတဗ္ဗံ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တိဿ ပဌမံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တိဿ ဝိဇိတေ စောရာ န ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ကာမရာဂဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိတက္ကာ န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တိဿ ဒုတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန –

‘‘‘ဝိတက္ကူပသမေ စ ယော ရတော၊ အသုဘံ ဘာဝယတေ [ဘာဝယတီ (သျာ.) ဓ. ပ. ၃၅၀ ဓမ္မပဒေ] သဒါ သတော၊

ဧသ ခေါ ဗျန္တိကာဟိတိ၊ ဧသ ဆေစ္ဆတိ မာရဗန္ဓန’န္တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တီ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ မဟာပထဝိံ အနုယာယတိ ကလျာဏပါပကာနိ ဝိစိနမာနော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ‘ကိံ နု ခေါ မေ ဣမေဟိ တီဟိ ဌာနေဟိ အနုပဝဇ္ဇဿ ဒိဝသော ဝီတိဝတ္တတီ’တိ. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တိဿ တတိယံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန အင်္ဂုတ္တရနိကာယဝရေ –

‘ကထမ္ဘူတဿ မေ ရတ္တိန္ဒိဝါ ဝီတိဝတ္တန္တီတိ [ဝီတိပတန္တီတိ (သီ. ပီ.)] ပဗ္ဗဇိတေန အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗ’န္တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တိဿ အဗ္ဘန္တရဗာဟိရာရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂိနာ ယောဂါဝစရေန အဗ္ဘန္တရာနံ ဗာဟိရာနံ ကိလေသာနံ အာရက္ခာယ သတိဒေါဝါရိကော ဌပေတဗ္ဗော. ဣဒံ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တိဿ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန –

‘သတိဒေါဝါရိကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’’တိ.

စက္ကဝတ္တိင်္ဂပဉှော ဒသမော.

ပထဝီဝဂ္ဂေါ တတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ပထဝီ အာပေါ စ တေဇော စ၊ ဝါယော စ ပဗ္ဗတေန စ၊

အာကာသော စန္ဒသူရိယော စ၊ သက္ကော စ စက္ကဝတ္တိနာတိ.