၁. ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ

၁. ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုပ္ပဇ္ဇမာနပဉှော

၁. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’တိ. ဒေသေန္တာ စ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗေပိ တထာဂတာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဒေသေန္တိ၊ ကထယမာနာ စ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ကထေန္တိ၊ သိက္ခာပေန္တာ စ တီသု သိက္ခာသု သိက္ခာပေန္တိ၊ အနုသာသမာနာ စ အပ္ပမာဒပ္ပဋိပတ္တိယံ အနုသာသန္တိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗေသမ္ပိ တထာဂတာနံ ဧကာ ဒေသနာ ဧကာ ကထာ ဧကာ သိက္ခာ ဧကာ အနုသိဋ္ဌိ၊ ကေန ကာရဏေန ဒွေ တထာဂတာ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ? ဧကေနပိ တာဝ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေန အယံ လောကော ဩဘာသဇာတော၊ ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျ၊ ဒွိန္နံ ပဘာယ အယံ လောကော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဩဘာသဇာတော ဘဝေယျ၊ ဩဝဒမာနာ စ ဒွေ တထာဂတာ သုခံ ဩဝဒေယျုံ၊ အနုသာသမာနာ စ သုခံ အနုသာသေယျုံ၊ တတ္ထ မေ ကာရဏံ ဗြူဟိ၊ ယထာဟံ နိဿံသယော ဘဝေယျ’’န္တိ.

‘‘အယံ၊ မဟာရာဇ၊ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ၊ ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ၊ ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ၊ စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ၊ န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ နာဝါ ဧကပုရိသသန္ဓာရဏီ [ဧကပုရိသသန္တာရဏီ (သီ. ပီ.)] ဘဝေယျ၊ ဧကသ္မိံ ပုရိသေ အဘိရူဠှေ သာ နာဝါ သမုပါဒိကာ [သမုဒကာ (က.)] ဘဝေယျ. အထ ဒုတိယော ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ တာဒိသော အာယုနာ ဝဏ္ဏေန ဝယေန ပမာဏေန ကိသထူလေန သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂေန၊ သော တံ နာဝံ အဘိရူဟေယျ၊ အပိ နု သာ၊ မဟာရာဇ၊ နာဝါ ဒွိန္နမ္ပိ ဓာရေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ၊ န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ၊ ဩသီဒေယျ ဥဒကေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ၊ ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ၊ ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ၊ စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ၊ န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ယာဝဒတ္ထံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ ဆာဒေန္တံ ယာဝ ကဏ္ဌမဘိပူရယိတွာ၊ သော ဓာတော ပီဏိတော ပရိပုဏ္ဏော နိရန္တရော တန္ဒိကတော အနောနမိတဒဏ္ဍဇာတော ပုနဒေဝ တတ္တကံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော သုခိတော ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သကိံ ဘုတ္တောဝ မရေယျာ’’တိ [ဘုတ္တော ဝမေယျာတိ (က.)]. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ၊ ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ၊ ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ၊ စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ၊ န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျာ’’တိ.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ဒွေ သကဋာ ရတနပရိပူရိတာ ဘဝေယျုံ ယာဝ မုခသမာ၊ ဧကသ္မာ သကဋတော ရတနံ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ သကဋေ အာကိရေယျုံ၊ အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ သကဋံ ဒွိန္နမ္ပိ သကဋာနံ ရတနံ ဓာရေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ နာဘိပိ တဿ ဖလေယျ၊ အရာပိ တဿ ဘိဇ္ဇေယျုံ၊ နေမိပိ တဿ ဩပတေယျ၊ အက္ခောပိ တဿ ဘိဇ္ဇေယျာ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အတိရတနဘာရေန သကဋံ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတိ.

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမံ ကာရဏံ ဗုဒ္ဓဗလပရိဒီပနာယ ဩသာရိတံ. အညမ္ပိ တတ္ထ အဘိရူပံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေသံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ‘တုမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ၊ အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ဥဘတော ပက္ခဇာတာ ဘဝေယျုံ၊ ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဒွိန္နံ ဗလဝါမစ္စာနံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ‘တုမှာကံ အမစ္စော၊ အမှာကံ အမစ္စော’တိ၊ ဥဘတော ပက္ခဇာတာ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒိ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေသံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ‘တုမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ၊ အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ဥဘတော ပက္ခဇာတာ ဘဝေယျုံ. ဣဒံ တာဝ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကံ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ ‘အဂ္ဂေါ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ၊ ‘ဇေဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ၊ ‘သေဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ‘ဝိသိဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ‘ဥတ္တမော ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ‘ပဝရော ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ‘အသမော ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ‘အသမသမော ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ‘အပ္ပဋိမော ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ‘အပ္ပဋိဘာဂေါ ဗုဒ္ဓေါ’တိ၊ ‘အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ. ဣဒမ္ပိ ခေါ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ အတ္ထတော သမ္ပဋိစ္ဆ၊ ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ.

‘‘အပိ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သဘာဝပကတိ ဧသာယံ၊ ဧကော ယေဝ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ ကာရဏာ? မဟန္တတာယ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဂုဏာနံ. အညမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ယံ လောကေ မဟန္တံ၊ တံ ဧကံ ယေဝ ဟောတိ. ပထဝီ၊ မဟာရာဇ၊ မဟန္တီ၊ သာ ဧကာ ယေဝ. သာဂရော မဟန္တော၊ သော ဧကော ယေဝ. သိနေရု ဂိရိရာဇာ မဟန္တော၊ သော ဧကော ယေဝ. အာကာသော မဟန္တော၊ သော ဧကော ယေဝ. သက္ကော မဟန္တော၊ သော ဧကော ယေဝ. မာရော မဟန္တော၊ သော ဧကော ယေဝ. မဟာဗြဟ္မာ မဟန္တော၊ သော ဧကော ယေဝ. တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မဟန္တော၊ သော ဧကော ယေဝ လောကသ္မိံ. ယတ္ထ တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တတ္ထ အညဿ ဩကာသော န ဟောတိ၊ တသ္မာ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧကော ယေဝ လောကသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ.

‘‘သုကထိတော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဉှော ဩပမ္မေဟိ ကာရဏေဟိ. အနိပုဏောပေတံ သုတွာ အတ္တမနော ဘဝေယျ၊ ကိံ ပန မာဒိသော မဟာပညော. သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုပ္ပဇ္ဇမာနပဉှော ပဌမော.

၂. ဂေါတမိဝတ္ထဒါနပဉှော

၂. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ မာတုစ္ဆာယ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ ဝဿိကသာဋိကာယ ဒီယမာနာယ ‘သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟိ၊ သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’တိ. ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တထာဂတော သင်္ဃရတနတော န ဘာရိကော န ဂရုကော န ဒက္ခိဏေယျော၊ ယံ တထာဂတော သကာယ မာတုစ္ဆာယ သယံ ပိဉ္ဇိတံ [ပိစ္ဆိတံ (သီ. ပီ.)] သယံ လုဉ္စိတံ သယံ ပေါထိတံ သယံ ကန္တိတံ သယံ ဝါယိတံ ဝဿိကသာဋိကံ အတ္တနော ဒီယမာနံ သံဃဿ ဒါပေသိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တထာဂတော သင်္ဃရတနတော ဥတ္တရော ဘဝေယျ အဓိကော ဝါ ဝိသိဋ္ဌော ဝါ၊ ‘မယိ ဒိန္နေ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’တိ န တထာဂတော မာတုစ္ဆာယ သယံ ပိဉ္ဇိတံ သယံ လုဉ္စိတံ သယံ ပေါထိတံ ဝဿိကသာဋိကံ သံဃေ ဒါပေယျ၊ ယသ္မာ စ ခေါ ဘန္တေ နာဂသေန တထာဂတော အတ္တာနံ န ပတ္ထယတိ [န ပတ္ထီယတိ (သီ. ပီ.)] န ဥပနိဿယတိ၊ တသ္မာ တထာဂတော မာတုစ္ဆာယ တံ ဝဿိကသာဋိကံ သံဃဿ ဒါပေသီ’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ မာတုစ္ဆာယ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ ဝဿိကသာဋိကာယ ဒီယမာနာယ ‘သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟိ၊ သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’တိ. တံ ပန န အတ္တနော ပတိမာနနဿ အဝိပါကတာယ န အဒက္ခိဏေယျတာယ၊ အပိ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဟိတတ္ထာယ အနုကမ္ပာယ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သံဃော မမစ္စယေန စိတ္တီကတော ဘဝိဿတီတိ ဝိဇ္ဇမာနေ ယေဝ ဂုဏေ ပရိကိတ္တယန္တော ဧဝမာဟ ‘သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟိ၊ သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပိတာ ဓရမာနော ယေဝ အမစ္စဘဋဗလဒေါဝါရိကအနီကဋ္ဌပါရိသဇ္ဇဇနမဇ္ဈေ ရညော သန္တိကေ ပုတ္တဿ ဝိဇ္ဇမာနံ ယေဝ ဂုဏံ ပကိတ္တေတိ [ပရိကိတ္တေတိ (က.)] ‘ဣဓ ဌပိတော အနာဂတမဒ္ဓါနံ ဇနမဇ္ဈေ ပူဇိတော ဘဝိဿတီ’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဟိတတ္ထာယ အနုကမ္ပာယ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သံဃော မမစ္စယေန စိတ္တီကတော ဘဝိဿတီတိ ဝိဇ္ဇမာနေ ယေဝ ဂုဏေ ပကိတ္တယန္တော ဧဝမာဟ ‘သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟိ၊ သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပုဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’တိ.

‘‘န ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တာဝတကေန ဝဿိကသာဋိကာနုပ္ပဒါနမတ္တကေန သံဃော တထာဂတတော အဓိကော နာမ ဟောတိ ဝိသိဋ္ဌော ဝါ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မာတာပိတရော ပုတ္တာနံ ဥစ္ဆာဒေန္တိ ပရိမဒ္ဒန္တိ နဟာပေန္တိ သမ္ဗာဟေန္တိ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တာဝတကေန ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနဟာပနသမ္ဗာဟနမတ္တကေန ‘ပုတ္တော မာတာပိတူဟိ အဓိကော နာမ ဟောတိ ဝိသိဋ္ဌော ဝါ’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အကာမကရဏီယာ ဘန္တေ ပုတ္တာ မာတာပိတူနံ၊ တသ္မာ မာတာပိတရော ပုတ္တာနံ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနဟာပနသမ္ဗာဟနံ ကရောန္တီ’’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ န တာဝတကေန ဝဿိကသာဋိကာနုပ္ပဒါနမတ္တကေန သံဃော တထာဂတတော အဓိကော နာမ ဟောတိ ဝိသိဋ္ဌော ဝါတိ. အပိ စ တထာဂတော အကာမကရဏီယံ ကရောန္တော မာတုစ္ဆာယ တံ ဝဿိကသာဋိကံ သံဃဿ ဒါပေသိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ရညော ဥပါယနံ အာဟရေယျ၊ တံ ရာဇာ ဥပါယနံ အညတရဿ ဘဋဿ ဝါ ဗလဿ ဝါ သေနာပတိဿ ဝါ ပုရောဟိတဿ ဝါ ဒဒေယျ. အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော တာဝတကေန ဥပါယနပဋိလာဘမတ္တကေန ရညာ အဓိကော နာမ ဟောတိ ဝိသိဋ္ဌော ဝါ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ရာဇဘတ္တိကော၊ ဘန္တေ၊ သော ပုရိသော ရာဇူပဇီဝီ၊ တဋ္ဌာနေ ဌပေန္တော ရာဇာ ဥပါယနံ ဒေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ န တာဝတကေန ဝဿိကသာဋိကာနုပ္ပဒါနမတ္တကေန သံဃော တထာဂတတော အဓိကော နာမ ဟောတိ ဝိသိဋ္ဌော ဝါ၊ အထ ခေါ တထာဂတဘတ္တိကော တထာဂတူပဇီဝီ. တဋ္ဌာနေ ဌပေန္တော တထာဂတော သံဃဿ ဝဿိကသာဋိကံ ဒါပေသိ.

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတဿ ဧဝံ အဟောသိ ‘သဘာဝပဋိပူဇနီယော သံဃော၊ မမ သန္တကေန သံဃံ ပဋိပူဇေဿာမီ’တိ သံဃဿ ဝဿိကသာဋိကံ ဒါပေသိ၊ န၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော အတ္တနော ယေဝ ပဋိပူဇနံ ဝဏ္ဏေတိ၊ အထ ခေါ ယေ လောကေ ပဋိပူဇနာရဟာ၊ တေသမ္ပိ တထာဂတော ပဋိပူဇနံ ဝဏ္ဏေတိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန မဇ္ဈိမနိကာယဝရလဉ္ဆကေ ဓမ္မဒါယာဒဓမ္မပရိယာယေ အပ္ပိစ္ဆပ္ပဋိပတ္တိံ ပကိတ္တယမာနေန ‘အသု ယေဝ မေ ပုရိမော ဘိက္ခု ပုဇ္ဇတရော စ ပါသံသတရော စာ’တိ. ‘‘နတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဝေသု ကောစိ သတ္တော တထာဂတတော ဒက္ခိဏေယျော ဝါ ဥတ္တရော ဝါ အဓိကော ဝါ ဝိသိဋ္ဌော ဝါ၊ တထာဂတောဝ ဥတ္တရော အဓိကော ဝိသိဋ္ဌော.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ သံယုတ္တနိကာယဝရေ မာဏဝဂါမိကေန ဒေဝပုတ္တေန ဘဂဝတော ပုရတော ဌတွာ ဒေဝမနုဿမဇ္ဈေ –

‘‘‘ဝိပုလော ရာဇဂဟီယာနံ [ရာဇဂဟိကာနံ (က.) သံ. နိ. ၁.၁၁၁ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ ဂိရိ သေဋ္ဌော ပဝုစ္စတိ၊

သေတော ဟိမဝတံ သေဋ္ဌော၊ အာဒိစ္စော အဃဂါမိနံ.

‘‘‘သမုဒ္ဒေါ ဥဒဓိနံ သေဋ္ဌော၊ နက္ခတ္တာနဉ္စ စန္ဒိမာ၊

သဒေဝကဿ လောကဿ၊ ဗုဒ္ဓေါ အဂ္ဂေါ ပဝုစ္စတီ’တိ.

‘‘တာ ခေါ ပနေတာ၊ မဟာရာဇ၊ မာဏဝဂါမိကေန ဒေဝပုတ္တေန ဂါထာ သုဂီတာ န ဒုဂ္ဂီတာ၊ သုဘာသိတာ န ဒုဗ္ဘာသိတာ၊ အနုမတာ စ ဘဂဝတာ၊ နနု၊ မဟာရာဇ၊ ထေရေနပိ သာရိပုတ္တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ ဘဏိတံ –

‘‘‘ဧကော မနောပသာဒေါ၊ သရဏဂမနမဉ္ဇလိပဏာမော ဝါ၊

ဥဿဟတေ တာရယိတုံ၊ မာရဗလနိသူဒနေ ဗုဒ္ဓေ’တိ.

‘‘ဘဂဝတာ စ ဘဏိတံ ဒေဝါတိဒေဝေန ‘ဧကပုဂ္ဂလော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမော ဧကပုဂ္ဂလော? တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပေ။ ဒေဝမနုဿာန’’’န္တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဂေါတမိဝတ္ထဒါနပဉှော ဒုတိယော.

၃. ဂိဟိပဗ္ဗဇိတသမ္မာပဋိပတ္တိပဉှော

[၃] ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘ဂိဟိနော ဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဝဏ္ဏေမိ၊ ဂိဟီ ဝါ ဘိက္ခဝေ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သမ္မာပဋိပန္နော သမ္မာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတု အာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလ’’န္တိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနော ကာမဘောဂီ ပုတ္တဒါရသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသန္တော ကာသိကစန္ဒနံ ပစ္စနုဘောန္တော မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရေန္တော ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယန္တော မဏိကုဏ္ဍလ [မဏိကနက (သီ. ပီ.)] ဝိစိတ္တမောဠိဗဒ္ဓေါ သမ္မာပဋိပန္နော အာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလံ၊ ပဗ္ဗဇိတောပိ ဘဏ္ဍုကာသာဝဝတ္ထဝသနော ပရပိဏ္ဍမဇ္ဈုပဂတော စတူသု သီလက္ခန္ဓေသု သမ္မာပရိပူရကာရီ ဒိယဍ္ဎေသု သိက္ခာပဒသတေသု သမာဒါယ ဝတ္တန္တော တေရသသု ဓုတဂုဏေသု အနဝသေသံ ဝတ္တန္တော သမ္မာပဋိပန္နော အာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလံ. တတ္ထ၊ ဘန္တေ၊ ကော ဝိသေသော ဂိဟိနော ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ? အဖလံ ဟောတိ တပေါကမ္မံ၊ နိရတ္ထကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဝဉ္ဈာ သိက္ခာပဒဂေါပနာ၊ မောဃံ ဓုတဂုဏသမာဒါနံ၊ ကိံ တတ္ထ ဒုက္ခမနုစိဏ္ဏေန၊ နနု နာမ သုခေနေဝ သုခံ အဓိဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘ဂိဟိနော ဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဝဏ္ဏေမိ၊ ဂိဟီ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သမ္မာပဋိပန္နော သမ္မာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတု အာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလ’’န္တိ. ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္မာပဋိပန္နောဝ သေဋ္ဌော၊ ပဗ္ဗဇိတောပိ၊ မဟာရာဇ၊ ‘ပဗ္ဗဇိတောမှီ’တိ န သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇေယျ၊ အထ ခေါ သော အာရကာဝ သာမညာ၊ အာရကာဝ ဗြဟ္မညာ၊ ပဂေဝ ဂိဟီ ဩဒါတဝသနော. ဂိဟီပိ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္မာပဋိပန္နော အာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလံ၊ ပဗ္ဗဇိတောပိ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္မာပဋိပန္နော အာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလံ.

‘‘အပိ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗဇိတောဝ သာမညဿ ဣဿရော အဓိပတိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ မဟာရာဇ၊ ဗဟုဂုဏာ အနေကဂုဏာ အပ္ပမာဏဂုဏာ၊ န သက္ကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ ပရိမာဏံ ကာတုံ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကာမဒဒဿ မဏိရတနဿ န သက္ကာ ဓနေန အဂ္ဃေါ ပရိမာဏံ ကာတုံ ‘ဧတ္တကံ မဏိရတနဿ မူလ’န္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဗဟုဂုဏာ အနေကဂုဏာ အပ္ပမာဏဂုဏာ၊ န သက္ကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ ပရိမာဏံ ကာတုံ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟာသမုဒ္ဒေ ဦမိယော န သက္ကာ ပရိမာဏံ ကာတုံ ‘ဧတ္တကာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဦမိယော’တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဗဟုဂုဏာ အနေကဂုဏာ အပ္ပမာဏဂုဏာ၊ န သက္ကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ ပရိမာဏံ ကာတုံ.

‘‘ပဗ္ဗဇိတဿ၊ မဟာရာဇ၊ ယံ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ၊ သဗ္ဗံ တံ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတိ နော စိရရတ္တာယ. ကိံ ကာရဏာ? ပဗ္ဗဇိတော၊ မဟာရာဇ၊ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတိ သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော နိရာလယော အနိကေတော ပရိပုဏ္ဏသီလော သလ္လေခိတာစာရော ဓုတပ္ပဋိပတ္တိကုသလော ဟောတိ၊ တံ ကာရဏာ ပဗ္ဗဇိတဿ ယံ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ၊ သဗ္ဗံ တံ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတိ နော စိရရတ္တာယ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ နိဂ္ဂဏ္ဌိသမသုဓောတဥဇုဝိမလနာရာစော သုသဇ္ဇိတော သမ္မာ ဝဟတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ယံ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ၊ သဗ္ဗံ တံ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတိ နော စိရရတ္တာယာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဂိဟိပဗ္ဗဇိတသမ္မာပဋိပတ္တိပဉှော တတိယော.

၄. ပဋိပဒါဒေါသပဉှော

၄. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယဒါ ဗောဓိသတ္တော ဒုက္ကရကာရိကံ အကာသိ၊ နေတာဒိသော အညတြ အာရမ္ဘော အဟောသိ နိက္ကမော ကိလေသယုဒ္ဓံ မစ္စုသေနံ ဝိဓမနံ အာဟာရပရိဂ္ဂဟော ဒုက္ကရကာရိကာ၊ ဧဝရူပေ ပရက္ကမေ ကိဉ္စိ အဿာဒံ အလဘိတွာ တမေဝ စိတ္တံ ပရိဟာပေတွာ ဧဝမဝေါစ ‘န ခေါ ပနာဟံ ဣမာယ ကဋုကာယ ဒုက္ကရကာရိကာယ အဓိဂစ္ဆာမိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ၊ သိယာ နု ခေါ အညော မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာ’တိ၊ တတော နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ အညေန မဂေန သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ ပုန တာယ ပဋိပဒါယ သာဝကေ အနုသာသတိ သမာဒပေတိ.

‘‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ခမထ၊ ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ၊ နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’တိ [သံ. နိ. ၁.၁၈၅].

‘‘ကေန န ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကာရဏေန တထာဂတော ယာယ ပဋိပဒါယ အတ္တနာ နိဗ္ဗိန္နော ဝိရတ္တရူပေါ၊ တတ္ထ သာဝကေ အနုသာသတိ သမာဒပေတီ’’တိ?

‘‘တဒါပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတရဟိပိ သာ ယေဝ ပဋိပဒါ၊ တံ ယေဝ ပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော. အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တော အတိဝီရိယံ ကရောန္တော နိရဝသေသတော အာဟာရံ ဥပရုန္ဓိ. တဿ အာဟာရူပရောဓေန စိတ္တဒုဗ္ဗလျံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော တေန ဒုဗ္ဗလျေန နာသက္ခိ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတုံ၊ သော မတ္တမတ္တံ ကဗဠီကာရာဟာရံ သေဝန္တော တာယေဝ ပဋိပဒါယ နစိရဿေဝ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိ. သော ယေဝ၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိပဒါ သဗ္ဗေသံ တထာဂတာနံ သဗ္ဗညုတဉာဏပ္ပဋိလာဘာယ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ အာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘော၊ အာဟာရူပနိဿိတာ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခံ အနုဘဝန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သာ ယေဝ ပဋိပဒါ သဗ္ဗေသံ တထာဂတာနံ သဗ္ဗညုတဉာဏပ္ပဋိလာဘာယ၊ နေသော၊ မဟာရာဇ၊ ဒေါသော အာရမ္ဘဿ၊ န နိက္ကမဿ၊ န ကိလေသယုဒ္ဓဿ၊ ယေန တထာဂတော တသ္မိံ သမယေ န ပါပုဏိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ၊ အထ ခေါ အာဟာရူပရောဓဿေဝေသော ဒေါသော၊ သဒါ ပဋိယတ္တာ ယေဝေသာ ပဋိပဒါ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အဒ္ဓါနံ အတိဝေဂေန ဂစ္ဆေယျ၊ တေန သော ပက္ခဟတော ဝါ ဘဝေယျ ပီဌသပ္ပီ ဝါ အသဉ္စရော ပထဝိတလေ. အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝိယာ ဒေါသော အတ္ထိ၊ ယေန သော ပုရိသော ပက္ခဟတော အဟောသီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သဒါ ပဋိယတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ မဟာပထဝီ၊ ကုတော တဿာ ဒေါသော? ဝါယာမဿေဝေသော ဒေါသော၊ ယေန သော ပုရိသော ပက္ခဟတော အဟောသီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နေသော ဒေါသော အာရမ္ဘဿ၊ န နိက္ကမဿ၊ န ကိလေသယုဒ္ဓဿ၊ ယေန တထာဂတော တသ္မိံ သမယေ န ပါပုဏိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ၊ အထ ခေါ အာဟာရူပရောဓဿေဝေသော ဒေါသော သဒါ ပဋိယတ္တာ ယေဝေသာ ပဋိပဒါ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ကိလိဋ္ဌံ သာဋကံ နိဝါသေယျ၊ န သော တံ ဓောဝါပေယျ၊ နေသော ဒေါသော ဥဒကဿ၊ သဒါ ပဋိယတ္တံ ဥဒကံ. ပုရိသဿေဝေသော ဒေါသော. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နေသော ဒေါသော အာရမ္ဘဿ၊ န နိက္ကမဿ၊ န ကိလေသယုဒ္ဓဿ၊ ယေန တထာဂတော တသ္မိံ သမယေ န ပါပုဏိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ၊ အထ ခေါ အာဟာရူပရောဓဿေဝေသော ဒေါသော၊ သဒါ ပဋိယတ္တာ ယေဝေသာ ပဋိပဒါ၊ တသ္မာ တထာဂတော တာယေဝ ပဋိပဒါယ သာဝကေ အနုသာသတိ သမာဒပေတိ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဒါ ပဋိယတ္တာ အနဝဇ္ဇာ သာ ပဋိပဒါ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ပဋိပဒါဒေါသပဉှော စတုတ္ထော.

၅. ဟီနာယာဝတ္တနပဉှော

၅. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ မဟန္တံ ဣဒံ တထာဂတသာသနံ သာရံ ဝရံ သေဋ္ဌံ ပဝရံ အနုပမံ ပရိသုဒ္ဓံ ဝိမလံ ပဏ္ဍရံ အနဝဇ္ဇံ၊ န ယုတ္တံ ဂိဟိံ တာဝတကံ ပဗ္ဗဇေတုံ၊ ဂိဟီ ယေဝ [ဂိဟိံ ယေဝ (သီ. ပီ.)] ဧကသ္မိံ ဖလေ ဝိနေတွာ ယဒါ အပုနရာဝတ္တီ ဟောတိ တဒါ သော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ကိံ ကာရဏာ? ဣမေ ဒုဇ္ဇနာ တာဝ တတ္ထ သာသနေ ဝိသုဒ္ဓေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ၊ တေသံ ပစ္စာဂမနေန အယံ မဟာဇနော ဧဝံ ဝိစိန္တေတိ ‘တုစ္ဆကံ ဝတ ဘော ဧတံ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာသနံ ဘဝိဿတိ၊ ယံ ဣမေ ပဋိနိဝတ္တန္တီ’တိ၊ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ တဠာကော ဘဝေယျ သမ္ပုဏ္ဏသုစိဝိမလသီတလသလိလော၊ အထ ယော ကောစိ ကိလိဋ္ဌော မလကဒ္ဒမဂတော တံ တဠာကံ ဂန္တွာ အနဟာယိတွာ ကိလိဋ္ဌောဝ ပဋိနိဝတ္တေယျ၊ တတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကတမံ ဇနော ဂရဟေယျ ကိလိဋ္ဌံ ဝါ တဠာကံ ဝါ’’တိ? ‘‘ကိလိဋ္ဌံ၊ ဘန္တေ၊ ဇနော ဂရဟေယျ ‘အယံ တဠာကံ ဂန္တွာ အနဟာယိတွာ ကိလိဋ္ဌောဝ ပဋိနိဝတ္တော၊ ကိံ ဣမံ အနဟာယိတုကာမံ တဠာကော သယံ နဟာပေဿတိ၊ ကော ဒေါသော တဠာကဿာ’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဝိမုတ္တိဝရသလိလသမ္ပုဏ္ဏံ သဒ္ဓမ္မဝရတဠာကံ မာပေသိ ‘ယေ ကေစိ ကိလေသမလကိလိဋ္ဌာ သစေတနာ ဗုဓာ၊ တေ ဣဓ နဟာယိတွာ သဗ္ဗကိလေသေ ပဝါဟယိဿန္တီ’တိ. ယဒိ ကောစိ တံ သဒ္ဓမ္မဝရတဠာကံ ဂန္တွာ အနဟာယိတွာ သကိလေသောဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဟီနာယာဝတ္တတိ တံ ယေဝ ဇနော ဂရဟိဿတိ ‘အယံ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ ပတိဋ္ဌံ အလဘိတွာ ဟီနာယာဝတ္တော၊ ကိံ ဣမံ အပ္ပဋိပဇ္ဇန္တံ ဇိနသာသနံ သယံ ဗောဓေဿတိ၊ ကော ဒေါသော ဇိနသာသနဿာ’တိ?

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ပရမဗျာဓိတော ရောဂုပ္ပတ္တိကုသလံ အမောဃဓုဝသိဒ္ဓကမ္မံ ဘိသက္ကံ သလ္လကတ္တံ ဒိသွာ အတိကိစ္ဆာပေတွာ သဗျာဓိကောဝ ပဋိနိဝတ္တေယျ၊ တတ္ထ ကတမံ ဇနော ဂရဟေယျ အာတုရံ ဝါ ဘိသက္ကံ ဝါ’’တိ? ‘‘အာတုရံ၊ ဘန္တေ၊ ဇနော ဂရဟေယျ ‘အယံ ရောဂုပ္ပတ္တိကုသလံ အမောဃဓုဝသိဒ္ဓကမ္မံ ဘိသက္ကံ သလ္လကတ္တံ ဒိသွာ အတိကိစ္ဆာပေတွာ သဗျာဓိကောဝ ပဋိနိဝတ္တော၊ ကိံ ဣမံ အတိကိစ္ဆာပေန္တံ ဘိသက္ကော သယံ တိကိစ္ဆိဿတိ၊ ကော ဒေါသော ဘိသက္ကဿာ’’’တိ? ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော အန္တောသာသနသမုဂ္ဂေ ကေဝလံ သကလကိလေသဗျာဓိဝူပသမနသမတ္ထံ အမတောသဓံ ပက္ခိပိ၊ ‘ယေ ကေစိ ကိလေသဗျာဓိပီဠိတာ သစေတနာ ဗုဓာ၊ တေ ဣမံ အမတောသဓံ ပိဝိတွာ သဗ္ဗကိလေသဗျာဓိံ ဝူပသမေဿန္တီ’တိ. ယဒိ ကောစိ ယံ အမတောသဓံ အပိဝိတွာ သကိလေသောဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဟီနာယာဝတ္တတိ၊ တံ ယေဝ ဇနော ဂရဟိဿတိ ‘အယံ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ ပတိဋ္ဌံ အလဘိတွာ ဟီနာယာဝတ္တော၊ ကိံ ဣမံ အပ္ပဋိပဇ္ဇန္တံ ဇိနသာသနံ သယံ ဗောဓေဿတိ၊ ကော ဒေါသော ဇိနသာသနဿာ’တိ?

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဆာတော ပုရိသော မဟတိမဟာပုညဘတ္တပရိဝေသနံ ဂန္တွာ တံ ဘတ္တံ အဘုဉ္ဇိတွာ ဆာတောဝ ပဋိနိဝတ္တေယျ၊ တတ္ထ ကတမံ ဇနော ဂရဟေယျ ဆာတံ ဝါ ပုညဘတ္တံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဆာတံ၊ ဘန္တေ၊ ဇနော ဂရဟေယျ ‘အယံ ခုဒါပီဠိတော ပုညဘတ္တံ ပဋိလဘိတွာ အဘုဉ္ဇိတွာ ဆာတောဝ ပဋိနိဝတ္တော၊ ကိံ ဣမဿ အဘုဉ္ဇန္တဿ ဘောဇနံ သယံ မုခံ ပဝိသိဿတိ၊ ကော ဒေါသော ဘောဇနဿာ’’’တိ? ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော အန္တောသာသနသမုဂ္ဂေ ပရမပဝရံ သန္တံ သိဝံ ပဏီတံ အမတံ ပရမမဓုရံ ကာယဂတာသတိဘောဇနံ ဌပေသိ ‘ယေ ကေစိ ကိလေသဆာတဇ္ဈတ္တာ တဏှာပရေတမာနသာ သစေတနာ ဗုဓာ၊ တေ ဣမံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ကာမရူပါရူပဘဝေသု သဗ္ဗံ တဏှမပနေဿန္တီ’တိ. ယဒိ ကောစိ တံ ဘောဇနံ အဘုဉ္ဇိတွာ တဏှာသိတောဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဟီနာယာဝတ္တတိ၊ တညေဝ ဇနော ဂရဟိဿတိ ‘အယံ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ ပတိဋ္ဌံ အလဘိတွာ ဟီနာယာဝတ္တော၊ ကိံ ဣမံ အပ္ပဋိပဇ္ဇန္တံ ဇိနသာသနံ သယံ ဗောဓေဿသိ၊ ကော ဒေါသော ဇိနသာသနဿာ’တိ.

‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဂိဟိံ ယေဝ ဧကသ္မိံ ဖလေ ဝိနီတံ ပဗ္ဗာဇေယျ၊ န နာမာယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကိလေသပ္ပဟာနာယ ဝိသုဒ္ဓိယာ ဝါ၊ နတ္ထိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ကရဏီယံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အနေကသတေန ကမ္မေန တဠာကံ ခဏာပေတွာ ပရိသာယ ဧဝမနုဿာဝေယျ ‘မာ မေ၊ ဘောန္တော၊ ကေစိ သံကိလိဋ္ဌာ ဣမံ တဠာကံ ဩတရထ၊ ပဝါဟိတရဇောဇလ္လာ ပရိသုဒ္ဓါ ဝိမလမဋ္ဌာ ဣမံ တဠာကံ ဩတရထာ’တိ. အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ ပဝါဟိတရဇောဇလ္လာနံ ပရိသုဒ္ဓါနံ ဝိမလမဋ္ဌာနံ တေန တဠာကေန ကရဏီယံ ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ယဿတ္ထာယ တေ တံ တဠာကံ ဥပဂစ္ဆေယျုံ၊ တံ အညတြေဝ တေသံ ကတံ ကရဏီယံ၊ ကိံ တေသံ တေန တဠာကေနာ’’တိ? ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒိ တထာဂတော ဂိဟိံ ယေဝ ဧကသ္မိံ ဖလေ ဝိနီတံ ပဗ္ဗာဇေယျ၊ တတ္ထေဝ တေသံ ကတံ ကရဏီယံ၊ ကိံ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ သဘာဝဣသိဘတ္တိကော သုတမန္တပဒဓရော အတက္ကိကော ရောဂုပ္ပတ္တိကုသလော အမောဃဓုဝသိဒ္ဓကမ္မော ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တော သဗ္ဗရောဂူပသမဘေသဇ္ဇံ သန္နိပါတေတွာ ပရိသာယ ဧဝမနုဿာဝေယျ ‘မာ ခေါ၊ ဘောန္တော၊ ကေစိ သဗျာဓိကာ မမ သန္တိကေ ဥပဂစ္ဆထ၊ အဗျာဓိကာ အရောဂါ မမ သန္တိကေ ဥပဂစ္ဆထာ’တိ. အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ အဗျာဓိကာနံ အရောဂါနံ ပရိပုဏ္ဏာနံ ဥဒဂ္ဂါနံ တေန ဘိသက္ကေန ကရဏီယံ ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ယဿတ္ထာယ တေ တံ ဘိသက္ကံ သလ္လကတ္တံ ဥပဂစ္ဆေယျုံ၊ တံ အညတြေဝ တေသံ ကတံ ကရဏီယံ၊ ကိံ တေသံ တေန ဘိသက္ကေနာ’’တိ? ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒိ တထာဂတော ဂိဟိံ ယေဝ ဧကသ္မိံ ဖလေ ဝိနီတံ ပဗ္ဗာဇေယျ၊ တတ္ထေဝ တေသံ ကတံ ကရဏီယံ၊ ကိံ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ?

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ပုရိသော အနေကထာလိပါကသတံ ဘောဇနံ ပဋိယာဒါပေတွာ ပရိသာယ ဧဝမနုဿာဝေယျ ‘မာ မေ၊ ဘောန္တော၊ ကေစိ ဆာတာ ဣမံ ပရိဝေသနံ ဥပဂစ္ဆထ၊ သုဘုတ္တာ တိတ္တာ သုဟိတာ ဓာတာ ပီဏိတာ ပရိပုဏ္ဏာ ဣမံ ပရိဝေသနံ ဥပဂစ္ဆထာ’’တိ. အပိ နု ခေါ မဟာရာဇ၊ တေသံ ဘုတ္တာဝီနံ တိတ္တာနံ သုဟိတာနံ ဓာတာနံ ပီဏိတာနံ ပရိပုဏ္ဏာနံ တေန ဘောဇနေန ကရဏီယံ ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ယဿတ္ထာယ တေ တံ ပရိဝေသနံ ဥပဂစ္ဆေယျုံ၊ တံ အညတြေဝ တေသံ ကတံ ကရဏီယံ၊ ကိံ တေသံ တာယ ပရိဝေသနာယာ’’တိ? ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒိ တထာဂတော ဂိဟိံ ယေဝ ဧကသ္မိံ ဖလေ ဝိနီတံ ပဗ္ဗာဇေယျ၊ တတ္ထေဝ တေသံ ကတံ ကရဏီယံ၊ ကိံ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ?

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ၊ တေ ဇိနသာသနဿ ပဉ္စ အတုလိယေ ဂုဏေ ဒဿေန္တိ. ကတမေ ပဉ္စ? ဘူမိမဟန္တဘာဝံ ဒဿေန္တိ၊ ပရိသုဒ္ဓဝိမလဘာဝံ ဒဿေန္တိ၊ ပါပေဟိ အသံဝါသိယဘာဝံ ဒဿေန္တိ၊ ဒုပ္ပဋိဝေဓဘာဝံ ဒဿေန္တိ၊ ဗဟုသံဝရရက္ခိယဘာဝံ ဒဿေန္တိ.

‘‘ကထံ ဘူမိမဟန္တဘာဝံ ဒဿေန္တိ? ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အဓနော ဟီနဇစ္စော နိဗ္ဗိသေသော ဗုဒ္ဓိပရိဟီနော မဟာရဇ္ဇံ ပဋိလဘိတွာ န စိရဿေဝ ပရိပတတိ ပရိဓံသတိ ပရိဟာယတိ ယသတော၊ န သက္ကောတိ ဣဿရိယံ သန္ဓာရေတုံ. ကိံ ကာရဏံ? မဟန္တတ္တာ ဣဿရိယဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ နိဗ္ဗိသေသာ အကတပုညာ ဗုဒ္ဓိပရိဟီနာ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဝရုတ္တမံ သန္ဓာရေတုံ အဝိသဟန္တာ န စိရဿေဝ ဇိနသာသနာ ပရိပတိတွာ ပရိဓံသိတွာ ပရိဟာယိတွာ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ၊ န သက္ကောန္တိ ဇိနသာသနံ သန္ဓာရေတုံ. ကိံ ကာရဏံ? မဟန္တတ္တာ ဇိနသာသနဘူမိယာ. ဧဝံ ဘူမိမဟန္တဘာဝံ ဒဿေန္တိ.

‘‘ကထံ ပရိသုဒ္ဓဝိမလဘာဝံ ဒဿေန္တိ? ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါရိ ပေါက္ခရပတ္တေ ဝိကိရတိ ဝိဓမတိ ဝိဓံသေတိ၊ န ဌာနမုပဂစ္ဆတိ နူပလိမ္ပတိ. ကိံ ကာရဏံ? ပရိသုဒ္ဓဝိမလတ္တာ ပဒုမဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ သဌာ ကူဋာ ဝင်္ကာ ကုဋိလာ ဝိသမဒိဋ္ဌိနော ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ ပရိသုဒ္ဓဝိမလနိက္ကဏ္ဋကပဏ္ဍရဝရပ္ပဝရသာသနတော န စိရဿေဝ ဝိကိရိတွာ ဝိဓမိတွာ ဝိဓံသေတွာ အသဏ္ဌဟိတွာ အနုပလိမ္ပိတွာ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ. ကိံ ကာရဏံ? ပရိသုဒ္ဓဝိမလတ္တာ ဇိနသာသနဿ. ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓဝိမလဘာဝံ ဒဿေန္တိ.

‘‘ကထံ ပါပေဟိ အသံဝါသိယဘာဝံ ဒဿေန္တိ? ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာသမုဒ္ဒေါ န မတေန ကုဏပေန သံဝသတိ၊ ယံ ဟောတိ မဟာသမုဒ္ဒေ မတံ ကုဏပံ၊ တံ ခိပ္ပမေဝ တီရံ ဥပနေတိ ထလံ ဝါ ဥဿာရေတိ. ကိံ ကာရဏံ? မဟာဘူတာနံ ဘဝနတ္တာ မဟာသမုဒ္ဒဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ပါပကာ အသံဝုတာ အဟိရိကာ အကိရိယာ ဩသန္နဝီရိယာ ကုသီတာ ကိလိဋ္ဌာ ဒုဇ္ဇနာ မနုဿာ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ န စိရဿေဝ ဇိနသာသနတော အရဟန္တဝိမလခီဏာသဝမဟာဘူတဘဝနတော နိက္ခမိတွာ အသံဝသိတွာ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ. ကိံ ကာရဏံ? ပါပေဟိ အသံဝါသိယတ္တာ ဇိနသာသနဿ. ဧဝံ ပါပေဟိ အသံဝါသိယဘာဝံ ဒဿေန္တိ.

‘‘ကထံ ဒုပ္ပဋိဝေဓဘာဝံ ဒဿေန္တိ? ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ အဆေကာ အသိက္ခိတာ အသိပ္ပိနော မတိဝိပ္ပဟီနာ ဣဿာသာ [ဣဿတ္ထာ (သီ. သျာ. ပီ.)] ဝါလဂ္ဂဝေဓံ အဝိသဟန္တာ ဝိဂဠန္တိ ပက္ကမန္တိ. ကိံ ကာရဏံ? သဏှသုခုမဒုပ္ပဋိဝေဓတ္တာ ဝါလဂ္ဂဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ဒုပ္ပညာ ဇဠာ ဧဠမူဂါ မူဠှာ ဒန္ဓဂတိကာ ဇနာ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ တံ ပရမသဏှသုခုမစတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အဝိသဟန္တာ ဇိနသာသနာ ဝိဂဠိတွာ ပက္ကမိတွာ န စိရဿေဝ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ. ကိံ ကာရဏံ? ပရမသဏှသုခုမဒုပ္ပဋိဝေဓတာယ သစ္စာနံ. ဧဝံ ဒုပ္ပဋိဝေဓဘာဝံ ဒဿေန္တိ.

‘‘ကထံ ဗဟုသံဝရရက္ခိယဘာဝံ ဒဿေန္တိ? ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော မဟတိမဟာယုဒ္ဓဘူမိမုပဂတော ပရသေနာယ ဒိသာဝိဒိသာဟိ သမန္တာ ပရိဝါရိတော သတ္တိဟတ္ထံ ဇနမုပေန္တံ ဒိသွာ ဘီတော ဩသက္ကတိ ပဋိနိဝတ္တတိ ပလာယတိ. ကိံ ကာရဏံ? ဗဟုဝိဓယုဒ္ဓမုခရက္ခဏဘယာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ပါပကာ အသံဝုတာ အဟိရိကာ အကိရိယာ အက္ခန္တီ စပလာ စလိတာ ဣတ္တရာ ဗာလဇနာ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ ဗဟုဝိဓံ သိက္ခာပဒံ ပရိရက္ခိတုံ အဝိသဟန္တာ ဩသက္ကိတွာ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပလာယိတွာ န စိရဿေဝ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ. ကိံ ကာရဏံ? ဗဟုဝိဓသံဝရရက္ခိယဘာဝတ္တာ ဇိနသာသနဿ. ဧဝံ ဗဟုဝိဓသံဝရရက္ခိယဘာဝံ ဒဿေန္တိ.

‘‘ထလဇုတ္တမေပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဝဿိကာဂုမ္ဗေ ကိမိဝိဒ္ဓါနိ ပုပ္ဖါနိ ဟောန္တိ၊ တာနိ အင်္ကုရာနိ သင်္ကုဋိတာနိ အန္တရာ ယေဝ ပရိပတန္တိ၊ န စ တေသု ပရိပတိတေသု ဝဿိကာဂုမ္ဗော ဟီဠိတော နာမ ဟောတိ. ယာနိ တတ္ထ ဌိတာနိ ပုပ္ဖါနိ၊ တာနိ သမ္မာ ဂန္ဓေန ဒိသာဝိဒိသံ အဘိဗျာပေန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ၊ တေ ဇိနသာသနေ ကိမိဝိဒ္ဓါနိ ဝဿိကာပုပ္ဖါနိ ဝိယ ဝဏ္ဏဂန္ဓရဟိတာ နိဗ္ဗဏ္ဏာကာရသီလာ အဘဗ္ဗာ ဝေပုလ္လာယ၊ န စ တေသံ ဟီနာယာဝတ္တနေန ဇိနသာသနံ ဟီဠိတံ နာမ ဟောတိ. ယေ တတ္ထ ဌိတာ ဘိက္ခူ၊ တေ သဒေဝကံ လောကံ သီလဝရဂန္ဓေန အဘိဗျာပေန္တိ.

‘‘သာလီနမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ နိရာတင်္ကာနံ လောဟိတကာနံ အန္တရေ ကရုမ္ဘကံ နာမ သာလိဇာတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အန္တရာ ယေဝ ဝိနဿတိ၊ န စ တဿာ ဝိနဋ္ဌတ္တာ လောဟိတကသာလီ ဟီဠိတာ နာမ ဟောန္တိ. ယေ တတ္ထ ဌိတာ သာလီ၊ တေ ရာဇူပဘောဂါ ဟောန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ၊ တေ လောဟိတကသာလီနမန္တရေ ကရုမ္ဘကာ ဝိယ ဇိနသာသနေ န ဝဍ္ဎိတွာ ဝေပုလ္လတံ န ပါပုဏိတွာ [ဝဍ္ဎိတွာ ဝေပုလ္လတံ အပါပုဏိတွာ (သီ. က.)] အန္တရာ ယေဝ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ၊ န စ တေသံ ဟီနာယာဝတ္တနေန ဇိနသာသနံ ဟီဠိတံ နာမ ဟောတိ. ယေ တတ္ထ ဌိတာ ဘိက္ခူ တေ အရဟတ္တဿ အနုစ္ဆဝိကာ ဟောန္တိ.

‘‘ကာမဒဒဿာပိ၊ မဟာရာဇ၊ မဏိရတနဿ ဧကဒေသံ [ဧကဒေသေ (က.)] ကက္ကသံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န စ တတ္ထ ကက္ကသုပ္ပန္နတ္တာ မဏိရတနံ ဟီဠိတံ နာမ ဟောတိ. ယံ တတ္ထ ပရိသုဒ္ဓံ မဏိရတနဿ၊ တံ ဇနဿ ဟာသကရံ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ၊ ကက္ကသာ တေ ဇိနသာသနေ ပပဋိကာ၊ န စ တေသံ ဟီနာယာဝတ္တနေန ဇိနသာသနံ ဟီဠိတံ နာမ ဟောတိ. ယေ တတ္ထ ဌိတာ ဘိက္ခူ၊ တေ ဒေဝမနုဿာနံ ဟာသဇနကာ ဟောန္တိ.

‘‘ဇာတိသမ္ပန္နဿပိ၊ မဟာရာဇ၊ လောဟိတစန္ဒနဿ ဧကဒေသံ ပူတိကံ ဟောတိ အပ္ပဂန္ဓံ. န တေန လောဟိတစန္ဒနံ ဟီဠိတံ နာမ ဟောတိ. ယံ တတ္ထ အပူတိကံ သုဂန္ဓံ၊ တံ သမန္တာ ဝိဓူပေတိ အဘိဗျာပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟီနာယာဝတ္တန္တိ၊ တေ လောဟိတစန္ဒနသာရန္တရေ ပူတိကဒေသမိဝ ဆဍ္ဍနီယာ ဇိနသာသနေ၊ န စ တေသံ ဟီနာယာဝတ္တနေန ဇိနသာသနံ ဟီဠိတံ နာမ ဟောတိ. ယေ တတ္ထ ဌိတာ ဘိက္ခူ၊ တေ သဒေဝကံ လောကံ သီလဝရစန္ဒနဂန္ဓေန အနုလိမ္ပယန္တီ’’တိ.

‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တေန တေန အနုစ္ဆဝိကေန တေန တေန သဒိသေန ကာရဏေန နိရဝဇ္ဇမနုပါပိတံ ဇိနသာသနံ သေဋ္ဌဘာဝေန ပရိဒီပိတံ၊ ဟီနာယာဝတ္တမာနာပိ တေ ဇိနသာသနဿ သေဋ္ဌဘာဝံ ယေဝ ပရိဒီပေန္တီ’’တိ.

ဟီနာယာဝတ္တနပဉှော ပဉ္စမော.

၆. အရဟန္တဝေဒနာဝေဒိယနပဉှော

၆. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ တုမှေ ဘဏထ ‘အရဟာ ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ ကာယိကံ၊ န စေတသိက’န္တိ. ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အရဟတော စိတ္တံ ယံ ကာယံ နိဿာယ ပဝတ္တတိ၊ တတ္ထ အရဟာ အနိဿရော အဿာမီ အဝသဝတ္တီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘န ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယုတ္တမေတံ၊ ယံ သော သကစိတ္တဿ ပဝတ္တမာနေ ကာယေ အနိဿရော ဟောတိ အဿာမီ အဝသဝတ္တီ၊ သကုဏောပိ တာဝ၊ ဘန္တေ၊ ယသ္မိံ ကုလာဝကေ ပဋိဝသတိ၊ တတ္ထ သော ဣဿရော ဟောတိ သာမီ ဝသဝတ္တီ’’တိ.

‘‘ဒသယိမေ၊ မဟာရာဇ၊ ကာယာနုဂတာ ဓမ္မာ ဘဝေ ဘဝေ ကာယံ အနုဓာဝန္တိ အနုပရိဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဒသ? သီတံ ဥဏှံ ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသာ ဥစ္စာရော ပဿာဝေါ မိဒ္ဓံ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏံ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒသ ကာယာနုဂတာ ဓမ္မာ ဘဝေ ဘဝေ ကာယံ အနုဓာဝန္တိ အနုပရိဝတ္တန္တိ၊ တတ္ထ အရဟာ အနိဿရော အဿာမီ အဝသဝတ္တီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကေန ကာရဏေန အရဟတော ကာယေ အာဏာ နပ္ပဝတ္တတိ ဣဿရိယံ ဝါ၊ တတ္ထ မေ ကာရဏံ ဗြူဟီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ပထဝိနိဿိတာ သတ္တာ၊ သဗ္ဗေ တေ ပထဝိံ နိဿာယ စရန္တိ ဝိဟရန္တိ ဝုတ္တိံ ကပ္ပေန္တိ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ ပထဝိယာ အာဏာ ပဝတ္တတိ ဣဿရိယံ ဝါ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အရဟတော စိတ္တံ ကာယံ နိဿာယ ပဝတ္တတိ၊ န စ အရဟတော ကာယေ အာဏာ ပဝတ္တတိ ဣဿရိယံ ဝါ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကေန ကာရဏေန ပုထုဇ္ဇနော ကာယိကမ္ပိ စေတသိကမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတီ’’တိ? ‘‘အဘာဝိတတ္တာ၊ မဟာရာဇ၊ စိတ္တဿ ပုထုဇ္ဇနော ကာယိကမ္ပိ စေတသိကမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဂေါဏော ဆာတော ပရိတသိတော အဗလဒုဗ္ဗလပရိတ္တကတိဏေသု ဝါ လတာယ ဝါ ဥပနိဗဒ္ဓေါ အဿ၊ ယဒါ သော ဂေါဏော ပရိကုပိတော ဟောတိ၊ တဒါ သဟ ဥပနိဗန္ဓနေန ပက္ကမတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဘာဝိတစိတ္တဿ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စိတ္တံ ပရိကောပေတိ၊ စိတ္တံ ပရိကုပိတံ ကာယံ အာဘုဇတိ နိဗ္ဘုဇတိ သမ္ပရိဝတ္တကံ ကရောတိ. အထ ခေါ သော အဘာဝိတစိတ္တော တသတိ ရဝတိ ဘေရဝရာဝမဘိရဝတိ၊ ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန ပုထုဇ္ဇနော ကာယိကမ္ပိ စေတသိကမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတီ’’တိ.

‘‘ကိံ ပန တံ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အရဟာ ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ ကာယိကံ၊ န စေတသိက’’န္တိ? ‘‘အရဟတော၊ မဟာရာဇ၊ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတိ သုဘာဝိတံ ဒန္တံ သုဒန္တံ အဿဝံ ဝစနကရံ၊ သော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော ‘အနိစ္စ’န္တိ ဒဠှံ ဂဏှာတိ၊ သမာဓိထမ္ဘေ စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ၊ တဿ တံ စိတ္တံ သမာဓိထမ္ဘေ ဥပနိဗန္ဓနံ န ဝေဓတိ န စလတိ၊ ဌိတံ ဟောတိ အဝိက္ခိတ္တံ၊ တဿ ဝေဒနာဝိကာရဝိပ္ဖါရေန ကာယော အာဘုဇတိ နိဗ္ဘုဇတိ သမ္ပရိဝတ္တတိ၊ ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အရဟာ ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ ကာယိကံ၊ န စေတသိက’’န္တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ တံ နာမ လောကေ အစ္ဆရိယံ ယံ ကာယေ စလမာနေ စိတ္တံ န စလတိ၊ တတ္ထ မေ ကာရဏံ ဗြူဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာရုက္ခေ ခန္ဓသာခါပလာသသမ္ပန္နေ အနိလဗလသမာဟတေ သာခါ စလတိ၊ အပိ နု တဿ ခန္ဓောပိ စလတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အရဟာ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော သမာနော ‘အနိစ္စ’န္တိ ဒဠှံ ဂဏှာတိ၊ သမာဓိထမ္ဘေ စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ၊ တဿ တံ စိတ္တံ သမာဓိထမ္ဘေ ဥပနိဗန္ဓနံ န ဝေဓတိ န စလတိ၊ ဌိတံ ဟောတိ အဝိက္ခိတ္တံ၊ တဿ ဝေဒနာဝိကာရဝိပ္ဖါရေန ကာယော အာဘုဇတိ နိဗ္ဘုဇတိ သမ္ပရိဝတ္တတိ၊ စိတ္တံ ပန တဿ န ဝေဓတိ န စလတိ ခန္ဓော ဝိယ မဟာရုက္ခဿာ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ န မေ ဧဝရူပေါ သဗ္ဗကာလိကော ဓမ္မပဒီပေါ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ.

အရဟန္တဝေဒနာဝေဒိယနပဉှော ဆဋ္ဌော.

၇. အဘိသမယန္တရာယကရပဉှော

၇. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣဓ ယော ကောစိ ဂိဟီ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော ဘဝေယျ၊ သော အပရေန သမယေန ပဗ္ဗာဇေယျ၊ အတ္တနာပိ သော န ဇာနေယျ ‘ဂိဟိပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နောသ္မီ’တိ၊ နပိ တဿ အညော ကောစိ အာစိက္ခေယျ ‘ဂိဟိပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နောသီ’တိ. သော စ တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇေယျ၊ အပိ နု တဿ ဓမ္မာဘိသမယော ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကေန၊ ဘန္တေ၊ ကာရဏေနာ’’တိ? ‘‘ယော တဿ ဟေတု ဓမ္မာဘိသမယာယ၊ သော တဿ သမုစ္ဆိန္နော၊ တသ္မာ ဓမ္မာဘိသမယော န ဘဝတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ တုမှေ ဘဏထ ‘ဇာနန္တဿ ကုက္ကုစ္စံ ဟောတိ၊ ကုက္ကုစ္စေ သတိ အာဝရဏံ ဟောတိ၊ အာဝဋေ စိတ္တေ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတီ’တိ. ဣမဿ ပန အဇာနန္တဿ အကုက္ကုစ္စဇာတဿ သန္တစိတ္တဿ ဝိဟရတော ကေန ကာရဏေန ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ၊ ဝိသမေန ဝိသမေနေသော ပဉှော ဂစ္ဆတိ၊ စိန္တေတွာ ဝိသဇ္ဇေထာ’’တိ.

‘‘ရုဟတိ၊ မဟာရာဇ၊ သုကဋ္ဌေ သုကလလေ မဏ္ဍခေတ္တေ သာရဒံ သုခသယိတံ ဗီဇ’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ တညေဝ ဗီဇံ ဃနသေလသိလာတလေ ရုဟေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တညေဝ ဗီဇံ ကလလေ ရုဟတိ၊ ကိဿ ဃနသေလေ န ရုဟတီ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ တဿ ဗီဇဿ ရုဟနာယ ဃနသေလေ ဟေတု၊ အဟေတုနာ ဗီဇံ န ရုဟတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေန ဟေတုနာ တဿ ဓမ္မာဘိသမယော ဘဝေယျ၊ သော တဿ ဟေတု သမုစ္ဆိန္နော၊ အဟေတုနာ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဒဏ္ဍလေဍ္ဍုလဂုဠမုဂ္ဂရာ ပထဝိယာ ဌာနမုပဂစ္ဆန္တိ၊ အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ တေ ယေဝ ဒဏ္ဍလေဍ္ဍုလဂုဠမုဂ္ဂရာ ဂဂနေ ဌာနမုပဂစ္ဆန္တီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပနေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန တေ ယေဝ ဒဏ္ဍလေဍ္ဍုလဂုဠမုဂ္ဂရာ ပထဝိယာ ဌာနမုပဂစ္ဆန္တိ၊ ကေန ကာရဏေန ဂဂနေ န တိဋ္ဌန္တီ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ တေသံ ဒဏ္ဍလေဍ္ဍုလဂုဠမုဂ္ဂရာနံ ပတိဋ္ဌာနာယ အာကာသေ ဟေတု၊ အဟေတုနာ န တိဋ္ဌန္တီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တဿ တေန ဒေါသေန အဘိသမယဟေတု သမုစ္ဆိန္နော၊ ဟေတုသမုဂ္ဃါတေ အဟေတုနာ အဘိသမယော န ဟောတီတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ထလေ အဂ္ဂိ ဇလတိ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သော ယေဝ အဂ္ဂိ ဥဒကေ ဇလတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပနေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန သော ယေဝ အဂ္ဂိ ထလေ ဇလတိ၊ ကေန ကာရဏေန ဥဒကေ န ဇလတီ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ အဂ္ဂိဿ ဇလနာယ ဥဒကေ ဟေတု၊ အဟေတုနာ န ဇလတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တဿ တေန ဒေါသေန အဘိသမယဟေတု သမုစ္ဆိန္နော၊ ဟေတုသမုဂ္ဃါတေ အဟေတုနာ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပုနပေတံ အတ္ထံ စိန္တေဟိ၊ န မေ တတ္ထ စိတ္တသညတ္တိ ဘဝတိ၊ အဇာနန္တဿ အသတိ ကုက္ကုစ္စေ အာဝရဏံ ဟောတီတိ၊ ကာရဏေန မံ သညာပေဟီ’’တိ. ‘‘အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ ဝိသံ ဟလာဟလံ အဇာနန္တေန ခါယိတံ ဇီဝိတံ ဟရတီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဇာနန္တေနပိ ကတံ ပါပံ အဘိသမယန္တရာယကရံ ဟောတိ.

‘‘အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ အဂ္ဂိ အဇာနိတွာ အက္ကမန္တံ ဍဟတီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဇာနန္တေနပိ ကတံ ပါပံ အဘိသမယန္တရာယကရံ ဟောတိ.

‘‘အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ အဇာနန္တံ အာသီဝိသော ဍံသိတွာ ဇီဝိတံ ဟရတီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဇာနန္တေနပိ ကတံ ပါပံ အဘိသမယန္တရာယကရံ ဟောတိ.

‘‘နနု၊ မဟာရာဇ၊ ကာလိင်္ဂရာဇာ သမဏကောလညော သတ္တရတနပရိကိဏ္ဏော ဟတ္ထိရတနမဘိရုယှ ကုလဒဿနာယ ဂစ္ဆန္တော အဇာနန္တောပိ နာသက္ခိ ဗောဓိမဏ္ဍဿ ဥပရိတော ဂန္တုံ၊ ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အဇာနန္တေနပိ ကတံ ပါပံ အဘိသမယန္တရာယကရံ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဇိနဘာသိတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကာရဏံ န သက္ကာ ပဋိက္ကောသိတုံ၊ ဧသောဝေတဿ အတ္ထော တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

အဘိသမယန္တရာယကရပဉှော သတ္တမော.

၈. ဒုဿီလပဉှော

၈. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဂိဟိဒုဿီလဿ စ သမဏဒုဿီလဿ စ ကော ဝိသေသော၊ ကိံ နာနာကရဏံ၊ ဥဘောပေတေ သမသမဂတိကာ၊ ဥဘိန္နမ္ပိ သမသမော ဝိပါကော ဟောတိ၊ ဥဒါဟု ကိဉ္စိ နာနာကာရဏံ အတ္ထီ’’တိ?

‘‘ဒသ ယိမေ၊ မဟာရာဇ၊ ဂုဏာ သမဏဒုဿီလဿ ဂိဟိဒုဿီလတော ဝိသေသေန အတိရေကာ၊ ဒသဟိ စ ကာရဏေဟိ ဥတ္တရိံ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ.

‘‘ကတမေ ဒသ ဂုဏာ သမဏဒုဿီလဿ ဂိဟိဒုဿီလတော ဝိသေသေန အတိရေကာ? ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ သမဏဒုဿီလော ဗုဒ္ဓေ သဂါရဝေါ ဟောတိ၊ ဓမ္မေ သဂါရဝေါ ဟောတိ၊ သံဃေ သဂါရဝေါ ဟောတိ၊ သဗြဟ္မစာရီသု သဂါရဝေါ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာယ ဝါယမတိ၊ သဝနဗဟုလော ဟောတိ၊ ဘိန္နသီလောပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒုဿီလော ပရိသဂတော အာကပ္ပံ ဥပဋ္ဌပေတိ၊ ဂရဟဘယာ ကာယိကံ ဝါစသိကံ ရက္ခတိ၊ ပဓာနာဘိမုခဉ္စဿ ဟောတိ စိတ္တံ၊ ဘိက္ခုသာမညံ ဥပဂတော ဟောတိ. ကရောန္တောပိ၊ မဟာရာဇ၊ သမဏဒုဿီလော ပါပံ ပဋိစ္ဆန္နံ အာစရတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဣတ္ထီ သပတိကာ နိလီယိတွာ ရဟဿေနေဝ ပါပမာစရတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကရောန္တောပိ သမဏဒုဿီလော ပါပံ ပဋိစ္ဆန္နံ အာစရတိ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒသ ဂုဏာ သမဏဒုဿီလဿ ဂိဟိဒုဿီလတော ဝိသေသေန အတိရေကာ.

‘‘ကတမေဟိ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ ဥတ္တရိံ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ? အနဝဇ္ဇကဝစဓာရဏတာယပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ ဣသိသာမညဘဏ္ဍုလိင်္ဂဓာရဏတောပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ သံဃသမယမနုပ္ပဝိဋ္ဌတာယပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃသရဏဂတတာယပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ ပဓာနာသယနိကေတဝါသိတာယပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ ဇိနသာသနဓရ [ဇိနသာသနဓန (သီ. ပီ.)] ပရိယေသနတောပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ ပဝရဓမ္မဒေသနတောပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ ဓမ္မဒီပဂတိပရာယဏတာယပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ ‘အဂ္ဂေါ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဧကန္တဥဇုဒိဋ္ဌိတာယပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ၊ ဥပေါသထသမာဒါနတောပိ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ ဥတ္တရိံ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ.

‘‘သုဝိပန္နောပိ ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ သမဏဒုဿီလော ဒါယကာနံ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ သုဗဟလမ္ပိ ကလလကဒ္ဒမရဇောဇလ္လံ အပနေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သုဝိပန္နောပိ သမဏဒုဿီလော ဒါယကာနံ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဥဏှောဒကံ သုကုဓိတမ္ပိ [သုကဌိတမ္ပိ (သီ. ပီ)၊ သုခုဌိတမ္ပိ (သျာ.)] ဇ္ဇလန္တံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သုဝိပန္နောပိ သမဏဒုဿီလော ဒါယကာနံ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဘောဇနံ ဝိရသမ္ပိ ခုဒါဒုဗ္ဗလျံ အပနေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သုဝိပန္နောပိ သမဏဒုဿီလော ဒါယကာနံ ဒက္ခိဏံ ဝိသောဓေတိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတေန ဒေဝါတိဒေဝေန မဇ္ဈိမနိကာယဝရလဉ္ဆကေ ဒက္ခိဏဝိဘင်္ဂေ ဝေယျာကရဏေ –

‘‘‘ယော သီလဝါ ဒုဿီလေသု ဒဒါတိ ဒါနံ၊ ဓမ္မေန လဒ္ဓံ သုပသန္နစိတ္တော၊

အဘိသဒ္ဒဟံ ကမ္မဖလံ ဥဠာရံ၊ သာ ဒက္ခိဏာ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတီ’’’တိ [မ. နိ. ၃.၃၈၂].

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တာဝတကံ မယံ ပဉှံ အပုစ္ဆိမှ၊ တံ တွံ ဩပမ္မေဟိ ကာရဏေဟိ ဝိဘာဝေန္တော အမတမဓုရံ သဝနူပဂံ အကာသိ. ယထာ နာမ၊ ဘန္တေ၊ သူဒေါ ဝါ သူဒန္တေဝါသီ ဝါ တာဝတကံ မံသံ လဘိတွာ နာနာဝိဓေဟိ သမ္ဘာရေဟိ သမ္ပာဒေတွာ ရာဇူပဘောဂံ ကရောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တာဝတကံ မယံ ပဉှံ အပုစ္ဆိမှ၊ တံ တွံ ဩပမ္မေဟိ ကာရဏေဟိ ဝိဘာဝေတွာ အမတမဓုရံ သဝနူပဂံ အကာသီ’’တိ.

ဒုဿီလပဉှော အဋ္ဌမော.

၉. ဥဒကသတ္တဇီဝပဉှော

၉. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣမံ ဥဒကံ အဂ္ဂိမှိ တပ္ပမာနံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သဒ္ဒါယတိ ဗဟုဝိဓံ၊ ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဥဒကံ ဇီဝတိ၊ ကိံ ကီဠမာနံ သဒ္ဒါယတိ၊ ဥဒါဟု အညေန ပဋိပီဠိတံ သဒ္ဒါယတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ ဇီဝတိ၊ နတ္ထိ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ၊ အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သဒ္ဒါယတိ ဗဟုဝိဓ’’န္တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣဓေကစ္စေ တိတ္ထိယာ ဥဒကံ ဇီဝတီတိ သီတောဒကံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဥဒကံ တာပေတွာ ဝေကတိကဝေကတိကံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ တေ တုမှေ ဂရဟန္တိ ပရိဘဝန္တိ ‘ဧကိန္ဒြိယံ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဇီဝံ ဝိဟေဌေန္တီ’တိ၊ တံ တေသံ ဂရဟံ ပရိဘဝံ ဝိနောဒေဟိ အပနေဟိ နိစ္ဆာရေဟီ’’တိ. ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ ဇီဝတိ၊ နတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ၊ အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သဒ္ဒါယတိ ဗဟုဝိဓံ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ သောဗ္ဘသရသရိတဒဟတဠာကကန္ဒရပဒရဥဒပါနနိန္နပေါက္ခရဏိဂတံ ဝါတာတပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ပရိယာဒိယတိ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ၊ အပိ နု တတ္ထ ဥဒကံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သဒ္ဒါယတိ ဗဟုဝိဓ’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ ဇီဝေယျ၊ တတ္ထာပိ ဥဒကံ သဒ္ဒါယေယျ၊ ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန ဇာနာဟိ ‘နတ္ထိ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ၊ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သဒ္ဒါယတိ ဗဟုဝိဓ’န္တိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ‘နတ္ထိ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ၊ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ သဒ္ဒါယတီ’တိ. ယဒါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ တဏ္ဍုလေဟိ သမ္မိဿိတံ ဘာဇနဂတံ ဟောတိ ပိဟိတံ ဥဒ္ဓနေ အဌပိတံ၊ အပိ နု တတ္ထ ဥဒကံ သဒ္ဒါယတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အစလံ ဟောတိ သန္တသန္တ’’န္တိ. ‘‘တံ ယေဝ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ ဘာဇနဂတံ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေတွာ ဥဒ္ဓနေ ဌပိတံ ဟောတိ၊ အပိ နု တတ္ထ ဥဒကံ အစလံ ဟောတိ သန္တသန္တ’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ စလတိ ခုဗ္ဘတိ လုဠတိ အာဝိလတိ ဦမိဇာတံ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓမဓော ဒိသာဝိဒိသံ ဂစ္ဆတိ၊ ဥတ္တရတိ ပတရတိ ဖေဏမာလီ ဟောတီတိ. ကိဿ ပန တံ၊ မဟာရာဇ၊ ပါကတိကံ ဥဒကံ န စလတိ သန္တသန္တံ ဟောတိ၊ ကိဿ ပန အဂ္ဂိဂတံ စလတိ ခုဗ္ဘတိ လုဠတိ အာဝိလတိ ဦမိဇာတံ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓမဓော ဒိသာဝိဒိသံ ဂစ္ဆတိ၊ ဥတ္တရတိ ပတရတိ ဖေဏမာလီ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ပါကတိကံ၊ ဘန္တေ၊ ဥဒကံ န စလတိ၊ အဂ္ဂိကတံ ပန ဥဒကံ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ သဒ္ဒါယတိ ဗဟုဝိဓ’’န္တိ. ‘‘ဣမိနာပိ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန ဇာနာဟိ ‘နတ္ထိ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ၊ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ သဒ္ဒါယတီ’တိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ နတ္ထိ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ၊ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ သဒ္ဒါယတိ. ဟောတိ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ ဃရေ ဃရေ ဥဒကဝါရကဂတံ ပိဟိတ’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အပိ နု တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ စလတိ ခုဗ္ဘတိ လုဠတိ အာဝိလတိ ဦမိဇာတံ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓမဓော ဒိသာဝိဒိသံ ဂစ္ဆတိ၊ ဥတ္တရတိ ပတရတိ ဖေဏမာလီ ဟောတီ’’တိ. ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အစလံ တံ ဟောတိ ပါကတိကံ ဥဒကဝါရကဂတံ ဥဒက’’န္တိ.

‘‘သုတပုဗ္ဗံ ပန တယာ၊ မဟာရာဇ၊ ‘မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ စလတိ ခုဗ္ဘတိ လုဠတိ အာဝိလတိ ဦမိဇာတံ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓမဓော ဒိသာဝိဒိသံ ဂစ္ဆတိ၊ ဥတ္တရတိ ပတရတိ ဖေဏမာလီ ဟောတိ၊ ဥဿက္ကိတွာ ဩဿက္ကိတွာ [ဩဿက္ကိတွာ’’တိ ပဒံ သီ. ပီ. ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ] ဝေလာယ ပဟရတိ သဒ္ဒါယတိ ဗဟုဝိဓ’’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သုတပုဗ္ဗံ ဧတံ မယာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဉ္စ ‘မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ဟတ္ထသတမ္ပိ ဒွေပိ ဟတ္ထသတာနိ ဂဂနေ ဥဿက္ကတီ’’’တိ. ‘‘ကိဿ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကဝါရကဂတံ ဥဒကံ န စလတိ န သဒ္ဒါယတိ၊ ကိဿ ပန မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ စလတိ သဒ္ဒါယတီ’’တိ? ‘‘ဝါတဝေဂဿ မဟန္တတာယ၊ ဘန္တေ၊ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ စလတိ သဒ္ဒါယတိ၊ ဥဒကဝါရကဂတံ ဥဒကံ အဃဋ္ဋိတံ ကေဟိစိ န စလတိ န သဒ္ဒါယတီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါတဝေဂဿ မဟန္တတာယ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ စလတိ သဒ္ဒါယတိ ဧဝမေဝ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ သဒ္ဒါယတီ’’တိ.

‘‘နနု၊ မဟာရာဇ၊ ဘေရိပေါက္ခရံ သုက္ခံ သုက္ခေန ဂေါစမ္မေန ဩနန္ဓန္တီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ ဘေရိယာ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဘေရီ သဒ္ဒါယတီ’’တိ? ‘‘ဣတ္ထိယာ ဝါ၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသဿ ဝါ တဇ္ဇေန ဝါယာမေနာ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ တဇ္ဇေန ဝါယာမေန ဘေရီ သဒ္ဒါယတိ၊ ဧဝမေဝ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ သဒ္ဒါယတိ. ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန ဇာနာဟိ ‘နတ္ထိ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ၊ အဂ္ဂိသန္တာပဝေဂဿ မဟန္တတာယ ဥဒကံ သဒ္ဒါယတီ’တိ.

‘‘မယှမ္ပိ တာဝ၊ မဟာရာဇ၊ တဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ ဧဝမေသော ပဉှော သုဝိနိစ္ဆိတော ဟောတိ၊ ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေဟိပိ ဘာဇနေဟိ ဥဒကံ တပ္ပမာနံ သဒ္ဒါယတိ၊ ဥဒါဟု ဧကစ္စေဟိ ယေဝ ဘာဇနေဟိ တပ္ပမာနံ သဒ္ဒါယတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သဗ္ဗေဟိပိ ဘာဇနေဟိ ဥဒကံ တပ္ပမာနံ သဒ္ဒါယတိ၊ ဧကစ္စေဟိ ယေဝ ဘာဇနေဟိ ဥဒကံ တပ္ပမာနံ သဒ္ဒါယတီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဇဟိတောသိ သကသမယံ၊ ပစ္စာဂတောသိ မမ ဝိသယံ၊ နတ္ထိ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါ. ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေဟိပိ ဘာဇနေဟိ ဥဒကံ တပ္ပမာနံ သဒ္ဒါယေယျ၊ ယုတ္တမိဒံ ‘ဥဒကံ ဇီဝတီ’တိ ဝတ္တုံ. န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ ဒွယံ ဟောတိ၊ ယံ သဒ္ဒါယတိ၊ တံ ဇီဝတိ၊ ယံ န သဒ္ဒါယတိ၊ တံ န ဇီဝတီတိ. ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ ဇီဝေယျ၊ မဟန္တာနံ ဟတ္ထိနာဂါနံ ဥဿန္နကာယာနံ ပဘိန္နာနံ သောဏ္ဍာယ ဥဿိဉ္စိတွာ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ကုစ္ဆိံ ပဝေသယန္တာနံ၊ တမ္ပိ ဥဒကံ တေသံ ဒန္တန္တရေ စိပ္ပိယမာနံ သဒ္ဒါယေယျ. ဟတ္ထသတိကာပိ မဟာနာဝါ ဂရုကာ ဘာရိကာ အနေကသတသဟဿဘာရပရိပူရာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဝိစရန္တိ၊ တာဟိပိ စိပ္ပိယမာနံ ဥဒကံ သဒ္ဒါယေယျ. မဟတိမဟန္တာပိ မစ္ဆာ အနေကသတယောဇနိကကာယာ တိမီ တိမိင်္ဂလာ တိမိရပိင်္ဂလာ အဗ္ဘန္တရေ နိမုဂ္ဂါ မဟာသမုဒ္ဒေ နိဝါသဋ္ဌာနတာယ ပဋိဝသန္တာ မဟာဥဒကဓာရာ အာစမန္တိ ဓမန္တိ စ၊ တေသမ္ပိ တံ ဒန္တန္တရေပိ ဥဒရန္တရေပိ စိပ္ပိယမာနံ ဥဒကံ သဒ္ဒါယေယျ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝရူပေဟိ ဧဝရူပေဟိ မဟန္တေဟိ ပဋိပီဠနေဟိ ပဋိပီဠိတံ ဥဒကံ န သဒ္ဒါယတိ တသ္မာပိ နတ္ထိ ဥဒကေ ဇီဝေါ ဝါ သတ္တော ဝါတိ၊ ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဓာရေဟီ’’တိ.

‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဒေါသာဂတော ပဉှော အနုစ္ဆဝိကာယ ဝိဘတ္တိယာ ဝိဘတ္တော၊ ယထာ နာမ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မဟဂ္ဃံ မဏိရတနံ ဆေကံ အာစရိယံ ကုသလံ သိက္ခိတံ မဏိကာရံ ပါပုဏိတွာ ကိတ္တိံ လဘေယျ ထောမနံ ပသံသံ၊ မုတ္တာရတနံ ဝါ မုတ္တိကံ ဒုဿရတနံ ဝါ ဒုဿိကံ၊ လောဟိတစန္ဒနံ ဝါ ဂန္ဓိကံ ပါပုဏိတွာ ကိတ္တိံ လဘေယျ ထောမနံ ပသံသံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဒေါသာဂတော [ဒေသာဂတော (သီ. ပီ.)] ပဉှော အနုစ္ဆဝိကာယ ဝိဘတ္တိယာ ဝိဘတ္တော၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဥဒကသတ္တဇီဝပဉှော နဝမော.

ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ နဝ ပဉှာ.