၄. စတုတ္ထဝဂ္ဂေါ

၁. ဝိတက္ကသုတ္တံ

၈၀. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အကုသလဝိတက္ကာ. ကတမေ တယော? အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော၊ လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော၊ ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော အကုသလဝိတက္ကာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘အနဝညတ္တိသံယုတ္တော၊ လာဘသက္ကာရဂါရဝေါ၊

သဟနန္ဒီ အမစ္စေဟိ၊ အာရာ သံယောဇနက္ခယာ.

‘‘ယော စ ပုတ္တပသုံ ဟိတွာ၊ ဝိဝါဟေ သံဟရာနိ [သင်္ဂဟာနိ (က. သီ. သျာ. ပီ.)] စ၊

ဘဗ္ဗော သော တာဒိသော ဘိက္ခု၊ ဖုဋ္ဌုံ သမ္ဗောဓိမုတ္တမ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဌမံ.

၂. သက္ကာရသုတ္တံ

၈၁. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သက္ကာရေန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ.

‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ အသက္ကာရေန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ.

‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ တဒုဘယေန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ.

‘‘တံ ခေါ ပနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နာညဿ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ သုတွာ ဝဒါမိ၊ ( ) [(ဒိဋ္ဌာ မယာ ဘိက္ခဝေ သတ္တာ သက္ကာရေန အဘိဘူတာ. ။ပေ။ အသက္ကာရေန အဘိဘူတာ ။ပေ။ သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ တဒုဘယေန အဘိဘူတာ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ.) (သျာ.) ပုရိမဝဂ္ဂေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကသမ္မာဒိဋ္ဌိကသုတ္တေဟိ ပန သမေတိ၊ အနွယဗျတိရေကဝါကျာနံ ပန အနန္တရိတတ္တာ ပါသံသတရာ.)] အပိ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယဒေဝ မေ သာမံ ဉာတံ သာမံ ဒိဋ္ဌံ သာမံ ဝိဒိတံ တမေဝါဟံ ဝဒါမိ.

‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ တဒုဘယေန အဘိဘူတာ၊ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယဿ သက္ကရိယမာနဿ၊ အသက္ကာရေန စူဘယံ၊

သမာဓိ န ဝိကမ္ပတိ၊ အပ္ပမာဒဝိဟာရိနော [အပ္ပမာဏဝိဟာရိနော (သီ. အဋ္ဌ.)].

‘‘တံ ဈာယိနံ သာတတိကံ၊ သုခုမံ ဒိဋ္ဌိဝိပဿကံ၊

ဥပါဒါနက္ခယာရာမံ၊ အာဟု သပ္ပုရိသော ဣတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဒေဝသဒ္ဒသုတ္တံ

၈၂. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝေသု ဒေဝသဒ္ဒါ နိစ္ဆရန္တိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယ. ကတမေ တယော? ယသ္မိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယေ အရိယသာဝကော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတိ၊ တသ္မိံ သမယေ [တသ္မိံ ဘိက္ခဝေ သမယေ (ပီ. က.)] ဒေဝေသု ဒေဝသဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ – ‘ဧသော အရိယသာဝကော မာရေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမာယ စေတေတီ’တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ဒေဝေသု ဒေဝသဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယသ္မိံ သမယေ အရိယသာဝကော သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ၊ တသ္မိံ သမယေ ဒေဝေသု ဒေဝသဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ – ‘ဧသော အရိယသာဝကော မာရေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမေတီ’တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော ဒေဝေသု ဒေဝသဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယသ္မိံ သမယေ အရိယသာဝကော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ တသ္မိံ သမယေ ဒေဝေသု ဒေဝသဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ – ‘ဧသော အရိယသာဝကော ဝိဇိတသင်္ဂါမော တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတီ’တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော ဒေဝေသု ဒေဝသဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော ဒေဝေသု ဒေဝသဒ္ဒါ နိစ္ဆရန္တိ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဒိသွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကံ၊

ဒေဝတာပိ နမဿန္တိ၊ မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ.

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည၊ ယော တွံ ဒုဇ္ဇယမဇ္ဈဘူ၊

ဇေတွာန မစ္စုနော သေနံ၊ ဝိမောက္ခေန အနာဝရံ.

‘‘ဣတိ ဟေတံ နမဿန္တိ၊ ဒေဝတာ ပတ္တမာနသံ၊

တဉှိ တဿ န ပဿန္တိ၊ ယေန မစ္စုဝသံ ဝဇေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. တတိယံ.

၄. ပဉ္စပုဗ္ဗနိမိတ္တသုတ္တံ

၈၃. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ယဒါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝေါ ဒေဝကာယာ စဝနဓမ္မော ဟောတိ၊ ပဉ္စဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ – မာလာ မိလာယန္တိ၊ ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ ကာယေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမတိ၊ သကေ ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ နာဘိရမတီတိ. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါ ‘စဝနဓမ္မော အယံ ဒေဝပုတ္တော’တိ ဣတိ ဝိဒိတွာ တီဟိ ဝါစာဟိ အနုမောဒေန္တိ [အနုမောဒန္တိ (သီ. သျာ. ပီ.)] – ‘ဣတော၊ ဘော၊ သုဂတိံ ဂစ္ဆ၊ သုဂတိံ ဂန္တွာ သုလဒ္ဓလာဘံ လဘ၊ သုလဒ္ဓလာဘံ လဘိတွာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော ဘဝါဟီ’’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိန္နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝါနံ သုဂတိဂမနသင်္ခါတံ၊ ကိဉ္စ၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝါနံ သုလဒ္ဓလာဘသင်္ခါတံ၊ ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝါနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတသင်္ခါတ’’န္တိ?

‘‘မနုဿတ္တံ ခေါ၊ ဘိက္ခု [ဘိက္ခဝေ (သျာ. ပီ.)]၊ ဒေဝါနံ သုဂတိဂမနသင်္ခါတံ၊ ယံ မနုဿဘူတော သမာနော တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. ဣဒံ ခေါ၊ ဘိက္ခု [ဘိက္ခဝေ (သျာ. ပီ.)]၊ ဒေဝါနံ သုလဒ္ဓလာဘသင်္ခါတံ၊ သာ ခေါ ပနဿ သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာ ဟောတိ မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာ ဒဠှာ အသံဟာရိယာ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ဣဒံ ခေါ၊ ဘိက္ခု [ဘိက္ခဝေ (သျာ. ပီ.)]၊ ဒေဝါနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတသင်္ခါတ’’န္တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယဒါ ဒေဝေါ ဒေဝကာယာ၊ စဝတိ အာယုသင်္ခယာ၊

တယော သဒ္ဒါ နိစ္ဆရန္တိ၊ ဒေဝါနံ အနုမောဒတံ.

‘‘‘ဣတော ဘော သုဂတိံ ဂစ္ဆ၊ မနုဿာနံ သဟဗျတံ၊

မနုဿဘူတော သဒ္ဓမ္မေ၊ လဘ သဒ္ဓံ အနုတ္တရံ.

‘‘‘သာ တေ သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌဿ၊ မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာ၊

ယာဝဇီဝံ အသံဟီရာ၊ သဒ္ဓမ္မေ သုပ္ပဝေဒိတေ.

‘‘‘ကာယဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ စ၊

မနောဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ ယဉ္စညံ ဒေါသသဉှိတံ.

‘‘‘ကာယေန ကုသလံ ကတွာ၊ ဝါစာယ ကုသလံ ဗဟုံ၊

မနသာ ကုသလံ ကတွာ၊ အပ္ပမာဏံ နိရူပဓိံ.

‘‘‘တတော ဩပဓိကံ ပုညံ၊ ကတွာ ဒါနေန တံ ဗဟုံ၊

အညေပိ မစ္စေ သဒ္ဓမ္မေ၊ ဗြဟ္မစရိယေ နိဝေသယ’ [နိဝေသယေ (သီ. သျာ.)].

‘‘ဣမာယ အနုကမ္ပာယ၊ ဒေဝါ ဒေဝံ ယဒါ ဝိဒူ၊

စဝန္တံ အနုမောဒေန္တိ၊ ဧဟိ ဒေဝ ပုနပ္ပုန’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဗဟုဇနဟိတသုတ္တံ

၈၄. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တယောမေ ပုဂ္ဂလာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေ တယော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ပုဂ္ဂလော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ သတ္ထု [သတ္ထုနော (သျာ.)] သာဝကော အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော ပုဂ္ဂလော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ သတ္ထု သာဝကော သေခေါ ဟောတိ ပါဋိပဒေါ ဗဟုဿုတော သီလဝတူပပန္နော. သောပိ [သော (?)] ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော ပုဂ္ဂလော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော ပုဂ္ဂလာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သတ္ထာ ဟိ လောကေ ပဌမော မဟေသိ၊ တဿနွယော သာဝကော ဘာဝိတတ္တော၊

အထာပရော ပါဋိပဒေါပိ သေခေါ၊ ဗဟုဿုတော သီလဝတူပပန္နော.

‘‘ဧတေ တယော ဒေဝမနုဿသေဋ္ဌာ၊ ပဘင်္ကရာ ဓမ္မမုဒီရယန္တာ၊

အပါပုရန္တိ [အပါပုရေန္တိ (က.)] အမတဿ ဒွါရံ၊ ယောဂါ ပမောစေန္တိ [ယာဂါ ပမုစ္စန္တိ (သီ.)၊ ယောဂါ မောစန္တိ (သျာ.)] ဟုဇ္ဇနံ တေ.

‘‘ယေ သတ္ထဝါဟေန အနုတ္တရေန၊ သုဒေသိတံ မဂ္ဂမနုက္ကမန္တိ [မဂ္ဂမနုဂ္ဂမန္တိ (သီ. က.)]၊

ဣဓေဝ ဒုက္ခဿ ကရောန္တိ အန္တံ၊ ယေ အပ္ပမတ္တာ သုဂတဿ သာသနေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. အသုဘာနုပဿီသုတ္တံ

၈၅. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘အသုဘာနုပဿီ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသ္မိံ ဝိဟရထ၊ အာနာပါနဿတိ စ ဝေါ အဇ္ဈတ္တံ ပရိမုခံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတု၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရထ. အသုဘာနုပဿီနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတံ ယော သုဘာယ ဓာတုယာ ရာဂါနုသယော သော ပဟီယတိ [ပဟိယျတိ (က.)]. အာနာပါနဿတိယာ အဇ္ဈတ္တံ ပရိမုခံ သူပဋ္ဌိတိတာယ ယေ ဗာဟိရာ ဝိတက္ကာသယာ ဝိဃာတပက္ခိကာ၊ တေ န ဟောန္တိ. သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတံ ယာ အဝိဇ္ဇာ သာ ပဟီယတိ၊ ယာ ဝိဇ္ဇာ သာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘အသုဘာနုပဿီ ကာယသ္မိံ၊ အာနာပါနေ ပဋိဿတော၊

သဗ္ဗသင်္ခါရသမထံ၊ ပဿံ အာတာပိ သဗ္ဗဒါ.

‘‘သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသော ဘိက္ခု၊ ယတော တတ္ထ ဝိမုစ္စတိ၊

အဘိညာဝေါသိတော သန္တော၊ သ ဝေ ယောဂါတိဂေါ မုနီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နသုတ္တံ

၈၆. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿ ဘိက္ခုနော အယမနုဓမ္မော ဟောတိ ဝေယျာကရဏာယ – ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နောယန္တိ ဘာသမာနော ဓမ္မညေဝ ဘာသတိ နော အဓမ္မံ၊ ဝိတက္ကယမာနော ဝါ ဓမ္မဝိတက္ကညေဝ ဝိတက္ကေတိ နော အဓမ္မဝိတက္ကံ၊ တဒုဘယံ ဝါ ပန အဘိနိဝေဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဓမ္မာရာမော ဓမ္မရတော၊ ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ၊

ဓမ္မံ အနုဿရံ ဘိက္ခု၊ သဒ္ဓမ္မာ န ပရိဟာယတိ.

‘‘စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌံ၊ နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယံ၊

အဇ္ဈတ္တံ သမယံ စိတ္တံ၊ သန္တိမေဝါဓိဂစ္ဆတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. သတ္တမံ.

၈. အန္ဓကရဏသုတ္တံ

၈၇. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အကုသလဝိတက္ကာ အန္ဓကရဏာ အစက္ခုကရဏာ အညာဏကရဏာ ပညာနိရောဓိကာ ဝိဃာတပက္ခိကာ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ. ကတမေ တယော? ကာမဝိတက္ကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္ဓကရဏော အစက္ခုကရဏော အညာဏကရဏော ပညာနိရောဓိကော ဝိဃာတပက္ခိကော အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကော. ဗျာပါဒဝိတက္ကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္ဓကရဏော အစက္ခုကရဏော အညာဏကရဏော ပညာနိရောဓိကော ဝိဃာတပက္ခိကော အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကော. ဝိဟိံသာဝိတက္ကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္ဓကရဏော အစက္ခုကရဏော အညာဏကရဏော ပညာနိရောဓိကော ဝိဃာတပက္ခိကော အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော အကုသလဝိတက္ကာ အန္ဓကရဏာ အစက္ခုကရဏာ အညာဏကရဏာ ပညာနိရောဓိကာ ဝိဃာတပက္ခိကာ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ.

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုသလဝိတက္ကာ အနန္ဓကရဏာ စက္ခုကရဏာ ဉာဏကရဏာ ပညာဝုဒ္ဓိကာ အဝိဃာတပက္ခိကာ နိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ. ကတမေ တယော? နေက္ခမ္မဝိတက္ကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနန္ဓကရဏော စက္ခုကရဏော ဉာဏကရဏော ပညာဝုဒ္ဓိကော အဝိဃာတပက္ခိကော နိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကော. အဗျာပါဒဝိတက္ကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနန္ဓကရဏော စက္ခုကရဏော ဉာဏကရဏော ပညာဝုဒ္ဓိကော အဝိဃာတပက္ခိကော နိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကော. အဝိဟိံသာဝိတက္ကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနန္ဓကရဏော စက္ခုကရဏော ဉာဏကရဏော ပညာဝုဒ္ဓိကော အဝိဃာတပက္ခိကော နိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော ကုသလဝိတက္ကာ အနန္ဓကရဏာ စက္ခုကရဏာ ဉာဏကရဏာ ပညာဝုဒ္ဓိကာ အဝိဃာတပက္ခိကာ နိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘တယော ဝိတက္ကေ ကုသလေ ဝိတက္ကယေ၊ တယော ပန အကုသလေ နိရာကရေ၊

သ ဝေ ဝိတက္ကာနိ ဝိစာရိတာနိ၊ သမေတိ ဝုဋ္ဌီဝ ရဇံ သမူဟတံ၊

သ ဝေ ဝိတက္ကူပသမေန စေတသာ၊ ဣဓေဝ သော သန္တိပဒံ သမဇ္ဈဂါ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. အန္တရာမလသုတ္တံ

၈၈. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ. ကတမေ တယော? လောဘော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော. ဒေါသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော. မောဟော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘အနတ္ထဇနနော လောဘော၊ လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော၊

ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

‘‘လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓတမံ [အန္ဓံ တမံ (သီ.)] တဒါ ဟောတိ၊ ယံ လောဘော သဟတေ နရံ.

‘‘ယော စ လောဘံ ပဟန္တွာန၊ လောဘနေယျေ န လုဗ္ဘတိ၊

လောဘော ပဟီယတေ တမှာ၊ ဥဒဗိန္ဒူဝ ပေါက္ခရာ.

‘‘အနတ္ထဇနနော ဒေါသော၊ ဒေါသော စိတ္တပ္ပကောပနော၊

ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

‘‘ဒုဋ္ဌော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ ဒုဋ္ဌော ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ၊ ယံ ဒေါသော သဟတေ နရံ.

‘‘ယော စ ဒေါသံ ပဟန္တွာန၊ ဒေါသနေယျေ န ဒုဿတိ၊

ဒေါသော ပဟီယတေ တမှာ၊ တာလပက္ကံဝ ဗန္ဓနာ.

‘‘အနတ္ထဇနနော မောဟော၊ မောဟော စိတ္တပ္ပကောပနော၊

ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

‘‘မူဠှော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ မူဠှော ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ၊ ယံ မောဟော သဟတေ နရံ.

‘‘ယော စ မောဟံ ပဟန္တွာန၊ မောဟနေယျေ န မုယှတိ၊

မောဟံ ဝိဟန္တိ သော သဗ္ဗံ၊ အာဒိစ္စောဝုဒယံ တမ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. နဝမံ.

၁၀. ဒေဝဒတ္တသုတ္တံ

၈၉. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသဒ္ဓမ္မေဟိ အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ဒေဝဒတ္တော အာပါယိကော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော. ကတမေဟိ တီဟိ? ပါပိစ္ဆတာယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ဒေဝဒတ္တော အာပါယိကော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော. ပါပမိတ္တတာယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ဒေဝဒတ္တော အာပါယိကော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော. သတိ ခေါ ပန ဥတ္တရိကရဏီယေ [ဥတ္တရိံ ကရဏီယေ (သျာ.)] ဩရမတ္တကေန ဝိသေသာဓိဂမေန [ဝိသေသာဓိဂမေန စ (သျာ. ပီ.)] အန္တရာ ဝေါသာနံ အာပါဒိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ အသဒ္ဓမ္မေဟိ အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ဒေဝဒတ္တော အာပါယိကော နေရယိကော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘မာ ဇာတု ကောစိ လောကသ္မိံ၊ ပါပိစ္ဆော ဥဒပဇ္ဇထ၊

တဒမိနာပိ ဇာနာထ၊ ပါပိစ္ဆာနံ ယထာ ဂတိ.

‘‘ပဏ္ဍိတောတိ သမညာတော၊ ဘာဝိတတ္တောတိ သမ္မတော၊

ဇလံဝ ယသသာ အဋ္ဌာ၊ ဒေဝဒတ္တောတိ ဝိဿုတော [မေ သုတံ (ပါဠိယံ)].

‘‘သော ပမာဏမနုစိဏ္ဏော [ပမာဒမနုစိဏ္ဏော (က. သီ. သျာ. ပီ.)၊ သမာနမနုစိဏ္ဏော (အဋ္ဌ.)]၊ အာသဇ္ဇ နံ တထာဂတံ၊

အဝီစိနိရယံ ပတ္တော၊ စတုဒွါရံ ဘယာနကံ.

‘‘အဒုဋ္ဌဿ ဟိ ယော ဒုဗ္ဘေ၊ ပါပကမ္မံ အကုဗ္ဗတော၊

တမေဝ ပါပံ ဖုသတိ [ဖုဿေတိ (သျာ.)]၊ ဒုဋ္ဌစိတ္တံ အနာဒရံ.

‘‘သမုဒ္ဒံ ဝိသကုမ္ဘေန၊ ယော မညေယျ ပဒူသိတုံ၊

န သော တေန ပဒူသေယျ၊ ဘေသ္မာ ဟိ ဥဒဓိ မဟာ.

‘‘ဧဝမေဝ [ဧဝမေတံ (သျာ.)] တထာဂတံ၊ ယော ဝါဒေန ဝိဟိံသတိ၊

သမ္မဂ္ဂတံ [သမဂ္ဂတံ (သီ. က.)] သန္တစိတ္တံ၊ ဝါဒေါ တမှိ န ရူဟတိ.

‘‘တာဒိသံ မိတ္တံ ကုဗ္ဗေထ၊ တဉ္စ သေဝေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ယဿ မဂ္ဂါနုဂေါ ဘိက္ခု၊ ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒသမံ.

စတုတ္ထော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဝိတက္ကာသက္ကာရသဒ္ဒ၊ စဝနလောကေ အသုဘံ၊

ဓမ္မအန္ဓကာရမလံ၊ ဒေဝဒတ္တေန တေ ဒသာတိ.