၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ္တံ

၆၀. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု၊ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု၊ ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပုညမေဝ သော သိက္ခေယျ၊ အာယတဂ္ဂံ သုခုဒြယံ၊

ဒါနဉ္စ သမစရိယဉ္စ၊ မေတ္တစိတ္တဉ္စ ဘာဝယေ.

‘‘ဧတေ ဓမ္မေ ဘာဝယိတွာ၊ တယော သုခသမုဒ္ဒယေ၊

အဗျာပဇ္ဈံ သုခံ လောကံ၊ ပဏ္ဍိတော ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဌမံ.

၂. စက္ခုသုတ္တံ

၆၁. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခူနိ. ကတမာနိ တီဏိ? မံသစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ပညာစက္ခု – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ စက္ခူနီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘မံသစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ပညာစက္ခု အနုတ္တရံ၊

ဧတာနိ တီဏိ စက္ခူနိ၊ အက္ခာသိ ပုရိသုတ္တမော.

‘‘မံသစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒေါ၊ မဂ္ဂေါ ဒိဗ္ဗဿ စက္ခုနော၊

ယတော ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာစက္ခု အနုတ္တရံ၊

ယဿ စက္ခုဿ ပဋိလာဘာ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဣန္ဒြိယသုတ္တံ

၆၂. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ၊ အညိန္ဒြိယံ၊ အညာတာဝိန္ဒြိယံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သေခဿ သိက္ခမာနဿ၊ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော၊

ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ၊ တတော အညာ အနန္တရာ.

‘‘တတော အညာ ဝိမုတ္တဿ၊ ဉာဏံ ဝေ ဟောတိ တာဒိနော၊

အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တီတိ၊ ဘဝသံယောဇနက္ခယာ.

‘‘သ ဝေ [သစေ (သီ. သျာ.)] ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော၊ သန္တော သန္တိပဒေ ရတော၊

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ၊ ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. တတိယံ.

၄. အဒ္ဓါသုတ္တံ

၆၃. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒ္ဓါ. ကတမေ တယော? အတီတော အဒ္ဓါ၊ အနာဂတော အဒ္ဓါ၊ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော အဒ္ဓါ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘အက္ခေယျသညိနော သတ္တာ၊ အက္ခေယျသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာ၊

အက္ခေယျံ အပရိညာယ၊ ယောဂမာယန္တိ မစ္စုနော.

‘‘အက္ခေယျဉ္စ ပရိညာယ၊ အက္ခာတာရံ န မညတိ၊

ဖုဋ္ဌော ဝိမောက္ခော မနသာ၊ သန္တိပဒမနုတ္တရံ.

‘‘သ ဝေ [သစေ (က.)] အက္ခေယျသမ္ပန္နော၊ သန္တော သန္တိပဒေ ရတော၊

သင်္ခါယသေဝီ ဓမ္မဋ္ဌော၊ သင်္ချံ နောပေတိ ဝေဒဂူ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုစ္စရိတသုတ္တံ

၆၄. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုစ္စရိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ မနောဒုစ္စရိတံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကာယဒုစ္စရိတံ ကတွာ၊ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ စ၊

မနောဒုစ္စရိတံ ကတွာ၊ ယဉ္စညံ ဒေါသသံဟိတံ.

‘‘အကတွာ ကုသလံ ကမ္မံ၊ ကတွာနာကုသလံ ဗဟုံ၊

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော၊ နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. သုစရိတသုတ္တံ

၆၅. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုစရိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသုစရိတံ၊ ဝစီသုစရိတံ၊ မနောသုစရိတံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ သုစရိတာနီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကာယဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ စ၊

မနောဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ ယဉ္စညံ ဒေါသသံဟိတံ.

‘‘အကတွာကုသလံ ကမ္မံ၊ ကတွာန ကုသလံ ဗဟုံ၊

ကာယဿ ဘေဒါ သပ္ပညော၊ သဂ္ဂံ သော ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. သောစေယျသုတ္တံ

၆၆. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သောစေယျာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသောစေယျံ၊ ဝစီသောစေယျံ၊ မနောသောစေယျံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ သောစေယျာနီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကာယသုစိံ ဝစီသုစိံ [ဝါစာသုစိံ (က.)]၊ စေတောသုစိမနာသဝံ၊

သုစိံ သောစေယျသမ္ပန္နံ၊ အာဟု သဗ္ဗပ္ပဟာယိန’’န္တိ [အာဟု နိနှာတပါပကန္တိ (အ. နိ. ၃.၁၂၂) ယုတ္တတရံ].

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. သတ္တမံ.

၈. မောနေယျသုတ္တံ

၆၇. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောနေယျာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယမောနေယျံ၊ ဝစီမောနေယျံ၊ မနောမောနေယျံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ မောနေယျာနီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကာယမုနိံ ဝစီမုနိံ၊ မနောမုနိမနာသဝံ၊

မုနိံ မောနေယျသမ္ပန္နံ၊ အာဟု နိနှာတပါပက’’န္တိ [အာဟု သဗ္ဗပ္ပဟာယိနန္တိ (အ. နိ. ၃.၁၂၃)].

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဌမရာဂသုတ္တံ

၆၈. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ အပ္ပဟီနော၊ ဒေါသော အပ္ပဟီနော၊ မောဟော အပ္ပဟီနော – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဗဒ္ဓေါ [ဗန္ဒော (ဗဟူသု)] မာရဿ ပဋိမုက္ကဿ မာရပါသော ယထာကာမကရဏီယော [ယထာ ကာမကရဏီယော စ (သီ. သျာ. ပီ. က.)] ပါပိမတော’. ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂေါ ပဟီနော၊ ဒေါသော ပဟီနော၊ မောဟော ပဟီနော – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘အဗဒ္ဓေါ မာရဿ ဩမုက္ကဿ မာရပါသော န ယထာ ကာမကရဏီယော [န ယထာကာမကရဏီယော စ (သျာ.)] ပါပိမတော’’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယဿ ရာဂေါ စ ဒေါသော စ၊ အဝိဇ္ဇာ စ ဝိရာဇိတာ၊

တံ ဘာဝိတတ္တညတရံ၊ ဗြဟ္မဘူတံ တထာဂတံ၊

ဗုဒ္ဓံ ဝေရဘယာတီတံ၊ အာဟု သဗ္ဗပ္ပဟာယိန’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. နဝမံ.

၁၀. ဒုတိယရာဂသုတ္တံ

၆၉. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ရာဂေါ အပ္ပဟီနော၊ ဒေါသော အပ္ပဟီနော၊ မောဟော အပ္ပဟီနော – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န ‘အတရိ [အတိဏ္ဏော (က. သီ. က.)] သမုဒ္ဒံ သဦမိံ သဝီစိံ သာဝဋ္ဋံ သဂဟံ သရက္ခသံ’. ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ရာဂေါ ပဟီနော၊ ဒေါသော ပဟီနော၊ မောဟော ပဟီနော – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘အတရိ သမုဒ္ဒံ သဦမိံ သဝီစိံ သာဝဋ္ဋံ သဂဟံ သရက္ခသံ၊ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော [ပါရဂတော (သီ. အဋ္ဌ. သျာ.)] ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယဿ ရာဂေါ စ ဒေါသော စ၊ အဝိဇ္ဇာ စ ဝိရာဇိတာ၊

သောမံ သမုဒ္ဒံ သဂဟံ သရက္ခသံ၊ သဦမိဘယံ ဒုတ္တရံ အစ္စတာရိ.

‘‘သင်္ဂါတိဂေါ မစ္စုဇဟော နိရူပဓိ၊ ပဟာသိ ဒုက္ခံ အပုနဗ္ဘဝါယ၊

အတ္ထင်္ဂတော သော န ပမာဏမေတိ၊ အမောဟယိ မစ္စုရာဇန္တိ ဗြူမီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒသမံ.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ပုညံ စက္ခု အထ ဣန္ဒြိယာနိ [အတ္ထိန္ဒြိယာ (သျာ.)]၊ အဒ္ဓါ စ စရိတံ ဒုဝေ သောစိ [သုစိ (သျာ.)]၊

မုနော [မုနေ (သျာ.)] အထ ရာဂဒုဝေ၊ ပုန ဝဂ္ဂမာဟု ဒုတိယမုတ္တမန္တိ.