၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁. မူလသုတ္တံ

၅၀. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အကုသလမူလာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? လောဘော အကုသလမူလံ၊ ဒေါသော အကုသလမူလံ၊ မောဟော အကုသလမူလံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ အကုသလမူလာနီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘လောဘော ဒေါသော စ မောဟော စ၊ ပုရိသံ ပါပစေတသံ၊

ဟိံသန္တိ အတ္တသမ္ဘူတာ၊ တစသာရံဝ သမ္ဖလ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဌမံ.

၂. ဓာတုသုတ္တံ

၅၁. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓာတုယော. ကတမာ တိဿော? ရူပဓာတု၊ အရူပဓာတု၊ နိရောဓဓာတု – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဓာတုယော’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ရူပဓာတုံ [ရူပဓာတု (သဗ္ဗတ္ထ)] ပရိညာယ၊ အရူပေသု အသဏ္ဌိတာ၊

နိရောဓေ ယေ ဝိမုစ္စန္တိ၊ တေ ဇနာ မစ္စုဟာယိနော.

‘‘ကာယေန အမတံ ဓာတုံ၊ ဖုသယိတွာ [ဖုဿယိတွာ (သျာ.)၊ ဖဿယိတွာ (ပီ.)] နိရူပဓိံ၊

ဥပဓိပ္ပဋိနိဿဂ္ဂံ၊ သစ္ဆိကတွာ အနာသဝေါ၊

ဒေသေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ အသောကံ ဝိရဇံ ပဒ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပဌမဝေဒနာသုတ္တံ

၅၂. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ –

ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဝေဒနာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သမာဟိတော သမ္ပဇာနော၊ သတော ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော၊

ဝေဒနာ စ ပဇာနာတိ၊ ဝေဒနာနဉ္စ သမ္ဘဝံ.

‘‘ယတ္ထ စေတာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ မဂ္ဂဉ္စ ခယဂါမိနံ၊

ဝေဒနာနံ ခယာ ဘိက္ခု၊ နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယဝေဒနာသုတ္တံ

၅၃. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. သုခါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သလ္လတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ အနိစ္စတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော သုခါ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သလ္လတော ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ အနိစ္စတော ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဘိက္ခု အရိယော သမ္မဒ္ဒသော အစ္ဆေစ္ဆိ [အစ္ဆေဇ္ဇိ (သီ. ပီ.)၊ အစ္ဆိဇ္ဇိ (က.)]၊ တဏှံ၊ ဝိဝတ္တယိ [ဝါဝတ္တယိ (သီ. အဋ္ဌ.)] သံယောဇနံ၊ သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ [ဒက္ခိ (သီ. ပီ. က.)၊ အဒက္ခိ (သျာ.)]၊ ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော၊

အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ၊ အဒက္ခိ နံ အနိစ္စတော.

‘‘သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသော ဘိက္ခု၊ ယတော တတ္ထ ဝိမုစ္စတိ၊

အဘိညာဝေါသိတော သန္တော၊ သ ဝေ ယောဂါတိဂေါ မုနီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ပဌမဧသနာသုတ္တံ

၅၄. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧသနာ. ကတမာ တိဿော? ကာမေသနာ၊ ဘဝေသနာ၊ ဗြဟ္မစရိယေသနာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဧသနာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သမာဟိတော သမ္ပဇာနော၊ သတော ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော၊

ဧသနာ စ ပဇာနာတိ၊ ဧသနာနဉ္စ သမ္ဘဝံ.

‘‘ယတ္ထ စေတာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ မဂ္ဂဉ္စ ခယဂါမိနံ၊

ဧသနာနံ ခယာ ဘိက္ခု၊ နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယဧသနာသုတ္တံ

၅၅. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧသနာ. ကတမာ တိဿော? ကာမေသနာ၊ ဘဝေသနာ၊ ဗြဟ္မစရိယေသနာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဧသနာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကာမေသနာ ဘဝေသနာ၊ ဗြဟ္မစရိယေသနာ သဟ၊

ဣတိ သစ္စပရာမာသော၊ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမုဿယာ.

‘‘သဗ္ဗရာဂဝိရတ္တဿ၊ တဏှက္ခယဝိမုတ္တိနော၊

ဧသနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာ၊ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမူဟတာ၊

ဧသနာနံ ခယာ ဘိက္ခု၊ နိရာသော အကထံကထီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ပဌမအာသဝသုတ္တံ

၅၆. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ. ကတမေ တယော? ကာမာသဝေါ၊ ဘဝါသဝေါ၊ အဝိဇ္ဇာသဝေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော အာသဝါ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သမာဟိတော သမ္ပဇာနော၊ သတော ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော၊

အာသဝေ စ ပဇာနာတိ၊ အာသဝါနဉ္စ သမ္ဘဝံ.

‘‘ယတ္ထ စေတာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ မဂ္ဂဉ္စ ခယဂါမိနံ၊

အာသဝါနံ ခယာ ဘိက္ခု၊ နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. သတ္တမံ.

၈. ဒုတိယအာသဝသုတ္တံ

၅၇. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ. ကတမေ တယော? ကာမာသဝေါ၊ ဘဝါသဝေါ၊ အဝိဇ္ဇာသဝေါ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော အာသဝါ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယဿ ကာမာသဝေါ ခီဏော၊ အဝိဇ္ဇာ စ ဝိရာဇိတာ၊

ဘဝါသဝေါ ပရိက္ခီဏော၊ ဝိပ္ပမုတ္တော နိရူပဓိ၊

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ၊ ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ [သဝါဟနန္တိ (ဗဟူသု)].

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. တဏှာသုတ္တံ

၅၈. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဏှာ. ကတမာ တိဿော? ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော တဏှာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘တဏှာယောဂေန သံယုတ္တာ၊ ရတ္တစိတ္တာ ဘဝါဘဝေ၊

တေ ယောဂယုတ္တာ မာရဿ၊ အယောဂက္ခေမိနော ဇနာ၊

သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရံ၊ ဇာတီမရဏဂါမိနော.

‘‘ယေ စ တဏှံ ပဟန္တွာန၊ ဝီတတဏှာ [နိက္ကဏှာ စ (သီ. က.)] ဘဝါဘဝေ၊

တေ ဝေ [တေ စ (သီ. ပီ. က.)] ပါရင်္ဂတာ [ပါရဂတာ (က. သီ. သျာ.)] လောကေ၊ ယေ ပတ္တာ အာသဝက္ခယ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. နဝမံ.

၁၀. မာရဓေယျသုတ္တံ

၅၉. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အတိက္ကမ္မ မာရဓေယျံ အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစတိ. ကတမေဟိ တီဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အသေခေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အသေခေန သမာဓိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အသေခေန ပညာက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အတိက္ကမ္မ မာရဓေယျံ အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစတီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သီလံ သမာဓိ ပညာ စ၊ ယဿ ဧတေ သုဘာဝိတာ၊

အတိက္ကမ္မ မာရဓေယျံ၊ အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒသမံ.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

မူလဓာတု အထ ဝေဒနာ ဒုဝေ၊ ဧသနာ စ ဒုဝေ အာသဝါ ဒုဝေ၊

တဏှာတော စ အထ [တဏှာတော အထ (သျာ.)] မာရဓေယျတော၊ ဝဂ္ဂမာဟု ပဌမန္တိ မုတ္တမန္တိ.