၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁. ဒုက္ခဝိဟာရသုတ္တံ

၂၈. (ဒွေ ဓမ္မေ အနုက္ကဋိ) [( ) သျာမပေါတ္ထကေ နတ္ထိ] ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေဟိ ဒွီဟိ? ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာယ [အဂုတ္တဒွါရော (အဋ္ဌ.)] စ၊ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာယ [အမတ္တညူ (အဋ္ဌ.)] စ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ သဝိဓာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘စက္ခု သောတဉ္စ ဃာနဉ္စ၊ ဇိဝှါ ကာယော တထာ မနော၊

ဧတာနိ ယဿ ဒွါရာနိ၊ အဂုတ္တာနိဓ [အဂုတ္တာနိ စ (သျာ.)] ဘိက္ခုနော.

‘‘ဘောဇနမှိ အမတ္တညူ၊ ဣန္ဒြိယေသု အသံဝုတော၊

ကာယဒုက္ခံ စေတောဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခံ သော အဓိဂစ္ဆတိ.

‘‘ဍယှမာနေန ကာယေန၊ ဍယှမာနေန စေတသာ၊

ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတ္တိံ၊ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ တာဒိသော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဌမံ.

၂. သုခဝိဟာရသုတ္တံ

၂၉. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အနုပါယာသံ အပရိဠာဟံ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေဟိ ဒွီဟိ? ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာယ စ၊ ဘောဇနေ မတ္တညုတာယ စ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အနုပါယာသံ အပရိဠာဟံ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘စက္ခု သောတဉ္စ ဃာနဉ္စ၊ ဇိဝှါ ကာယော တထာ [အထော (သီ. သျာ. က.)] မနော၊

ဧတာနိ ယဿ ဒွါရာနိ၊ သုဂုတ္တာနိဓ ဘိက္ခုနော.

‘‘ဘောဇနမှိ စ မတ္တညူ၊ ဣန္ဒြိယေသု စ သံဝုတော၊

ကာယသုခံ စေတောသုခံ၊ သုခံ သော အဓိဂစ္ဆတိ.

‘‘အဍယှမာနေန ကာယေန၊ အဍယှမာနေန စေတသာ၊

ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတ္တိံ၊ သုခံ ဝိဟရတိ တာဒိသော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒုတိယံ.

၃. တပနီယသုတ္တံ

၃၀. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ တပနီယာ. ကတမေ ဒွေ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော အကတကလျာဏော ဟောတိ၊ အကတကုသလော၊ အကတဘီရုတ္တာဏော၊ ကတပါပေါ၊ ကတလုဒ္ဒေါ၊ ကတကိဗ္ဗိသော. သော ‘အကတံ မေ ကလျာဏ’န္တိပိ တပ္ပတိ၊ ‘ကတံ မေ ပါပ’န္တိပိ တပ္ပတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ ဓမ္မာ တပနီယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကာယဒုစ္စရိတံ ကတွာ၊ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ စ၊

မနောဒုစ္စရိတံ ကတွာ၊ ယဉ္စညံ ဒေါသသဉှိတံ.

‘‘အကတွာ ကုသလံ ကမ္မံ၊ ကတွာနာကုသလံ ဗဟုံ၊

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော၊ နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ [နိရယံ သော ဥပပဇ္ဇတီတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)].

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. တတိယံ.

၄. အတပနီယသုတ္တံ

၃၁. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ အတပနီယာ. ကတမေ ဒွေ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ကတကလျာဏော ဟောတိ၊ ကတကုသလော၊ ကတဘီရုတ္တာဏော၊ အကတပါပေါ၊ အကတလုဒ္ဒေါ၊ အကတကိဗ္ဗိသော. သော ‘ကတံ မေ ကလျာဏ’န္တိပိ န တပ္ပတိ၊ ‘အကတံ မေ ပါပ’န္တိပိ န တပ္ပတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ ဓမ္မာ အတပနီယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကာယဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ စ၊

မနောဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ ယဉ္စညံ ဒေါသသဉှိတံ.

‘‘အကတွာကုသလံ ကမ္မံ၊ ကတွာန ကုသလံ ဗဟုံ၊

ကာယဿ ဘေဒါ သပ္ပညော၊ သဂ္ဂံ သော ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ပဌမသီလသုတ္တံ

၃၂. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ. ကတမေဟိ ဒွီဟိ? ပါပကေန စ သီလေန၊ ပါပိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပါပကေန စ သီလေန၊ ပါပိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ၊

ဧတေဟိ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ၊ ယော သမန္နာဂတော နရော၊

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော၊ နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယသီလသုတ္တံ

၃၃. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ. ကတမေဟိ ဒွီဟိ? ဘဒ္ဒကေန စ သီလေန၊ ဘဒ္ဒိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဘဒ္ဒကေန စ သီလေန၊ ဘဒ္ဒိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ၊

ဧတေဟိ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ၊ ယော သမန္နာဂတော နရော၊

ကာယဿ ဘေဒါ သပ္ပညော၊ သဂ္ဂံ သော ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. အာတာပီသုတ္တံ

၃၄. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘အနာတာပီ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အနောတ္တာပီ [အနောတ္တပ္ပီ (ဗဟူသု) အဋ္ဌကထာ ပဿိတဗ္ဗာ] အဘဗ္ဗော သမ္ဗောဓာယ၊ အဘဗ္ဗော နိဗ္ဗာနာယ၊ အဘဗ္ဗော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. အာတာပီ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဩတ္တာပီ [ဩတ္တပ္ပီ (ဗဟူသု)] ဘဗ္ဗော သမ္ဗောဓာယ၊ ဘဗ္ဗော နိဗ္ဗာနာယ၊ ဘဗ္ဗော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘အနာတာပီ အနောတ္တာပီ၊ ကုသီတော ဟီနဝီရိယော၊

ယော ထီနမိဒ္ဓဗဟုလော၊ အဟိရီကော အနာဒရော၊

အဘဗ္ဗော တာဒိသော ဘိက္ခု၊ ဖုဋ္ဌုံ သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

‘‘ယော စ သတိမာ နိပကော ဈာယီ၊ အာတာပီ ဩတ္တာပီ စ အပ္ပမတ္တော၊

သံယောဇနံ ဇာတိဇရာယ ဆေတွာ၊ ဣဓေဝ သမ္ဗောဓိမနုတ္တရံ ဖုသေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. သတ္တမံ.

၈. ပဌမနကုဟနသုတ္တံ

၃၅. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘နယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ ဇနကုဟနတ္ထံ၊ န ဇနလပနတ္ထံ၊ န လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထံ၊ န ‘ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ. အထ ခေါ ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ သံဝရတ္ထဉ္စေဝ ပဟာနတ္ထဉ္စာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သံဝရတ္ထံ ပဟာနတ္ထံ၊ ဗြဟ္မစရိယံ အနီတိဟံ၊

အဒေသယိ သော ဘဂဝါ၊ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနံ.

‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ မဟတ္တေဟိ [မဟန္တေဟိ (သီ. က.)၊ မဟတ္ထေဟိ (သျာ.)]၊ အနုယာတော မဟေသိဘိ [မဟေသိနော (သီ. က.)]၊

ယေ ယေ တံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ၊

ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တိ၊ သတ္ထုသာသနကာရိနော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဒုတိယနကုဟနသုတ္တံ

၃၆. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘နယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ ဇနကုဟနတ္ထံ၊ န ဇနလပနတ္ထံ၊ န လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထံ၊ န ‘ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ. အထ ခေါ ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ အဘိညတ္ထဉ္စေဝ ပရိညတ္ထဉ္စာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘အဘိညတ္ထံ ပရိညတ္ထံ၊ ဗြဟ္မစရိယံ အနီတိဟံ၊

အဒေသယိ သော ဘဂဝါ၊ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနံ.

‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ မဟတ္တေဟိ၊ အနုယာတော မဟေသိဘိ၊

ယေ ယေ တံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ၊

ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တိ၊ သတ္ထုသာသနကာရိနော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. နဝမံ.

၁၀. သောမနဿသုတ္တံ

၃၇. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခသောမနဿဗဟုလော ဝိဟရတိ၊ ယောနိ စဿ [ယောနိသော (သီ. သျာ. ပီ.)၊ ယောနိဿ (က.)] အာရဒ္ဓါ ဟောတိ အာသဝါနံ ခယာယ. ကတမေဟိ ဒွီဟိ? သံဝေဇနီယေသု ဌာနေသု သံဝေဇနေန၊ သံဝိဂ္ဂဿ စ ယောနိသော ပဓာနေန. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခသောမနဿဗဟုလော ဝိဟရတိ၊ ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတိ အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သံဝေဇနီယဋ္ဌာနေသု [သံဝေဇနီယေသု ဌာနေသု (သျာ. ပီ.)]၊ သံဝိဇ္ဇေထေဝ ပဏ္ဍိတော၊

အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု၊ ပညာယ သမဝေက္ခိယ.

‘‘ဧဝံ ဝိဟာရီ အာတာပီ၊ သန္တဝုတ္တိ အနုဒ္ဓတော၊

စေတောသမထမနုယုတ္တော၊ ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒသမံ.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒွေ စ ဘိက္ခူ တပနီယာ၊ တပနီယာ ပရတ္ထေဟိ၊

အာတာပီ [ဒွေ ပါဒါ (က.)၊ ဒွေ အာတာပီ (သီ.)] နကုဟနာ ဒွေ [န ကုဟနာ စ (သဗ္ဗတ္ထ)]၊ သောမနဿေန တေ ဒသာတိ.