၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. ဝိတက္ကသုတ္တံ

၃၈. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တထာဂတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒွေ ဝိတက္ကာ ဗဟုလံ သမုဒါစရန္တိ – ခေမော စ ဝိတက္ကော၊ ပဝိဝေကော စ [ဝိဝေကော စ (သျာ.)]. အဗျာပဇ္ဈာရာမော [အဗျာပဇ္ဇာရာမော (က.)၊ အဗျာဗဇ္ဈာရာမော (?)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော အဗျာပဇ္ဈရတော. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတံ အဗျာပဇ္ဈာရာမံ အဗျာပဇ္ဈရတံ ဧသေဝ ဝိတက္ကော ဗဟုလံ သမုဒါစရတိ – ‘ဣမာယာဟံ ဣရိယာယ န ကိဉ္စိ ဗျာဗာဓေမိ တသံ ဝါ ထာဝရံ ဝါ’တိ.

‘‘ပဝိဝေကာရာမော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပဝိဝေကရတော. တမေနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတံ ပဝိဝေကာရာမံ ပဝိဝေကရတံ ဧသေဝ ဝိတက္ကော ဗဟုလံ သမုဒါစရတိ – ‘ယံ အကုသလံ တံ ပဟီန’န္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ အဗျာပဇ္ဈာရာမာ ဝိဟရထ အဗျာပဇ္ဈရတာ. တေသံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှာကံ အဗျာပဇ္ဈာရာမာနံ ဝိဟရတံ အဗျာပဇ္ဈရတာနံ ဧသေဝ ဝိတက္ကော ဗဟုလံ သမုဒါစရိဿတိ – ‘ဣမာယ မယံ ဣရိယာယ န ကိဉ္စိ ဗျာဗာဓေမ တသံ ဝါ ထာဝရံ ဝါ’တိ.

‘‘ပဝိဝေကာရာမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟရထ ပဝိဝေကရတာ. တေသံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှာကံ ပဝိဝေကာရာမာနံ ဝိဟရတံ ပဝိဝေကရတာနံ ဧသေဝ ဝိတက္ကော ဗဟုလံ သမုဒါစရိဿတိ – ‘ကိံ အကုသလံ၊ ကိံ အပ္ပဟီနံ၊ ကိံ ပဇဟာမာ’’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘တထာဂတံ ဗုဒ္ဓမသယှသာဟိနံ၊ ဒုဝေ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တိ နံ၊

ခေမော ဝိတက္ကော ပဌမော ဥဒီရိတော၊ တတော ဝိဝေကော ဒုတိယော ပကာသိတော.

‘‘တမောနုဒံ ပါရဂတံ မဟေသိံ၊ တံ ပတ္တိပတ္တံ ဝသိမံ အနာသဝံ၊

ဝိသန္တရံ [ဝေသန္တရံ (သီ. က.)၊ ဝိဿန္တရံ (ပီ.)] တဏှက္ခယေ ဝိမုတ္တံ၊ တံ ဝေ မုနိံ အန္တိမဒေဟဓာရိံ၊

မာရဉ္ဇဟံ [မာရဇဟံ (သျာ.)၊ မာနဇဟံ (သီ. က.)၊ မာနံ ဇဟံ (ပီ.)] ဗြူမိ ဇရာယ ပါရဂုံ.

‘‘သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော၊ ယထာပိ ပဿေ ဇနတံ သမန္တတော၊

တထူပမံ ဓမ္မမယံ သုမေဓော၊ ပါသာဒမာရုယှ သမန္တစက္ခု၊

သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇနတမပေတသောကော၊ အဝေက္ခတိ ဇာတိဇရာဘိဘူတ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဌမံ.

၂. ဒေသနာသုတ္တံ

၃၉. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဒွေ ဓမ္မဒေသနာ ပရိယာယေန ဘဝန္တိ. ကတမာ ဒွေ? ‘ပါပံ ပါပကတော ပဿထာ’တိ – အယံ ပဌမာ ဓမ္မဒေသနာ၊ ‘ပါပံ ပါပကတော ဒိသွာ တတ္ထ နိဗ္ဗိန္ဒထ ဝိရဇ္ဇထ ဝိမုစ္စထာ’တိ – အယံ ဒုတိယာ ဓမ္မဒေသနာ. တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဣမာ ဒွေ ဓမ္မဒေသနာ ပရိယာယေန ဘဝန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ၊ သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပိနော၊

ပရိယာယဝစနံ ပဿ၊ ဒွေ စ ဓမ္မာ ပကာသိတာ.

‘‘ပါပကံ ပဿထ စေတံ [စေကံ (သီ. ပီ.)၊ ဆေကာ (သျာ.)]၊ တတ္ထ စာပိ ဝိရဇ္ဇထ၊

တတော ဝိရတ္တစိတ္တာသေ၊ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿထာ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဝိဇ္ဇာသုတ္တံ

၄၀. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘အဝိဇ္ဇာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ အနွဒေဝ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပံ၊ ဝိဇ္ဇာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ အနွဒေဝ ဟိရောတ္တပ္ပ’’န္တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယာ ကာစိမာ ဒုဂ္ဂတိယော၊ အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စ၊

အဝိဇ္ဇာမူလိကာ သဗ္ဗာ၊ ဣစ္ဆာလောဘသမုဿယာ.

‘‘ယတော စ ဟောတိ ပါပိစ္ဆော၊ အဟိရီကော အနာဒရော၊

တတော ပါပံ ပသဝတိ၊ အပါယံ တေန ဂစ္ဆတိ.

‘‘တသ္မာ ဆန္ဒဉ္စ လောဘဉ္စ၊ အဝိဇ္ဇဉ္စ ဝိရာဇယံ၊

ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒယံ ဘိက္ခု၊ သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. တတိယံ.

၄. ပညာပရိဟီနသုတ္တံ

၄၁. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သုပရိဟီနာ ယေ အရိယာယ ပညာယ ပရိဟီနာ. တေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရန္တိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ. တေ [တေ စ ခေါ (?)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ အပရိဟီနာ ယေ အရိယာယ ပညာယ အပရိဟီနာ. တေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရန္တိ အဝိဃာတံ အနုပါယာသံ အပရိဠာဟံ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပညာယ ပရိဟာနေန၊ ပဿ လောကံ သဒေဝကံ၊

နိဝိဋ္ဌံ နာမရူပသ္မိံ၊ ဣဒံ သစ္စန္တိ မညတိ.

‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိံ၊ ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ၊

ယာယ သမ္မာ ပဇာနာတိ၊ ဇာတိဘဝပရိက္ခယံ.

‘‘တေသံ ဒေဝါ မနုဿာ စ၊ သမ္ဗုဒ္ဓါနံ သတီမတံ၊

ပိဟယန္တိ ဟာသပညာနံ [ဟာသုပညာနံ (သီ. အဋ္ဌ.)]၊ သရီရန္တိမဓာရိန’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. သုက္ကဓမ္မသုတ္တံ

၄၂. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ. ကတမေ ဒွေ? ဟိရီ [ဟိရိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] စ၊ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. ဣမေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ န ပါလေယျုံ၊ နယိဓ ပညာယေထ မာတာတိ ဝါ မာတုစ္ဆာတိ ဝါ မာတုလာနီတိ ဝါ အာစရိယဘရိယာတိ ဝါ ဂရူနံ ဒါရာတိ ဝါ. သမ္ဘေဒံ လောကော အဂမိဿ ယထာ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ သောဏသိင်္ဂါလာ [သောဏသိဂါလာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]. ယသ္မာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ တသ္မာ ပညာယတိ မာတာတိ ဝါ မာတုစ္ဆာတိ ဝါ မာတုလာနီတိ ဝါ အာစရိယဘရိယာတိ ဝါ ဂရူနံ ဒါရာတိ ဝါ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယေသံ စေ ဟိရိဩတ္တပ္ပံ၊ သဗ္ဗဒါ စ န ဝိဇ္ဇတိ၊

ဝေါက္ကန္တာ သုက္ကမူလာ တေ၊ ဇာတိမရဏဂါမိနော.

‘‘ယေသဉ္စ ဟိရိဩတ္တပ္ပံ၊ သဒါ သမ္မာ ဥပဋ္ဌိတာ၊

ဝိရူဠှဗြဟ္မစရိယာ တေ၊ သန္တော ခီဏပုနဗ္ဘဝါ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. အဇာတသုတ္တံ

၄၃. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ. နော စေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘဝိဿ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ၊ နယိဓ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယေထ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္ထိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ၊ တသ္မာ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယတီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဇာတံ ဘူတံ သမုပ္ပန္နံ၊ ကတံ သင်္ခတမဒ္ဓုဝံ၊

ဇရာမရဏသင်္ဃာဋံ၊ ရောဂနီဠံ [ရောဂနိဍ္ဎံ (သီ.)] ပဘင်္ဂုရံ [ပဘင်္ဂုနံ (က. သီ. က.)၊ ပဘင်္ဂုဏံ (သျာ.)].

‘‘အာဟာရနေတ္တိပ္ပဘဝံ၊ နာလံ တဒဘိနန္ဒိတုံ၊

တဿ နိဿရဏံ သန္တံ၊ အတက္ကာဝစရံ ဓုဝံ.

‘‘အဇာတံ အသမုပ္ပန္နံ၊ အသောကံ ဝိရဇံ ပဒံ၊

နိရောဓော ဒုက္ခဓမ္မာနံ၊ သင်္ခါရူပသမော သုခေါ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. နိဗ္ဗာနဓာတုသုတ္တံ

၄၄. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွေမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဗ္ဗာနဓာတုယော. ကတမေ ဒွေ? သဥပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတု၊ အနုပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတု.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော. တဿ တိဋ္ဌန္တေဝ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ယေသံ အဝိဃာတတ္တာ [အဝိဂတတ္တာ (သီ. အဋ္ဌ.)] မနာပါမနာပံ ပစ္စနုဘောတိ၊ သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ. တဿ ယော ရာဂက္ခယော၊ ဒေါသက္ခယော၊ မောဟက္ခယော – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော. တဿ ဣဓေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗဝေဒယိတာနိ အနဘိနန္ဒိတာနိ သီတိ ဘဝိဿန္တိ [သီတီဘဝိဿန္တိ (?)]. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ နိဗ္ဗာနဓာတုယော’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဒုဝေ ဣမာ စက္ခုမတာ ပကာသိတာ၊ နိဗ္ဗာနဓာတူ အနိဿိတေန တာဒိနာ၊

ဧကာ ဟိ ဓာတု ဣဓ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ၊ သဥပါဒိသေသာ ဘဝနေတ္တိသင်္ခယာ၊

အနုပါဒိသေသာ ပန သမ္ပရာယိကာ၊ ယမှိ နိရုဇ္ဈန္တိ ဘဝါနိ သဗ္ဗသော.

‘‘ယေ ဧတဒညာယ ပဒံ အသင်္ခတံ၊ ဝိမုတ္တစိတ္တာ ဘဝနေတ္တိသင်္ခယာ၊

တေ ဓမ္မသာရာဓိဂမာ ခယေ ရတာ၊ ပဟံသု တေ သဗ္ဗဘဝါနိ တာဒိနော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. သတ္တမံ.

၈. ပဋိသလ္လာနသုတ္တံ

၄၅. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ပဋိသလ္လာနာရာမာ [ပဋိသလ္လာနာရာမာ (က.)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟရထ ပဋိသလ္လာနရတာ၊ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တာ၊ အနိရာကတဇ္ဈာနာ၊ ဝိပဿနာယ သမန္နာဂတာ၊ ဗြူဟေတာ သုညာဂါရာနံ. ပဋိသလ္လာနာရာမာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟရတံ ပဋိသလ္လာနရတာနံ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တာနံ အနိရာကတမဇ္ဈာနာနံ ဝိပဿနာယ သမန္နာဂတာနံ ဗြူဟေတာနံ သုညာဂါရာနံ ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ၊ သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယေ သန္တစိတ္တာ နိပကာ၊ သတိမန္တော စ [သတိမန္တောဝ (သီ. က.)] ဈာယိနော၊

သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿန္တိ၊ ကာမေသု အနပေက္ခိနော.

‘‘အပ္ပမာဒရတာ သန္တာ၊ ပမာဒေ ဘယဒဿိနော၊

အဘဗ္ဗာ ပရိဟာနာယ၊ နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. သိက္ခာနိသံသသုတ္တံ

၄၆. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘သိက္ခာနိသံသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟရထ ပညုတ္တရာ ဝိမုတ္တိသာရာ သတာဓိပတေယျာ. သိက္ခာနိသံသာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟရတံ ပညုတ္တရာနံ ဝိမုတ္တိသာရာနံ သတာဓိပတေယျာနံ ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ၊ သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပရိပုဏ္ဏသိက္ခံ [ပရိပုဏ္ဏသေခံ (သီ.)၊ ပရိပုဏ္ဏသေက္ခံ (သျာ.)] အပဟာနဓမ္မံ၊ ပညုတ္တရံ ဇာတိခယန္တဒဿိံ၊

တံ ဝေ မုနိံ အန္တိမဒေဟဓာရိံ၊ မာရဉ္ဇဟံ ဗြူမိ ဇရာယ ပါရဂုံ.

‘‘တသ္မာ သဒါ ဈာနရတာ သမာဟိတာ၊ အာတာပိနော ဇာတိခယန္တဒဿိနော၊

မာရံ သသေနံ အဘိဘုယျ ဘိက္ခဝေါ၊ ဘဝထ ဇာတိမရဏဿ ပါရဂါ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. နဝမံ.

၁၀. ဇာဂရိယသုတ္တံ

၄၇. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဇာဂရော စဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဟရေယျ သတော သမ္ပဇာနော သမာဟိတော ပမုဒိတော ဝိပ္ပသန္နော စ တတ္ထ ကာလဝိပဿီ စ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ဇာဂရဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဝိဟရတော သတဿ သမ္ပဇာနဿ သမာဟိတဿ ပမုဒိတဿ ဝိပ္ပသန္နဿ တတ္ထ ကာလဝိပဿိနော ကုသလေသု ဓမ္မေသု ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ၊ သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဇာဂရန္တာ သုဏာထေတံ၊ ယေ သုတ္တာ တေ ပဗုဇ္ဈထ၊

သုတ္တာ ဇာဂရိတံ သေယျော၊ နတ္ထိ ဇာဂရတော ဘယံ.

‘‘ယော ဇာဂရော စ သတိမာ သမ္ပဇာနော၊ သမာဟိတော မုဒိတော ဝိပ္ပသန္နော စ၊

ကာလေန သော သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနော၊ ဧကောဒိဘူတော ဝိဟနေ တမံ သော.

‘‘တသ္မာ ဟဝေ ဇာဂရိယံ ဘဇေထ၊ အာတာပီ ဘိက္ခု နိပကော ဈာနလာဘီ၊

သံယောဇနံ ဇာတိဇရာယ ဆေတွာ၊ ဣဓေဝ သမ္ဗောဓိမနုတ္တရံ ဖုသေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒသမံ.

၁၁. အာပါယိကသုတ္တံ

၄၈. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာပါယိကာ နေရယိကာ ဣဒမပ္ပဟာယ. ကတမေ ဒွေ? ယော စ အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော၊ ယော စ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တံ အမူလကေန အဗြဟ္မစရိယေန အနုဒ္ဓံသေတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ အာပါယိကာ နေရယိကာ ဣဒမပ္ပဟာယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥပေတိ၊ ယော ဝါပိ ကတွာ န ကရောမိ စာဟ၊

ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တိ၊ နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထ.

‘‘ကာသာဝကဏ္ဌာ ဗဟဝေါ၊ ပါပဓမ္မာ အသညတာ၊

ပါပါ ပါပေဟိ ကမ္မေဟိ၊ နိရယံ တေ ဥပပဇ္ဇရေ.

‘‘သေယျော အယောဂုဠော ဘုတ္တော၊ တတ္တော အဂ္ဂိသိခူပမော၊

ယဉ္စေ ဘုဉ္ဇေယျ ဒုဿီလော၊ ရဋ္ဌပိဏ္ဍမသညတော’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဧကာဒသမံ.

၁၂. ဒိဋ္ဌိဂတသုတ္တံ

၄၉. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဒွီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ပရိယုဋ္ဌိတာ ဒေဝမနုဿာ ဩလီယန္တိ ဧကေ၊ အတိဓာဝန္တိ ဧကေ၊ စက္ခုမန္တော စ ပဿန္တိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩလီယန္တိ ဧကေ? ဘဝါရာမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝမနုဿာ ဘဝရတာ ဘဝသမ္မုဒိတာ တေသံ ဘဝနိရောဓာယ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ နာဓိမုစ္စတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩလီယန္တိ ဧကေ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတိဓာဝန္တိ ဧကေ? ဘဝေနေဝ ခေါ ပနေကေ အဋ္ဋီယမာနာ ဟရာယမာနာ ဇိဂုစ္ဆမာနာ ဝိဘဝံ အဘိနန္ဒန္တိ – ယတော ကိရ၊ ဘော၊ အယံ အတ္တာ [သတ္တော (သီ. က.)] ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ န ဟောတိ ပရံ မရဏာ၊ ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတံ ဧတံ ယာထာဝန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတိဓာဝန္တိ ဧကေ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုမန္တော ပဿန္တိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဘူတံ ဘူတတော ပဿတိ၊ ဘူတံ ဘူတတော ဒိသွာ ဘူတဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ခုမန္တော ပဿန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယေ [ယော (သျာ. က.)] ဘူတံ ဘူတတော ဒိသွာ၊ ဘူတဿ စ အတိက္ကမံ၊

ယထာဘူတေ ဝိမုစ္စန္တိ၊ ဘဝတဏှာ ပရိက္ခယာ.

‘‘သ ဝေ [သစေ (က. သီ. သျာ. ပီ.)] ဘူတပရိညော၊ သော ဝီတတဏှော ဘဝါဘဝေ၊

ဘူတဿ ဝိဘဝါ ဘိက္ခု၊ နာဂစ္ဆတိ ပုနဗ္ဘဝ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒွါဒသမံ.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒွေ ဣန္ဒြိယာ ဒွေ တပနီယာ၊ သီလေန အပရေ ဒုဝေ၊

အနောတ္တာပီ ကုဟနာ ဒွေ စ၊ သံဝေဇနီယေန တေ ဒသ.

ဝိတက္ကာ ဒေသနာ ဝိဇ္ဇာ၊ ပညာ ဓမ္မေန ပဉ္စမံ၊

အဇာတံ ဓာတုသလ္လာနံ၊ သိက္ခာ ဇာဂရိယေန စ၊

အပါယဒိဋ္ဌိယာ စေဝ [ယေဝ (သီ. သျာ.)]၊ ဗာဝီသတိ ပကာသိတာတိ.

ဒုကနိပါတော နိဋ္ဌိတော.