၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. မောဟပရိညာသုတ္တံ

၁၁. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘မောဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတ္ထ စိတ္တံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယ. မောဟဉ္စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတ္ထ စိတ္တံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယေန မောဟေန မူဠှာသေ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ၊

တံ မောဟံ သမ္မဒညာယ၊ ပဇဟန္တိ ဝိပဿိနော၊

ပဟာယ န ပုနာယန္တိ၊ ဣမံ လောကံ ကုဒါစန’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဌမံ.

၂. ကောဓပရိညာသုတ္တံ

၁၂. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ကောဓံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတ္ထ စိတ္တံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယ. ကောဓဉ္စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတ္ထ စိတ္တံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယေန ကောဓေန ကုဒ္ဓါသေ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ၊

တံ ကောဓံ သမ္မဒညာယ၊ ပဇဟန္တိ ဝိပဿိနော၊

ပဟာယ န ပုနာယန္တိ၊ ဣမံ လောကံ ကုဒါစန’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒုတိယံ.

၃.မက္ခပရိညာသုတ္တံ

၁၃. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘မက္ခံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတ္ထ စိတ္တံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယ. မက္ခဉ္စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတ္ထ စိတ္တံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယေန မက္ခေန မက္ခာသေ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ၊

တံ မက္ခံ သမ္မဒညာယ၊ ပဇဟန္တိ ဝိပဿိနော၊

ပဟာယ န ပုနာယန္တိ၊ ဣမံ လောကံ ကုဒါစန’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. တတိယံ.

၄. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏသုတ္တံ

၁၄. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကနီဝရဏမ္ပိ သမနုပဿာမိ ယေန [ယေနေဝံ (?)] နီဝရဏေန နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တိ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ [အဝိဇ္ဇာနီဝရဏေန (?)]. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘နတ္ထညော ဧကဓမ္မောပိ၊ ယေနေဝံ [ယေနေဝ (သီ. ပီ. က.)] နိဝုတာ ပဇာ၊

သံသရန္တိ အဟောရတ္တံ၊ ယထာ မောဟေန အာဝုတာ.

‘‘ယေ စ မောဟံ ပဟန္တွာန၊ တမောခန္ဓံ [တမောက္ခန္ဓံ (သီ. သျာ. ပီ.)] ပဒါလယုံ၊

န တေ ပုန သံသရန္တိ၊ ဟေတု တေသံ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. တဏှာသံယောဇနသုတ္တံ

၁၅. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကသံယောဇနမ္ပိ သမနုပဿာမိ ယေန [ယေနေဝံ (သျာ.)] သံယောဇနေန သံယုတ္တာ သတ္တာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တိ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဏှာသံယောဇနံ [တဏှာသံယောဇနေန (?)]. တဏှာသံယောဇနေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယုတ္တာ သတ္တာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော၊ ဒီဃမဒ္ဓါန သံသရံ၊

ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ [ဣတ္ထမ္ဘာဝညထာဘာဝံ (သျာ.)]၊ သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ.

‘‘ဧတမာဒီနဝံ [ဧဝမာဒီနဝံ (သီ. ပီ. က.)] ဉတွာ၊ တဏှံ [တဏှာ (သီ. က.)] ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ၊

ဝီတတဏှော အနာဒါနော၊ သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ပဌမသေခသုတ္တံ

၁၆. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘သေခဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အပ္ပတ္တမာနသဿ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနဿ ဝိဟရတော အဇ္ဈတ္တိကံ အင်္ဂန္တိ ကရိတွာ နာညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ ဗဟူပကာရံ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောနိသော မနသိကာရော. ယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ယောနိသော မနသိကာရော၊ ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော၊

နတ္ထညော ဧဝံ ဗဟုကာရော၊ ဥတ္တမတ္ထဿ ပတ္တိယာ၊

ယောနိသော ပဒဟံ ဘိက္ခု၊ ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဒုတိယသေခသုတ္တံ

၁၇. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘သေခဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အပ္ပတ္တမာနသဿ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနဿ ဝိဟရတော ဗာဟိရံ အင်္ဂန္တိ ကရိတွာ နာညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ ဗဟူပကာရံ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကလျာဏမိတ္တတာ. ကလျာဏမိတ္တော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ကလျာဏမိတ္တော ယော ဘိက္ခု၊ သပ္ပတိဿော သဂါရဝေါ၊

ကရံ မိတ္တာနံ ဝစနံ၊ သမ္ပဇာနော ပတိဿတော၊

ပါပုဏေ အနုပုဗ္ဗေန၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. သတ္တမံ.

၈. သံဃဘေဒသုတ္တံ

၁၈. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဧကဓမ္မော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနာဟိတာယ ဗဟုဇနာသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမော ဧကဓမ္မော? သံဃဘေဒေါ. သံဃေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိန္နေ အညမညံ ဘဏ္ဍနာနိ စေဝ ဟောန္တိ၊ အညမညံ ပရိဘာသာ စ ဟောန္တိ၊ အညမညံ ပရိက္ခေပါ စ ဟောန္တိ၊ အညမညံ ပရိစ္စဇနာ စ ဟောန္တိ. တတ္ထ အပ္ပသန္နာ စေဝ နပ္ပသီဒန္တိ၊ ပသန္နာနဉ္စ ဧကစ္စာနံ အညထတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘အာပါယိကော နေရယိကော၊ ကပ္ပဋ္ဌော သံဃဘေဒကော၊

ဝဂ္ဂါရာမော အဓမ္မဋ္ဌော၊ ယောဂက္ခေမာ ပဓံသတိ [ယောဂက္ခေမတော ဓံသတိ (သျာ. ပီ.)၊ ယောဂက္ခေမာ ဝိမံသတိ (သီ. က.)]၊

သံဃံ သမဂ္ဂံ ဘေတွာန [ဘိတွာန (သီ. က.)၊ ဘိန္ဒိတွာ (စူဠဝ. ၃၅၄၊ အ. နိ. ၁၀.၃၉)]၊ ကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. သံဃသာမဂ္ဂီသုတ္တံ

၁၉. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဧကဓမ္မော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမော ဧကဓမ္မော? သံဃသာမဂ္ဂီ. သံဃေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဂ္ဂေ န စေဝ အညမညံ ဘဏ္ဍနာနိ ဟောန္တိ၊ န စ အညမညံ ပရိဘာသာ ဟောန္တိ၊ န စ အညမညံ ပရိက္ခေပါ ဟောန္တိ၊ န စ အညမညံ ပရိစ္စဇနာ ဟောန္တိ. တတ္ထ အပ္ပသန္နာ စေဝ ပသီဒန္တိ၊ ပသန္နာနဉ္စ ဘိယျောဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီ၊ သမဂ္ဂါနဉ္စနုဂ္ဂဟော၊

သမဂ္ဂရတော ဓမ္မဋ္ဌော၊ ယောဂက္ခေမာ န ဓံသတိ၊

သံဃံ သမဂ္ဂံ ကတွာန၊ ကပ္ပံ သဂ္ဂမှိ မောဒတီ’’တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. နဝမံ.

၁၀. ပဒုဋ္ဌစိတ္တသုတ္တံ

၂၀. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ –

‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘ဣမမှိ စာယံ သမယေ ပုဂ္ဂလော ကာလင်္ကရေယျ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ’. တံ ကိဿ ဟေတု? စိတ္တံ ဟိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဒုဋ္ဌံ. စေတောပဒေါသဟေတု ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ. တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပဒုဋ္ဌစိတ္တံ ဉတွာန၊ ဧကစ္စံ ဣဓ ပုဂ္ဂလံ၊

ဧတမတ္ထဉ္စ ဗျာကာသိ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဘိက္ခူန သန္တိကေ.

‘‘ဣမမှိ စာယံ သမယေ၊ ကာလံ ကယိရာထ ပုဂ္ဂလော၊

နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ၊ စိတ္တံ ဟိဿ ပဒူသိတံ.

‘‘ယထာ ဟရိတွာ နိက္ခိပေယျ၊ ဧဝမေဝ တထာဝိဓော၊

စေတောပဒေါသဟေတု ဟိ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိ’’န္တိ.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ ဣတိ မေ သုတန္တိ. ဒသမံ.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

မောဟော ကောဓော အထ မက္ခော၊ ဝိဇ္ဇာ တဏှာ သေခဒုဝေ စ၊

ဘေဒေါ သာမဂ္ဂိပုဂ္ဂလော [မောဟကောဓ အထ မက္ခာဂတော၊ မူဟာ ကာမသေက္ခဒုဝေ၊ ဘေဒသာမဂ္ဂပုဂ္ဂလော စ (သီ. က.) မောဟကောဓာ အထ မက္ခော မောဟကာမာ သေက္ခာ ဒုဝေ၊ ဘေဒမောဒါ ပုဂ္ဂလော စ (သျာ. ပီ.)]၊ ဝဂ္ဂမာဟု ဒုတိယန္တိ ဝုစ္စတီတိ.