(၃) ပါစိတ္တိယဝဏ္ဏနာ

၄၇၆. ပဉ္စ ပါစိတ္တိယာနီတိ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နာနာဘာဇနေသု ဝါ ဧကဘာဇနေ ဝါ အမိဿေတွာ ဌပိတာနိ ဟောန္တိ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမေ သော ဘိက္ခု ပဉ္စ ပါစိတ္တိယာနိ သဗ္ဗာနိ နာနာဝတ္ထုကာနိ ဧကက္ခဏေ အာပဇ္ဇတိ၊ ‘‘ဣမံ ပဌမံ အာပန္နော၊ ဣမံ ပစ္ဆာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော.

နဝ ပါစိတ္တိယာနီတိ ယော ဘိက္ခု နဝ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဧကံ ကဗဠံ ဩမဒ္ဒိတွာ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ပရဂဠံ အတိက္ကာမေတိ၊ အယံ နဝ ပါစိတ္တိယာနိ သဗ္ဗာနိ နာနာဝတ္ထုကာနိ ဧကက္ခဏေ အာပဇ္ဇတိ ‘‘ဣမံ ပဌမံ အာပန္နော၊ ဣမံ ပစ္ဆာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ဧကဝါစာယ ဒေသေယျာတိ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ အတိက္ကာမေတွာ ပဉ္စ အာပတ္တိယော အာပန္နော၊ တာ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဧဝံ ဧကဝါစာယ ဒေသေယျ၊ ဒေသိတာဝ ဟောန္တိ၊ ဒွီဟိ တီဟိ ဝါစာဟိ ကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. ဒုတိယဝိဿဇ္ဇနေပိ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ နဝ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ နဝ အာပတ္တိယော အာပန္နော၊ တာ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ဒေသေယျာတိ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ အတိက္ကာမေသိံ၊ ယထာဝတ္ထုကံ တံ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ဒေသေယျ၊ ဒေသိတာဝ ဟောန္တိ အာပတ္တိယော၊ အာပတ္တိယာ နာမဂ္ဂဟဏေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. ဒုတိယဝိဿဇ္ဇနေပိ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ နဝ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေတွာ ဘုတ္တော၊ ယထာဝတ္ထုကံ တံ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ယာဝတတိယကေ တိဿောတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာယ ပါရာဇိကံ ဘေဒကာနုဝတ္တကာနံ ကောကာလိကာဒီနံ သံဃာဒိသေသံ၊ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ စဏ္ဍကာဠိကာယ စ ဘိက္ခုနိယာ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣမာ ယာဝတတိယကာ တိဿော အာပတ္တိယော. ဆ ဝေါဟာရပစ္စယာတိ ပယုတ္တဝါစာပစ္စယာ ဆ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ကထံ? အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ သော အရဟာတိ ဝဒတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခု ပဏီတဘောဇနာနိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခုနီ ပဏီတဘောဇနာနိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ပါဋိဒေသနီယဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ သူပံ ဝါ ဩဒနံ ဝါ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ.

ခါဒန္တဿ တိဿောတိ မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယံ၊ အဝသေသေသု အကပ္ပိယမံသေသု ဒုက္ကဋံ၊ ဘိက္ခုနိယာ လသုဏေ ပါစိတ္တိယံ. ပဉ္စ ဘောဇနပစ္စယာတိ အဝဿုတာ အဝဿုတဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထတော ဘောဇနံ ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ မနုဿမံသံ လသုဏံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဂဟိတပဏီတဘောဇနာနိ အဝသေသဉ္စ အကပ္ပိယမံသံ ပက္ခိပိတွာ ဝေါမိဿကံ ဩမဒ္ဒိတွာ အဇ္ဈောဟရမာနာ သံဃာဒိသေသံ၊ ထုလ္လစ္စယံ၊ ပါစိတ္တိယံ၊ ပါဋိဒေသနီယံ၊ ဒုက္ကဋန္တိ ဣမာ ပဉ္စ အာပတ္တိယော ဘောဇနပစ္စယာ အာပဇ္ဇတိ.

ပဉ္စ ဌာနာနီတိ ‘‘ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ယာဝတတိယံ သမနုဘာသနာယ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိယာ ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ၊ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယံ၊ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမနာဒီသု သံဃာဒိသေသော၊ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝံ သဗ္ဗာ ယာဝတတိယကာ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဂစ္ဆန္တိ. ပဉ္စန္နဉ္စေဝ အာပတ္တီတိ အာပတ္တိ နာမ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ ဟောတိ၊ တတ္ထ ဒွိန္နံ နိပ္ပရိယာယေန အာပတ္တိယေဝ၊ သိက္ခာမာနသာမဏေရိသာမဏေရာနံ ပန အကပ္ပိယတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ. ဣမိနာ ပရိယာယေန တေသံ အာပတ္တိ န ဒေသာပေတဗ္ဗာ၊ ဒဏ္ဍကမ္မံ ပန တေသံ ကာတဗ္ဗံ. ပဉ္စန္နံ အဓိကရဏေန စာတိ အဓိကရဏဉ္စ ပဉ္စန္နမေဝါတိ အတ္ထော. ဧတေသံယေဝ ဟိ ပဉ္စန္နံ ပတ္တစီဝရာဒီနံ အတ္ထာယ ဝိနိစ္ဆယဝေါဟာရော အဓိကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဂိဟီနံ ပန အဍ္ဍကမ္မံ နာမ ဟောတိ.

ပဉ္စန္နံ ဝိနိစ္ဆယော ဟောတီတိ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံယေဝ ဝိနိစ္ဆယော နာမ ဟောတိ. ပဉ္စန္နံ ဝူပသမေန စာတိ ဧတေသံယေဝ ပဉ္စန္နံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတံ ဝူပသန္တံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ပဉ္စန္နဉ္စေဝ အနာပတ္တီတိ ဧတေသံယေဝ ပဉ္စန္နံ အနာပတ္တိ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. တီဟိ ဌာနေဟိ သောဘတီတိ သံဃာဒီဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ သောဘတိ. ကတဝီတိက္ကမော ဟိ ပုဂ္ဂလော သပ္ပဋိကမ္မံ အာပတ္တိံ သံဃမဇ္ဈေ ဂဏမဇ္ဈေ ပုဂ္ဂလသန္တိကေ ဝါ ပဋိကရိတွာ အဗ္ဘုဏှသီလော ပါကတိကော ဟောတိ၊ တသ္မာ တီဟိ ဌာနေဟိ သောဘတီတိ ဝုစ္စတိ.

ဒွေ ကာယိကာ ရတ္တိန္တိ ဘိက္ခုနီ ရတ္တန္ဓကာရေ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌာနနိသဇ္ဇသယနာနိ ကပ္ပယမာနာ ပါစိတ္တိယံ၊ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌာနာဒီနိ ကပ္ပယမာနာ ဒုက္ကဋန္တိ ဒွေ ကာယဒွါရသမ္ဘဝါ အာပတ္တိယော ရတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ဒွေ ကာယိကာ ဒိဝါတိ ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဒိဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေ ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ. နိဇ္ဈာယန္တဿ ဧကာ အာပတ္တီတိ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရတ္တေန မာတုဂါမဿ အင်္ဂဇာတံ ဥပနိဇ္ဈာယိတဗ္ဗံ. ယော ဥပနိဇ္ဈာယေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ. ၂၆၆) နိဇ္ဈာယန္တဿ အယမေကာ အာပတ္တိ. ဧကာ ပိဏ္ဍပါတပစ္စယာတိ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခာဒါယိကာယ မုခံ ဩလောကေတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၆၆) ဧတ္ထ ဒုက္ကဋာပတ္တိ၊ အန္တမသော ယာဂုံ ဝါ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ဒေန္တဿ သာမဏေရဿာပိ ဟိ မုခံ ဥလ္လောကယတော ဒုက္ကဋမေဝ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ဧကာ ပိဏ္ဍပါတပစ္စယာတိ ဘိက္ခုနိပရိပါစိတံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿန္တိ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တာနိသံသေ. ဥက္ခိတ္တကာ တယော ဝုတ္တာတိ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ အပ္ပဋိကမ္မေ ပါပိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေတိ. တေစတ္တာလီသ သမ္မာဝတ္တနာတိ တေသံယေဝ ဥက္ခိတ္တကာနံ ဧတ္တကေသု ဝတ္တေသု ဝတ္တနာ.

ပဉ္စဌာနေ မုသာဝါဒေါတိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသထုလ္လစ္စယပါစိတ္တိယဒုက္ကဋသင်္ခါတေ ပဉ္စဋ္ဌာနေ မုသာဝါဒေါ ဂစ္ဆတိ. စုဒ္ဒသ ပရမန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဒသာဟပရမာဒိနယေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ. ဒွါဒသ ပါဋိဒေသနီယာတိ ဘိက္ခူနံ စတ္တာရိ ဘိက္ခုနီနံ အဋ္ဌ. စတုန္နံ ဒေသနာယ စာတိ စတုန္နံ အစ္စယဒေသနာယာတိ အတ္ထော. ကတမာ ပန သာတိ? ဒေဝဒတ္တေန ပယောဇိတာနံ အဘိမာရာနံ အစ္စယဒေသနာ၊ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာယိကာယ အစ္စယဒေသနာ၊ ဝဍ္ဎဿ လိစ္ဆဝိနော အစ္စယဒေသနာ၊ ဝါသဘဂါမိယတ္ထေရဿ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ကတွာ အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ အစ္စယဒေသနာတိ အယံ စတုန္နံ အစ္စယဒေသနာ နာမ.

အဋ္ဌင်္ဂိကော မုသာဝါဒေါတိ ‘‘ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ အာဒိံ ကတွာ ‘‘ဝိနိဓာယ သည’’န္တိ ပရိယောသာနေဟိ (ပါစိ. ၄-၅၊ ပရိ. ၄၅၉) အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကော. ဥပေါသထင်္ဂါနိပိ ပါဏံ န ဟနေတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနေဝ. အဋ္ဌ ဒူတေယျင်္ဂါနီတိ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သောတာ စ ဟောတိ သာဝေတာ စာ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၃၄၇) နယေန သံဃဘေဒကေ ဝုတ္တာနိ. အဋ္ဌ တိတ္ထိယဝတ္တာနိ မဟာခန္ဓကေ ဝုတ္တာနိ.

အဋ္ဌဝါစိကာ ဥပသမ္ပဒါတိ ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌန္နံ ပစ္စုဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဘတ္တဂ္ဂေ အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခုနီနံ ဣတရာဟိ ပစ္စုဋ္ဌာယ အာသနံ ဒါတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနောဝါဒကော အဋ္ဌဟီတိ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မန္နိတဗ္ဗော.

ဧကဿ ဆေဇ္ဇန္တိ ဂါထာယ နဝသု ဇနေသု ယော သလာကံ ဂါဟေတွာ သံဃံ ဘိန္ဒတိ၊ တဿေဝ ဆေဇ္ဇံ ဟောတိ၊ ဒေဝဒတ္တော ဝိယ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ. ဘေဒကာနုဝတ္တကာနံ စတုန္နံ ထုလ္လစ္စယံ ကောကာလိကာဒီနံ ဝိယ၊ ဓမ္မဝါဒီနံ စတုန္နံ အနာပတ္တိ. ဣမာ ပန အာပတ္တိယော စ အနာပတ္တိယော စ သဗ္ဗေသံ ဧကဝတ္ထုကာ သံဃဘေဒဝတ္ထုကာ ဧဝ.

နဝ အာဃာတဝတ္ထူနီတိ ဂါထာယ နဝဟီတိ နဝဟိ ဘိက္ခူဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ. ဉတ္တိယာ ကရဏာ နဝါတိ ဉတ္တိယာ ကာတဗ္ဗာနိ ကမ္မာနိ နဝါတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.