၁၀. ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၀၉. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ သံဃဘေဒသိက္ခာပဒံ. တတ္ထ အထ ခေါ ဒေဝဒတ္တောတိအာဒီသု ယော စ ဒေဝဒတ္တော၊ ယထာ စ ပဗ္ဗဇိတော၊ ယေန စ ကာရဏေန ကောကာလိကာဒယော ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဧထ မယံ အာဝုသော သမဏဿ ဂေါတမဿ သံဃဘေဒံ ကရိဿာမ စက္ကဘေဒ’’န္တိ အာဟ. တံ သဗ္ဗံ သံဃဘေဒက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၃၄၃) အာဂတမေဝ. ပဉ္စဝတ္ထုယာစနာ ပန ကိဉ္စာပိ တတ္ထေဝ အာဂမိဿတိ. အထ ခေါ ဣဓာပိ အာဂတတ္တာ ယဒေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝတွာဝ ဂမိဿာမ.

သာဓု ဘန္တေတိ အာယာစနာ. ဘိက္ခူ ယာဝဇီဝံ အာရညိကာ အဿူတိ အာရညိကဓုတင်္ဂံ သမာဒါယ သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ ယာဝ ဇီဝန္တိ တာဝ အာရညိကာ ဟောန္တု၊ အရညေယေဝ ဝသန္တု. ယော ဂါမန္တံ ဩသရေယျ ဝဇ္ဇံ နံ ဖုသေယျာတိ ယော ဧကဘိက္ခုပိ အရညံ ပဟာယ နိဝါသတ္ထာယ ဂါမန္တံ ဩသရေယျ၊ ဝဇ္ဇံ တံ ဖုသေယျ နံ ဘိက္ခုံ ဒေါသော ဖုသတု၊ အာပတ္တိယာ နံ ဘဂဝါ ကာရေတူ’’တိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ. ဧသ နယော သေသဝတ္ထူသုပိ.

၄၁၀. ဇနံ သညာပေဿာမာတိ ဇနံ အမှာကံ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဘာဝံ ဇာနာပေဿာမ၊ အထ ဝါ ပရိတောသေဿာမ ပသာဒေဿာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဣမာနိ ပန ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ ယာစတော ဒေဝဒတ္တဿ ဝစနံ သုတွာဝ အညာသိ ဘဂဝါ ‘‘သံဃဘေဒတ္ထိကော ဟုတွာ အယံ ယာစတီ’’တိ. ယသ္မာ ပန တာနိ အနုဇာနိယမာနာနိ ဗဟူနံ ကုလပုတ္တာနံ မဂ္ဂန္တရာယာယ သံဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘အလံ ဒေဝဒတ္တာ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘ယော ဣစ္ဆတိ အာရညိကော ဟောတူ’’တိအာဒိမာဟ.

ဧတ္ထ ပန ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယံ ဝိဒိတွာ ကုလပုတ္တေန အတ္တနော ပတိရူပံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉှေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော – ‘‘ဧကော ဘိက္ခု မဟဇ္ဈာသယော ဟောတိ မဟုဿာဟော၊ သက္ကောတိ ဂါမန္တသေနာသနံ ပဋိက္ခိပိတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ. ဧကော ဒုဗ္ဗလော ဟောတိ အပ္ပထာမော အရညေ န သက္ကောတိ၊ ဂါမန္တေယေဝ သက္ကောတိ. ဧကော မဟဗ္ဗလော သမပ္ပဝတ္တဓာတုကော အဓိဝါသနခန္တိသမ္ပန္နော ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု သမစိတ္တော အရညေပိ ဂါမန္တေပိ သက္ကောတိယေဝ. ဧကော နေဝ ဂါမန္တေ န အရညေ သက္ကောတိ ပဒပရမော ဟောတိ.

တတြ ယွာယံ မဟဇ္ဈာသယော ဟောတိ မဟုဿာဟော၊ သက္ကောတိ ဂါမန္တသေနာသနံ ပဋိက္ခိပိတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ၊ သော အရညေယေဝ ဝသတု၊ ဣဒမဿ ပတိရူပံ. သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယောပိ စဿ အနုသိက္ခမာနာ အရညေ ဝိဟာတဗ္ဗမေဝ မညိဿန္တိ.

ယော ပန ဒုဗ္ဗလော ဟောတိ အပ္ပထာမော ဂါမန္တေယေဝ သက္ကောတိ ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ၊ န အရညေ သော ဂါမန္တေယေဝ ဝသတု၊ ယွာယံ မဟဗ္ဗလော သမပ္ပဝတ္တဓာတုကော အဓိဝါသနခန္တိသမ္ပန္နော ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု သမစိတ္တော အရညေပိ ဂါမန္တေပိ သက္ကောတိယေဝ၊ အယမ္ပိ ဂါမန္တသေနာသနံ ပဟာယ အရညေ ဝိဟရတု၊ ဣဒမဿ ပတိရူပံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာပိ ဟိဿ အနုသိက္ခမာနာ အရညေ ဝိဟာတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ.

ယော ပနာယံ နေဝ ဂါမန္တေ န အရညေ သက္ကောတိ ပဒပရမော ဟောတိ. အယမ္ပိ အရညေယေဝ ဝသတု. အယံ ဟိဿ ဓုတင်္ဂသေဝနာ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ စ အာယတိံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော ဘဝိဿတိ. သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော စဿ အနုသိက္ခမာနာ အရညေ ဝိဟာတဗ္ဗံ မညိဿန္တီတိ.

ဧဝံ ယွာယံ ဒုဗ္ဗလော ဟောတိ အပ္ပထာမော ဂါမန္တေယေဝ ဝိဟရန္တော သက္ကောတိ ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ န အရညေ၊ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ‘‘ယော ဣစ္ဆတိ ဂါမန္တေ ဝိဟရတူ’’တိ အာဟ. ဣမိနာ စ ပုဂ္ဂလေန အညေသမ္ပိ ဒွါရံ ဒိန္နံ.

ယဒိ ပန ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တဿ ဝါဒံ သမ္ပဋိစ္ဆေယျ၊ ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ပကတိယာ ဒုဗ္ဗလော ဟောတိ အပ္ပထာမော၊ ယောပိ ဒဟရကာလေ အရညဝါသံ အဘိသမ္ဘုဏိတွာ ဇိဏ္ဏကာလေ ဝါ ဝါတပိတ္တာဒီဟိ သမုပ္ပန္နဓာတုက္ခောဘကာလေ ဝါ နာဘိသမ္ဘုဏာတိ၊ ဂါမန္တေယေဝ ပန ဝိဟရန္တော သက္ကောတိ ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ၊ တေသံ အရိယမဂ္ဂုပစ္ဆေဒေါ ဘဝေယျ၊ အရဟတ္တဖလာဓိဂမော န ဘဝေယျ၊ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ ဝိလောမံ အနိယျာနိကံ သတ္ထု သာသနံ ဘဝေယျ၊ သတ္ထာ စ တေသံ အသဗ္ဗညူ အဿ ‘‘သကဝါဒံ ဆဍ္ဍေတွာ ဒေဝဒတ္တဝါဒေ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ ဂါရယှော စ ဘဝေယျ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝရူပေ ပုဂ္ဂလေ သင်္ဂဏှန္တော ဒေဝဒတ္တဿ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပိ. ဧတေနေဝူပါယေန ပိဏ္ဍပါတိကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ပံသုကူလိကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ အဋ္ဌ မာသေ ရုက္ခမူလိကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. စတ္တာရော ပန မာသေ ရုက္ခမူလသေနာသနံ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ.

မစ္ဆမံသဝတ္ထုသ္မိံ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓန္တိ တီဟိ ကောဋီဟိ ပရိသုဒ္ဓံ၊ ဒိဋ္ဌာဒီဟိ အပရိသုဒ္ဓီဟိ ဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ – ‘‘အဒိဋ္ဌံ၊ အသုတံ၊ အပရိသင်္ကိတ’’န္တိ. တတ္ထ ‘‘အဒိဋ္ဌံ’’ နာမ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ မိဂမစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဂယှမာနံ အဒိဋ္ဌံ. ‘‘အသုတံ’’ နာမ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ မိဂမစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဂဟိတန္တိ အသုတံ. ‘‘အပရိသင်္ကိတံ’’ ပန ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ သုတပရိသင်္ကိတံ တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတဉ္စ ဉတွာ တဗ္ဗိပက္ခတော ဇာနိတဗ္ဗံ. ကထံ? ဣဓ ဘိက္ခူ ပဿန္တိ မနုဿေ ဇာလဝါဂုရာဒိဟတ္ထေ ဂါမတော ဝ နိက္ခမန္တေ အရညေ ဝါ ဝိစရန္တေ၊ ဒုတိယဒိဝသေ စ နေသံ တံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ သမစ္ဆမံသံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘိဟရန္တိ. တေ တေန ဒိဋ္ဌေန ပရိသင်္ကန္တိ ‘‘ဘိက္ခူနံ နုခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ ဣဒံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ၊ နာမ ဧတံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ တံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ ဘန္တေ န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ ဘန္တေ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ၊ အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တိ ကပ္ပတိ.

နဟေဝ ခေါ ဘိက္ခူ ပဿန္တိ၊ အပိစ သုဏန္တိ၊ မနုဿာ ကိရ ဇာလဝါဂုရာဒိဟတ္ထာ ဂါမတော ဝါ နိက္ခမန္တိ၊ အရညေ ဝါ ဝိစရန္တီ’’တိ. ဒုတိယဒိဝသေ စ နေသံ တံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ ‘‘ဘိက္ခူနံ နုခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘သုတပရိသင်္ကိတံ’’ နာမ. ဧတံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ တံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ၊ အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တိ ကပ္ပတိ.

နဟေဝ ခေါ ပန ဘိက္ခူ ပဿန္တိ၊ န သုဏန္တိ၊ အပိစ ခေါ တေသံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သမစ္ဆမံသံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိဟရန္တိ၊ တေ ပရိသင်္ကန္တိ ‘‘ဘိက္ခူနံ နုခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတံ’’ နာမ. ဧတံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ တံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတံ ပဝတ္တမံသံ ဝါ ကပ္ပိယမေဝ လဘိတွာ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ သမ္ပာဒိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ ကပ္ပတိ. မတာနံ ပေတကိစ္စတ္ထာယ မင်္ဂလာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ ကတေပိ ဧသေဝ နယော. ယံ ယဉှိ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယ အကတံ၊ ယတ္ထ စ နိဗ္ဗေမတိကော ဟောတိ၊ တံ သဗ္ဗံ ကပ္ပတိ.

သစေ ပန ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ ဟောတိ၊ တေ စ အတ္တနော အတ္ထာယ ကတဘာဝံ န ဇာနန္တိ၊ အညေ ဇာနန္တိ. ယေ ဇာနန္တိ၊ တေသံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတိ. အညေ န ဇာနန္တိ၊ တေယေဝ ဇာနန္တိ၊ တေသံယေဝ န ဝဋ္ဋတိ၊ အညေသံ ဝဋ္ဋတိ. တေပိ အမှာကံ အတ္ထာယ ကတန္တိ ဇာနန္တိ၊ အညေပိ ဧတေသံ အတ္ထာယ ကတန္တိ ဇာနန္တိ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ၊ သဗ္ဗေ န ဇာနန္တိ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ပဉ္စသု ဟိ သဟဓမ္မိကေသု ယဿ ဝါ တဿ ဝါ အတ္ထာယ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ၊ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတိ.

သစေ ပန ကောစိ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥဒ္ဒိဿ ပါဏံ ဝဓိတွာ တဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒေတိ၊ သော စ အတ္တနော အတ္ထာယ ကတဘာဝံ ဇာနံယေဝ ဂဟေတွာ အညဿ ဘိက္ခုနော ဒေတိ၊ သော တဿ သဒ္ဓါယ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ကဿ အာပတ္တီတိ? ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ. ယဉှိ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ တဿ အဘုတ္တတာယ အနာပတ္တိ၊ ဣတရဿ အဇာနနတာယ. ကပ္ပိယမံသဿ ဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိ နတ္ထိ. ဥဒ္ဒိဿ ကတဉ္စ အဇာနိတွာ ဘုတ္တဿ ပစ္ဆာ ဉတွာ အာပတ္တိဒေသနာကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ၊ အကပ္ပိယမံသံ ပန အဇာနိတွာ ဘုတ္တေန ပစ္ဆာ ဉတွာပိ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ၊ ဥဒ္ဒိဿ ကတဉှိ ဉတွာ ဘုဉ္ဇတောဝ အာပတ္တိ. အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿာပိ အာပတ္တိယေဝ. တသ္မာ အာပတ္တိဘီရုကေန ရူပံ သလ္လက္ခေန္တေနပိ ပုစ္ဆိတွာဝ မံသံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပရိဘောဂကာလေ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ဝါ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆိတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဒုဝိညေယျတ္တာ. အစ္ဆမံသံ ဟိ သူကရမံသသဒိသံ ဟောတိ၊ ဒီပိမံသာဒီနိပိ မိဂမံသာဒိသဒိသာနိ၊ တသ္မာ ပုစ္ဆိတွာ ဂဟဏမေဝ ဝတ္တန္တိ ဝဒန္တိ.

ဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂေါတိ တုဋ္ဌော စေဝ ဥန္နတကာယစိတ္တော စ ဟုတွာ. သော ကိရ ‘‘န ဘဂဝါ ဣမာနိ ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ အနုဇာနာတိ၊ ဣဒါနိ သက္ခိဿာမိ သံဃဘေဒံ ကာတု’’န္တိ ကောကာလိကဿ ဣင်္ဂိတာကာရံ ဒဿေတွာ ယထာ ဝိသံ ဝါ ခါဒိတွာ ရဇ္ဇုယာ ဝါ ဥဗ္ဗန္ဓိတွာ သတ္ထံ ဝါ အာဟရိတွာ မရိတုကာမော ပုရိသော ဝိသာဒီသု အညတရံ လဘိတွာ တပ္ပစ္စယာ အာသန္နမ္ပိ မရဏဒုက္ခံ အဇာနန္တော ဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ သံဃဘေဒပစ္စယာ အာသန္နမ္ပိ အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဋိသံဝေဒနီယံ ဒုက္ခံ အဇာနန္တော ‘‘လဒ္ဓေါ ဒါနိ မေ သံဃဘေဒဿ ဥပါယော’’တိ ဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂေါ သပရိသော ဥဋ္ဌာယာသနာ တေနေဝ ဟဋ္ဌဘာဝေန ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

တေ မယံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဝတ္ထူဟိ သမာဒါယ ဝတ္တာမာတိ ဧတ္ထ ပန ‘‘ဣမာနိ ပဉ္စ ဝတ္ထူနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေပိ တေ မယံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဝတ္ထူဟိ ဇနံ သညာပေဿာမာတိ အဘိဏှံ ပရိဝိတက္ကဝသေန ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသံ အသလ္လက္ခေတွာ အဘိဏှံ ပရိဝိတက္ကာနုရူပမေဝ ‘‘တေ မယံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဝတ္ထူဟီ’’တိ အာဟ၊ ယထာ တံ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော.

ဓုတာ သလ္လေခဝုတ္တိနောတိ ယာ ပဋိပဒါ ကိလေသေ ဓုနာတိ၊ တာယ သမန္နာဂတတ္တာ ဓုတာ. ယာ စ ကိလေသေ သလ္လိခတိ၊ သာ ဧတေသံ ဝုတ္တီတိ သလ္လေခဝုတ္တိနော.

ဗာဟုလိကောတိ စီဝရာဒီနံ ပစ္စယာနံ ဗဟုလဘာဝေါ ဗာဟုလ္လံ၊ တံ ဗာဟုလ္လမဿ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ ဝါ ဗာဟုလ္လေ နိယုတ္တော ဌိတောတိ ဗာဟုလိကော. ဗာဟုလ္လာယ စေတေတီတိ ဗာဟုလတ္တာယ စေတေတိ ကပ္ပေတိ ပကပ္ပေတိ. ကထဉှိ နာမ မယှဉ္စ သာဝကာနဉ္စ စီဝရာဒီနံ ပစ္စယာနံ ဗဟုလဘာဝေါ ဘဝေယျာတိ ဧဝံ ဥဿုက္ကမာပန္နောတိ အဓိပ္ပါယော. စက္ကဘေဒါယာတိ အာဏာဘေဒါယ.

ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာတိ ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန ‘‘အလံ၊ ဒေဝဒတ္တ၊ မာ တေ ရုစ္စိ သံဃဘေဒေါ. ဂရုကော ခေါ၊ ဒေဝဒတ္တ၊ သံဃဘေဒေါ. ယော ခေါ၊ ဒေဝဒတ္တ၊ သမဂ္ဂံ သံဃံ ဘိန္ဒတိ၊ ကပ္ပဋ္ဌိကံ ကိဗ္ဗိသံ ပသဝတိ၊ ကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စတိ၊ ယော စ ခေါ၊ ဒေဝဒတ္တ၊ ဘိန္နံ သံဃံ သမဂ္ဂံ ကရောတိ၊ ဗြဟ္မံ ပုညံ ပသဝတိ၊ ကပ္ပံ သဂ္ဂမှိ မောဒတီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၄၃) ဧဝမာဒိကံ အနေကပ္ပကာရံ ဒေဝဒတ္တဿ စ ဘိက္ခူနဉ္စ တဒနုစ္ဆဝိကံ တဒနုလောမိကံ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ.

၄၁၁. သမဂ္ဂဿာတိ သဟိတဿ စိတ္တေန စ သရီရေန စ အဝိယုတ္တဿာတိ အတ္ထော. ပဒဘာဇနေပိ ဟိ အယမေဝ အတ္ထော ဒဿိတော. သမာနသံဝါသကောတိ ဟိ ဝဒတာ စိတ္တေန အဝိယောဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ. သမာနသီမာယံ ဌိတောတိ ဝဒတာ သရီရေန. ကထံ? သမာနသံဝါသကော ဟိ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကေန ဝါ ကမ္မနာနာသံဝါသကေန ဝါ ဝိရဟိတော သမစိတ္တတာယ စိတ္တေန အဝိယုတ္တော ဟောတိ. သမာနသီမာယံ ဌိတော ကာယသာမဂ္ဂိဒါနတော သရီရေန အဝိယုတ္တော.

ဘေဒနသံဝတ္တနိကံ ဝါ အဓိကရဏန္တိ ဘေဒနဿ သံဃဘေဒဿ အတ္ထာယ သံဝတ္တနိကံ ကာရဏံ. ဣမသ္မိဉှိ ဩကာသေ ‘‘ကာမဟေတု ကာမနိဒါနံ ကာမာဓိကရဏ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၆၈) ဝိယ ကာရဏံ အဓိကရဏန္တိ အဓိပ္ပေတံ. တဉ္စ ယသ္မာ အဋ္ဌာရသဝိဓံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပဒဘာဇနေ ‘‘အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနီ’’တိ ဝုတ္တံ. တာနိ ပန ‘‘ဣဓူပါလိ၊ ဘိက္ခု အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပေတီ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၃၅၂) နယေန ခန္ဓကေ အာဂတာနိ၊ တသ္မာ တတြေဝ နေသံ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ယောပိ စာယံ ဣမာနိ ဝတ္ထူနိ နိဿာယ အပရေဟိပိ ကမ္မေန၊ ဥဒ္ဒေသေန၊ ဝေါဟာရေန၊ အနုသာဝနာယ၊ သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃဘေဒေါ ဟောတိ၊ တမ္ပိ အာဂတဋ္ဌာနေယေဝ ပကာသယိဿာမ. သင်္ခေပတော ပန ဘေဒနသံဝတ္တနိကံ ဝါ အဓိကရဏံ သမာဒါယာတိ ဧတ္ထ သံဃဘေဒဿ အတ္ထာယ သံဝတ္တနိကံ သံဃဘေဒနိပ္ဖတ္တိသမတ္ထံ ကာရဏံ ဂဟေတွာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဂ္ဂယှာတိ ပဂ္ဂဟိတံ အဗ္ဘုဿိတံ ပါကဋံ ကတွာ. တိဋ္ဌေယျာတိ ယထာသမာဒိန္နံ ယထာပဂ္ဂဟိတမေဝ စ ကတွာ အစ္ဆေယျ. ယသ္မာ ပန ဧဝံ ပဂ္ဂဏှတာ တိဋ္ဌတာ စ တံ ဒီပိတဉ္စေဝ အပ္ပဋိနိဿဋ္ဌဉ္စ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဒီပေယျာ’’တိ စ ‘‘နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တံ.

ဘိက္ခူဟိ ဧဝမဿ ဝစနီယောတိ အညေဟိ လဇ္ဇီဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော ဘဝေယျ. ပဒဘာဇနေ စဿ ယေ ပဿန္တီတိ ယေ သမ္မုခါ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌန္တံ ပဿန္တိ. ယေ သုဏန္တီတိ ယေပိ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဘေဒနသံဝတ္တနိကံ အဓိကရဏံ သမာဒါယ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ သုဏန္တိ.

သမေတာယသ္မာ သံဃေနာတိ အာယသ္မာ သံဃေန သဒ္ဓိံ သမေတု သမာဂစ္ဆတု ဧကလဒ္ဓိကော ဟောတူတိ အတ္ထော. ကိံ ကာရဏာ? သမဂ္ဂေါ ဟိ သံဃော သမ္မောဒမာနော အဝိဝဒမာနော ဧကုဒ္ဒေသော ဖာသု ဝိဟရတီတိ.

တတ္ထ သမ္မောဒမာနောတိ အညမညံ သမ္ပတ္တိယာ သဋ္ဌု မောဒမာနော. အဝိဝဒမာနောတိ ‘‘အယံ ဓမ္မော၊ နာယံ ဓမ္မော’’တိ ဧဝံ န ဝိဝဒမာနော. ဧကော ဥဒ္ဒေသော အဿာတိ ဧကုဒ္ဒေသော၊ ဧကတော ပဝတ္တပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော၊ န ဝိသုန္တိ အတ္ထော. ဖာသု ဝိဟရတီတိ သုခံ ဝိဟရတိ.

ဣစ္စေတံ ကုသလန္တိ ဧတံ ပဋိနိဿဇ္ဇနံ ကုသလံ ခေမံ သောတ္ထိဘာဝေါ တဿ ဘိက္ခုနော. နော စေ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ တိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တဿ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇတော ဒုက္ကဋံ. သုတွာ န ဝဒန္တိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ယေ သုတွာ န ဝဒန္တိ၊ တေသမ္ပိ ဒုက္ကဋံ. ကီဝဒူရေ သုတွာ အဝဒန္တာနံ ဒုက္ကဋံ? ဧကဝိဟာရေ တာဝ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သမန္တာ အဒ္ဓယောဇနေ ဘိက္ခူနံ ဘာရော. ဒူတံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ပေသေတွာ ဝဒတောပိ အာပတ္တိမောက္ခော နတ္ထိ. သယမေဝ ဂန္တွာ ‘ဂရုကော ခေါ၊ အာဝုသော၊ သံဃဘေဒေါ၊ မာ သံဃဘေဒါယ၊ ပရက္ကမီ’တိ နိဝါရေတဗ္ဗော’’တိ. ပဟောန္တေန ပန ဒူရမ္ပိ ဂန္တဗ္ဗံ အဂိလာနာနဉှိ ဒူရေပိ ဘာရောယေဝ.

ဣဒါနိ ‘‘ဧဝဉ္စ သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ ဝုစ္စမာနော’’တိအာဒီသု အတ္ထမတ္တမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘သော ဘိက္ခု သံဃမဇ္ဈမ္ပိ အာကဍ္ဎိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သံဃမဇ္ဈမ္ပိ အာကဍ္ဎိတွာတိ သစေ ပုရိမနယေန ဝုစ္စမာနော န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ ဟတ္ထေသု စ ပါဒေသု စ ဂဟေတွာပိ သံဃမဇ္ဈံ အာကဍ္ဎိတွာ ပုနပိ ‘‘မာ အာယသ္မာ’’တိအာဒိနာ နယေန တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗော.

ယာဝတတိယံ သမနုဘာသိတဗ္ဗောတိ ယာဝ တတိယံ သမနုဘာသနံ တာဝ သမနုဘာသိတဗ္ဗော. တီဟိ သမနုဘာသနကမ္မဝါစာဟိ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဒဘာဇနေ ပနဿ အတ္ထမေဝ ဂဟေတွာ သမနုဘာသနဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘သော ဘိက္ခု သမနုဘာသိတဗ္ဗော. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမနုဘာသိတဗ္ဗော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၄၁၄. တတ္ထ ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ယဉ္စ ဉတ္တိပရိယောသာနေ ဒုက္ကဋံ အာပန္နော၊ ယေ စ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယေ၊ တာ တိဿောပိ အာပတ္တိယော ‘‘ယဿ နက္ခမတိ သော ဘာသေယျာ’’တိ ဧဝံ ယျ-ကာရပ္ပတ္တမတ္တာယ တတိယကမ္မဝါစာယ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ သံဃာဒိသေသောယေဝ တိဋ္ဌတိ. ကိံ ပန အာပန္နာပတ္တိယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ အနာပန္နာတိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ ဝဒတိ ‘‘ယော အဝသာနေ ပဋိနိဿဇ္ဇိဿတိ၊ သော တာ အာပတ္တိယော န အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ အနာပန္နာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီ’’တိ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန လိင်္ဂပရိဝတ္တေန အသာဓာရဏာပတ္တိယော ဝိယ အာပန္နာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ၊ အနာပန္နာနံ ကိံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ’’တိ အာဟ.

၄၁၅. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိ တဉ္စေ သမနုဘာသနကမ္မံ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မသညီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣဓ သညာ န ရက္ခတိ၊ ကမ္မဿ ဓမ္မိကတ္တာ ဧဝ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာပဇ္ဇတိ.

၄၁၆. အသမနုဘာသန္တဿာတိ အသမနုဘာသိယမာနဿ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿာပိ သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တိ.

ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿာတိ ဉတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ဉတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဉတ္တိပရိယောသာနေ ဝါ ပဌမာယ ဝါ အနုသာဝနာယ ဒုတိယာယ ဝါ တတိယာယ ဝါ ယာဝ ယျ-ကာရံ န သမ္ပာပုဏာတိ၊ တာဝ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿ သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တိ.

အာဒိကမ္မိကဿာတိ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဒေဝဒတ္တော သမဂ္ဂဿ သံဃဿ ဘေဒါယ ပရက္ကမိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ပရိဝါရေ (ပရိ. ၁၇) အာဂတတ္တာ ဒေဝဒတ္တော အာဒိကမ္မိကော. သော စ ခေါ သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမနဿေဝ၊ န အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနဿ. န ဟိ တဿ တံ ကမ္မံ ကတံ. ကထမိဒံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စေ? သုတ္တတော. ယထာ ဟိ ‘‘အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော ယာဝတတိယံ သမနုဘာသနာယ န ပဋိနိဿဇ္ဇိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ပရိဝါရေ (ပရိ. ၁၂၁) အာဂတတ္တာ အရိဋ္ဌဿ ကမ္မံ ကတန္တိ ပညာယတိ၊ န တထာ ဒေဝဒတ္တဿ. အထာပိဿ ကတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ကောစိ အတ္တနော ရုစိမတ္တေန ဝဒေယျ၊ တထာပိ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနေ အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. န ဟိ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တဿ အညတြ ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတတော အနာပတ္တိ နာမ ဒိဿတိ. ယမ္ပိ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဿ အနာပတ္တိယံ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိ ပေါတ္ထကေသု လိခိတံ၊ တံ ပမာဒလိခိတံ. ပမာဒလိခိတဘာဝေါ စဿ ‘‘ပဌမံ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု စောဒေတဗ္ဗော၊ စောဒေတွာ သာရေတဗ္ဗော၊ သာရေတွာ အာပတ္တိံ ရောပေတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ. ၆၅) ဧဝံ ကမ္မက္ခန္ဓကေ အာပတ္တိရောပနဝစနတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣတိ ဘေဒါယ ပရက္ကမနေ အာဒိကမ္မိကဿ ဒေဝဒတ္တဿ ယသ္မာ တံ ကမ္မံ န ကတံ၊ တသ္မာဿ အာပတ္တိယေဝ န ဇာတာ. သိက္ခာပဒံ ပန တံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တန္တိ ကတွာ ‘‘အာဒိကမ္မိကော’’တိ ဝုတ္တော. ဣတိ အာပတ္တိယာ အဘာဝတောယေဝဿ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. သာ ပနေသာ ကိဉ္စာပိ အသမနုဘာသန္တဿာတိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓါ၊ ယသ္မာ ပန အသမနုဘာသန္တော နာမ ယဿ ကေဝလံ သမနုဘာသနံ န ကရောန္တိ၊ သော ဝုစ္စတိ၊ န အာဒိကမ္မိကော. အယဉ္စ ဒေဝဒတ္တော အာဒိကမ္မိကောယေဝ၊ တသ္မာ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေနုပါယေန ဌပေတွာ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ သဗ္ဗသမနုဘာသနာသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

သမုဋ္ဌာနာဒီသု တိဝင်္ဂိကံ ဧကသမုဋ္ဌာနံ၊ သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ နာမမေတံ၊ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ. ပဋိနိဿဇ္ဇာမီတိ ကာယဝိကာရံ ဝါ ဝစီဘေဒံ ဝါ အကရောန္တဿေဝ ပန အာပဇ္ဇနတော အကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.