၄. စတုတ္ထပါရာဇိကံ

စတုသစ္စဝိဒူ သတ္ထာ၊ စတုတ္ထံ ယံ ပကာသယိ၊

ပါရာဇိကံ တဿ ဒါနိ၊ ပတ္တော သံဝဏ္ဏနာက္ကမော.

ယသ္မာ တသ္မာ သုဝိညေယျံ၊ ယံ ပုဗ္ဗေ စ ပကာသိတံ၊

တံ ဝဇ္ဇယိတွာ အဿာပိ၊ ဟောတိ သံဝဏ္ဏနာ အယံ.

ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယဘိက္ခုဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၉၃. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ။ပေ။ ဂိဟီနံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌေမာတိ ဂိဟီနံ ခေတ္တေသု စေဝ အာရာမာဒီသု စ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ အဓိဋ္ဌာမ၊ ‘‘ဧဝံ ကာတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ အာစိက္ခာမ စေဝ အနုသာသာမ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒူတေယျန္တိ ဒူတကမ္မံ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿာတိ မနုဿေ ဥတ္တိဏ္ဏဓမ္မဿ၊ မနုဿေ အတိက္ကမိတွာ ဗြဟ္မတ္တံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဝါ ပါပနကဓမ္မဿာတိ အတ္ထော. ဥတ္တရိမနုဿာနံ ဝါ သေဋ္ဌပုရိသာနံ ဈာယီနဉ္စ အရိယာနဉ္စ ဓမ္မဿ. အသုကော ဘိက္ခူတိအာဒီသု အတ္တနာ ဧဝံ မန္တယိတွာ ပစ္ဆာ ဂိဟီနံ ဘာသန္တာ ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ ဘိက္ခု ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ၊ ဓမ္မရက္ခိတော ဒုတိယဿာ’’တိ ဧဝံ နာမဝသေနေဝ ဝဏ္ဏံ ဘာသိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဧသောယေဝ ခေါ အာဝုသော သေယျောတိ ကမ္မန္တာဓိဋ္ဌာနံ ဒူတေယျဟရဏဉ္စ ဗဟုသပတ္တံ မဟာသမာရမ္ဘံ န စ သမဏသာရုပ္ပံ. တတော ပန ဥဘယတောပိ ဧသော ဧဝ သေယျော ပါသံသတရော သုန္ဒရတရော ယော အမှာကံ ဂိဟီနံ အညမညဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဣရိယာပထံ သဏ္ဌပေတွာ နိသိန္နံ ဝါ စင်္ကမန္တံ ဝါ ပုစ္ဆန္တာနံ ဝါ အပုစ္ဆန္တာနံ ဝါ ဂိဟီနံ ‘‘အယံ အသုကော နာမ ဘိက္ခု ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ယော အမှာကံ အညေန အညဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဘဝိဿတိ၊ ဧသော ဧဝ သေယျောတိ. အနာဂတသမ္ဗန္ဓေ ပန အသတိ န ဧတေဟိ သော တသ္မိံ ခဏေ ဘာသိတောဝ ယသ္မာ န ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ အနာဂတသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ‘‘ယော ဧဝံ ဘာသိတော ဘဝိဿတိ၊ သော ဧဝ သေယျော’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. လက္ခဏံ ပန သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗံ.

၁၉၄. ဝဏ္ဏဝါ အဟေသုန္တိ အညောယေဝ နေသံ အဘိနဝေါ သရီရဝဏ္ဏော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ တေန ဝဏ္ဏေန ဝဏ္ဏဝန္တော အဟေသုံ. ပီဏိန္ဒြိယာတိ ပဉ္စဟိ ပသာဒေဟိ အဘိနိဝိဋ္ဌောကာသဿ ပရိပုဏ္ဏတ္တာ မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ အမိလာတဘာဝေန ပီဏိန္ဒြိယာ. ပသန္နမုခဝဏ္ဏာတိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝဏ္ဏဝန္တော သရီရဝဏ္ဏတော ပန နေသံ မုခဝဏ္ဏော အဓိကတရံ ပသန္နော၊ အစ္ဆော အနာဝိလော ပရိသုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. ဝိပ္ပသန္နဆဝိဝဏ္ဏာတိ ယေန စ တေ မဟာကဏိကာရပုပ္ဖါဒိသဒိသေန ဝဏ္ဏေန ဝဏ္ဏဝန္တော၊ တာဒိသော အညေသမ္ပိ မနုဿာနံ ဝဏ္ဏော အတ္ထိ. ယထာ ပန ဣမေသံ၊ ဧဝံ န တေသံ ဆဝိဝဏ္ဏော ဝိပ္ပသန္နော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိပ္ပသန္နဆဝိဝဏ္ဏာ’’တိ. ဣတိဟ တေ ဘိက္ခူ နေဝ ဥဒ္ဒေသံ န ပရိပုစ္ဆံ န ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တာ. အထ ခေါ ကုဟကတာယ အဘူတဂုဏသံဝဏ္ဏနာယ လဒ္ဓါနိ ပဏီတဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ ယထာသုခံ နိဒ္ဒါရာမတံ သင်္ဂဏိကာရာမတဉ္စ အနုယုဉ္ဇန္တာ ဣမံ သရီရသောဘံ ပါပုဏိံသု၊ ယထာ တံ ဗာလာ ဘန္တမိဂပ္ပဋိဘာဂါတိ.

ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာတိ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရဝါသိနော. ကစ္စိ ဘိက္ခဝေ ခမနီယန္တိ ဘိက္ခဝေ ကစ္စိ တုမှာကံ ဣဒံ စတုစက္ကံ နဝဒွါရံ သရီရယန္တံ ခမနီယံ သက္ကာ ခမိတုံ သဟိတုံ ပရိဟရိတုံ န ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတီတိ. ကစ္စိ ယာပနီယန္တိ ကစ္စိ သဗ္ဗကိစ္စေသု ယာပေတုံ ဂမေတုံ သက္ကာ၊ န ကိဉ္စိ အန္တရာယံ ဒဿေတီတိ. ကုစ္ဆိ ပရိကန္တောတိ ကုစ္ဆိ ပရိကန္တိတော ဝရံ ဘဝေယျ၊ ‘‘ပရိကတ္တော’’တိပိ ပါဌော ယုဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယေ အနေကပရိယာယေန ဝိဂရဟိတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ တေဟိ ကတကမ္မံ စောရကမ္မံ ဟောတိ၊ တသ္မာ အာယတိံ အညေသမ္ပိ ဧဝရူပဿ ကမ္မဿ အကရဏတ္ထံ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ.

၁၉၅. အာမန္တေတွာ စ ပန ‘‘ပဉ္စိမေ ဘိက္ခဝေ မဟာစောရာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာတိ အတ္ထိ စေဝ ဥပလဗ္ဘန္တိ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ. ဧဝံ ဟောတီတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကုဒါဿု နာမာဟန္တိ ဧတ္ထ သုဣတိ နိပါတော၊ ကုဒါ နာမာတိ အတ္ထော. သော အပရေန သမယေနာတိ သော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဧဝံ စိန္တေတွာ အနုက္ကမေန ပရိသံ ဝဍ္ဎေန္တော ပန္ထဒူဟနကမ္မံ ပစ္စန္တိမဂါမဝိလောပန္တိ ဧဝမာဒီနိ ကတွာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တပရိသော ဟုတွာ ဂါမေပိ အဂါမေ၊ ဇနပဒေပိ အဇနပဒေ ကရောန္တော ဟနန္တော ဃာတေန္တော ဆိန္ဒန္တော ဆေဒါပေန္တော ပစန္တော ပါစေန္တော.

ဣတိ ဗာဟိရကမဟာစောရံ ဒဿေတွာ တေန သဒိသေ သာသနေ ပဉ္စ မဟာစောရေ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါပဘိက္ခုနောတိ အညေသု ဌာနေသု မူလစ္ဆိန္နော ပါရာဇိကပ္ပတ္တော ‘‘ပါပဘိက္ခူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ပါရာဇိကံ အနာပန္နော ဣစ္ဆာစာရေ ဌိတော ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ မဒ္ဒိတွာ ဝိစရန္တော ‘‘ပါပဘိက္ခူ’’တိ အဓိပ္ပေတော. တဿာပိ ဗာဟိရကစောရဿ ဝိယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကုဒါဿု နာမာဟံ။ပေ။ ပရိက္ခာရာန’’န္တိ. တတ္ထ သက္ကတောတိ သက္ကာရပ္ပတ္တော. ဂရုကတောတိ ဂရုကာရပ္ပတ္တော. မာနိတောတိ မနသာ ပိယာယိတော. ပူဇိတောတိ စတုပစ္စယာဘိဟာရပူဇာယ ပူဇိတော. အပစိတောတိ အပစိတိပ္ပတ္တော. တတ္ထ ယဿ စတ္တာရော ပစ္စယေ သက္ကရိတွာ သုဋ္ဌု အဘိသင်္ခတေ ပဏီတပဏီတေ ကတွာ ဒေန္တိ၊ သော သက္ကတော. ယသ္မိံ ဂရုဘာဝံ ပစ္စုပေတွာ ဒေန္တိ၊ သော ဂရုကတော. ယံ မနသာ ပိယာယန္တိ၊ သော မာနိတော. ယဿ သဗ္ဗမ္ပေတံ ကရောန္တိ၊ သော ပူဇိတော. ယဿ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မာဒိဝသေန ပရမနိပစ္စကာရံ ကရောန္တိ၊ သော အပစိတော. ဣမဿ စ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဣမံ လောကာမိသံ ပတ္ထယမာနဿ ဧဝံ ဟောတိ.

သော အပရေန သမယေနာတိ သော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဧဝံ စိန္တေတွာ အနုက္ကမေန သိက္ခာယ အတိဗ္ဗဂါရဝေ ဥဒ္ဓတေ ဥန္နဠေ စပလေ မုခရေ ဝိကိဏ္ဏဝါစေ မုဋ္ဌဿတီ အသမ္ပဇာနေ ပါကတိန္ဒြိယေ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ပရိစ္စတ္တကေ လာဘဂရုကေ ပါပဘိက္ခူ သင်္ဂဏှိတွာ ဣရိယာပထသဏ္ဌပနာဒီနိ ကုဟကဝတ္တာနိ သိက္ခာပေတွာ ‘‘အယံ ထေရော အသုကသ္မိံ နာမ သေနာသနေ ဝဿံ ဥပဂမ္မ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ပူရယမာနော ဝဿံ ဝသိတွာ နိဂ္ဂတော’’တိ လောကသမ္မတသေနာသနသံဝဏ္ဏနာဒီဟိ ဥပါယေဟိ လောကံ ပရိပါစေတုံ ပဋိဗလေဟိ ဇာတကာဒီသု ကတပရိစယေဟိ သရသမ္ပန္နေဟိ ပါပဘိက္ခူဟိ သံဝဏ္ဏိယမာနဂုဏော ဟုတွာ သတေန ဝါ သဟဿေန ဝါ ပရိဝုတော။ပေ။ ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အယံ ဘိက္ခဝေ ပဌမော မဟာစောရောတိ အယံ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒိစောရကော ဝိယ န ဧကံ ကုလံ န ဒွေ၊ အထ ခေါ မဟာဇနံ ဝဉ္စေတွာ စတုပစ္စယဂဟဏတော ‘‘ပဌမော မဟာစောရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယေ ပန သုတ္တန္တိကာ ဝါ အာဘိဓမ္မိကာ ဝါ ဝိနယဓရာ ဝါ ဘိက္ခူ ဘိက္ခာစာရေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ပါဠိံ ဝါစေန္တာ အဋ္ဌကထံ ကထေန္တာ အနုမောဒနာယ ဓမ္မကထာယ ဣရိယာပထသမ္ပတ္တိယာ စ လောကံ ပသာဒေန္တာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တိ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ၊ တေ ‘‘တန္တိပဝေဏိဃဋနကာ သာသနဇောတကာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တထာဂတပ္ပဝေဒိတန္တိ တထာဂတေန ပဋိဝိဒ္ဓံ ပစ္စက္ခကတံ ဇာနာပိတံ ဝါ. အတ္တနော ဒဟတီတိ ပရိသမဇ္ဈေ ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ သံသန္ဒိတွာ မဓုရေန သရေန ပသာဒနီယံ သုတ္တန္တံ ကထေတွာ ဓမ္မကထာဝသေန အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဇာတေန ဝိညူဇနေန ‘‘အဟော၊ ဘန္တေ၊ ပါဠိ စ အဋ္ဌကထာ စ သုပရိသုဒ္ဓါ၊ ကဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘ကော အမှာဒိသေ ဥဂ္ဂဟာပေတုံ သမတ္ထော’’တိ အာစရိယံ အနုဒ္ဒိသိတွာ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓံ သယမ္ဘုဉာဏာဓိဂတံ ဓမ္မဝိနယံ ပဝေဒေတိ. အယံ တထာဂတေန သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ခေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မတ္ထေနကော ဒုတိယော မဟာစောရော.

သုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစာရိန္တိ ခီဏာသဝဘိက္ခုံ. ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ သေဋ္ဌစရိယံ စရန္တံ၊ အညမ္ပိ ဝါ အနာဂါမိံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ သီလဝန္တံ ပုထုဇ္ဇနံ အဝိပ္ပဋိသာရာဒိဝတ္ထုကံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တံ. အမူလကေန အဗြဟ္မစရိယေန အနုဒ္ဓံသေတီတိ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အဝိဇ္ဇမာနေန အန္တိမဝတ္ထုနာ အနုဝဒတိ စောဒေတိ၊ အယံ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏမက္ခီ အရိယဂုဏတ္ထေနကော တတိယော မဟာစောရော.

ဂရုဘဏ္ဍာနိ ဂရုပရိက္ခာရာနီတိ ယထာ အဒိန္နာဒါနေ ‘‘စတုရော ဇနာ သံဝိဓာယ ဂရုဘဏ္ဍံ အဝါဟရု’’န္တိ (ပရိ. ၄၇၉) ဧတ္ထ ပဉ္စမာသကဂ္ဃနကံ ‘‘ဂရုဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဣဓ ပန န ဧဝံ. အထ ခေါ ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဿဇ္ဇိယာနိ န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာနိ သံဃေန ဝါ ဂဏေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝါ. ဝိဿဇ္ဇိတာနိပိ အဝိဿဇ္ဇိတာနိ ဟောန္တိ. ယော ဝိဿဇ္ဇေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. ကတမာနိ ပဉ္စ? အာရာမော၊ အာရာမဝတ္ထု။ပေ။ ဒါရုဘဏ္ဍံ၊ မတ္တိကာဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝစနတော အဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ဂရုဘဏ္ဍာနိ. ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝေဘင်္ဂိယာနိ န ဝိဘဇိတဗ္ဗာနိ သံဃေန ဝါ ဂဏေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝါ. ဝိဘတ္တာနိပိ အဝိဘတ္တာနိ ဟောန္တိ. ယော ဝိဘဇေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. ကတမာနိ ပဉ္စ? အာရာမော၊ အာရာမဝတ္ထု။ပေ။ ဒါရုဘဏ္ဍံ၊ မတ္တိကာဘဏ္ဍ’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၂၂) ဝစနတော အဝေဘင်္ဂိယတ္တာ သာဓာရဏပရိက္ခာရဘာဝေန ဂရုပရိက္ခာရာနိ. အာရာမော အာရာမဝတ္ထူတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ သဗ္ဗံ ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဿဇ္ဇိယာနီ’’တိ ခန္ဓကေ အာဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာယမေဝ ဘဏိဿာမ. တေဟိ ဂိဟီ သင်္ဂဏှာတီတိ တာနိ ဒတွာ ဒတွာ ဂိဟီံ သင်္ဂဏှာတိ အနုဂ္ဂဏှာတိ. ဥပလာပေတီတိ ‘‘အဟော အမှာကံ အယျော’’တိ ဧဝံ လပနကေ အနုဗန္ဓနကေ သသ္နေဟေ ကရောတိ. အယံ အဝိဿဇ္ဇိယံ အဝေဘင်္ဂိယဉ္စ ဂရုပရိက္ခာရံ တထာဘာဝတော ထေနေတွာ ဂိဟိ သင်္ဂဏှနကော စတုတ္ထော မဟာစောရော. သော စ ပနာယံ ဣမံ ဂရုဘဏ္ဍံ ကုလသင်္ဂဏှနတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကုလဒူသကဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မာရဟော စ ဟောတိ. ဘိက္ခုသံဃံ အဘိဘဝိတွာ ဣဿရဝတာယ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ထုလ္လစ္စယံ အာပဇ္ဇတိ. ထေယျစိတ္တေန ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗောတိ.

အယံ အဂ္ဂေါ မဟာစောရောတိ အယံ ဣမေသံ စောရာနံ ဇေဋ္ဌစောရော၊ ဣမိနာ သဒိသော စောရော နာမ နတ္ထိ၊ ယော ပဉ္စိန္ဒြိယဂ္ဂဟဏာတီတံ အတိသဏှသုခုမံ လောကုတ္တရဓမ္မံ ထေနေတိ. ကိံ ပန သက္ကာ လောကုတ္တရဓမ္မော ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ ဝိယ ဝဉ္စေတွာ ထေနေတွာ ဂဟေတုန္တိ? န သက္ကာ၊ တေနေဝါဟ – ‘‘ယော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတီ’’တိ. အယဉှိ အတ္တနိ အသန္တံ တံ ဓမ္မံ ကေဝလံ ‘‘အတ္ထိ မယှံ ဧသော’’တိ ဥလ္လပတိ၊ န ပန သက္ကောတိ ဌာနာ စာဝေတုံ၊ အတ္တနိ ဝါ သံဝိဇ္ဇမာနံ ကာတုံ. အထ ကသ္မာ စောရောတိ ဝုတ္တောတိ? ယသ္မာ တံ ဥလ္လပိတွာ အသန္တသမ္ဘာဝနာယ ဥပ္ပန္နေ ပစ္စယေ ဂဏှာတိ. ဧဝဉှိ ဂဏှတာ တေ ပစ္စယာ သုခုမေန ဥပါယေန ဝဉ္စေတွာ ထေနေတွာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု? ထေယျာယ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ရဋ္ဌပိဏ္ဍော ဘုတ္တော’’တိ. အယဉှိ ဧတ္ထ အတ္ထော – ယံ အဝေါစုမှ – ‘‘အယံ အဂ္ဂေါ မဟာစောရော၊ ယော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတီ’’တိ. တံ ကိဿ ဟေတူတိ ကေန ကာရဏေန ဧတံ အဝေါစုမှာတိ စေ. ‘‘ထေယျာယ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ရဋ္ဌပိဏ္ဍော ဘုတ္တော’’တိ ဘိက္ခဝေ ယသ္မာ သော တေန ရဋ္ဌပိဏ္ဍော ထေယျာယ ထေယျစိတ္တေန ဘုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ ဟိ ဝေါကာရော ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ အရညဝနပတ္ထာနီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၅-၃၆) ဝိယ ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. တသ္မာ ‘‘တုမှေဟိ ဘုတ္တော’’တိ ဧဝမဿ အတ္ထော န ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဂါထာဟိ ဝိဘူတတရံ ကရောန္တော ‘‘အညထာ သန္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အညထာ သန္တန္တိ အပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာဒိကေန အညေနာကာရေန သန္တံ. အညထာ ယော ပဝေဒယေတိ ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာဒိကေန အညေန အာကာရေန ယော ပဝေဒေယျ. ‘‘ပရမပရိသုဒ္ဓေါ အဟံ၊ အတ္ထိ မေ အဗ္ဘန္တရေ လောကုတ္တရဓမ္မော’’တိ ဧဝံ ဇာနာပေယျ. ပဝေဒေတွာ စ ပန တာယ ပဝေဒနာယ ဥပ္ပန္နံ ဘောဇနံ အရဟာ ဝိယ ဘုဉ္ဇတိ. နိကစ္စ ကိတဝဿေဝ ဘုတ္တံ ထေယျေန တဿ တန္တိ နိကစ္စာတိ ဝဉ္စေတွာ အညထာ သန္တံ အညထာ ဒဿေတွာ. အဂုမ္ဗအဂစ္ဆဘူတမေဝ သာခါပလာသပလ္လဝါဒိစ္ဆာဒနေန ဂုမ္ဗမိဝ ဂစ္ဆမိဝ စ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ. ကိတဝဿေဝါတိ ဝဉ္စကဿ ကေရာဋိကဿ ဂုမ္ဗဂစ္ဆသညာယ အရညေ အာဂတာဂတေ သကုဏေ ဂဟေတွာ ဇီဝိတကပ္ပကဿ သာကုဏိကဿေဝ. ဘုတ္တံ ထေယျေန တဿ တန္တိ တဿာပိ အနရဟန္တဿေဝ သတော အရဟန္တဘာဝံ ဒဿေတွာ လဒ္ဓဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတော၊ ယံ တံ ဘုတ္တံ တံ ယထာ သာကုဏိကကိတဝဿ နိကစ္စ ဝဉ္စေတွာ သကုဏဂ္ဂဟဏံ၊ ဧဝံ မနုဿေ ဝဉ္စေတွာ လဒ္ဓဿ ဘောဇနဿ ဘုတ္တတ္တာ ထေယျေန ဘုတ္တံ နာမ ဟောတိ.

ဣမံ ပန အတ္ထဝသံ အဇာနန္တာ ယေ ဧဝံ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ကာသာဝကဏ္ဌာ။ပေ။ နိရယံ တေ ဥပပဇ္ဇရေ ကာသာဝကဏ္ဌာတိ ကာသာဝေန ဝေဌိတကဏ္ဌာ. ဧတ္တကမေဝ အရိယဒ္ဓဇဓာရဏမတ္တံ၊ သေသံ သာမညံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဘဝိဿန္တိ ခေါ ပနာနန္ဒ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ဂေါတြဘုနော ကာသာဝကဏ္ဌာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၈၀) ဧဝံ ဝုတ္တဒုဿီလာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ပါပဓမ္မာတိ လာမကဓမ္မာ. အသညတာတိ ကာယာဒီဟိ အသညတာ. ပါပါတိ လာမကပုဂ္ဂလာ. ပါပေဟိ ကမ္မေဟီတိ တေဟိ ကရဏကာလေ အာဒီနဝံ အဒိသွာ ကတေဟိ ပရဝဉ္စနာဒီဟိ ပါပကမ္မေဟိ. နိရယံ တေ ဥပပဇ္ဇရေတိ နိရဿာဒံ ဒုဂ္ဂတိံ တေ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ သေယျော အယောဂုဠောတိ ဂါထာ. တဿတ္ထော – သစာယံ ဒုဿီလော အသညတော ဣစ္ဆာစာရေ ဌိတော ကုဟနာယ လောကံ ဝဉ္စကော ပုဂ္ဂလော တတ္တံ အဂ္ဂိသိခူပမံ အယောဂုဠံ ဘုဉ္ဇေယျ အဇ္ဈောဟရေယျ၊ တဿ ယဉ္စေတံ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇေယျ၊ ယဉ္စေတံ အယောဂုဠံ၊ တေသု ဒွီသု အယောဂုဠောဝ ဘုတ္တော သေယျော သုန္ဒရတရော ပဏီတတရော စ ဘဝေယျ၊ န ဟိ အယောဂုဠဿ ဘုတ္တတ္တာ သမ္ပရာယေ သဗ္ဗညုတဉာဏေနာပိ ဒုဇ္ဇာနပရိစ္ဆေဒံ ဒုက္ခံ အနုဘဝတိ. ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓဿ ပန တဿ ရဋ္ဌပိဏ္ဍဿ ဘုတ္တတ္တာ သမ္ပရာယေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဒုက္ခံ အနုဘောတိ၊ အယဉှိ ကောဋိပ္ပတ္တော မိစ္ဆာဇီဝေါတိ.

ဧဝံ ပါပကိရိယာယ အနာဒီနဝဒဿာဝီနံ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယေ ဘိက္ခူ အနေကပရိယာယေန ဝိဂရဟိတွာ ဒုဗ္ဘရတာယ ဒုပ္ပေါသတာယ။ပေ။ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ စ ဝတွာ စတုတ္ထပါရာဇိကံ ပညပေန္တော ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အနဘိဇာန’’န္တိ အာဒိမာဟ.

ဧဝံ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန ဒဠှံ ကတွာ စတုတ္ထပါရာဇိကေ ပညတ္တေ အပရမ္ပိ အနုပ္ပညတ္တတ္ထာယ အဓိမာနဝတ္ထု ဥဒပါဒိ. တဿုပ္ပတ္တိဒီပနတ္ထံ ဧတံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝဉ္စိဒံ ဘဂဝတာ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ ဟောတီ’’တိ.

အဓိမာနဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၉၆. တတ္ထ အဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌသညိနောတိ အရဟတ္တေ ဉာဏစက္ခုနာ အဒိဋ္ဌေယေဝ ‘‘ဒိဋ္ဌံ အမှေဟိ အရဟတ္တ’’န္တိ ဒိဋ္ဌသညိနော ဟုတွာ. ဧသ နယော အပ္ပတ္တာဒီသု. အယံ ပန ဝိသေသော – အပ္ပတ္တေတိ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပတ္တိဝသေန အပ္ပတ္တေ. အနဓိဂတေတိ မဂ္ဂဘာဝနာယ အနဓိဂတေ၊ အပ္ပဋိလဒ္ဓေတိပိ အတ္ထော. အသစ္ဆိကတေတိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓေ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဝါ အပ္ပစ္စက္ခကတေ. အဓိမာနေနာတိ အဓိဂတမာနေန၊ ‘‘အဓိဂတာ မယ’’န္တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နမာနေနာတိ အတ္ထော၊ အဓိကမာနေန ဝါ ထဒ္ဓမာနေနာတိ အတ္ထော. အညံ ဗျာကရိံသူတိ အရဟတ္တံ ဗျာကရိံသု၊ ‘‘ပတ္တံ အာဝုသော အမှေဟိ အရဟတ္တံ၊ ကတံ ကရဏီယ’’န္တိ ဘိက္ခူနံ အာရောစေသုံ. တေသံ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနကိလေသတ္တာ ကေဝလံ သမထဝိပဿနာဗလေန ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာနံ အပရေန သမယေန တထာရူပပစ္စယသမာယောဂေ ရာဂါယ စိတ္တံ နမတိ၊ ရာဂတ္ထာယ နမတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော ဣတရေသု.

တဉ္စ ခေါ ဧတံ အဗ္ဗောဟာရိကန္တိ တဉ္စ ခေါ ဧတံ တေသံ အညဗျာကရဏံ အဗ္ဗောဟာရိကံ အာပတ္တိပညာပနေ ဝေါဟာရံ န ဂစ္ဆတိ၊ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ န ဟောတီတိ အတ္ထော.

ကဿ ပနာယံ အဓိမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကဿ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ? အရိယသာဝကဿ တာဝ နုပ္ပဇ္ဇတိ သော ဟိ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပဟီနကိလေသအဝသိဋ္ဌကိလေသပစ္စဝေက္ခဏေန သဉ္ဇာတသောမနဿော အရိယဂုဏပဋိဝေဓေ နိက္ကင်္ခေါ. တသ္မာ သောတာပန္နာဒီနံ ‘‘အဟံ သကဒါဂါမီ’’တိအာဒိဝသေန အဓိမာနော နုပ္ပဇ္ဇတိ. ဒုဿီလဿ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော ဟိ အရိယဂုဏာဓိဂမေ နိရာသောဝ. သီလဝတောပိ ပရိစ္စတ္တကမ္မဋ္ဌာနဿ နိဒ္ဒါရာမတာဒိမနုယုတ္တဿ နုပ္ပဇ္ဇတိ. သုပရိသုဒ္ဓသီလဿ ပန ကမ္မဋ္ဌာနေ အပ္ပမတ္တဿ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန ဝိတိဏ္ဏကင်္ခဿ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ သုဒ္ဓသမထလာဘိံ ဝါ သုဒ္ဓဝိပဿနာလာဘိံ ဝါ အန္တရာ ဌပေတိ၊ သော ဟိ ဒသပိ ဝီသတိပိ တိံသမ္ပိ ဝဿာနိ ကိလေသသမုဒါစာရံ အပဿိတွာ ‘‘အဟံ သောတာပန္နော’’တိ ဝါ ‘‘သကဒါဂါမီ’’တိ ဝါ ‘‘အနာဂါမီ’’တိ ဝါ မညတိ. သမထဝိပဿနာလာဘိံ ပန အရဟတ္တေယေဝ ဌပေတိ. တဿ ဟိ သမာဓိဗလေန ကိလေသာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ၊ ဝိပဿနာဗလေန သင်္ခါရာ သုပရိဂ္ဂဟိတာ၊ တသ္မာ သဋ္ဌိမ္ပိ ဝဿာနိ အသီတိမ္ပိ ဝဿာနိ ဝဿသတမ္ပိ ကိလေသာ န သမုဒါစရန္တိ၊ ခီဏာသဝဿေဝ စိတ္တစာရော ဟောတိ. သော ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ကိလေသသမုဒါစာရံ အပဿန္တော အန္တရာ အဌတွာဝ ‘‘အရဟာ အဟ’’န္တိ မညတီတိ.

သဝိဘင်္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၇. အနဘိဇာနန္တိ န အဘိဇာနံ. ယသ္မာ ပနာယံ အနဘိဇာနံ သမုဒါစရတိ၊ သွဿ သန္တာနေ အနုပ္ပန္နော ဉာဏေန စ အသစ္ဆိကတောတိ အဘူတော ဟောတိ. တေနဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘အသန္တံ အဘူတံ အသံဝိဇ္ဇမာန’’န္တိ ဝတွာ ‘‘အဇာနန္တော အပဿန္တော’’တိ ဝုတ္တံ.

ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မန္တိ ဥတ္တရိမနုဿာနံ ဈာယီနဉ္စေဝ အရိယာနဉ္စ ဓမ္မံ. အတ္တုပနာယိကန္တိ အတ္တနိ တံ ဥပနေတိ၊ အတ္တာနံ ဝါ တတ္ထ ဥပနေတီတိ အတ္တုပနာယိကော၊ တံ အတ္တုပနာယိကံ၊ ဧဝံ ကတွာ သမုဒါစရေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဒဘာဇနေ ပန ယသ္မာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော နာမ ဈာနံ ဝိမောက္ခံ သမာဓိ သမာပတ္တိ ဉာဏဒဿနံ။ပေ။ သုညာဂါရေ အဘိရတီတိ ဧဝံ ဈာနာဒယော အနေကဓမ္မာ ဝုတ္တာ. တသ္မာ တေသံ သဗ္ဗေသံ ဝသေန အတ္တုပနာယိကဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘တေ ဝါ ကုသလေ ဓမ္မေ အတ္တနိ ဥပနေတီ’’တိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသံ အကာသိ. တတ္ထ ‘‘ဧတေ ဓမ္မာ မယိ သန္ဒိဿန္တီ’’တိ သမုဒါစရန္တော အတ္တနိ ဥပနေတိ. ‘‘အဟံ ဧတေသု သန္ဒိဿာမီ’’တိ သမုဒါစရန္တော အတ္တာနံ တေသု ဥပနေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အလမရိယဉာဏဒဿနန္တိ ဧတ္ထ လောကိယလောကုတ္တရာ ပညာ ဇာနနဋ္ဌေန ဉာဏံ၊ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌမိဝ ဓမ္မံ ပစ္စက္ခကရဏတော ဒဿနဋ္ဌေန ဒဿနန္တိ ဉာဏဒဿနံ. အရိယံ ဝိသုဒ္ဓံ ဥတ္တမံ ဉာဏဒဿနန္တိ အရိယဉာဏဒဿနံ. အလံ ပရိယတ္တံ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထံ အရိယဉာဏဒဿနမေတ္ထ၊ ဈာနာဒိဘေဒေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ အလံ ဝါ အရိယဉာဏဒဿနမဿာတိ အလမရိယဉာဏဒဿနော၊ တံ အလမရိယဉာဏဒဿနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မန္တိ ဧဝံ ပဒတ္ထသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယေန ဉာဏဒဿနေန သော အလမရိယဉာဏဒဿနောတိ ဝုစ္စတိ. တဒေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဉာဏန္တိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ၊ ဒဿနန္တိ ယံ ဉာဏံ တံ ဒဿနံ၊ ယံ ဒဿနံ တံ ဉာဏ’’န္တိ ဝိဇ္ဇာသီသေန ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရာ ပနေတ္ထ သဗ္ဗာပိ ပညာ ‘‘ဉာဏ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သမုဒါစရေယျာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရမေတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အတ္တုပနာယိကံ ကတွာ အာရောစေယျ. ဣတ္ထိယာ ဝါတိအာဒိ ပန အာရောစေတဗ္ဗပုဂ္ဂလနိဒဿနံ. ဧတေသဉှိ အာရောစိတေ အာရောစိတံ ဟောတိ န ဒေဝမာရဗြဟ္မာနံ၊ နာပိ ပေတယက္ခတိရစ္ဆာနဂတာနန္တိ. ဣတိ ဇာနာမိ ဣတိ ပဿာမီတိ သမုဒါစရဏာကာရနိဒဿနမေတံ. ပဒဘာဇနေ ပနဿ ‘‘ဇာနာမဟံ ဧတေ ဓမ္မေ၊ ပဿာမဟံ ဧတေ ဓမ္မေ’’တိ ဣဒံ တေသု ဈာနာဒီသု ဓမ္မေသု ဇာနနပဿနာနံ ပဝတ္တိဒီပနံ၊ ‘‘အတ္ထိ စ မေ ဧတေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ အတ္တုပနာယိကဘာဝဒီပနံ.

၁၉၈. တတော အပရေန သမယေနာတိ အာပတ္တိပဋိဇာနနသမယဒဿနမေတံ. အယံ ပန အာရောစိတက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ. အာပတ္တိံ ပန အာပန္နော ယသ္မာ ပရေန စောဒိတော ဝါ အစောဒိတော ဝါ ပဋိဇာနာတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမနုဂ္ဂါဟိယမာနော ဝါ အသမနုဂ္ဂါဟိယမာနော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ သမနုဂ္ဂါဟိယမာနေ တာဝ – ကိံ တေ အဓိဂတန္တိ အဓိဂမပုစ္ဆာ၊ ဈာနဝိမောက္ခာဒီသု၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီသု ဝါ ကိံ တယာ အဓိဂတန္တိ. ကိန္တိ တေ အဓိဂတန္တိ ဥပါယပုစ္ဆာ. အယဉှိ ဧတ္ထာဓိပ္ပါယော – ကိံ တယာ အနိစ္စလက္ခဏံ ဓုရံ ကတွာ အဓိဂတံ၊ ဒုက္ခာနတ္တလက္ခဏေသု အညတရံ ဝါ? ကိံ ဝါ သမာဓိဝသေန အဘိနိဝိသိတွာ၊ ဥဒါဟု ဝိပဿနာဝသေန? တထာ ကိံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ၊ ဥဒါဟု အရူပေ? ကိံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ၊ ဥဒါဟု ဗဟိဒ္ဓါတိ? ကဒါ တေ အဓိဂတန္တိ ကာလပုစ္ဆာ. ပုဗ္ဗဏှမဇ္ဈနှိကာဒီသု ကတရသ္မိံ ကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ကတ္ထ တေ အဓိဂတန္တိ ဩကာသပုစ္ဆာ. ကတရသ္မိံ ဩကာသေ၊ ကိံ ရတ္တိဋ္ဌာနေ၊ ဒိဝါဋ္ဌာနေ၊ ရုက္ခမူလေ၊ မဏ္ဍပေ၊ ကတရသ္မိံ ဝါ ဝိဟာရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကတမေ တေ ကိလေသာ ပဟီနာတိ ပဟီနကိလေသပုစ္ဆာ. ကတရမဂ္ဂဝဇ္ဈာ တဝ ကိလေသာ ပဟီနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီတိ ပဋိလဒ္ဓဓမ္မပုစ္ဆာ. ပဌမမဂ္ဂါဒီသု ကတမေသံ ဓမ္မာနံ တွံ လာဘီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တသ္မာ ဣဒါနိ စေပိ ကောစိ ဘိက္ခု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမံ ဗျာကရေယျ၊ န သော ဧတ္တာဝတာဝ သက္ကာတဗ္ဗော. ဣမေသု ပန ဆသု ဌာနေသု သောဓနတ္ထံ ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ကိံ တေ အဓိဂတံ၊ ကိံ ဈာနံ၊ ဥဒါဟု ဝိမောက္ခာဒီသု အညတရ’’န္တိ? ယော ဟိ ယေန အဓိဂတော ဓမ္မော၊ သော တဿ ပါကဋော ဟောတိ. သစေ ‘‘ဣဒံ နာမ မေ အဓိဂတ’’န္တိ ဝဒတိ၊ တတော ‘‘ကိန္တိ တေ အဓိဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ ‘‘အနိစ္စလက္ခဏာဒီသု ကိံ ဓုရံ ကတွာ အဋ္ဌတိံသာယ ဝါ အာရမ္မဏေသု ရူပါရူပအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဒိဘေဒေသု ဝါ ဓမ္မေသု ကေန မုခေန အဘိနိဝိသိတွာ’’တိ ယော ဟိ ယဿာဘိနိဝေသော၊ သော တဿ ပါကဋော ဟောတိ. သစေ ‘‘အယံ နာမ မေ အဘိနိဝေသော ဧဝံ မယာ အဓိဂတ’’န္တိ ဝဒတိ၊ တတော ‘‘ကဒါ တေ အဓိဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ ‘‘ကိံ ပုဗ္ဗဏှေ၊ ဥဒါဟု မဇ္ဈနှိကာဒီသု အညတရသ္မိံ ကာလေ’’တိ သဗ္ဗေသဉှိ အတ္တနာ အဓိဂတကာလော ပါကဋော ဟောတိ. သစေ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ အဓိဂတန္တိ ဝဒတိ၊ တတော ‘‘ကတ္ထ တေ အဓိဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ ‘‘ကိံ ဒိဝါဋ္ဌာနေ၊ ဥဒါဟု ရတ္တိဋ္ဌာနာဒီသု အညတရသ္မိံ ဩကာသေ’’တိ သဗ္ဗေသဉှိ အတ္တနာ အဓိဂတောကာသော ပါကဋော ဟောတိ. သစေ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ မေ ဩကာသေ အဓိဂတ’’န္တိ ဝဒတိ၊ တတော ‘‘ကတမေ တေ ကိလေသာ ပဟီနာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ ‘‘ကိံ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈာ၊ ဥဒါဟု ဒုတိယာဒိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ’’တိ သဗ္ဗေသဉှိ အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာ ပါကဋာ ဟောန္တိ. သစေ ‘‘ဣမေ နာမ မေ ကိလေသာ ပဟီနာ’’တိ ဝဒတိ၊ တတော ‘‘ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ ‘‘ကိံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ၊ ဥဒါဟု သကဒါဂါမိမဂ္ဂါဒီသု အညတရဿာ’’တိ သဗ္ဗေသံ ဟိ အတ္တနာ အဓိဂတဓမ္မာ ပါကဋာ ဟောန္တိ. သစေ ‘‘ဣမေသံ နာမာဟံ ဓမ္မာနံ လာဘီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဧတ္တာဝတာပိဿ ဝစနံ န သဒ္ဓါတဗ္ဗံ၊ ဗဟုဿုတာ ဟိ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာကုသလာ ဘိက္ခူ ဣမာနိ ဆ ဌာနာနိ သောဓေတုံ သက္ကောန္တိ.

ဣမဿ ပန ဘိက္ခုနော အာဂမနပဋိပဒါ သောဓေတဗ္ဗာ. ယဒိ အာဂမနပဋိပဒါ န သုဇ္ဈတိ၊ ‘‘ဣမာယ ပဋိပဒါယ လောကုတ္တရဓမ္မော နာမ န လဗ္ဘတီ’’တိ အပနေတဗ္ဗော. ယဒိ ပနဿ အာဂမနပဋိပဒါ သုဇ္ဈတိ၊ ‘‘ဒီဃရတ္တံ တီသု သိက္ခာသု အပ္ပမတ္တော ဇာဂရိယမနုယုတ္တော စတူသု ပစ္စယေသု အလဂ္ဂေါ အာကာသေ ပါဏိသမေန စေတသာ ဝိဟရတီ’’တိ ပညာယတိ၊ တဿ ဘိက္ခုနော ဗျာကရဏံ ပဋိပဒါယ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒတိ. ‘‘သေယျထာပိ နာမ ဂင်္ဂေါဒကံ ယမုနောဒကေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒတိ သမေတိ၊ ဧဝမေဝ သုပညတ္တာ တေန ဘဂဝတာ သာဝကာနံ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါ သံသန္ဒတိ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပဋိပဒါ စာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၉၆) ဝုတ္တသဒိသံ ဟောတိ.

အပိစ ခေါ န ဧတ္တကေနာပိ သက္ကာရော ကာတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဧကစ္စဿ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿာပိ သတော ခီဏာသဝပဋိပတ္တိသဒိသာ ပဋိပဒါ ဟောတိ၊ တသ္မာ သော ဘိက္ခု တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ဥတ္တာသေတဗ္ဗော. ခီဏာသဝဿ နာမ အသနိယာပိ မတ္ထကေ ပတမာနာယ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ န ဟောတိ. သစဿ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ‘‘န တွံ အရဟာ’’တိ အပနေတဗ္ဗော. သစေ ပန အဘီရူ အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ ဟုတွာ သီဟော ဝိယ နိသီဒတိ၊ အယံ ဘိက္ခု သမ္ပန္နဝေယျာကရဏော သမန္တာ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီဟိ ပေသိတံ သက္ကာရံ အရဟတီတိ.

ပါပိစ္ဆောတိ ယာ သာ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဒုဿီလောဝ သမာနော သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ဣစ္ဆတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၅၁) နယေန ဝုတ္တာ ပါပိစ္ဆာ တာယ သမန္နာဂတော. ဣစ္ဆာပကတောတိ တာယ ပါပိကာယ ဣစ္ဆာယ အပကတော အဘိဘူတော ပါရာဇိကော ဟုတွာ.

ဝိသုဒ္ဓါပေက္ခောတိ အတ္တနော ဝိသုဒ္ဓိံ အပေက္ခမာနော ဣစ္ဆမာနော ပတ္ထယမာနော. အယဉှိ ယသ္မာ ပါရာဇိကံ အာပန္နော၊ တသ္မာ ဘိက္ခုဘာဝေ ဌတွာ အဘဗ္ဗော ဈာနာဒီနိ အဓိဂန္တုံ၊ ဘိက္ခုဘာဝေါ ဟိဿ သဂ္ဂန္တရာယော စေဝ ဟောတိ မဂ္ဂန္တရာယော စ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သာမညံ ဒုပ္ပရာမဋ္ဌံ နိရယာယုပကဍ္ဎတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၁၁). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘သိထိလော ဟိ ပရိဗ္ဗာဇော၊ ဘိယျော အာကိရတေ ရဇ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၃၁၃). ဣစ္စဿ ဘိက္ခုဘာဝေါ ဝိသုဒ္ဓိ နာမ န ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဂိဟီ ဝါ ဥပါသကော ဝါ အာရာမိကော ဝါ သာမဏေရော ဝါ ဟုတွာ ဒါနသရဏသီလသံဝရာဒီဟိ သဂ္ဂမဂ္ဂံ ဝါ ဈာနဝိမောက္ခာဒီဟိ မောက္ခမဂ္ဂံ ဝါ အာရာဓေတုံ ဘဗ္ဗော ဟောတိ၊ တသ္မာဿ ဂိဟိအာဒိဘာဝေါ ဝိသုဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ ဝိသုဒ္ဓိံ အပေက္ခနတော ‘‘ဝိသုဒ္ဓါပေက္ခော’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝ စဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဂိဟီ ဝါ ဟောတုကာမော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ ဝဒေယျာတိ ဧဝံ ဘဏေယျ. ကထံ? ‘‘အဇာနမေဝံ အာဝုသော အဝစံ ဇာနာမိ၊ အပဿံ ပဿာမီ’’တိ. ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘ဧဝံ ဝဒေယျာ’’တိ ဣဒံ ပဒံ အနုဒ္ဓရိတွာဝ ယထာ ဝဒန္တော ‘‘အဇာနမေဝံ အာဝုသော အဝစံ ဇာနာမိ၊ အပဿံ ပဿာမီ’’တိ ဝဒတိ နာမာတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ အာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘နာဟံ ဧတေ ဓမ္မေ ဇာနာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တုစ္ဆံ မုသာ ဝိလပိန္တိ အဟံ ဝစနတ္ထဝိရဟတော တုစ္ဆံ ဝဉ္စနာဓိပ္ပါယတော မုသာ ဝိလပိံ၊ အဘဏိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဒဘာဇနေ ပနဿ အညေန ပဒဗျဉ္ဇနေန အတ္ထမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘တုစ္ဆကံ မယာ ဘဏိတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ပုရိမေ ဥပါဒါယာတိ ပုရိမာနိ တီဏိ ပါရာဇိကာနိ အာပန္နေ ပုဂ္ဂလေ ဥပါဒါယ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ စ ပါကဋမေဝါတိ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၁၉၉. ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ပဒါနုက္ကမေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ပဒဘာဇနီယမှိ ‘‘ဈာနံ ဝိမောက္ခံ သမာဓိ သမာပတ္တိ ဉာဏဒဿနံ။ပေ။ သုညာဂါရေ အဘိရတီ’’တိ ဧဝံ သံခိတ္တေနေဝ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော ဒဿိတော၊ န ဝိတ္ထာရေန အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ တန္တိ ဌပိတာ. သင်္ခေပဒဿိတေ စ အတ္ထေ န သဗ္ဗေ သဗ္ဗာကာရေန နယံ ဂဟေတုံ သက္ကောန္တိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗာကာရေန နယဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပုန တဒေဝ ပဒဘာဇနံ မာတိကာဌာနေ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရတော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဒဿေတွာ အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေတုကာမော ‘‘ဈာနန္တိ ပဌမံ ဈာနံ၊ ဒုတိယံ ဈာန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ မေတ္တာဈာနာဒီနိပိ အသုဘဇ္ဈာနာဒီနိပိ အာနာပါနဿတိသမာဓိဇ္ဈာနမ္ပိ လောကိယဇ္ဈာနမ္ပိ လောကုတ္တရဇ္ဈာနမ္ပိ သင်္ဂဟိတမေဝ. တသ္မာ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိန္တိပိ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဇ္ဈာနံ၊ မေတ္တာဈာနံ၊ ဥပေက္ခာဈာနံ အသုဘဇ္ဈာနံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဇ္ဈာနံ၊ လောကိယဇ္ဈာနံ၊ လောကုတ္တရဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိပိ ဘဏန္တော ပါရာဇိကောဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သုဋ္ဌု မုတ္တော ဝိဝိဓေဟိ ဝါ ကိလေသေဟိ မုတ္တောတိ ဝိမောက္ခော. သော ပနာယံ ရာဂဒေါသမောဟေဟိ သုညတ္တာ သုညတော. ရာဂဒေါသမောဟနိမိတ္တေဟိ အနိမိတ္တတ္တာ အနိမိတ္တော. ရာဂဒေါသမောဟပဏိဓီနံ အဘာဝတော အပ္ပဏိဟိတောတိ ဝုစ္စတိ. စိတ္တံ သမံ အာဒဟတိ အာရမ္မဏေ ဌပေတီတိ သမာဓိ. အရိယေဟိ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော သမာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ. ဧတ္ထ စ ဝိမောက္ခတ္တိကေန စ သမာဓိတ္တိကေန စ အရိယမဂ္ဂေါဝ ဝုတ္တော. သမာပတ္တိတ္တိကေန ပန ဖလသမာပတ္တိ. တေသု ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ ပဒံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟံ ဣမဿ လာဘီမှီ’’တိ ဘဏန္တော ပါရာဇိကောဝ ဟောတိ.

တိဿော ဝိဇ္ဇာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏန္တိ. တတ္ထ ဧကိဿာပိ နာမံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟံ ဣမိဿာ ဝိဇ္ဇာယ လာဘီမှီ’’တိ ဘဏန္တော ပါရာဇိကော ဟောတိ. သင်္ခေပဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝိဇ္ဇာနံ လာဘီမှီ’တိ ဘဏန္တောပိ ‘တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ လာဘီမှီ’တိ ဘဏန္တောပိ ပါရာဇိကော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. မဂ္ဂဘာဝနာပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ လောကုတ္တရာဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. တသ္မာ လောကုတ္တရာနံ သတိပဋ္ဌာနာနံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ဣန္ဒြိယာနံ ဗလာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ လာဘီမှီတိ ဝဒတော ပါရာဇိကန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ‘‘သတိပဋ္ဌာနာနံ လာဘီမှီ’တိ ဧဝံ ဧကေကကောဋ္ဌာသဝသေနာပိ ‘ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဿ လာဘီမှီ’တိ ဧဝံ တတ္ထ ဧကေကဓမ္မဝသေနာပိ ဝဒတော ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ တမ္ပိ သမေတိ. ကသ္မာ? မဂ္ဂက္ခဏုပ္ပန္နေယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ. ဖလသစ္ဆိကိရိယာယပိ ဧကေကဖလဝသေန ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ရာဂဿ ပဟာနန္တိအာဒိတ္တိကေ ကိလေသပ္ပဟာနမေဝ ဝုတ္တံ. တံ ပန ယသ္မာ မဂ္ဂေန ဝိနာ နတ္ထိ၊ တတိယမဂ္ဂေန ဟိ ကာမရာဂဒေါသာနံ ပဟာနံ၊ စတုတ္ထေန မောဟဿ၊ တသ္မာ ‘‘ရာဂေါ မေ ပဟီနော’’တိအာဒီနိ ဝဒတောပိ ပါရာဇိကံ ဝုတ္တံ.

ရာဂါ စိတ္တံ ဝိနီဝရဏတာတိအာဒိတ္တိကေ လောကုတ္တရစိတ္တမေဝ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘ရာဂါ မေ စိတ္တံ ဝိနီဝရဏ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒတောပိ ပါရာဇိကမေဝ.

သုညာဂါရပဒဘာဇနေ ပန ယသ္မာ ဈာနေန အဃဋေတွာ ‘‘သုညာဂါရေ အဘိရမာမီ’’တိ ဝစနမတ္တေန ပါရာဇိကံ နာဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ ‘‘ပဌမေန ဈာနေန သုညာဂါရေ အဘိရတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယော ဈာနေန ဃဋေတွာ ‘‘ဣမိနာ နာမ ဈာနေန သုညာဂါရေ အဘိရမာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ အယမေဝ ပါရာဇိကော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယာ စ ‘‘ဉာဏ’’န္တိ ဣမဿ ပဒဘာဇနေ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၄ အာဒယော) ဝုတ္တာသု အဋ္ဌသု ဝိဇ္ဇာသု ဝိပဿနာဉာဏမနောမယိဒ္ဓိဣဒ္ဓိဝိဓဒိဗ္ဗသောတစေတောပရိယဉာဏဘေဒါ ပဉ္စ ဝိဇ္ဇာ န အာဂတာ၊ တာသု ဧကာ ဝိပဿနာဝ ပါရာဇိကဝတ္ထု န ဟောတိ၊ သေသာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တသ္မာ ‘‘ဝိပဿနာယ လာဘီမှီ’’တိပိ ‘‘ဝိပဿနာဉာဏဿ လာဘီမှီ’’တိပိ ဝဒတော ပါရာဇိကံ နတ္ထိ. ဖုဿဒေဝတ္ထေရော ပန ဘဏတိ – ‘‘ဣတရာပိ စတဿော ဝိဇ္ဇာ ဉာဏေန အဃဋိတာ ပါရာဇိကဝတ္ထူ န ဟောန္တိ. တသ္မာ ‘မနောမယဿ လာဘီမှိ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓဿ၊ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊ စေတောပရိယဿ လာဘီမှီ’တိ ဝဒတောပိ ပါရာဇိကံ နတ္ထီ’’တိ. တံ တဿ အန္တေဝါသိကေဟေဝ ပဋိက္ခိတ္တံ – ‘‘အာစရိယော န အာဘိဓမ္မိကော ဘုမ္မန္တရံ န ဇာနာတိ၊ အဘိညာ နာမ စတုတ္ထဇ္ဈာနပါဒကောဝ မဟဂ္ဂတဓမ္မော၊ ဈာနေနေဝ ဣဇ္ဈတိ. တသ္မာ မနောမယဿ လာဘီမှီ’တိ ဝါ ‘မနောမယဉာဏဿ လာဘီမှီ’တိ ဝါ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ဝဒတု ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ နိဗ္ဗာနံ ပါဠိယာ အနာဂတံ၊ အထ ခေါ ‘‘နိဗ္ဗာနံ မေ ပတ္တ’’န္တိ ဝါ ‘‘သစ္ဆိကတ’’န္တိ ဝါ ဝဒတော ပါရာဇိကမေဝ. ကသ္မာ? နိဗ္ဗာနဿ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရတ္တာ. တထာ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိံ ပဋိဝိဒ္ဓါနိ မယာ’’တိ ဝဒတောပိ ပါရာဇိကမေဝ. ကသ္မာ? သစ္စပ္ပဋိဝေဓောတိ ဟိ မဂ္ဂဿ ပရိယာယဝစနံ. ယသ္မာ ပန ‘‘တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ကာမာဝစရကုသလတော စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကြိယတော စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ဧတေသု စေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ စတူသု မဂ္ဂေသု စတူသု ဖလေသု စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၇၄၆) ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါယ လာဘီမှီ’’တိ ဝါ၊ ‘‘နိရုတ္တိ။ပေ။ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယ လာဘီမှီ’’တိ ဝါ ‘‘လောကိယအတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါယ လာဘီမှီ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေပိ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ. ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါနံ လာဘီမှီ’’တိ ဝုတ္တေ န တာဝ သီသံ ဩတရတိ. ‘‘လောကုတ္တရအတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါယ လာဘီမှီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပါရာဇိကံ ဟောတိ. သင်္ခေပဋ္ဌကထာယံ ပန အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တောမှီတိ အဝိသေသေနာပိ ဝဒတော ပါရာဇိကံ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယမ္ပိ ‘‘န မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဧတ္တာဝတာ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ၊ ဧတ္တာဝတာ သီသံ န ဩတရတိ၊ ဧတ္တာဝတာ န ပါရာဇိက’’န္တိ ဝိစာရိတတ္တာ န သက္ကာ အညံ ပမာဏံ ကာတုန္တိ.

‘‘နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇာမီ’’တိ ဝါ ‘‘လာဘီမှာဟံ တဿာ’’တိ ဝါ ဝဒတောပိ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ. ကသ္မာ? နိရောဓသမာပတ္တိယာ နေဝ လောကိယတ္တာ န လောကုတ္တရတ္တာတိ. သစေ ပနဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘နိရောဓံ နာမ အနာဂါမီ ဝါ ခီဏာသဝေါ ဝါ သမာပဇ္ဇတိ၊ တေသံ မံ အညတရောတိ ဇာနိဿတီ’’တိ ဗျာကရောတိ၊ သော စ နံ တထာ ဇာနာတိ၊ ပါရာဇိကန္တိ မဟာပစ္စရိသင်္ခေပဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တံ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘အတီတဘဝေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ သောတာပန္နောမှီ’’တိ ဝဒတောပိ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ. အတီတက္ခန္ဓာနဉှိ ပရာမဋ္ဌတ္တာ သီသံ န ဩတရတီတိ. သင်္ခေပဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အတီတေ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီမှီ’’တိ ဝဒတော ပါရာဇိကံ နတ္ထိ၊ ကုပ္ပဓမ္မတ္တာ ဣဓ ပန ‘‘အတ္ထိ အကုပ္ပဓမ္မတ္တာတိ ကေစိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ တတ္ထေဝ ‘‘အတီတတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ကထေန္တဿ ပါရာဇိကံ န ဟောတိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ကထေန္တဿေဝ ဟောတီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ.

သုဒ္ဓိကဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၀. ဧဝံ ဈာနာဒီနိ ဒသ မာတိကာပဒါနိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣဒါနိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပန္တော ယံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒံ ဘဏတိ၊ တဿ အင်္ဂံ ဒဿေတွာ တဿေဝ ဝိတ္ထာရဿ ဝသေန စက္ကပေယျာလံ ဗန္ဓန္တော ဥလ္လပနာကာရဉ္စ အာပတ္တိဘေဒဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘တီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဒ္ဓိကဝါရော ဝတ္တုကာမဝါရော ပစ္စယပဋိသံယုတ္တဝါရောတိ တယော မဟာဝါရာ. တေသု သုဒ္ဓိကဝါရေ ပဌမဇ္ဈာနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ မောဟာ စိတ္တံ ဝိနီဝရဏပဒံ၊ တာဝ ဧကမေကသ္မိံ ပဒေ သမာပဇ္ဇိံ၊ သမာပဇ္ဇာမိ၊ သမာပန္နော၊ လာဘီမှိ၊ ဝသီမှိ၊ သစ္ဆိကတံ မယာတိ ဣမေသု ဆသု ပဒေသု ဧကမေကံ ပဒံ တီဟာကာရေဟိ၊ စတူဟိ၊ ပဉ္စဟိ၊ ဆဟိ၊ သတ္တဟာကာရေဟီတိ ဧဝံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ ယောဇေတွာ သုဒ္ဓိကနယော နာမ ဝုတ္တော. တတော ပဌမဉ္စ ဈာနံ၊ ဒုတိယဉ္စ ဈာနန္တိ ဧဝံ ပဌမဇ္ဈာနေန သဒ္ဓိံ ဧကမေကံ ပဒံ ဃဋေန္တေန သဗ္ဗပဒါနိ ဃဋေတွာ တေနေဝ ဝိတ္ထာရေန ခဏ္ဍစက္ကံ နာမ ဝုတ္တံ. တဉှိ ပုန အာနေတွာ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ န ယောဇိတံ၊ တသ္မာ ‘‘ခဏ္ဍစက္က’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တတော ဒုတိယဉ္စ ဈာနံ၊ တတိယဉ္စ ဈာနန္တိ ဧဝံ ဒုတိယဇ္ဈာနေန သဒ္ဓိံ ဧကမေကံ ပဒံ ဃဋေတွာ ပုန အာနေတွာ ပဌမဇ္ဈာနေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓိတွာ တေနေဝ ဝိတ္ထာရေန ဗဒ္ဓစက္ကံ နာမ ဝုတ္တံ. တတော ယထာ ဒုတိယဇ္ဈာနေန သဒ္ဓိံ၊ ဧဝံ တတိယဇ္ဈာနာဒီဟိပိ သဒ္ဓိံ၊ ဧကမေကံ ပဒံ ဃဋေတွာ ပုန အာနေတွာ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓိတွာ တေနေဝ ဝိတ္ထာရေန အညာနိပိ ဧကူနတိံသ ဗဒ္ဓစက္ကာနိ ဝတွာ ဧကမူလကနယော နိဋ္ဌာပိတော. ပါဌော ပန သင်္ခေပေန ဒဿိတော၊ သော အသမ္မုယှန္တေန ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယထာ စ ဧကမူလကော၊ ဧဝံ ဒုမူလကာဒယောပိ သဗ္ဗမူလကပရိယောသာနာ စတုန္နံ သတာနံ ဥပရိ ပဉ္စတိံသ နယာ ဝုတ္တာ. သေယျထိဒံ – ဒွိမူလကာ ဧကူနတိံသ၊ တိမူလကာ အဋ္ဌဝီသ၊ စတုမူလကာ သတ္တဝီသ၊ ဧဝံ ပဉ္စမူလကာဒယောပိ ဧကေကံ ဦနံ ကတွာ ယာဝ တိံသမူလကာ၊ တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပါဌေ ပန တေသံ နာမမ္ပိ သင်္ခိပိတွာ ‘‘ဣဒံ သဗ္ဗမူလက’’န္တိ တိံသမူလကနယော ဧကော ဒဿိတော. ယသ္မာ စ သုညာဂါရပဒံ ဈာနေန အဃဋိတံ သီသံ န ဩတရတိ၊ တသ္မာ တံ အနာမသိတွာ မောဟာ စိတ္တံ ဝိနီဝရဏပဒပရိယောသာနာယေဝ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇနာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ပဋိပါဋိယာ ဝါ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝါ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီဟိ ဃဋေတွာ ဝါ အဃဋေတွာ ဝါ သမာပဇ္ဇိန္တိအာဒိနာ နယေန ဥလ္လပတော မောက္ခော နတ္ထိ၊ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ.

ဣမဿ အတ္ထဿ ဒဿနဝသေန ဝုတ္တေ စ ပနေတသ္မိံ သုဒ္ဓိကမဟာဝါရေ အယံ သင်္ခေပတော အတ္ထဝဏ္ဏနာ – တီဟာကာရေဟီတိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ အင်္ဂဘူတေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ. ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေယေဝ အဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ. ဘဏန္တဿ ဟောတီတိ ဘဏမာနဿ ဟောတိ. ဘဏိတဿ ဟောတီတိ ဘဏိတေ အဿ ဟောတိ၊ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တသ္မိံ ဝုတ္တေ ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဘဏိတဿာတိ ဝုတ္တဝတော နိဋ္ဌိတဝစနဿ ဟောတီတိ. ယော ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ ဇာနာတိ၊ ဘဏန္တောပိ ဇာနာတိ၊ ပစ္ဆာပိ ဇာနာတိ၊ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ သော ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဘဏန္တော ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဒဿိတော. ကိဉ္စာပိ ဒဿိတော၊ အထ ခေါ အယမေတ္ထ ဝိသေသော – ပုစ္ဆာ တာဝ ဟောတိ ‘‘‘မုသာ ဘဏိဿ’န္တိ ပုဗ္ဗဘာဂေါ အတ္ထိ၊ ‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’န္တိ ပစ္ဆာဘာဂေါ နတ္ထိ၊ ဝုတ္တမတ္တမေဝ ဟိ ကောစိ ပမုဿတိ၊ ကိံ တဿ ပါရာဇိကံ ဟောတိ၊ န ဟောတီ’’တိ? သာ ဧဝံ အဋ္ဌကထာသု ဝိဿဇ္ဇိတာ – ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ စ ဘဏန္တဿ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ စ ဇာနတော ပစ္ဆာဘာဂေ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ န သက္ကာ န ဘဝိတုံ. သစေပိ န ဟောတိ ပါရာဇိကမေဝ. ပုရိမမေဝ ဟိ အင်္ဂဒွယံ ပမာဏံ. ယဿာပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ အာဘောဂေါ နတ္ထိ၊ ဘဏန္တော ပန ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ ဇာနာတိ၊ ဘဏိတေပိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ ဇာနာတိ၊ သော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗော. ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဟိ ပမာဏတရော. တသ္မိံ အသတိ ဒဝါ ဘဏိတံ ဝါ ရဝါ ဘဏိတံ ဝါ ဟောတီ’’တိ.

ဧတ္ထ စ တံဉာဏတာ စ ဉာဏသမောဓာနဉ္စ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗံ. တံဉာဏတာ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗာတိ ယေန စိတ္တေန ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ ဇာနာတိ၊ တေနေဝ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ စ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ စ ဇာနာတီတိ ဧဝံ ဧကစိတ္တေနေဝ တီသု ခဏေသု ဇာနာတီတိ အယံ တံညဏတာ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗာ၊ န ဟိ သက္ကာ တေနေဝ စိတ္တေန တံ စိတ္တံ ဇာနိတုံ ယထာ န သက္ကာ တေနေဝ အသိနာ သော အသိ ဆိန္ဒိတုန္တိ. ပုရိမံ ပုရိမံ ပန စိတ္တံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ စိတ္တဿ တထာ ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော ဟုတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပမာဏံ ပုဗ္ဗဘာဂေါဝ၊ တသ္မိံ သတိ န ဟေဿတိ၊

သေသဒွယန္တိ နတ္ထေတ၊ မိတိ ဝါစာ တိဝင်္ဂိကာ’’တိ.

‘‘ဉာဏသမောဓာနံ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတာနိ တီဏိ စိတ္တာနိ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ဣဒဉှိ စိတ္တံ နာမ –

အနိရုဒ္ဓမှိ ပဌမေ၊ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပစ္ဆိမံ၊

နိရန္တရုပ္ပဇ္ဇနတော၊ ဧကံ ဝိယ ပကာသတိ.

ဣတော ပရံ ပန ယွာယံ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိ သမ္ပဇာနမုသာ ဘဏတိ၊ ယသ္မာ သော ‘‘နတ္ထိ မေ ပဌမံ ဈာန’’န္တိ ဧဝံဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ၊ တဿ ဟိ အတ္ထေဝါယံ လဒ္ဓိ. တထာ ‘‘နတ္ထိ မေ ပဌမံ ဈာန’’န္တိ ဧဝမဿ ခမတိ စေဝ ရုစ္စတိ စ. ဧဝံသဘာဝမေဝ စဿ စိတ္တံ ‘‘နတ္ထိ မေ ပဌမံ ဈာန’’န္တိ. ယဒါ ပန မုသာ ဝတ္တုကာမော ဟောတိ၊ တဒါ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ သဟ ခန္တိံ ဝါ ဒိဋ္ဌိခန္တီဟိ သဒ္ဓိံ ရုစိံ ဝါ၊ ဒိဋ္ဌိခန္တိရုစီဟိ သဒ္ဓိံ ဘာဝံ ဝါ ဝိနိဓာယ နိက္ခိပိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အဘူတံ ကတွာ ဘဏတိ၊ တသ္မာ တေသမ္ပိ ဝသေန အင်္ဂဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘စတူဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိဝါရေ စ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂိကော မုသာဝါဒေါ’’တိ (ပဋိ. ၃၂၈) ဝုတ္တတ္တာ တတ္ထ အဓိပ္ပေတာယ သညာယ သဒ္ဓိံ အညောပိ ဣဓ ‘‘အဋ္ဌဟာကာရေဟီ’’တိ ဧကော နယော ယောဇေတဗ္ဗော.

ဧတ္ထ စ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိန္တိ ဗလဝဓမ္မဝိနိဓာနဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ဝိနိဓာယ ခန္တိန္တိအာဒီနိ တတော ဒုဗ္ဗလဒုဗ္ဗလာနံ ဝိနိဓာနဝသေန. ဝိနိဓာယ သညန္တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ သဗ္ဗဒုဗ္ဗလဓမ္မဝိနိဓာနံ. သညာမတ္တမ္ပိ နာမ အဝိနိဓာယ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယသ္မာ ပန ‘‘သမာပဇ္ဇိဿာမီ’’တိအာဒိနာ အနာဂတဝစနေန ပါရာဇိကံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒီနိ အတီတဝတ္တမာနပဒါနေဝ ပါဌေ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

၂၀၇. ဣတော ပရံ သဗ္ဗမ္ပိ ဣမသ္မိံ သုဒ္ဓိကမဟာဝါရေ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. န ဟေတ္ထ တံ အတ္ထိ – ယံ ဣမိနာ ဝိနိစ္ဆယေန န သက္ကာ ဘဝေယျ ဝိညာတုံ၊ ဌပေတွာ ကိလေသပ္ပဟာနပဒဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ရာဂေါ မေ စတ္တော ဝန္တော’’တိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထံ. သွာယံ ဝုစ္စတိ – ဧတ္ထ ဟိ စတ္တောတိ ဣဒံ သကဘာဝပရိစ္စဇနဝသေန ဝုတ္တံ. ဝန္တောတိ ဣဒံ ပုန အနာဒိယနဘာဝဒဿနဝသေန. မုတ္တောတိ ဣဒံ သန္တတိတော ဝိမောစနဝသေန. ပဟီနောတိ ဣဒံ မုတ္တဿာပိ ကွစိ အနဝဋ္ဌာနဒဿနဝသေန. ပဋိနိဿဋ္ဌောတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ အာဒိန္နပုဗ္ဗဿ ပဋိနိဿဂ္ဂဒဿနဝသေန. ဥက္ခေဋိတောတိ ဣဒံ အရိယမဂ္ဂေန ဥတ္တာသိတတ္တာ ပုန အနလ္လီယနဘာဝဒဿနဝသေန. သွာယမတ္ထော သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗော. သမုက္ခေဋိတောတိ ဣဒံ သုဋ္ဌု ဥတ္တာသေတွာ အဏုသဟဂတဿာပိ ပုန အနလ္လီယနဘာဝဒဿနဝသေန ဝုတ္တန္တိ.

သုဒ္ဓိကဝါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝတ္တုကာမဝါရကထာ

၂၁၅. ဝတ္တုကာမဝါရေပိ ‘‘တီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒီနံ အတ္ထော၊ ဝါရပေယျာလပ္ပဘေဒေါ စ သဗ္ဗော ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေဝလဉှိ ယံ ‘‘မယာ ဝိရဇ္ဈိတွာ အညံ ဝတ္တုကာမေန အညံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ နတ္ထိ မယှံ အာပတ္တီ’’တိ ဧဝံ ဩကာသဂဝေသကာနံ ပါပပုဂ္ဂလာနံ ဩကာသနိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တော. ယထေဝ ဟိ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဝတ္တုကာမော ‘‘ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒီသု သိက္ခာပစ္စက္ခာနပဒေသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝဒန္တောပိ ခေတ္တေ ဩတိဏ္ဏတ္တာ သိက္ခာပစ္စက္ခာတကောဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပဒေသု ယံကိဉ္စိ ဧကံ ဝတ္တုကာမော တတော အညံ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝဒန္တောပိ ခေတ္တေ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ပါရာဇိကောဝ ဟောတိ. သစေ ယဿ ဝဒတိ၊ သော တမတ္ထံ တင်္ခဏညေဝ ဇာနာတိ. ဇာနနလက္ခဏဉ္စေတ္ထ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အယံ ပန ဝိသေသော – သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ သီသံ န ဩတရတိ. ဣဒံ အဘူတာရောစနံ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယပိ ဩတရတိ. ယော ဟိ ဟတ္ထဝိကာရာဒီဟိပိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂစောပနေဟိ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဝိညတ္တိပထေ ဌိတဿ ပုဂ္ဂလဿ အာရောစေတိ၊ သော စ တမတ္ထံ ဇာနာတိ၊ ပါရာဇိကောဝ ဟောတိ. အထ ပန ယဿ အာရောစေတိ၊ သော န ဇာနာတိ ‘‘ကိ အယံ ဘဏတီ’’တိ၊ သံသယံ ဝါ အာပဇ္ဇတိ၊ စိရံ ဝီမံသိတွာ ဝါ ပစ္ဆာ ဇာနာတိ၊ အပ္ပဋိဝိဇာနန္တော ဣစ္စေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ အပ္ပဋိဝိဇာနန္တဿ ဝုတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ. ယော ပန ဈာနာဒီနိ အတ္တနော အဓိဂမဝသေန ဝါ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒိဝသေန ဝါ န ဇာနာတိ၊ ကေဝလံ ဈာနန္တိ ဝါ ဝိမောက္ခောတိ ဝါ ဝစနမတ္တမေဝ သုတံ ဟောတိ၊ သောပိ တေန ဝုတ္တေ ‘‘ဈာနံ ကိရ သမာပဇ္ဇိန္တိ ဧသ ဝဒတီ’’တိ ယဒိ ဧတ္တကမတ္တမ္ပိ ဇာနာတိ၊ ဇာနာတိစ္စေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တဿ ဝုတ္တေ ပါရာဇိကမေဝ. သေသော ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ ဗဟူနံ ဝါ နိယမိတာနိယမိတဝသေန ဝိသေသော သဗ္ဗော သိက္ခာပစ္စက္ခာနကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

ဝတ္တုကာမဝါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယပဋိသံယုတ္တဝါရကထာ

၂၂၀. ပစ္စယပဋိသံယုတ္တဝါရေပိ – သဗ္ဗံ ဝါရပေယျာလဘေဒံ ပုဗ္ဗေ အာဂတပဒါနဉ္စ အတ္ထံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဉတွာ ပါဠိက္ကမော တာဝ ဧဝံ ဇာနိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသိ၊ ယော တေ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ ယော တေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ ယော တေ သေနာသနံ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ ယော တေ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိဘုဉ္ဇီ’’တိ ဣမေ ပဉ္စ ပစ္စတ္တဝစနဝါရာ၊ ‘‘ယေန တေ ဝိဟာရော ပရိဘုတ္တော’’တိအာဒယော ပဉ္စ ကရဏဝစနဝါရာ၊ ‘‘ယံ တွံ အာဂမ္မ ဝိဟာရံ အဒါသီ’’တိအာဒယော ပဉ္စ ဥပယောဂဝစနဝါရာ ဝုတ္တာ၊ တေသံ ဝသေန ဣဓ ဝုတ္တေန သုညာဂါရပဒေန သဒ္ဓိံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေသု ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု ဝါရပေယျာလဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ၊ ယေန တေ ဝိဟာရော၊ ယံ တွံ အာဂမ္မ ဝိဟာရ’’န္တိ ဧဝံ ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ ပန ‘‘အဟ’’န္တိ စ အဝုတ္တတ္တာ ပဋိဝိဇာနန္တဿ ဝုတ္တေပိ ဣဓ ထုလ္လစ္စယံ၊ အပဋိဝိဇာနန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော.

အနာပတ္တိဘေဒကထာ

ဧဝံ ဝိတ္ထာရဝသေန အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနာပတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘အနာပတ္တိ အဓိမာနေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဓိမာနေနာတိ အဓိဂတမာနေန သမုဒါစရန္တဿ အနာပတ္တိ. အနုလ္လပနာဓိပ္ပါယဿာတိ ကောဟညေ ဣစ္ဆာစာရေ အဌတွာ အနုလ္လပနာဓိပ္ပါယဿ သဗြဟ္မစာရီနံ သန္တိကေ အညံ ဗျာကရောန္တဿ အနာပတ္တိ. ဥမ္မတ္တကာဒယော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာဧဝ. ဣဓ ပန အာဒိကမ္မိကာ ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာ ဘိက္ခူ. တေသံ အနာပတ္တီတိ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမုဋ္ဌာနာဒီသု ဣဒံ သိက္ခာပဒံ တိသမုဋ္ဌာနံ – ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ အာရောစေန္တဿ ကာယစိတ္တတော၊ ဝစီဘေဒေန အာရောစေန္တဿ ဝါစာစိတ္တတော၊ ဥဘယံ ကရောန္တဿ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ တိဝေဒနံ ဟသန္တောပိ ဟိ သောမနဿိကော ဥလ္လပတိ ဘာယန္တောပိ မဇ္ဈတ္တောပီတိ.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၂၂၃. ဝိနီတဝတ္ထူသု – အဓိမာနဝတ္ထု အနုပညတ္တိယံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဒုတိယဝတ္ထုသ္မိံ – ပဏိဓာယာတိ ပတ္ထနံ ကတွာ. ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေဿတီတိ ဧဝံ အရညေ ဝသန္တံ မံ ဇနော အရဟတ္တေ ဝါ သေက္ခဘူမိယံ ဝါ သမ္ဘာဝေဿတိ၊ တတော လောကဿ သက္ကတော ဘဝိဿာမိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတောတိ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ ပဏိဓာယ ‘‘အရညေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆန္တဿ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. တထာ အရညေ ကုဋိကရဏစင်္ကမနနိသီဒနနိဝါသနပါဝုရဏာဒီသု သဗ္ဗကိစ္စေသု ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ. တသ္မာ ဧဝံ အရညေ န ဝသိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝသန္တော ဟိ သမ္ဘာဝနံ လဘတု ဝါ မာ ဝါ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. ယော ပန သမာဒိန္နဓုတင်္ဂေါ ‘‘ဓုတင်္ဂံ ရက္ခိဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဂါမန္တေ မေ ဝသတော စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ၊ အရညံ သပ္ပါယ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဝါ ‘‘အဒ္ဓါ အရညေ တိဏ္ဏံ ဝိဝေကာနံ အညတရံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘အရညံ ပဝိသိတွာ အရဟတ္တံ အပါပုဏိတွာ န နိက္ခမိဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘အရညဝါသော နာမ ဘဂဝတာ ပသတ္ထော၊ မယိ စ အရညေ ဝသန္တေ ဗဟူ သဗြဟ္မစာရိနော ဂါမန္တံ ဟိတွာ အာရညကာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဝါ ဧဝံ အနဝဇ္ဇဝါသံ ဝသိတုကာမော ဟောတိ၊ တေန ဝသိတဗ္ဗံ.

တတိယဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ – ‘‘အဘိက္ကန္တာဒီနိ သဏ္ဌပေတွာ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမီ’’တိ နိဝါသနပါရုပနကိစ္စတော ပဘုတိ ယာဝ ဘောဇနပရိယောသာနံ တာဝ ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ. သမ္ဘာဝနံ လဘတု ဝါ မာ ဝါ ဒုက္ကဋမေဝ. ခန္ဓကဝတ္တသေခိယဝတ္တပရိပူရဏတ္ထံ ပန သဗြဟ္မစာရီနံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနတ္ထံ ဝါ ပါသာဒိကေဟိ အဘိက္ကမပဋိက္ကမာဒီဟိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော အနုပဝဇ္ဇော ဝိညူနန္တိ.

စတုတ္ထပဉ္စမဝတ္ထူသု – ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘အဟ’’န္တိ အဝုတ္တတ္တာ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ. အတ္တုပနာယိကမေဝ ဟိ သမုဒါစရန္တဿ ပါရာဇိကံ ဝုတ္တံ.

ပဏိဓာယ စင်္ကမီတိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနေဝ.

သံယောဇနဝတ္ထုသ္မိံ – သံယောဇနာ ပဟီနာတိပိ ‘‘ဒသ သံယောဇနာ ပဟီနာ’’တိပိ ‘‘ဧကံ သံယောဇနံ ပဟီန’’န္တိပိ ဝဒတော ကိလေသပ္ပဟာနမေဝ အာရောစိတံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပါရာဇိကံ.

၂၂၄. ရဟောဝတ္ထူသု – ရဟော ဥလ္လပတီတိ ‘‘ရဟောဂတော အရဟာ အဟ’’န္တိ ဝဒတိ၊ န မနသာ စိန္တိတမေဝ ကရောတိ. တေနေတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ.

ဝိဟာရဝတ္ထု ဥပဋ္ဌာနဝတ္ထု စ ဝုတ္တနယမေဝ.

၂၂၅. န ဒုက္ကရဝတ္ထုသ္မိံ – တဿ ဘိက္ခုနော အယံ လဒ္ဓိ – ‘‘အရိယပုဂ္ဂလာဝ ဘဂဝတော သာဝကာ’’တိ. တေနာဟ – ‘‘ယေ ခေါ တေ ဘဂဝတော သာဝကာ တေ ဧဝံ ဝဒေယျု’’န္တိ. ယသ္မာ စဿ အယမဓိပ္ပါယော – ‘‘သီလဝတာ အာရဒ္ဓဝိပဿကေန န ဒုက္ကရံ အညံ ဗျာကာတုံ၊ ပဋိဗလော သော အရဟတ္တံ ပါပုဏိတု’’န္တိ. တသ္မာ ‘‘အနုလ္လပနာဓိပ္ပါယော အဟ’’န္တိ အာဟ.

ဝီရိယဝတ္ထုသ္မိံ အာရာဓနီယောတိ သက္ကာ အာရာဓေတုံ သမ္ပာဒေတုံ နိဗ္ဗတ္တေတုန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

မစ္စုဝတ္ထုသ္မိံ သော ဘိက္ခု ‘‘ယဿ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော ဘာယေယျ. မယှံ ပန အဝိပ္ပဋိသာရဝတ္ထုကာနိ ပရိသုဒ္ဓါနိ သီလာနိ၊ သွာဟံ ကိံ မရဏဿ ဘာယိဿာမီ’’တိ ဧတမတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘‘နာဟံ အာဝုသော မစ္စုနော ဘာယာမီ’’တိ အာဟ. တေနဿ အနာပတ္တိ.

ဝိပ္ပဋိသာရဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ဧသေဝ နယော. တတော ပရာနိ တီဏိ ဝတ္ထူနိ ဝီရိယဝတ္ထုသဒိသာနေဝ.

ဝေဒနာဝတ္ထူသုပဌမသ္မိံ တာဝ သော ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါနဗလေန အဓိဝါသနခန္တိယံ ဌတွာ ‘‘နာဝုသော သက္ကာ ယေန ဝါ တေန ဝါ အဓိဝါသေတု’’န္တိ အာဟ. တေနဿ အနာပတ္တိ.

ဒုတိယေ ပန အတ္တုပနာယိကံ အကတွာ ‘‘နာဝုသော သက္ကာ ပုထုဇ္ဇနေနာ’’တိ ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ ထုလ္လစ္စယံ.

၂၂၆. ဗြာဟ္မဏဝတ္ထူသုသော ကိရ ဗြာဟ္မဏော န ကေဝလံ ‘‘အာယန္တု ဘောန္တော အရဟန္တော’’တိ အာဟ. ယံ ယံ ပနဿ ဝစနံ မုခတော နိဂ္ဂစ္ဆတိ၊ သဗ္ဗံ ‘‘အရဟန္တာနံ အာသနာနိ ပညပေထ၊ ပါဒေါဒကံ ဒေထ၊ အရဟန္တော ပါဒေ ဓောဝန္တူ’’တိ အရဟန္တဝါဒပဋိသံယုတ္တံယေဝ. တံ ပနဿ ပသာဒဘညံ သဒ္ဓါစရိတတ္တာ အတ္တနော သဒ္ဓါဗလေန သမုဿာဟိတဿ ဝစနံ. တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘အနာပတ္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပသာဒဘညေ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ဝုစ္စမာနေန ပန ဘိက္ခုနာ န ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေနေဝ ပစ္စယာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ၊ ‘‘အရဟတ္တသမ္ပာပိကံ ပဋိပဒံ ပရိပူရေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ယောဂေါ ကရဏီယောတိ.

အညဗျာကရဏဝတ္ထူနိသံယောဇနဝတ္ထုသဒိသာနေဝ. အဂါရဝတ္ထုသ္မိံ သော ဘိက္ခု ဂိဟိဘာဝေ အနတ္ထိကတာယ အနပေက္ခတာယ ‘‘အဘဗ္ဗော ခေါ အာဝုသော မာဒိသော’’တိ အာဟ၊ န ဥလ္လပနာဓိပ္ပါယေန. တေနဿ အနာပတ္တိ.

၂၂၇. အာဝဋကာမဝတ္ထုသ္မိံ သော ဘိက္ခု ဝတ္ထုကာမေသု စ ကိလေသကာမေသု စ လောကိယေနေဝ အာဒီနဝဒဿနေန နိရပေက္ခော. တသ္မာ ‘‘အာဝဋာ မေ အာဝုသော ကာမာ’’တိ အာဟ. တေနဿ အနာပတ္တိ. ဧတ္ထ စ အာဝဋာတိ အာဝါရိတာ နိဝါရိတာ၊ ပဋိက္ခိတ္တာတိ အတ္ထော.

အဘိရတိဝတ္ထုသ္မိံ သော ဘိက္ခု သာသနေ အနုက္ကဏ္ဌိတဘာဝေန ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီသု စ အဘိရတဘာဝေန ‘‘အဘိရတော အဟံ အာဝုသော ပရမာယ အဘိရတိယာ’’တိ အာဟ၊ န ဥလ္လပနာဓိပ္ပါယေန. တေနဿ အနာပတ္တိ.

ပက္ကမနဝတ္ထုသ္မိံ ယော ဣမမှာ အာဝါသာ ပဌမံ ပက္ကမိဿတီတိ ဧဝံ အာဝါသံ ဝါ မဏ္ဍပံ ဝါ သီမံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတာယ ကတိကာယ ယော ‘‘မံ အရဟာတိ ဇာနန္တူ’’တိ တမှာ ဌာနာ ပဌမံ ပက္ကမတိ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ. ယော ပန အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝါ ကိစ္စေန မာတာပိတူနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဘိက္ခာစာရတ္ထံ ဝါ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာနံ ဝါ အတ္ထာယ အညေန ဝါ တာဒိသေန ကရဏီယေန တံ ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ အနာပတ္တိ. သစေပိဿ ဧဝံ ဂတဿ ပစ္ဆာ ဣစ္ဆာစာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ‘‘န ဒါနာဟံ တတ္ထ ဂမိဿာမိ ဧဝံ မံ အရဟာတိ သမ္ဘာဝေဿန္တီ’’တိ အနာပတ္တိယေဝ.

ယောပိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဌာနံ ပတွာ သဇ္ဈာယမနသိကာရာဒိဝသေန အညဝိဟိတော ဝါ ဟုတွာ စောရာဒီဟိ ဝါ အနုဗဒ္ဓေါ မေဃံ ဝါ ဥဋ္ဌိတံ ဒိသွာ အနောဝဿကံ ပဝိသိတုကာမော တံ ဌာနံ အတိက္ကမတိ၊ အနာပတ္တိ. ယာနေန ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ဂစ္ဆန္တောပိ ပါရာဇိကံ နာပဇ္ဇတိ၊ ပဒဂမနေနေဝ အာပဇ္ဇတိ. တမ္ပိ ယေဟိ သဟ ကတိကာ ကတာ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ အပုဗ္ဗံအစရိမံ ဂစ္ဆန္တော နာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာ ဟိ သဗ္ဗေပိ အညမညံ ရက္ခန္တိ. သစေပိ မဏ္ဍပရုက္ခမူလာဒီသု ကိဉ္စိ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ယော ဧတ္ထ နိသီဒတိ ဝါ စင်္ကမတိ ဝါ၊ တံ အရဟာတိ ဇာနိဿာမ’’ ပုပ္ဖါနိ ဝါ ဌပေတွာ ‘‘ယော ဣမာနိ ဂဟေတွာ ပူဇံ ကရိဿတိ၊ တံ အရဟာတိ ဇာနိဿာမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ကတိကာ ကတာ ဟောတိ၊ တတြာပိ ဣစ္ဆာစာရဝသေန တထာ ကရောန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ. သစေပိ ဥပါသကေန အန္တရာမဂ္ဂေ ဝိဟာရော ဝါ ကတော ဟောတိ၊ စီဝရာဒီနိ ဝါ ဌပိတာနိ ဟောန္တိ၊ ‘‘ယေ အရဟန္တော တေ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တု၊ စီဝရာဒီနိ စ ဂဏှန္တူ’’တိ. တတြာပိ ဣစ္ဆာစာရဝသေန ဝသန္တဿ ဝါ စီဝရာဒီနိ ဝါ ဂဏှန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ. ဧတံ ပန အဓမ္မိကကတိကဝတ္တံ၊ တသ္မာ န ကာတဗ္ဗံ၊ အညံ ဝါ ဧဝရူပံ ‘‘ဣမသ္မိံ တေမာသဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗေဝ အာရညကာ ဟောန္တု၊ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂါဒိအဝသေသဓုတင်္ဂဓရာ ဝါ အထ ဝါ သဗ္ဗေဝ ခီဏာသဝါ ဟောန္တူ’’တိ ဧဝမာဒိ. နာနာဝေရဇ္ဇကာ ဟိ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တိ. တတ္ထ ကေစိ ဒုဗ္ဗလာ အပ္ပထာမာ ဧဝရူပံ ဝတ္တံ အနုပါလေတုံ န သက္ကောန္တိ. တသ္မာ ဧဝရူပမ္ပိ ဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ဣမံ တေမာသံ သဗ္ဗေဟေဝ န ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ၊ န ပရိပုစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ၊ မူဂဗ္ဗတံ ဂဏှိတဗ္ဗံ၊ ဗဟိ သီမဋ္ဌဿာပိ သံဃလာဘော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဧဝမာဒိကံ ပန န ကာတဗ္ဗမေဝ.

၂၂၈. လက္ခဏသံယုတ္တေ ယွာယံ အာယသ္မာ စ လက္ခဏောတိ လက္ခဏတ္ထေရော ဝုတ္တော၊ ဧသ ဇဋိလသဟဿဿ အဗ္ဘန္တရေ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါယ ဥပသမ္ပန္နော အာဒိတ္တပရိယာယာဝသာနေ အရဟတ္တပ္ပတ္တော ဧကော မဟာသာဝကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပနေသ လက္ခဏသမ္ပန္နေန သဗ္ဗာကာရပရိပူရေန ဗြဟ္မသမေန အတ္တဘာဝေန သမန္နာဂတော၊ တသ္မာ လက္ခဏောတိ သင်္ခံ ဂတော. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပန ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ အရဟတ္တပ္ပတ္တော ဒုတိယော အဂ္ဂသာဝကော.

သိတံ ပါတွာကာသီတိ မန္ဒဟသိတံ ပါတုအကာသိ၊ ပကာသယိ ဒဿေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိံ ပန ဒိသွာ ထေရော သိတံ ပါတွာကာသီတိ? ဥပရိ ပါဠိယံ အာဂတံ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကံ ဧကံ ပေတလောကေ နိဗ္ဗတ္တံ သတ္တံ ဒိသွာ၊ တဉ္စ ခေါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ၊ န ပသာဒစက္ခုနာ. ပသာဒစက္ခုဿ ဟိ ဧတေ အတ္တဘာဝါ န အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ. ဧဝရူပံ ပန အတ္တဘာဝံ ဒိသွာ ကာရုညေ ကာတဗ္ဗေ ကသ္မာ သိတံ ပါတွာကာသီတိ? အတ္တနော စ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ စ သမ္ပတ္တိသမနုဿရဏတော. တဉှိ ဒိသွာ ထေရော ‘‘အဒိဋ္ဌသစ္စေန နာမ ပုဂ္ဂလေန ပဋိလဘိတဗ္ဗာ ဧဝရူပါ အတ္တဘာဝါ မုတ္တော အဟံ၊ လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ’’တိ အတ္တနော စ သမ္ပတ္တိံ အနုဿရိတွာ ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏသမ္ပတ္တိ၊ ယော ‘ကမ္မဝိပါကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အစိန္တေယျော၊ န စိန္တေတဗ္ဗော’တိ (အ. နိ. ၄.၇၇) ဒေသေသိ၊ ပစ္စက္ခံ ဝတ ကတွာ ဗုဒ္ဓါ ဒေသေန္တိ၊ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မဓာတူ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓဉာဏသမ္ပတ္တိဉ္စ သရိတွာ သိတံ ပါတွာကာသီတိ. ယသ္မာ ပန ခီဏာသဝါ နာမ န အကာရဏာ သိတံ ပါတုကရောန္တိ၊ တသ္မာ တံ လက္ခဏတ္ထေရော ပုစ္ဆိ – ‘‘ကော နု ခေါ အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော သိတဿ ပါတုကမ္မာယာ’’တိ. ထေရော ပန ယသ္မာ ယေဟိ အယံ ဥပပတ္တိ သာမံ အဒိဋ္ဌာ၊ တေ ဒုဿဒ္ဓါပယာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဘဂဝန္တံ သက္ခိံ ကတွာ ဗျာကာတုကာမတာယ ‘‘အကာလော ခေါ၊ အာဝုသော’’တိအာဒိမာဟ. တတော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပုဋ္ဌော ‘‘ဣဓာဟံ အာဝုသော’’တိအာဒိနာ နယေန ဗျာကာသိ.

တတ္ထ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကန္တိ သေတံ နိမ္မံသလောဟိတံ အဋ္ဌိသင်္ဃာတံ. ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပီတိ ဧတေပိ ယက္ခဂိဇ္ဈာ စေဝ ယက္ခကာကာ စ ယက္ခကုလလာ စ ပစ္စေတဗ္ဗာ. ပါကတိကာနံ ပန ဂိဇ္ဈာဒီနံ အာပါထမ္ပိ ဧတံ ရူပံ နာဂစ္ဆတိ. အနုပတိတွာ အနုပတိတွာတိ အနုဗန္ဓိတွာ အနုဗန္ဓိတွာ. ဝိတုဍေန္တီတိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဝိတုဒေန္တီတိ ဝါ ပါဌော၊ အသိဓာရူပမေဟိ တိခိဏေဟိ လောဟတုဏ္ဍေဟိ ဝိဇ္ဈန္တီတိ အတ္ထော. သာ သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ သုဒန္တိ နိပါတော၊ သာ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကာ အဋ္ဋဿရံ အာတုရဿရံ ကရောတီတိ အတ္ထော. အကုသလဝိပါကာနုဘဝနတ္ထံ ကိရ ယောဇနပ္ပမာဏာပိ တာဒိသာ အတ္တဘာဝါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ ပသာဒုဿဒါ စ ဟောန္တိ ပက္ကဂဏ္ဍသဒိသာ၊ တသ္မာ သာ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကာ ဗလဝဝေဒနာတုရာ တာဒိသံ သရမကာသီတိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပုန အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ‘‘ဝဋ္ဋဂါမိကသတ္တာ နာမ ဧဝရူပါ အတ္တဘာဝါ န မုစ္စန္တီ’’တိ သတ္တေသု ကာရုညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နံ ဓမ္မသံဝေဂံ ဒဿေန္တော ‘‘တဿ မယှံ အာဝုသော ဧတဒဟောသိ၊ အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော’’တိအာဒိမာဟ.

ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာယန္တီတိ ယေသံ သာ ပေတူပပတ္တိ အပ္ပစ္စက္ခာ၊ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ. ဘဂဝါ ပန ထေရဿာနုဘာဝံ ပကာသေန္တော ‘‘စက္ခုဘူတာ ဝတ ဘိက္ခဝေ သာဝကာ ဝိဟရန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စက္ခု ဘူတံ ဇာတံ ဥပ္ပန္နံ တေသန္တိ စက္ခုဘူတာ၊ ဘူတစက္ခုကာ ဥပ္ပန္နစက္ခုကာ၊ စက္ခုံ ဥပ္ပါဒေတွာ၊ ဝိဟရန္တီတိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ယတြ ဟိ နာမာတိ ဧတ္ထ ယတြာတိ ကာရဏဝစနံ. တတြာယမတ္ထယောဇနာ၊ ယသ္မာ နာမ သာဝကောပိ ဧဝရူပံ ဉဿတိ ဝါ ဒက္ခတိ ဝါ သက္ခိံ ဝါ ကရိဿတိ၊ တသ္မာ အဝေါစုမှ – ‘‘စက္ခုဘူတာ ဝတ ဘိက္ခဝေ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ၊ ဉာဏဘူတာ ဝတ ဘိက္ခဝေ သာဝကာ ဝိဟရန္တီ’’တိ.

ပုဗ္ဗေဝ မေ သော ဘိက္ခဝေ သတ္တော ဒိဋ္ဌောတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ သဗ္ဗညုတဉာဏပ္ပဋိဝေဓေန အပ္ပမာဏေသု စက္ကဝါဠေသု အပ္ပမာဏေ သတ္တနိကာယေ ဘဝဂတိယောနိဌိတိနိဝါသေ စ ပစ္စက္ခံ ကရောန္တေန မယာ ပုဗ္ဗေဝ သော သတ္တော ဒိဋ္ဌောတိ ဝဒတိ.

ဂေါဃာတကောတိ ဂါဝေါ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ အဋ္ဌိတော မံသံ မောစေတွာ ဝိက္ကိဏိတွာ ဇီဝိကကပ္ပနကသတ္တော. တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာတိ တဿ နာနာစေတနာဟိ အာယူဟိတဿ အပရာပရိယကမ္မဿ. တတြ ဟိ ယာယ စေတနာယ နရကေ ပဋိသန္ဓိ ဇနိတာ၊ တဿာ ဝိပါကေ ပရိက္ခီဏေ အဝသေသကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပုန ပေတာဒီသု ပဋိသန္ဓိ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တသ္မာ သာ ပဋိသန္ဓိ ကမ္မသဘာဂတာယ ဝါ အာရမ္မဏသဘာဂတာယ ဝါ ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသော’’တိ ဝုစ္စတိ. အယဉ္စ သတ္တော ဧဝံ ဥပပန္နော. တေနာဟ – ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာ’’တိ. တဿ ကိရ နရကာ စဝနကာလေ နိမ္မံသကတာနံ ဂုန္နံ အဋ္ဌိရာသိ ဧဝ နိမိတ္တံ အဟောသိ. သော ပဋိစ္ဆန္နမ္ပိ တံ ကမ္မံ ဝိညူနံ ပါကဋံ ဝိယ ကရောန္တော အဋ္ဌိသင်္ခလိကပေတော ဇာတော.

၂၂၉. မံသပေသိဝတ္ထုသ္မိံ ဂေါဃာတကောတိ ဂေါမံသပေသိယော ကတွာ သုက္ခာပေတွာ ဝလ္လူရဝိက္ကယေန အနေကာနိ ဝဿာနိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. တေနဿ နရကာ စဝနကာလေ မံသပေသိယေဝ နိမိတ္တံ အဟောသိ. သော မံသပေသိပေတော ဇာတော.

မံသပိဏ္ဍဝတ္ထုသ္မိံ သော သာကုဏိကော သကုဏေ ဂဟေတွာ ဝိက္ကိဏနကာလေ နိပ္ပက္ခစမ္မေ မံသပိဏ္ဍမတ္တေ ကတွာ ဝိက္ကိဏန္တော ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. တေနဿ နရကာ စဝနကာလေ မံသပိဏ္ဍောဝ နိမိတ္တံ အဟောသိ. သော မံသပိဏ္ဍပေတော ဇာတော.

နိစ္ဆဝိဝတ္ထုသ္မိံ တဿ ဩရဗ္ဘိကဿ ဧဠကေ ဝဓိတွာ နိစ္စမ္မေ ကတွာ ကပ္ပိတဇီဝိကဿ ပုရိမနယေနေဝ နိစ္စမ္မံ ဧဠကသရီရံ နိမိတ္တမဟောသိ. သော နိစ္ဆဝိပေတော ဇာတော.

အသိလောမဝတ္ထုသ္မိံ သော သူကရိကော ဒီဃရတ္တံ နိဝါပပုဋ္ဌေ သူကရေ အသိနာ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဒီဃရတ္တံ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. တေနဿ ဥက္ခိတ္တာသိကဘာဝေါဝ နိမိတ္တံ အဟောသိ. တသ္မာ အသိလောမပေတော ဇာတော.

သတ္တိလောမဝတ္ထုသ္မိံ သော မာဂဝိကော ဧကံ မိဂဉ္စ သတ္တိဉ္စ ဂဟေတွာ ဝနံ ဂန္တွာ တဿ မိဂဿ သမီပံ အာဂတာဂတေ မိဂေ သတ္တိယာ ဝိဇ္ဈိတွာ မာရေသိ၊ တဿ သတ္တိယာ ဝိဇ္ဈနကဘာဝေါယေဝ နိမိတ္တံ အဟောသိ. တသ္မာ သတ္တိလောမပေတော ဇာတော.

ဥသုလောမဝတ္ထုသ္မိံ ကာရဏိကောတိ ရာဇာပရာဓိကေ အနေကာဟိ ကာရဏာဟိ ပီဠေတွာ အဝသာနေ ကဏ္ဍေန ဝိဇ္ဈိတွာ မာရဏကပုရိသော. သော ကိရ အသုကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဒ္ဓေါ မရတီတိ ဉတွာဝ ဝိဇ္ဈတိ. တဿေဝံ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ နရကေ ဥပ္ပန္နဿ တတော ပက္ကာဝသေသေန ဣဓူပပတ္တိကာလေ ဥသုနာ ဝိဇ္ဈနဘာဝေါယေဝ နိမိတ္တံ အဟောသိ. တသ္မာ ဥသုလောမပေတော ဇာတော.

သူစိလောမဝတ္ထုသ္မိံ သာရထီတိ အဿဒမကော. ဂေါဒမကောတိပိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံဝုတ္တံ. တဿ ပတောဒသူစိယာ ဝိဇ္ဈနဘာဝေါယေဝ နိမိတ္တံ အဟောသိ. တသ္မာ သူစိလောမပေတော ဇာတော.

ဒုတိယသူစိလောမဝတ္ထုသ္မိံ သူစကောတိ ပေသုညကာရကော. သော ကိရ မနုဿေ အညမညဉ္စ ဘိန္ဒိ. ရာဇကုလေ စ ‘‘ဣမဿ ဣမံ နာမ အတ္ထိ၊ ဣမိနာ ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ သူစေတွာ သူစေတွာ အနယဗျသနံ ပါပေသိ. တသ္မာ ယထာနေန သူစေတွာ မနုဿာ ဘိန္နာ၊ တထာ သူစီဟိ ဘေဒနဒုက္ခံ ပစ္စနုဘောတုံ ကမ္မမေဝ နိမိတ္တံ ကတွာ သူစိလောမပေတော ဇာတော.

အဏ္ဍဘာရိတဝတ္ထုသ္မိံ ဂါမကူဋောတိ ဝိနိစ္ဆယာမစ္စော. တဿ ကမ္မသဘာဂတာယ ကုမ္ဘမတ္တာ မဟာဃဋပ္ပမာဏာ အဏ္ဍာ အဟေသုံ. သော ဟိ ယသ္မာ ရဟော ပဋိစ္ဆန္န ဌာနေ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ကူဋဝိနိစ္ဆယေန ပါကဋံ ဒေါသံ ကရောန္တော သာမိကေ အဿာမိကေ အကာသိ. တသ္မာဿ ရဟဿံ အင်္ဂံ ပါကဋံ နိဗ္ဗတ္တံ. ယသ္မာ ဒဏ္ဍံ ပဋ္ဌပေန္တော ပရေသံ အသယှံ ဘာရံ အာရောပေသိ၊ တသ္မာဿ ရဟဿင်္ဂံ အသယှဘာရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တံ. ယသ္မာ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတေန သမေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ ဌတွာ ဝိသမော အဟောသိ၊ တသ္မာဿ ရဟဿင်္ဂေ ဝိသမာ နိသဇ္ဇာ အဟောသီတိ.

ပါရဒါရိကဝတ္ထုသ္မိံ သော သတ္တော ပရဿ ရက္ခိတံ ဂေါပိတံ သဿာမိကံ ဖဿံ ဖုသန္တော မီဠှသုခေန ကာမသုခေန စိတ္တံ ရမယိတွာ ကမ္မသဘာဂတာယ ဂူထဖဿံ ဖုသန္တော ဒုက္ခမနုဘဝိတုံ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တော. ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏဝတ္ထု ပါကဋမေဝ.

၂၃၀. နိစ္ဆဝိတ္ထိဝတ္ထုသ္မိံ ယသ္မာ မာတုဂါမော နာမ အတ္တနော ဖဿေ အနိဿရော၊ သာ စ တံ သာမိကဿ သန္တကံ ဖဿံ ထေနေတွာ ပရေသံ အဘိရတိံ ဥပ္ပါဒေသိ၊ တသ္မာ ကမ္မသဘာဂတာယ သုခသမ္ဖဿာ ဓံသိတွာ ဒုက္ခသမ္ဖဿံ အနုဘဝိတုံ နိစ္ဆဝိတ္ထီ ဟုတွာ ဥပပန္နာ.

မင်္ဂုလိတ္ထိဝတ္ထုသ္မိံ မင်္ဂုလိန္တိ ဝိရူပံ ဒုဒ္ဒသိကံ ဗီဘစ္ဆံ၊ သာ ကိရ ဣက္ခဏိကာကမ္မံ ယက္ခဒါသိကမ္မံ ကရောန္တီ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဧဝံ ဗလိကမ္မေ ကတေ အယံ နာမ တုမှာကံ ဝဍ္ဎိ ဘဝိဿတီ’’တိ မဟာဇနဿ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ ဝဉ္စနာယ ဂဟေတွာ မဟာဇနံ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌိံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာပေသိ၊ တသ္မာ တာယ ကမ္မသဘာဂတာယ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနံ ထေနိတတ္တာ ဒုဂ္ဂန္ဓာ ဒုဒ္ဒဿနဿ ဂါဟိတတ္တာ ဒုဒ္ဒသိကာ ဝိရူပါ ဗီဘစ္ဆာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ.

ဩကိလိနိဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပက္ကံ ဩကိလိနိံ ဩကိရိနိန္တိ သာ ကိရ အင်္ဂါရစိတကေ နိပန္နာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနာ ဝိပရိဝတ္တမာနာ ပစ္စတိ၊ တသ္မာ ဥပ္ပက္ကာ စေဝ ဟောတိ ခရေန အဂ္ဂိနာ ပက္ကသရီရာ၊ ဩကိလိနီ စ ကိလိန္နသရီရာ ဗိန္ဒုဗိန္ဒူနိ ဟိဿာ သရီရတော ပဂ္ဃရန္တိ. ဩကိရိနီ စ အင်္ဂါရသမ္ပရိကိဏ္ဏာ၊ တဿာ ဟိ ဟေဋ္ဌတောပိ ကိံသုကပုပ္ဖဝဏ္ဏာ အင်္ဂါရာ၊ ဥဘယပဿေသုပိ၊ အာကာသတောပိဿာ ဥပရိ အင်္ဂါရာ ပတန္တိ၊ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပ္ပက္ကံ ဩကိလိနိံ ဩကိရိနိ’’န္တိ. သာ ဣဿာပကတာ သပတ္တိံ အင်္ဂါရကဋာဟေန ဩကိရီတိ တဿာ ကိရ ကလိင်္ဂရညော ဧကာ နာဋကိနီ အင်္ဂါရကဋာဟံ သမီပေ ဌပေတွာ ဂတ္တတော ဥဒကဉ္စ ပုဉ္ဆတိ၊ ပါဏိနာ စ သေဒံ ကရောတိ. ရာဇာပိ တာယ သဒ္ဓိံ ကထဉ္စ ကရောတိ၊ ပရိတုဋ္ဌာကာရဉ္စ ဒဿေတိ. အဂ္ဂမဟေသီ တံ အသဟမာနာ ဣဿာပကတာ ဟုတွာ အစိရပက္ကန္တဿ ရညော တံ အင်္ဂါရကဋာဟံ ဂဟေတွာ တဿာ ဥပရိ အင်္ဂါရေ ဩကိရိ. သာ တံ ကမ္မံ ကတွာ တာဒိသံယေဝ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘဝိတုံ ပေတလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ.

စောရဃာတကဝတ္ထုသ္မိံ သော ရညော အာဏာယ ဒီဃရတ္တံ စောရာနံ သီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ ပေတလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တော အသီသကံ ကဗန္ဓံ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ.

ဘိက္ခုဝတ္ထုသ္မိံ ပါပဘိက္ခူတိ လာမကဘိက္ခု. သော ကိရ လောကဿ သဒ္ဓါဒေယျေ စတ္တာရော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကာယဝစီဒွါရေဟိ အသံ ယတော ဘိန္နာဇီဝေါ စိတ္တကေဠိံ ကီဠန္တော ဝိစရိ. တတော ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ နိရယေ ပစ္စိတွာ ပေတလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တော ဘိက္ခုသဒိသေနေဝ အတ္တဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တိ. ဘိက္ခုနီ-သိက္ခမာနာ-သာမဏေရ-သာမဏေရီဝတ္ထူသုပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော.

၂၃၁. တပေါဒါဝတ္ထုသ္မိံ အစ္ဆောဒကောတိ ပသန္နောဒကော. သီတောဒကောတိ သီတလဥဒကော. သာတောဒကောတိ မဓုရောဒကော. သေတကောတိ ပရိသုဒ္ဓေါ နိဿေဝါလပဏကကဒ္ဒမော. သုပ္ပတိတ္ထောတိ သုန္ဒရေဟိ တိတ္ထေဟိ ဥပပန္နော. ရမဏီယောတိ ရတိဇနကော. စက္ကမတ္တာနီတိ ရထစက္ကပ္ပမာဏာနိ. ကုထိတာ သန္ဒတီတိ တတြာ သန္တတ္တာ ဟုတွာ သန္ဒတိ. ယတာယံ ဘိက္ခဝေတိ ယတော အယံ ဘိက္ခဝေ. သော ဒဟောတိ သော ရဟဒေါ. ကုတော ပနာယံ သန္ဒတီတိ? ဝေဘာရပဗ္ဗတဿ ကိရ ဟေဋ္ဌာ ဘုမ္မဋ္ဌကနာဂါနံ ပဉ္စယောဇနသတိကံ နာဂဘဝနံ ဒေဝလောကသဒိသံ မဏိမယေန တလေန အာရာမုယျာနေဟိ စ သမန္နာဂတံ၊ တတ္ထ နာဂါနံ ကီဠနဋ္ဌာနေ သော ဥဒကဒဟော၊ တတော အယံ တပေါဒါ သန္ဒတိ. ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတီတိ ရာဇဂဟနဂရံ ကိရ အာဝိဉ္ဇေတွာ မဟာပေတလောကော၊ တတ္ထ ဒွိန္နံ မဟာလောဟကုမ္ဘိနိရယာနံ အန္တရေန အယံ တပေါဒါ အာဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ကုထိတာ သန္ဒတီတိ.

ယုဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံ နန္ဒီ စရတီတိ ဝိဇယဘေရီ အာဟိဏ္ဍတိ. ရာဇာ အာဝုသော လိစ္ဆဝီဟီတိ ထေရော ကိရ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ စ ရတ္တိဋ္ဌာနေ စ နိသီဒိတွာ ‘‘လိစ္ဆဝယော ကတဟတ္ထာ ကတူပါသနာ၊ ရာဇာ စ တေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပဟာရံ ဒေတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ရာဇာနံ ပရာဇိတံ ပလာယမာနံ အဒ္ဒသ. တတော ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ‘‘ရာဇာ အာဝုသော တုမှာကံ ဥပဋ္ဌာကော လိစ္ဆဝီဟိ ပဘဂ္ဂေါ’’တိ အာဟ. သစ္စံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောဂ္ဂလ္လာနော အာဟာတိ ပရာဇိကကာလေ အာဝဇ္ဇိတွာ ယံ ဒိဋ္ဌံ တံ ဘဏန္တော သစ္စံ အာဟ.

၂၃၂. နာဂေါဂါဟဝတ္ထုသ္မိံ သပ္ပိနိကာယာတိ ဧဝံနာမိကာယ. အာနေဉ္ဇံ သမာဓိန္တိ အနေဇံ အစလံ ကာယဝါစာဝိပ္ဖန္ဒဝိရဟိတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိံ. နာဂါနန္တိ ဟတ္ထီနံ. ဩဂယှ ဥတ္တရန္တာနန္တိ ဩဂယှ ဩဂါဟေတွာ ပုန ဥတ္တရန္တာနံ. တေ ကိရ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကံ ဩတရိတွာ တတ္ထ နှတွာ စ ပိဝိတွာ စ သောဏ္ဍာယ ဥဒကံ ဂဟေတွာ အညမညံ အာလောလေန္တာ ဥတ္တရန္တိ၊ တေသံ ဧဝံ ဩဂယှ ဥတ္တရန္တာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကောဉ္စံ ကရောန္တာနန္တိ နဒီတီရေ ဌတွာ သောဏ္ဍံ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ကောဉ္စနာဒံ ကရောန္တာနံ. သဒ္ဒံ အဿောသိန္တိ တံ ကောဉ္စနာဒသဒ္ဒံ အဿောသိံ. အတ္ထေသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမာဓိ သော စ ခေါ အပရိသုဒ္ဓေါတိ အတ္ထိ ဧသော သမာဓိ မောဂ္ဂလ္လာနဿ၊ သော စ ခေါ ပရိသုဒ္ဓေါ န ဟောတိ. ထေရော ကိရ ပဗ္ဗဇိတတော သတ္တမေ ဒိဝသေ တဒဟုအရဟတ္တပ္ပတ္တော အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ပဉ္စဟာကာရေဟိ အနာစိဏ္ဏဝသီဘာဝေါ သမာဓိပရိပန္ထကေ ဓမ္မေ န သုဋ္ဌု ပရိသောဓေတွာ အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇနာဓိဋ္ဌာနဝုဋ္ဌာနပစ္စဝေက္ခဏာနံ သညာမတ္တကမေဝ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နော၊ ဈာနင်္ဂေဟိ ဝုဋ္ဌာယ နာဂါနံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အန္တောသမာပတ္တိယံ အဿောသိ’’န္တိ ဧဝံသညီ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္ထေသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမာဓိ၊ သော စ ခေါ အပရိသုဒ္ဓေါ’’တိ.

သောဘိတဝတ္ထုသ္မိံ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ အနုဿရာမီတိ ဧကာဝဇ္ဇနေန အနုဿရာမီတိ အာဟ. ဣတရထာ ဟိ အနစ္ဆရိယံ အရိယသာဝကာနံ ပဋိပါဋိယာ နာနာဝဇ္ဇနေန တဿ တဿ အတီတေ နိဝါသဿ အနုဿရဏန္တိ န ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာယေယျုံ. ယသ္မာ ပနေသ ‘‘ဧကာဝဇ္ဇနေန အနုဿရာမီ’’တိ အာဟ၊ တသ္မာ ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာယိံသု. အတ္ထေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သောဘိတဿ၊ သာ စ ခေါ ဧကာယေဝ ဇာတီတိ ယံ သောဘိတော ဇာတိံ အနုဿရာမီတိ အာဟ၊ အတ္ထေသာ ဇာတိ သောဘိတဿ၊ သာ စ ခေါ ဧကာယေဝ အနန္တရာ န ဥပ္ပဋိပါဋိယာ အနုဿရိတာတိ အဓိပ္ပါယော.

ကထံ ပနာယံ ဧတံ အနုဿရီတိ? အယံ ကိရ ပဉ္စန္နံ ကပ္ပသတာနံ ဥပရိ တိတ္ထာယတနေ

ပဗ္ဗဇိတွာ အသညသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ အသညဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ အဝသာနေ မနုဿလောကေ ဥပ္ပန္နော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆာကာသိ. သော ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရမာနော ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပဋိသန္ဓိံ ဒိသွာ တတော ပရံ တတိယေ အတ္တဘာဝေ စုတိမေဝ အဒ္ဒသ. အထ ဥဘိန္နမန္တရာ အစိတ္တကံ အတ္တဘာဝံ အနုဿရိတုံ အသက္ကောန္တော နယတော သလ္လက္ခေသိ – ‘‘အဒ္ဓါအဟံ အသညဘဝေ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ. ဧဝံ သလ္လက္ခေန္တေန ပနာနေန ဒုက္ကရံ ကတံ၊ သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိ ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ အာကာသေ ပဒံ ဒဿိတံ. တသ္မာ နံ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံယေဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တာနံ ယဒိဒံ သောဘိတော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉၊ ၂၂၇).

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဂမနဝဏ္ဏနာ

၂၃၃. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အာယသ္မန္တော စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာတိ ဣဒံ ဣဓ ဥဒ္ဒိဋ္ဌပါရာဇိကပရိဒီပနမေဝ. သမောဓာနေတွာ ပန သဗ္ဗာနေဝ စတုဝီသတိ ပါရာဇိကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကတမာနိ စတုဝီသတိ? ပါဠိယံ အာဂတာနိ တာဝ ဘိက္ခူနံ စတ္တာရိ၊ ဘိက္ခုနီနံ အသာဓာရဏာနိ စတ္တာရီတိ အဋ္ဌ. ဧကာဒသ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာ၊ တေသု ပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ၊ တယော ဝတ္ထုဝိပန္နာ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ၊ တေသံ သဂ္ဂေါ အဝါရိတော မဂ္ဂေါ ပန ဝါရိတော၊ အဘဗ္ဗာ ဟိ တေ မဂ္ဂပ္ပဋိလာဘာယ ဝတ္ထုဝိပန္နတ္တာတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ နေသံ ပဋိက္ခိတ္တာ၊ တသ္မာ တေပိ ပါရာဇိကာ. ထေယျသံဝါသကော၊ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော၊ မာတုဃာတကော၊ ပိတုဃာတကော၊ အရဟန္တဃာတကော၊ ဘိက္ခုနီဒူသကော၊ လောဟိတုပ္ပါဒကော၊ သံဃဘေဒကောတိ ဣမေ အဋ္ဌ အတ္တနော ကိရိယာယ ဝိပန္နတ္တာ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနံ ပတ္တာတိ ပါရာဇိကာဝ. တေသု ထေယျသံဝါသကော၊ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော၊ ဘိက္ခုနီဒူသကောတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သဂ္ဂေါ အဝါရိတော မဂ္ဂေါ ပန ဝါရိတောဝ. ဣတရေသံ ပဉ္စန္နံ ဥဘယမ္ပိ ဝါရိတံ. တေ ဟိ အနန္တရဘဝေ နရကေ နိဗ္ဗတ္တနကသတ္တာ. ဣတိ ဣမေ စ ဧကာဒသ၊ ပုရိမာ စ အဋ္ဌာတိ ဧကူနဝီသတိ. တေ ဂိဟိလိင်္ဂေ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂိဟိနိဝါသနနိဝတ္ထာယ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ ဝီသတိ. သာ ဟိ အဇ္ဈာစာရဝီတိက္ကမံ အကတွာပိ ဧတ္တာဝတာဝ အဿမဏီတိ ဣမာနိ တာဝ ဝီသတိ ပါရာဇိကာနိ.

အပရာနိပိ – လမ္ဗီ၊ မုဒုပိဋ္ဌိကော၊ ပရဿ အင်္ဂဇာတံ မုခေန ဂဏှာတိ၊ ပရဿ အင်္ဂဇာတေ အဘိနိသီဒတီတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ဝသေန စတ္တာရိ အနုလောမပါရာဇိကာနီတိ ဝဒန္တိ. ဧတာနိ ဟိ ယသ္မာ ဥဘိန္နံ ရာဂဝသေန သဒိသဘာဝူပဂတာနံ ဓမ္မော ‘‘မေထုနဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ဧတေန ပရိယာယေန မေထုနဓမ္မံ အပ္ပဋိသေဝိတွာယေဝ ကေဝလံ မဂ္ဂေန မဂ္ဂပ္ပဝေသနဝသေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကဿ အနုလောမေန္တီတိ အနုလောမပါရာဇိကာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣတိ ဣမာနိ စ စတ္တာရိ ပုရိမာနိ စ ဝီသတီတိ သမောဓာနေတွာ သဗ္ဗာနေဝ စတုဝီသတိ ပါရာဇိကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

န လဘတိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသန္တိ ဥပေါသထ-ပဝါရဏ-ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသ-သံဃကမ္မပ္ပဘေဒံ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ န လဘတိ. ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဂိဟိကာလေ အနုပသမ္ပန္နကာလေ စ ပစ္ဆာ ပါရာဇိကံ အာပန္နောပိ တထေဝ အသံဝါသော ဟောတိ. နတ္ထိ တဿ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထပဝါရဏပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသသံဃကမ္မပ္ပဘေဒေါ သံဝါသောတိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ န လဘတိ. တတ္ထာယသ္မန္တေ ပုစ္ဆာမီတိ တေသု စတူသု ပါရာဇိကေသု အာယသ္မန္တေ ‘‘ကစ္စိတ္ထ ပရိသုဒ္ဓါ’’တိ ပုစ္ဆာမိ. ကစ္စိတ္ထာတိ ကစ္စိ ဧတ္ထ၊ ဧတေသု စတူသု ပါရာဇိကေသု ကစ္စိ ပရိသုဒ္ဓါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ကစ္စိတ္ထ ပရိသုဒ္ဓါတိ ကစ္စိ ပရိသုဒ္ဓါ အတ္ထ၊ ဘဝထာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

စတုတ္ထပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.