၉. ထေရဝဂ္ဂေါ

၁. အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၃. ထေရဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မန္တာဏိပုတ္တောတိ၊ မန္တာဏိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော. ဥပါဒါယာတိ အာဂမ္မ အာရဗ္ဘ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ. အသ္မီတိ ဟောတီတိ အသ္မီတိ ဧဝံ ပဝတ္တံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပပဉ္စတ္တယံ ဟောတိ. ဒဟရောတိ တရုဏော. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော. မဏ္ဍနကဇာတိကောတိ မဏ္ဍနကသဘာဝေါ မဏ္ဍနကသီလော. မုခနိမိတ္တန္တိ မုခပဋိဗိမ္ဗံ. တဉှိ ပရိသုဒ္ဓံ အာဒါသမဏ္ဍလံ ပဋိစ္စ ပညာယတိ. ကိံ ပန တံ ဩလောကယတော သကမုခံ ပညာယတိ၊ ပရမုခန္တိ? ယဒိ သကံ ဘဝေယျ၊ ပရမ္မုခံ ဟုတွာ ပညာယေယျ၊ အထ ပရဿ ဘဝေယျ၊ ဝဏ္ဏာဒီဟိ အသဒိသံ ဟုတွာ ပညာယေယျ. တသ္မာ န တံ အတ္တနော၊ န ပရဿ၊ အာဒါသံ ပန နိဿာယ နိဘာသရူပံ နာမ တံ ပညာယတီတိ ဝဒန္တိ. အထ ယံ ဥဒကေ ပညာယတိ၊ တံ ကေန ကာရဏေနာတိ? မဟာဘူတာနံ ဝိသုဒ္ဓတာယ. ဓမ္မော မေ အဘိသမိတောတိ မယာ ဉာဏေန စတုသစ္စဓမ္မော အဘိသမာဂတော၊ သောတာပန္နောသ္မိ ဇာတောတိ ကထေသိ. ပဌမံ.

၂. တိဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၄. ဒုတိယေ မဓုရကဇာတော ဝိယာတိ သဉ္ဇာတဂရုဘာဝေါ ဝိယ အကမ္မညော. ဒိသာပိ မေတိ အယံ ပုရတ္ထိမာ အယံ ဒက္ခိဏာတိ ဧဝံ ဒိသာပိ မယှံ န ပက္ခာယန္တိ၊ န ပါကဋာ ဟောန္တီတိ ဝဒတိ. ဓမ္မာပိ မံ န ပဋိဘန္တီတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာပိ မယှံ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ဥဂ္ဂဟိတံ သဇ္ဈာယိတံ န ဒိဿတီတိ ဝဒတိ. ဝိစိကိစ္ဆာတိ နော မဟာဝိစိကိစ္ဆာ. န ဟိ တဿ ‘‘သာသနံ နိယျာနိကံ နု ခေါ၊ န နု ခေါ’’တိ ဝိမတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ပနဿ ဟောတိ ‘‘သက္ခိဿာမိ နု ခေါ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ၊ ဥဒါဟု ပတ္တစီဝရဓာရဏမတ္တမေဝ ကရိဿာမီ’’တိ.

ကာမာနမေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ နိန္နံ ပလ္လလံ ဩလောကေန္တဿ ဒဿနရာမဏေယျကမတ္တံ အတ္ထိ၊ ယော ပနေတ္ထ ဩတရတိ၊ တံ စဏ္ဍမီနာကုလတာယ အာကဍ္ဎိတွာ အနယဗျသနံ ပါပေတိ၊ ဧဝမေဝံ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စက္ခုဒွါရာဒီနံ အာရမ္မဏေ ရာမဏေယျကမတ္တံ အတ္ထိ၊ ယော ပနေတ္ထ ဂေဓံ အာပဇ္ဇတိ၊ တံ အာကဍ္ဎိတွာ နိရယာဒီသု ဧဝ ပက္ခိပန္တိ. အပ္ပဿာဒါ ဟိ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျောတိ ဣမံ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘‘ကာမာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဟမနုဂ္ဂဟေနာတိ အဟံ ဓမ္မာမိသာနုဂ္ဂဟေဟိ အနုဂ္ဂဏှာမိ. အဘိနန္ဒီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. န ကေဝလဉ္စ အဘိနန္ဒိ၊ ဣမံ ပန သတ္ထု သန္တိကာ အဿာသံ လဘိတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ကတိပါဟေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဒုတိယံ.

၃. ယမကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၅. တတိယေ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ သစေ ဟိဿ ဧဝံ ဘဝေယျ ‘‘သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ စ၊ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တမေဝ အပ္ပဝတ္တံ ဟောတီ’’တိ၊ ဒိဋ္ဌိဂတံ နာမ န ဘဝေယျ၊ သာသနာဝစရိကံ ဉာဏံ ဘဝေယျ. ယသ္မာ ပနဿ ‘‘သတ္တော ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတီ’’တိ အဟောသိ၊ တသ္မာ ဒိဋ္ဌိဂတံ နာမ ဇာတံ. ထာမသာ ပရာမာသာတိ ဒိဋ္ဌိထာမေန စေဝ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန စ.

ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ ယထာ နာမ ပစ္စန္တေ ကုပိတေ တံ ဝူပသမေတုံ အသက္ကောန္တာ ရာဇပုရိသာ သေနာပတိဿ ဝါ ရညော ဝါ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိဂတဝသေန တသ္မိံ ထေရေ ကုပိတေ တံ ဝူပသမေတုံ အသက္ကောန္တာ တေ ဘိက္ခူ ယေန ဓမ္မရာဇဿ ဓမ္မသေနာပတိ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော၊ တေနုပသင်္ကမိံသု. ဧဝံဗျာခေါတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဝိယ ထေရဿ သမ္မုခါ ပဂ္ဂယှ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ဩလမ္ဗန္တေန ဟဒယေန ‘‘ဧဝံဗျာခေါ’’တိ အာဟ. တံ ကိံ မညသိ၊ အာဝုသောတိ? ဣဒံ ထေရော တဿ ဝစနံ သုတွာ၊ ‘‘နာယံ အတ္တနော လဒ္ဓိယံ ဒေါသံ ပဿတိ၊ ဓမ္မဒေသနာယ အဿ တံ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒေသနံ ဒေသေတုံ အာရဘိ.

တံ ကိံ မညသိ၊ အာဝုသော ယမက၊ ရူပံ တထာဂတောတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? အနုယောဂဝတ္တံ ဒါပနတ္ထံ. တိပရိဝဋ္ဋဒေသနာဝသာနသ္မိဉှိ ထေရော သောတာပန္နော ဇာတော. အထ နံ အနုယောဂဝတ္တံ ဒါပေတုံ ‘‘တံ ကိံ မညသီ’’တိအာဒိမာဟ? တထာဂတောတိ သတ္တော. ရူပံ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏန္တိ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ‘‘တထာဂတော’’တိ သမနုပဿသီတိ ပုစ္ဆတိ. ဧတ္ထ စ တေ၊ အာဝုသောတိ ဣဒံ ထေရဿ အနုယောဂေ ဘုမ္မံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧတ္ထ စ တေ ဧတ္တကေ ဌာနေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သစ္စတော ထိရတော သတ္တေ အနုပလဗ္ဘိယမာနေတိ. သစေ တံ၊ အာဝုသောတိ ဣဒမေတံ အညံ ဗျာကရာပေတုကာမော ပုစ္ဆတိ. ယံ ဒုက္ခံ တံ နိရုဒ္ဓန္တိ ယံ ဒုက္ခံ၊ တဒေဝ နိရုဒ္ဓံ၊ အညော သတ္တော နိရုဇ္ဈနကော နာမ နတ္ထိ၊ ဧဝံ ဗျာကရေယျန္တိ အတ္ထော.

ဧတဿေဝ အတ္ထဿာတိ ဧတဿ ပဌမမဂ္ဂဿ. ဘိယျောသောမတ္တာယ ဉာဏာယာတိ အတိရေကပ္ပမာဏဿ ဉာဏဿ အတ္ထာယ၊ သဟဝိပဿနကာနံ ဥပရိ စ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အာဝိဘာဝတ္ထာယာတိ အတ္ထော. အာရက္ခသမ္ပန္နောတိ အန္တောအာရက္ခေန စေဝ ဗဟိအာရက္ခေန စ သမန္နာဂတော. အယောဂက္ခေမကာမောတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဘာဝံ အနိစ္ဆန္တော. ပသယှာတိ ပသယှိတွာ အဘိဘဝိတွာ. အနုပခဇ္ဇာတိ အနုပဝိသိတွာ.

ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီတိအာဒီသု ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အာသနတော ပဌမတရံ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီ. တဿ အာသနံ ဒတွာ တသ္မိံ နိသိန္နေ ပစ္ဆာ နိပတတိ နိသီဒတီတိ၊ ပစ္ဆာနိပါတီ. ပါတောဝ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကာ ကသိတုံ ဂစ္ဆထ၊ ဧတ္တကာ ဝပိတု’’န္တိ ဝါ သဗ္ဗပဌမံ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီ. သာယံ သဗ္ဗေသု အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂတေသု ဂေဟဿ သမန္တတော အာရက္ခံ သံဝိဓာယ ဒွါရာနိ ထကေတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ နိပဇ္ဇနတောပိ ပစ္ဆာနိပါတီ. ‘‘ကိံ ကရောမိ၊ အယျပုတ္တ? ကိံ ကရောမိ အယျပုတ္တာ’’တိ? မုခံ ဩလောကေန္တော ကိံကာရံ ပဋိသာဝေတီတိ ကိံကာရပဋိဿာဝီ. မနာပံ စရတီတိ မနာပစာရီ. ပိယံ ဝဒတီတိ ပိယဝါဒီ. မိတ္တတောပိ နံ သဒ္ဒဟေယျာတိ မိတ္တော မေ အယန္တိ သဒ္ဒဟေယျ. ဝိဿာသံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဧကတော ပါနဘောဇနာဒိံ ကရောန္တော ဝိဿာသိကော ဘဝေယျ. သံဝိဿတ္ထောတိ သုဋ္ဌု ဝိဿတ္ထော.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဗာလဂဟပတိပုတ္တော ဝိယ ဟိ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတကာလေ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော၊ ဝဓကပစ္စာမိတ္တော ဝိယ အဗလဒုဗ္ဗလာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဝဓကပစ္စာမိတ္တဿ ‘‘ဗာလဂဟပတိပုတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဥပဂတကာလော ဝိယ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပဂတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ တဿ ဟိ ‘‘န မေ အယံ သဟာယော၊ ဝဓကပစ္စတ္ထိကော အယ’’န္တိ အဇာနနကာလော ဝိယ ဝဋ္ဋနိဿိတပုထုဇ္ဇနဿ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ‘‘န ဣမေ မယှ’’န္တိ အဂဟေတွာ ‘‘မမ ရူပံ၊ မမ ဝေဒနာ၊ မမ သညာ၊ မမ သင်္ခါရာ၊ မမ ဝိညာဏ’’န္တိ ဂဟိတကာလော၊ ဝဓကပစ္စတ္ထိကဿ ‘‘မိတ္တော မေ အယ’’န္တိ ဂဟေတွာ သက္ကာရကရဏကာလော ဝိယ ‘‘မမ ဣမေ’’တိ ဂဟေတွာ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နှာပနဘောဇနာဒီဟိ သက္ကာရကရဏကာလော၊ ‘‘အတိဝိဿတ္ထော မေ အယ’’န္တိ ဉတွာ သက္ကာရံ ကရောန္တဿေဝ အသိနာ သီသစ္ဆိန္ဒနံ ဝိယ ဝိဿတ္ထဿ ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ တိခိဏေဟိ ဘိဇ္ဇမာနေဟိ ခန္ဓေဟိ ဇီဝိတပရိယာဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥပေတီတိ ဥပဂစ္ဆတိ. ဥပါဒိယတီတိ ဂဏှာတိ. အဓိဋ္ဌာတီတိ အဓိတိဋ္ဌတိ. အတ္တာ မေတိ အယံ မေ အတ္တာတိ. သုတဝါ စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အရိယသာဝကောတိ ယထာ ပန ပဏ္ဍိတော ဂဟပတိပုတ္တော ဧဝံ ဥပဂတံ ပစ္စတ္ထိကံ ‘‘ပစ္စတ္ထိကော မေ အယ’’န္တိ ဉတွာ အပ္ပမတ္တော တာနိ တာနိ ကမ္မာနိ ကာရေတွာ အနတ္ထံ ပရိဟရတိ၊ အတ္ထံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ သုတဝါ အရိယသာဝကောပိ ‘‘န ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ အဂဟေတွာ၊ ‘‘ပစ္စတ္ထိကာ မေ ဧတေ’’တိ ဉတွာ ရူပသတ္တကအရူပသတ္တကာဒိဝသေန ဝိပဿနာယ ယောဇေတွာဝ တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ပရိဝဇ္ဇေတွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တတိယံ.

၄. အနုရာဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၆. စတုတ္ထေ အရညကုဋိကာယန္တိ တဿေဝ ဝိဟာရဿ ပစ္စန္တေ ပဏ္ဏသာလာယံ. တံ တထာဂတောတိ တုမှာကံ သတ္ထာ တထာဂတော တံ သတ္တံ တထာဂတံ. အညတြ ဣမေဟီတိ တဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ ‘‘ဣမေ သာသနဿ ပဋိပက္ခာ ပဋိဝိလောမာ၊ ယထာ ဣမေ ဘဏန္တိ၊ န ဧဝံ သတ္ထာ ပညာပေဿတိ၊ အညထာ ပညာပေဿတီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ အညတိတ္ထိယာတိ ဧဝံ ထေရေန အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ သမယံ အဇာနိတွာ ဝုတ္တေ ဧကဒေသေန သာသနသမယံ ဇာနန္တာ ထေရဿ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒါတုကာမာ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အာယသ္မန္တံ အနုရာဓံ ဧတဒဝေါစုံ.

တံ ကိံ မညသိ အနုရာဓာတိ သတ္ထာ တဿ ကထံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု အတ္တနော လဒ္ဓိယံ ဒေါသံ န ဇာနာတိ၊ ကာရကော ပနေသ ယုတ္တယောဂေါ၊ ဓမ္မဒေသနာယ ဧဝ နံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒေသနံ ဒေသေတုကာမော ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ အနုရာဓာ’’တိအာဒိမာဟ. အထဿ တာယ ဒေသနာယ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ အနုယောဂဝတ္တံ အာရောပေန္တော တံ ကိံ မညသိ၊ အနုရာဓ? ရူပံ တထာဂတောတိအာဒိမာဟ. ဒုက္ခဉ္စေဝ ပညပေမိ၊ ဒုက္ခဿ စ နိရောဓန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ စ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ပညပေမိ. ဒုက္ခန္တိ ဝါ ဝစနေန ဒုက္ခသစ္စံ ဂဟိတံ. တသ္မိံ ဂဟိတေ သမုဒယသစ္စံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ၊ တဿ မူလတ္တာ. နိရောဓန္တိ ဝစနေန နိရောဓသစ္စံ ဂဟိတံ. တသ္မိံ ဂဟိတေ မဂ္ဂသစ္စံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ တဿ ဥပါယတ္တာ. ဣတိ ပုဗ္ဗေ စာဟံ၊ အနုရာဓ၊ ဧတရဟိ စ စတုသစ္စမေဝ ပညပေမီတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ. စတုတ္ထံ.

၅. ဝက္ကလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၇. ပဉ္စမေ ကုမ္ဘကာရနိဝေသနေတိ ကုမ္ဘကာရသာလာယံ. ထေရော ကိရ ဝုတ္ထဝဿော ပဝါရေတွာ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အာဂစ္ဆတိ. တဿ နဂရမဇ္ဈေ မဟာအာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ပါဒါ န ဝဟန္တိ. အထ နံ မဉ္စကသိဝိကာယ ကုမ္ဘကာရသာလံ အာဟရိံသု. သာ စ သာလာ တေသံ ကမ္မသာလာ၊ န နိဝေသနသာလာ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကုမ္ဘကာရနိဝေသနေ ဝိဟရတီ’’တိ. ဗာဠှဂိလာနောတိ အဓိမတ္တဂိလာနော. သမဓောသီတိ သမန္တတော အဓောသိ၊ စလနာကာရေန အပစိတိံ ဒဿေသိ. ဝတ္တံ ကိရေတံ ဗာဠှဂိလာနေနပိ ဗုဍ္ဎတရံ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာနာကာရေန အပစိတိ ဒဿေတဗ္ဗာ. တေန ပန ‘‘မာ စလိ မာ စလီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သန္တိမာနိ အာသနာနီတိ ဗုဒ္ဓကာလသ္မိဉှိ ဧကဿပိ ဘိက္ခုနော ဝသနဋ္ဌာနေ ‘‘သစေ သတ္ထာ အာဂစ္ဆိဿတိ၊ ဣဓ နိသီဒိဿတီ’’တိ အာသနံ ပညတ္တမေဝ ဟောတိ အန္တမသော ဖလကမတ္တမ္ပိ ပဏ္ဏသန္ထာရမတ္တမ္ပိ. ခမနီယံ ယာပနီယန္တိ ကစ္စိ ဒုက္ခံ ခမိတုံ ဣရိယာပထံ ဝါ ယာပေတုံ သက္ကာတိ ပုစ္ဆတိ. ပဋိက္ကမန္တီတိ နိဝတ္တန္တိ. အဘိက္ကမန္တီတိ အဓိဂစ္ဆန္တိ. ပဋိက္ကမောသာနန္တိ ပဋိက္ကမော ဧတာသံ. သီလတော န ဥပဝဒတီတိ သီလံ အာရဗ္ဘ သီလဘာဝေန န ဥပဝဒတိ. စိရပဋိကာဟန္တိ စိရပဋိကော အဟံ၊ စိရတော ပဋ္ဌာယ အဟန္တိ အတ္ထော. ပူတိကာယေနာတိ အတ္တနော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမ္ပိ ကာယံ ဘဂဝါ ဓုဝပဂ္ဃရဏဋ္ဌေန ဧဝမာဟ. ယော ခေါ၊ ဝက္ကလိ၊ ဓမ္မန္တိ ဣဓ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မကာယော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော’’တိ ဝုတ္တံ ဓမ္မကာယတံ ဒဿေတိ. နဝဝိဓော ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မော တထာဂတဿ ကာယော နာမ.

ဣဒါနိ ထေရဿ တိပရိဝဋ္ဋဓမ္မဒေသနံ အာရဘန္တော တံ ကိံ မညသီတိအာဒိမာဟ. ကာဠသိလာတိ ကာဠသိလာဝိဟာရော. ဝိမောက္ခာယာတိ မဂ္ဂဝိမောက္ခတ္ထာယ. သုဝိမုတ္တော ဝိမုစ္စိဿတီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော ဟုတွာ ဝိမုစ္စိဿတိ. တာ ကိရ ဒေဝတာ ‘‘ယေန နီဟာရေန ဣမိနာ ဝိပဿနာ အာရဒ္ဓါ၊ အနန္တရာယေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဧဝမာဟံသု. အပါပကန္တိ အလာမကံ. သတ္ထံ အာဟရေသီတိ ထေရော ကိရ အဓိမာနိကော အဟောသိ. သော သမာဓိဝိပဿနာဟိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနံ ကိလေသာနံ သမုဒါစာရံ အပဿန္တော ‘‘ခီဏာသဝေါမှီ’’တိ သညီ ဟုတွာ ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ ဒုက္ခေန ဇီဝိတေန? သတ္ထံ အာဟရိတွာ မရိဿာမီ’’တိ တိခိဏေန သတ္ထေန ကဏ္ဌနာဠံ ဆိန္ဒိ. အထဿ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော တသ္မိံ ခဏေ အတ္တနော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာ အဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနတ္တာ သီဃံ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ အာဒါယ သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာဝ ကာလမကာသိ. ပစ္စဝေက္ခဏာ ပနဿ စ ကထံ အဟောသီတိ? ခီဏာသဝဿ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စဝေက္ခဏာ န သဗ္ဗာဝ အဝဿံ လဒ္ဓဗ္ဗာ၊ တိခိဏေနာပိ ပန အသိနာ သီသေ ဆိဇ္ဇန္တေ ဧကံ ဒွေ ဉာဏာနိ အဝဿံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

ဝိဝတ္တက္ခန္ဓန္တိ ပရိဝတ္တက္ခန္ဓံ. သေမာနန္တိ သယမာနံ. ထေရော ကိရ ဥတ္တာနကော နိပန္နော သတ္ထံ အာဟရိ. တဿ သရီရံ ယထာဌိတမေဝ အဟောသိ. သီသံ ပန ဒက္ခိဏပဿေန ပရိဝတ္တိတွာ အဋ္ဌာသိ. အရိယသာဝကာ ဟိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေနေဝ ကာလံ ကရောန္တိ. တေနဿ သရီရံ ယထာဌိတံယေဝ အဟောသိ. သီသံ ပန ဒက္ခိဏပဿေန ပရိဝတ္တိတွာ ဌိတံ. တံ သန္ဓာယ ဝိဝတ္တက္ခန္ဓော နာမ ဇာတောတိပိ ဝဒန္တိ. ဓူမာယိတတ္တန္တိ ဓူမာယနဘာဝံ. တိမိရာယိတတ္တန္တိ တိမိရာယနဘာဝံ. ဓူမဝလာဟကံ ဝိယ တိမိရဝလာဟကံ ဝိယ စာတိ အတ္ထော. ပဉ္စမံ.

၆. အဿဇိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၈. ဆဋ္ဌေ ကဿပကာရာမေတိ ကဿပသေဋ္ဌိနာ ကာရိတေ အာရာမေ. ကာယသင်္ခါရေတိ အဿာသပဿာသေ. သော ဟိ တေ စတုတ္ထဇ္ဈာနေန ပဿမ္ဘိတွာ ပဿမ္ဘိတွာ ဝိဟာသိ. ဧဝံ ဟောတီတိ ဣဒါနိ တံ သမာဓိံ အပ္ပဋိလဘန္တဿ ဧဝံ ဟောတိ. နော စဿာဟံ ပရိဟာယာမီတိ ကစ္စိ နု ခေါ အဟံ သာသနတော န ပရိဟာယာမိ? တဿ ကိရ အာဗာဓဒေါသေန အပ္ပိတပ္ပိတာ သမာပတ္တိ ပရိဟာယိ၊ တသ္မာ ဧဝံ စိန္တေသိ. သမာဓိသာရကာ သမာဓိသာမညာတိ သမာဓိံယေဝ သာရဉ္စ သာမညဉ္စ မညန္တိ. မယှံ ပန သာသနေ န ဧတံ သာရံ၊ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ သာရံ. သော တွံ သမာဓိတော ပရိဟာယန္တော ကသ္မာ စိန္တေသိ ‘‘သာသနတော ပရိဟာယာမီ’’တိ. ဧဝံ ထေရံ အဿာသေတွာ ဣဒါနိဿ တိပရိဝဋ္ဋံ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘန္တော တံ ကိံ မညသီတိအာဒိမာဟ. အထဿ တိပရိဝဋ္ဋဒေသနာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ သတတဝိဟာရံ ဒဿေန္တော သော သုခံ စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနဘိနန္ဒိတာတိ ပဇာနာတီတိ သုခဝေဒနာယ တာဝ အဘိနန္ဒနာ ဟောတု၊ ဒုက္ခဝေဒနာယ ကထံ ဟောတီတိ? ဒုက္ခံ ပတွာ သုခံ ပတ္ထေတိ၊ ယဒဂ္ဂေန သုခံ ပတ္ထေတိ၊ တဒဂ္ဂေန ဒုက္ခံ ပတ္ထေတိယေဝ. သုခဝိပရိဏာမေန ဟိ ဒုက္ခံ အာဂတမေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ဒုက္ခေ အဘိနန္ဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ခေမကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၉. သတ္တမေ အတ္တနိယန္တိ အတ္တနော ပရိက္ခာရဇာတံ. အသ္မီတိ အဓိဂတန္တိ အသ္မီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ တဏှာမာနာ အဓိဂတာ. သန္ဓာဝနိကာယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနေန. ဥပသင်္ကမီတိ ဗဒရိကာရာမတော ဂါဝုတမတ္တံ ဃောသိတာရာမံ အဂမာသိ. ဒါသကတ္ထေရော ပန စတုက္ခတ္တုံ ဂမနာဂမနေန တံဒိဝသံ ဒွိယောဇနံ အဒ္ဓါနံ အာဟိဏ္ဍိ. ကသ္မာ ပန တံ ထေရာ ပဟိဏိံသု? ဝိဿုတဿ ဓမ္မကထိကဿ သန္တိကာ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာတိ. သယံ ကသ္မာ န ဂတာတိ? ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ အရညံ သမ္ဗာဓံ၊ တတ္ထ သဋ္ဌိမတ္တာနံ ထေရာနံ ဌာတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ ဩကာသော နတ္ထီတိ န ဂတာ. ‘‘ဣဓာဂန္တွာ အမှာကံ ဓမ္မံ ကထေတူ’’တိပိ ကသ္မာ ပန န ပဟိဏိံသူတိ? ထေရဿ အာဗာဓိကတ္တာ. အထ ကသ္မာ ပုနပ္ပုနံ ပဟိဏိံသူတိ? သယမေဝ ဉတွာ အမှာကံ ကထေတုံ အာဂမိဿတီတိ. ထေရောပိ တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာဝ အဂမာသီတိ.

န ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ ရူပန္တိ ယော ဟိ ရူပမေဝ အသ္မီတိ ဝဒတိ၊ တေန ဣတရေ စတ္တာရော ခန္ဓာ ပစ္စက္ခာတာ ဟောန္တိ. ယော အညတြ ရူပါ ဝဒတိ၊ တေန ရူပံ ပစ္စက္ခာတံ ဟောတိ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ထေရဿ ပန သမူဟတော ပဉ္စသုပိ ခန္ဓေသု အသ္မီတိ အဓိဂတော၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဟောတေဝါတိ ဟောတိယေဝ. အနုသဟဂတောတိ သုခုမော. ဦသေတိ ဆာရိကာခါရေ. ခါရေတိ ဦသခါရေ. သမ္မဒ္ဒိတွာတိ တေမေတွာ ခါဒေတွာ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ကိလိဋ္ဌဝတ္ထံ ဝိယ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ စိတ္တာစာရော၊ တယော ခါရာ ဝိယ တိဿော အနုပဿနာ၊ တီဟိ ခါရေဟိ ဓောတဝတ္ထံ ဝိယ ဒေသနာယ မဒ္ဒိတွာ ဌိတော အနာဂါမိနော စိတ္တာစာရော၊ အနုသဟဂတော ဦသာဒိဂန္ဓော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ၊ ဂန္ဓကရဏ္ဍကော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဂန္ဓကရဏ္ဍကံ အာဂမ္မ အနုသဟဂတာနံ ဦသဂန္ဓာဒီနံ သမုဂ္ဃါတော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသက္ခယော၊ ဂန္ဓပရိဘာဝိတဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဆဏဒိဝသေ အန္တရဝီထိယံ သုဂန္ဓဂန္ဓိနော ဝိစရဏံ ဝိယ ခီဏာသဝဿ သီလဂန္ဓာဒီဟိ ဒသ ဒိသာ ဥပဝါယန္တဿ ယထာကာမစာရော.

အာစိက္ခိတုန္တိ ကထေတုံ. ဒေသေတုန္တိ ပကာသေတုံ. ပညာပေတုန္တိ ဇာနာပေတုံ. ပဋ္ဌပေတုန္တိ ပတိဋ္ဌာပေတုံ. ဝိဝရိတုန္တိ ဝိဝဋံ ကာတုံ. ဝိဘဇိတုန္တိ သုဝိဘတ္တံ ကာတုံ. ဥတ္တာနီကာတုန္တိ ဥတ္တာနကံ ကာတုံ. သဋ္ဌိမတ္တာနံ ထေရာနန္တိ တေ ကိရ ထေရေန ကထိတကထိတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥပရူပရိ သမ္မသန္တာ ဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ထေရောပိ အညေန နီဟာရေန အကထေတွာ ဝိပဿနာသဟဂတစိတ္တေနေဝ ကထေသိ. တသ္မာ သောပိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သဋ္ဌိမတ္တာနံ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသု အာယသ္မတော ခေမကဿ စာ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၀. အဋ္ဌမေ အာယသ္မာ ဆန္နောတိ တထာဂတေန သဒ္ဓိံ ဧကဒိဝသေ ဇာတော မဟာဘိနိက္ခမနဒိဝသေ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပုန အပရဘာဂေ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ‘‘အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ အမှာကံ ဓမ္မော’’တိ ဧဝံ မက္ခီ စေဝ ပဠာသီ စ ဟုတွာ သဗြဟ္မစာရီနံ ဖရုသဝါစာယ သင်္ဃဋ္ဋနံ ကရောန္တော ထေရော. အဝါပုရဏံ အာဒါယာတိ ကုဉ္စိကံ ဂဟေတွာ. ဝိဟာရေန ဝိဟာရံ ဥပသင်္ကမိတွာတိ ဧကံ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ တတော အညံ၊ တတော အညန္တိ ဧဝံ တေန တေန ဝိဟာရေန တံ တံ ဝိဟာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ. ဧတဒဝေါစ ဩဝဒန္တု မန္တိ ကသ္မာ ဧဝံ မဟန္တေန ဥဿာဟေန တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ဧတံ အဝေါစာတိ? ဥပ္ပန္နသံဝေဂတာယ. တဿ ဟိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ပေသိတော အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကောသမ္ဗိံ ဂန္တွာ ဗြဟ္မဒဏ္ဍံ အဒါသိ. သော ဒိန္နေ ဗြဟ္မဒဏ္ဍေ သဉ္ဇာတပရိဠာဟော ဝိသညီဘူတော ပတိတွာ ပုန သညံ လဘိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဧကဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂတော၊ သော တေန သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ န ကထေသိ. အညဿ သန္တိကံ အဂမာသိ၊ သောပိ န ကထေသီတိ ဧဝံ သကလဝိဟာရံ ဝိစရိတွာ နိဗ္ဗိန္နော ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ဧဝံ အဝေါစ.

သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ သဗ္ဗေ တေဘူမကသင်္ခါရာ အနိစ္စာ. သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ သဗ္ဗေ စတုဘူမကဓမ္မာ အနတ္တာ. ဣတိ သဗ္ဗေပိ တေ ဘိက္ခူ ထေရံ ဩဝဒန္တာ အနိစ္စလက္ခဏံ အနတ္တလက္ခဏန္တိ ဒွေဝ လက္ခဏာနိ ကထေတွာ ဒုက္ခလက္ခဏံ န ကထယိံသု. ကသ္မာ? ဧဝံ ကိရ နေသံ အဟောသိ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု ဝါဒီ ဒုက္ခလက္ခဏေ ပညာပိယမာနေ ရူပံ ဒုက္ခံ။ပေ။ ဝိညာဏံ ဒုက္ခံ၊ မဂ္ဂေါ ဒုက္ခော၊ ဖလံ ဒုက္ခန္တိ ‘တုမှေ ဒုက္ခပ္ပတ္တာ ဘိက္ခူ နာမာ’တိ ဂဟဏံ ဂဏှေယျ၊ ယထာ ဂဟဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ နိဒ္ဒေါသမေဝဿ ကတွာ ကထေဿာမာ’’တိ ဒွေဝ လက္ခဏာနိ ကထယိံသု.

ပရိတဿနာ ဥပါဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပရိတဿနာ စ ဥပါဒါနဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပစ္စုဒါဝတ္တတိ မာနသံ၊ အထ ကော စရဟိ မေ အတ္တာတိ ယဒိ ရူပါဒီသု ဧကောပိ အနတ္တာ၊ အထ ကော နာမ မေ အတ္တာတိ ဧဝံ ပဋိနိဝတ္တတိ ‘‘မယှံ မာနသ’’န္တိ. အယံ ကိရ ထေရော ပစ္စယေ အပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ၊ သာဿ ဒုဗ္ဗလဝိပဿနာ အတ္တဂါဟံ ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏန္တီ သင်္ခါရေသု သုညတော ဥပဋ္ဌဟန္တေသု ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ ဝိနဿိဿာမီ’’တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ စေဝ ပရိတဿနာယ စ ပစ္စယော အဟောသိ. သော စ အတ္တာနံ ပါပတေ ပပတန္တံ ဝိယ ဒိသွာ၊ ‘‘ပရိတဿနာ ဥပါဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပစ္စုဒါဝတ္တတိ မာနသံ၊ အထ ကော စရဟိ မေ အတ္တာ’’တိ အာဟ. န ခေါ ပနေဝံ ဓမ္မံ ပဿတော ဟောတီတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဿန္တဿ ဧဝံ န ဟောတိ. တာဝတိကာ ဝိဿဋ္ဌီတိ တတ္တကော ဝိဿာသော. သမ္မုခါ မေတန္တိ ထေရော တဿ ဝစနံ သုတွာ၊ ‘‘ကီဒိသာ နု ခေါ ဣမဿ ဓမ္မဒေသနာ သပ္ပါယာ’’တိ? စိန္တေန္တော တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝိစိနိတွာ ကစ္စာနသုတ္တံ (သံ. နိ. ၂.၁၅) အဒ္ဒသ ‘‘ဣဒံ အာဒိတောဝ ဒိဋ္ဌိဝိနိဝေဌနံ ကတွာ မဇ္ဈေ ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေတွာ သဏှသုခုမပစ္စယာကာရံ ပကာသယမာနံ ဂတံ၊ ဣဒမဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္မုခါ မေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌမံ.

၉-၁၀. ရာဟုလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၁-၉၂. နဝမဒသမာနိ ရာဟုလသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၂.၁၈၈) ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ကေဝလံ ဟေတာနိ အယံ ထေရဝဂ္ဂေါတိ ကတွာ ဣဓာဂတာနီတိ. နဝမဒသမာနိ.

ထေရဝဂ္ဂေါ နဝမော.