၃. စန္ဒူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၆. တတိယေ စန္ဒူပမာတိ စန္ဒသဒိသာ ဟုတွာ. ကိံ ပရိမဏ္ဍလတာယ? နော၊ အပိစ ခေါ ယထာ စန္ဒော ဂဂနတလံ ပက္ခန္ဒမာနော န ကေနစိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ဝါ သိနေဟံ ဝါ အာလယံ ဝါ နိကန္တိံ ဝါ ပတ္ထနံ ဝါ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဝါ ကရောတိ၊ န စ န ဟောတိ မဟာဇနဿ ပိယော မနာပေါ၊ တုမှေပိ ဧဝံ ကေနစိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝါဒီနံ အကရဏေန ဗဟုဇနဿ ပိယာ မနာပါ စန္ဒူပမာ ဟုတွာ ခတ္တိယကုလာဒီနိ စတ္တာရိ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမထာတိ အတ္ထော. အပိစ ယထာ စန္ဒော အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ၊ အာလောကံ ဖရတိ၊ ဧဝံ ကိလေသန္ဓကာရဝိဓမနေန ဉာဏာလောကဖရဏေန စာပိ စန္ဒူပမာ ဟုတွာတိ ဧဝမာဒီဟိပိ နယေဟိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အပကဿေဝ ကာယံ အပကဿ စိတ္တန္တိ တေနေဝ သန္ထဝါဒီနံ အကရဏေန ကာယဉ္စ စိတ္တဉ္စ အပကဿိတွာ၊ အပနေတွာတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ဘိက္ခု အရညေပိ န ဝသတိ၊ ကာမဝိတက္ကာဒယောပိ ဝိတက္ကေတိ၊ အယံ နေဝ ကာယံ အပကဿတိ၊ န စိတ္တံ. ယော ဟိ အရညေပိ ခေါ ဝိဟရတိ၊ ကာမဝိတက္ကာဒယော ပန ဝိတက္ကေတိ၊ အယံ ကာယမေဝ အပကဿတိ၊ န စိတ္တံ. ယော ဂါမန္တေ ဝသတိ၊ ကာမဝိတက္ကာဒယောပိ ခေါ န စ ဝိတက္ကေတိ၊ အယံ စိတ္တမေဝ အပကဿတိ၊ န ကာယံ. ယော ပန အရညေ စေဝ ဝသတိ၊ ကာမဝိတက္ကာဒယော စ န ဝိတက္ကေတိ၊ အယံ ဥဘယမ္ပိ အပကဿတိ. ဧဝရူပါ ဟုတွာ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမထာတိ ဒီပေန္တော ‘‘အပကဿေဝ ကာယံ အပကဿ စိတ္တ’’န္တိ အာဟ.

နိစ္စနဝကာတိ နိစ္စံ နဝကာဝ၊ အာဂန္တုကသဒိသာ ဧဝ ဟုတွာတိ အတ္ထော. အာဂန္တုကော ဟိ ပဋိပါဋိယာ သမ္ပတ္တဂေဟံ ပဝိသိတွာ သစေ နံ ဃရသာမိကာ ဒိသွာ၊ ‘‘အမှာကံ ပုတ္တဘာတရော ဝိပ္ပဝါသံ ဂတာ ဧဝံ ဝိစရိံသူ’’တိ အနုကမ္ပမာနာ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေန္တိ၊ ဘုတ္တမတ္တောယေဝ ‘‘တုမှာကံ ဘာဇနံ ဂဏှထာ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမတိ၊ န တေဟိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ဝါ ကရောတိ၊ န ကိစ္စကရဏီယာနိ ဝါ သံဝိဒဟတိ၊ ဧဝံ တုမှေပိ ပဋိပါဋိယာ သမ္ပတ္တဃရံ ပဝိသိတွာ ယံ ဣရိယာပထေသု ပသန္နာ မနုဿာ ဒေန္တိ၊ တံ ဂဟေတွာ ဆိန္နသန္ထဝါ၊ တေသံ ကိစ္စကရဏီယေ အဗျာဝဋာ ဟုတွာ နိက္ခမထာတိ ဒီပေတိ.

ဣမဿ ပန နိစ္စနဝကဘာဝဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ ဒွေဘာတိကဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ – ဝသာဠနဂရဂါမတော ကိရ ဒွေ ဘာတိကာ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ၊ တေ စူဠနာဂတ္ထေရော စ မဟာနာဂတ္ထေရော စာတိ ပညာယိံသု. တေ စိတ္တလပဗ္ဗတေ တိံသ ဝဿာနိ ဝသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ‘‘မာတရံ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဂန္တွာ ဝသာဠနဂရဝိဟာရေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ မာတုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. မာတာပိ တေသံ ဥဠုင်္ကေန ယာဂုံ နီဟရိတွာ ဧကဿ ပတ္တေ အာကိရိ. တဿာ တံ ဩလောကယမာနာယ ပုတ္တသိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ. အထ နံ အာဟ – ‘‘တွံ၊ တာတ၊ မယှံ ပုတ္တော မဟာနာဂေါ’’တိ. ထေရော ‘‘ပစ္ဆိမံ ထေရံ ပုစ္ဆ ဥပါသိကေ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. ပစ္ဆိမထေရဿပိ ယာဂုံ ဒတွာ၊ ‘‘တာတ၊ တွံ မယှံ ပုတ္တော စူဠနာဂေါ’’တိ ပုစ္ဆိ? ထေရော ‘‘ကိံ၊ ဥပါသိကေ၊ ပုရိမံ ထေရံ န ပုစ္ဆသီ’’တိ? ဝတွာ ပက္ကာမိ. ဧဝံ မာတရာပိ သဒ္ဓိံ ဆိန္နသန္ထဝေါ ဘိက္ခု နိစ္စနဝကော နာမ ဟောတိ.

အပ္ပဂဗ္ဘာတိ န ပဂဗ္ဘာ၊ အဋ္ဌဋ္ဌာနေန ကာယပါဂဗ္ဘိယေန၊ စတုဋ္ဌာနေန ဝစီပါဂဗ္ဘိယေန၊ အနေကဋ္ဌာနေန မနောပါဂဗ္ဘိယေန စ ဝိရဟိတာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌဋ္ဌာနံ ကာယပါဂဗ္ဘိယံ နာမ သံဃဂဏပုဂ္ဂလ-ဘောဇနသာလာ-ဇန္တာဃရနဟာနတိတ္ထ-ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂ-အန္တရဃရပ္ပဝေသနေသု ကာယေန အပ္ပတိရူပကရဏံ. သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော သံဃမဇ္ဈေ ပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ နိသီဒတိ ပါဒေ ပါဒံ အာဓာယိတွာ ဝါတိ ဧဝမာဒိ (မဟာနိ. ၁၆၅). တထာ ဂဏမဇ္ဈေ. ဂဏမဇ္ဈေတိ စတုပရိသသန္နိပါတေ ဝါ သုတ္တန္တိကဂဏာဒိသန္နိပါတေ ဝါ. တထာ ဝုဍ္ဎတရေ ပုဂ္ဂလေ. ဘောဇနသာလာယ ပန ဝုဍ္ဎာနံ အာသနံ န ဒေတိ၊ နဝါနံ အာသနံ ပဋိဗာဟတိ. တထာ ဇန္တာဃရေ. ဝုဍ္ဎေ စေတ္ထ အနာပုစ္ဆာ အဂ္ဂိဇလနာဒီနိ ကရောတိ. နှာနတိတ္ထေ စ ယဒိဒံ ‘‘ဒဟရော ဝုဍ္ဎောတိ ပမာဏံ အကတွာ အာဂတပဋိပါဋိယာ နှာယိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ အနာဒိယန္တော ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဥဒကံ ဩတရိတွာ ဝုဍ္ဎေ စ နဝေ စ ဗာဓတိ. ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေ ပန အဂ္ဂါသနအဂ္ဂေါဒကအဂ္ဂပိဏ္ဍာနံ အတ္ထာယ ပုရတော ဂစ္ဆတိ ဗာဟာယ ဗာဟံ ပဟရန္တော. အန္တရဃရပ္ပဝေသနေ ဝုဍ္ဎေဟိ ပဌမတရံ ပဝိသတိ၊ ဒဟရေဟိ သဒ္ဓိံ ကာယကီဠနကံ ကရောတီတိ ဧဝမာဒိ.

စတုဋ္ဌာနံ ဝစီပါဂဗ္ဘိယံ နာမ သံဃဂဏပုဂ္ဂလအန္တရဃရေသု အပ္ပတိရူပဝါစာနိစ္ဆာရဏံ. သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော သံဃမဇ္ဈေ အနာပုစ္ဆာ ဓမ္မံ ဘာသတိ. တထာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဂဏဿ မဇ္ဈေ ပုဂ္ဂလဿ စ သန္တိကေ၊ တတ္ထေဝ မနုဿေဟိ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဝုဍ္ဎတရံ အနာပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇေတိ. အန္တရဃရေ ပန ‘‘ဣတ္ထန္နာမေ ကိံ အတ္ထိ? ကိံ ယာဂု၊ ဥဒါဟု ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ? ကိံ မေ ဒဿသိ? ကိံ အဇ္ဇ ခါဒိဿာမ? ကိံ ဘုဉ္ဇိဿာမ? ကိံ ပိဝိဿာမာ’’တိအာဒီနိ ဘာသတိ.

အနေကဋ္ဌာနံ မနောပါဂဗ္ဘိယံ နာမ တေသု တေသု ဌာနေသု ကာယဝါစာဟိ အဇ္ဈာစာရံ အနာပဇ္ဇိတွာပိ မနသာဝ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဝိတက္ကနံ. အပိစ ဒုဿီလဿေဝ သတော ‘‘သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပါပိစ္ဆတာပိ မနောပါဂဗ္ဘိယံ. ဣတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣမေသံ ပါဂဗ္ဘိယာနံ အဘာဝေန အပ္ပဂဗ္ဘာ ဟုတွာ ဥပသင်္ကမထာတိ ဝဒတိ.

ဇရုဒပါနန္တိ ဇိဏ္ဏကူပံ. ပဗ္ဗတဝိသမန္တိ ပဗ္ဗတေ ဝိသမံ ပပါတဋ္ဌာနံ. နဒီဝိဒုဂ္ဂန္တိ နဒိယာ ဝိဒုဂ္ဂံ ဆိန္နတဋဋ္ဌာနံ. အပကဿေဝ ကာယန္တိ တာဒိသာနိ ဌာနာနိ ယော ခိဍ္ဍာဒိပသုတော ကာယံ အနပကဿ ဧကတောဘာရိယံ အကတွာဝ ဝါယုပတ္ထမ္ဘကံ အဂ္ဂါဟာပေတွာ စိတ္တမ္ပိ အနပကဿ ‘‘ဧတ္ထ ပတိတော ဟတ္ထပါဒဘဉ္ဇနာဒီနိ ပါပုဏာတီ’’တိ အနာဒီနဝဒဿာဝိတာယ အနုဗ္ဗေဇေတွာ သမ္ပိယာယမာနော ဩလောကေတိ၊ သော ပတိတွာ ဟတ္ထပါဒဘဉ္ဇနာဒိအနတ္ထံ ပါပုဏာတိ. ယော ပန ဥဒကတ္ထိကော ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ ကိစ္စေန ဩလောကေတုကာမော ကာယံ အပကဿ ဧကတော ဘာရိယံ ကတွာ ဝါယုပတ္ထမ္ဘကံ ဂါဟာပေတွာ၊ စိတ္တမ္ပိ အပကဿ အာဒီနဝဒဿနေန သံဝေဇေတွာ ဩလောကေတိ၊ သော န ပတတိ၊ ယထာရုစိံ ဩလောကေတွာ သုခီ ယေနကာမံ ပက္ကမတိ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဇရုဒပါနာဒယော ဝိယ ဟိ စတ္တာရိ ကုလာနိ၊ ဩလောကနပုရိသော ဝိယ ဘိက္ခု. ယထာ အနပကဋ္ဌကာယစိတ္တော တာနိ ဩလောကေန္တော ပုရိသော တတ္ထ ပတတိ၊ ဧဝံ အရက္ခိတေဟိ ကာယာဒီဟိ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမန္တော ဘိက္ခု ကုလေသု ဗဇ္ဈတိ၊ တတော နာနပ္ပကာရံ သီလပါဒဘဉ္ဇနာဒိအနတ္ထံ ပါပုဏာတိ. ယထာ ပန အပကဋ္ဌကာယစိတ္တော ပုရိသော တတ္ထ န ပတတိ၊ ဧဝံ ရက္ခိတေနေဝ ကာယေန ရက္ခိတေဟိ စိတ္တေဟိ ရက္ခိတာယ ဝါစာယ သုပ္ပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အပကဋ္ဌကာယစိတ္တော ဟုတွာ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမန္တော ဘိက္ခု ကုလေသု န ဗဇ္ဈတိ. အထဿ ယထာ တတ္ထ အပတိတဿ ပုရိသဿ၊ န ပါဒါ ဘဉ္ဇန္တိ၊ ဧဝံ သီလပါဒေါ န ဘိဇ္ဇတိ. ယထာ ဟတ္ထာ န ဘဉ္ဇန္တိ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါဟတ္ထော န ဘိဇ္ဇတိ. ယထာ ကုစ္ဆိ န ဘိဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ သမာဓိကုစ္ဆိ န ဘိဇ္ဇတိ. ယထာ သီသံ န ဘိဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဉာဏသီသံ န ဘိဇ္ဇတိ၊ ယထာ စ တံ ခါဏုကဏ္ဋကာဒယော န ဝိဇ္ဈန္တိ၊ ဧဝမိမံ ရာဂကဏ္ဋကာဒယော န ဝိဇ္ဈန္တိ. ယထာ သော နိရုပဒ္ဒဝေါ ယထာရုစိ ဩလောကေတွာ သုခီ ယေနကာမံ ပက္ကမတိ၊ ဧဝံ ဘိက္ခု ကုလာနိ နိဿာယ စီဝရာဒယော ပစ္စယေ ပဋိသေဝန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ လောကုတ္တရသုခေန သုခိတော ယေနကာမံ အဂတပုဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနဒိသံ ဂစ္ဆတိ.

ဣဒါနိ ယော ဟီနာဓိမုတ္တိကော မိစ္ဆာပဋိပန္နော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ‘တိဝိဓံ ပါဂဗ္ဘိယံ ပဟာယ နိစ္စနဝကတ္တေန စန္ဒူပမာ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမထာ’တိ ဝဒန္တော အဋ္ဌာနေ ဌပေတိ၊ အသယှံ ဘာရံ အာရောပေတိ၊ ယံ န သက္ကာ ကာတုံ တံ ကာရေတီ’’တိ၊ တဿ ဝါဒပထံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ၊ ‘‘သက္ကာ ဧဝံ ကာတုံ၊ အတ္ထိ ဧဝရူပေါ ဘိက္ခူ’’တိ ဒဿေန္တော ကဿပေါ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

အာကာသေ ပါဏိံ စာလေသီတိ နီလေ ဂဂနန္တရေ ယမကဝိဇ္ဇုတံ စာရယမာနော ဝိယ ဟေဋ္ဌာဘာဂံ ဥပရိဘာဂံ ဥဘတောပဿေသု ပါဏိံ သဉ္စာရေသိ. ဣဒဉ္စ ပန တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အသမ္ဘိန္နပဒံ နာမ. အတ္တမနောတိ တုဋ္ဌစိတ္တော သကမနော၊ န ဒေါမနဿေန ပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟိတမနော. ကဿပဿ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣဒမ္ပိ ပုရိမနယေနေဝ ပရဝါဒံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္ထိ ဧဝရူပေါ ဘိက္ခူတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

ပသန္နာကာရံ ကရေယျုန္တိ စီဝရာဒယော ပစ္စယေ ဒဒေယျုံ. တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇေယျုန္တိ သီလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သီလံ ပူရယမာနာ၊ သမာဓိဝိပဿနာ မဂ္ဂဖလာနံ အာဂတဋ္ဌာနေ တာနိ တာနိ သမ္ပာဒယမာနာ တထာဘာဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျုံ. အနုဒယန္တိ ရက္ခဏဘာဝံ. အနုကမ္ပန္တိ မုဒုစိတ္တတံ. ဥဘယဉ္စေတံ ကာရုညဿေဝ ဝေဝစနံ. ကဿပေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣဒမ္ပိ ပုရိမနယေနေဝ ပရဝါဒံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္ထိ ဧဝရူပေါ ဘိက္ခူတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကဿပေန ဝါတိ ဧတ္ထ စန္ဒောပမာဒိဝသေန ယောဇနံ ကတွာ ပုရိမနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတိယံ.