၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. သတ္တဓာတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၅. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အာဘာဓာတူတိ အာလောကဓာတု. အာလောကဿပိ အာလောကကသိဏေ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပန္နဇ္ဈာနဿာပီတိ သဟာရမ္မဏဿ ဈာနဿ ဧတံ နာမံ. သုဘဓာတူတိ သုဘကသိဏေ ဥပ္ပန္နဇ္ဈာနဝသေန သဟာရမ္မဏဇ္ဈာနမေဝ. အာကာသာနဉ္စာယတနမေဝ အာကာသာနဉ္စာယတနဓာတု. သညာဝေဒယိတနိရောဓောဝ သညာဝေဒယိတနိရောဓဓာတု. ဣတိ ဘဂဝါ အနုသန္ဓိကုသလဿ ဘိက္ခုနော တတ္ထ နိသီဒိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမဿ ဩကာသံ ဒေန္တော ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

အန္ဓကာရံ ပဋိစ္စာတိ အန္ဓကာရော ဟိ အာလောကေန ပရိစ္ဆိန္နော၊ အာလောကောပိ အန္ဓကာရေန. အန္ဓကာရေန ဟိ သော ပါကဋော ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘အန္ဓကာရံ ပဋိစ္စ ပညာယတီ’’တိ အာဟ. အသုဘံ ပဋိစ္စာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အသုဘဉှိ သုဘေန၊ သုဘဉ္စ အသုဘေန ပရိစ္ဆိန္နံ၊ အသုဘေ သတိ သုဘံ ပညာယတိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ရူပံ ပဋိစ္စာတိ ရူပါဝစရသမာပတ္တိံ ပဋိစ္စ. ရူပါဝစရသမာပတ္တိယာ ဟိ သတိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိ နာမ ဟောတိ ရူပသမတိက္ကမော ဝါ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဝိညာဏဉ္စာယတနဓာတုအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. နိရောဓံ ပဋိစ္စာတိ စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ပဋိသင်္ခါအပ္ပဝတ္တိံ ပဋိစ္စ. ခန္ဓနိရောဓဉှိ ပဋိစ္စ နိရောဓသမာပတ္တိ နာမ ပညာယတိ၊ န ခန္ဓပဝတ္တိံ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဧတ္ထ စ စတုန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓောဝ နိရောဓသမာပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကထံ သမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာတိ ကထံ သမာပတ္တိယော ကီဒိသာ သမာပတ္တိယော နာမ ဟုတွာ ပတ္တဗ္ဗာတိ? သညာသမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာတိ သညာယ အတ္ထိဘာဝေန သညာသမာပတ္တိယော သညာသမာပတ္တိယော နာမ ဟုတွာ ပတ္တဗ္ဗာ. သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာတိ သုခုမသင်္ခါရာနံ အဝသိဋ္ဌတာယ သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိ နာမ ဟုတွာ ပတ္တဗ္ဗာ. နိရောဓသမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာတိ နိရောဓောဝ နိရောဓသမာပတ္တိ နိရောဓသမာပတ္တိ နာမ ဟုတွာ ပတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ပဌမံ.

၂. သနိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၆. ဒုတိယေ သနိဒါနန္တိ ဘာဝနပုံသကမေတံ၊ သနိဒါနော သပစ္စယော ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ကာမဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စာတိ ဧတ္ထ ကာမဝိတက္ကောပိ ကာမဓာတု ကာမာဝစရဓမ္မာပိ၊ ဝိသေသတော သဗ္ဗာကုသလမ္ပိ. ယထာဟ –

‘‘တတ္ထ ကတမာ ကာမဓာတု? ကာမပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ စေတသော အဘိနိရောပနာ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု. ဟေဋ္ဌတော အဝီစိနိရယံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ ဥပရိတော ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ဒေဝေ အန္တောကရိတွာ ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဧတ္ထာဝစရာ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နာ ခန္ဓဓာတုအာယတနာ ရူပါ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု. သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ကာမဓာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၁၈၂).

ဧတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ အသမ္ဘိန္နာတိ ဒွေ ကထာ ဟောန္တိ. ကထံ? ကာမဓာတုဂ္ဂဟဏေန ဟိ ဗျာပါဒဓာတုဝိဟိံသာဓာတုယော ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ အယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ. တာသံ ပန ဒွိန္နံ ဓာတူနံ ဝိသုံ အာဂတတ္တာ သေသဓမ္မာ ကာမဓာတူတိ အယံ အသမ္ဘိန္နကထာ. အယမိဓ ဂဟေတဗ္ဗာ ဣမံ ကာမဓာတုံ အာရမ္မဏဝသေန ဝါ သမ္ပယောဂဝသေန ဝါ ပဋိစ္စ ကာမသညာ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကာမသညံ ပဋိစ္စာတိ ကာမသညံ ပန သမ္ပယောဂဝသေန ဝါ ဥပနိဿယဝသေန ဝါ ပဋိစ္စ ကာမသင်္ကပ္ပေါ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တီဟိ ဌာနေဟီတိ တီဟိ ကာရဏေဟိ. မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇတီတိ အယာထာဝပဋိပဒံ အနိယျာနိကပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇတိ.

ဗျာပါဒဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဗျာပါဒဝိတက္ကောပိ ဗျာပါဒဓာတု ဗျာပါဒေါပိ. ယထာဟ –

‘‘တတ္ထ ကတမာ ဗျာပါဒဓာတု? ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတု. ဒသသု အာဃာတဝတ္ထူသု စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဝိရောဓော ကောပေါ ပကောပေါ။ပေ။ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၁၈၂).

ဣမံ ဗျာပါဒဓာတုံ သဟဇာတပစ္စယာဒိဝသေန ပဋိစ္စ ဗျာပါဒသညာ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိဟိံသာဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဝိဟိံသာဝိတက္ကောပိ ဝိဟိံသာဓာတု ဝိဟိံသာပိ. ယထာဟ –

‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိဟိံသာဓာတု? ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဟိံသာဓာတု. ဣဓေကစ္စော ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ရဇ္ဇုယာ ဝါ အညတရညတရေန ဝါ သတ္တေ ဝိဟေဌေတိ. ယာ ဧဝရူပါ ဟေဌနာ ဝိဟေဌနာ ဟိံသနာ ဝိဟိံသနာ ရောသနာ ပရူပဃာတော၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဟိံသာဓာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၁၈၂).

ဣမံ ဝိဟိံသာဓာတုံ သဟဇာတပစ္စယာဒိဝသေန ပဋိစ္စ ဝိဟိံသာသညာ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သေသမိဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တိဏဒါယေတိ တိဏဂဟနေ အရညေ. အနယဗျသနန္တိ အဝုဍ္ဎိံ ဝိနာသံ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ သုက္ခတိဏဒါယော ဝိယ အာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ တိဏုက္ကာ ဝိယ အကုသလသညာ၊ တိဏကဋ္ဌနိဿိတာ ပါဏာ ဝိယ ဣမေ သတ္တာ. ယထာ သုက္ခတိဏဒါယေ ဌပိတံ တိဏုက္ကံ ခိပ္ပံ ဝါယမိတွာ အနိဗ္ဗာပေန္တဿ တေ ပါဏာ အနယဗျသနံ ပါပုဏန္တိ. ဧဝမေဝ ယေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဥပ္ပန္နံ အကုသလသညံ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေဟိ နပ္ပဇဟန္တိ၊ တေ ဒုက္ခံ ဝိဟရန္တိ.

ဝိသမဂတန္တိ ရာဂဝိသမာဒီနိ အနုဂတံ အကုသလသညံ. န ခိပ္ပမေဝ ပဇဟတီတိ ဝိက္ခမ္ဘနာဒိဝသေန သီဃံ နပ္ပဇဟတိ. န ဝိနောဒေတီတိ န နီဟရတိ. န ဗျန္တီကရောတီတိ ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ အနဝသေသေန္တော န ဝိဂတန္တံ ကရောတိ. န အနဘာဝံ ဂမေတီတိ န အနုအဘာဝံ ဂမေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု န – ကာရော အာဟရိတဗ္ဗော. ပါဋိကင်္ခါတိ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ.

နေက္ခမ္မဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ နေက္ခမ္မဝိတက္ကောပိ နေက္ခမ္မဓာတု သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ. ယထာဟ –

‘‘တတ္ထ ကတမာ နေက္ခမ္မဓာတု? နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော။ပေ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မဓာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၁၈၂).

ဣဓာပိ ဒုဝိဓာ ကထာ. နေက္ခမ္မဓာတုဂ္ဂဟဏေန ဟိ ဣတရာပိ ဒွေ ဓာတုယော ဂဟဏံ ဂစ္ဆန္တိ ကုသလဓမ္မပရိယာပန္နတ္တာ၊ အယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ. တာ ပန ဓာတုယော ဝိသုံ ဒီပေတဗ္ဗာတိ တာ ဌပေတွာ သေသာ သဗ္ဗကုသလာ နေက္ခမ္မဓာတူတိ အယံ အသမ္ဘိန္နာ. ဣမံ နေက္ခမ္မဓာတုံ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန ပဋိစ္စ နေက္ခမ္မသညာ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သညာဒီနိ ပဋိစ္စ ဝိတက္ကာဒယော ယထာနုရူပံ.

အဗျာပါဒဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ အဗျာပါဒဝိတက္ကောပိ အဗျာပါဒဓာတု အဗျာပါဒေါပိ. ယထာဟ –

‘‘တတ္ထ ကတမာ အဗျာပါဒဓာတု? အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု. ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာယိတတ္တံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၁၈၂).

ဣမံ အဗျာပါဒဓာတုံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တနယေနေဝ အဗျာပါဒသညာ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

အဝိဟိံသာဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထာပိ အဝိဟိံသာဝိတက္ကောပိ အဝိဟိံသာဓာတု ကရုဏာပိ. ယထာဟ –

‘‘တတ္ထ ကတမာ အဝိဟိံသာဓာတု? အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတု. ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ ကရုဏာယနာ ကရုဏာယိတတ္တံ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၁၈၂).

ဣမံ အဝိဟိံသာဓာတုံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တနယေနေဝ အဝိဟိံသာသညာ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒုတိယံ.

၃. ဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၇. တတိယေ ဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ အဇ္ဈာသယံ ဓာတူတိ ဒီပေတိ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာတိ အဇ္ဈာသယံ ပဋိစ္စ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ဣဓာပိ ‘‘ကစ္စာနော ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတီ’’တိ တဿ ဩကာသဒါနတ္ထံ ဧတ္တာဝတာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသူတိ ဆသု သတ္ထာရေသု. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါတိ မယမသ္မ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါတိ. ကိံ ပဋိစ္စ ပညာယတီတိ ကိသ္မိံ သတိ ဟောတီတိ? သတ္ထာရာနံ ဥပ္ပန္နံ ဒိဋ္ဌိံ ပုစ္ဆတိ. အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု တေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧတေတိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နံ တိတ္ထိယသာဝကာနမ္ပိ ဒိဋ္ဌိံ ပုစ္ဆတိယေဝ.

ဣဒါနိ ယသ္မာ တေသံ အဝိဇ္ဇာဓာတုံ ပဋိစ္စ သာ ဒိဋ္ဌိ ဟောတိ၊ အဝိဇ္ဇာဓာတု စ နာမ မဟတီ ဓာတု၊ တသ္မာ မဟတိံ ဓာတုံ ပဋိစ္စ တဿာ ဥပ္ပတ္တိံ ဒီပေန္တော မဟတီ ခေါ ဧသာတိအာဒိမာဟ. ဟီနံ၊ ကစ္စာန၊ ဓာတုံ ပဋိစ္စာတိ ဟီနံ အဇ္ဈာသယံ ပဋိစ္စ. ပဏိဓီတိ စိတ္တဋ္ဌပနံ. သာ ပနေသာ ဣတ္ထိဘာဝံ ဝါ မက္ကဋာဒိတိရစ္ဆာနဘာဝံ ဝါ ပတ္ထေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဟီနော ပုဂ္ဂလောတိ ယဿေတေ ဟီနာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သဗ္ဗော သော ပုဂ္ဂလောပိ ဟီနော နာမ. ဟီနာ ဝါစာတိ ယာ တဿ ဝါစာ၊ သာပိ ဟီနာ. ဟီနံ အာစိက္ခတီတိ သော အာစိက္ခန္တောပိ ဟီနမေဝ အာစိက္ခတိ၊ ဒေသေန္တောပိ ဟီနမေဝ ဒေသေတီတိ သဗ္ဗပဒါနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဥပပတ္တီတိ ဒွေ ဥပပတ္တိယော ပဋိလာဘော စ နိဗ္ဗတ္တိ စ. နိဗ္ဗတ္တိ ဟီနကုလာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ပဋိလာဘော စိတ္တုပ္ပါဒက္ခဏေ ဟီနတ္တိကဝသေန. ကထံ? တဿ ဟိ ပဉ္စသု နီစကုလေသု ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဟီနာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဝေဿသုဒ္ဒကုလေသု ဥပ္ပဇ္ဇနတော မဇ္ဈိမာ၊ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏကုလေသု ဥပ္ပဇ္ဇနတော ပဏီတာ. ဒွါဒသာကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါနံ ပန ပဋိလာဘတော ဟီနော ပဋိလာဘော၊ တေဘူမကဓမ္မာနံ ပဋိလာဘတော မဇ္ဈိမော၊ နဝလောကုတ္တရဓမ္မာနံ ပဋိလာဘတော ပဏီတော. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိယေဝ အဓိပ္ပေတာတိ. တတိယံ.

၄. ဟီနာဓိမုတ္တိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၈. စတုတ္ထေ သံသန္ဒန္တီတိ ဧကတော ဟောန္တိ. သမေန္တီတိ သမာဂစ္ဆန္တိ၊ နိရန္တရာ ဟောန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာတိ ဟီနဇ္ဈာသယာ. ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာတိ ကလျာဏဇ္ဈာသယာ. စတုတ္ထံ.

၅. စင်္ကမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၉. ပဉ္စမေ ပဿထ နောတိ ပဿထ နု. သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ သာရိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၉) မဟာပညေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဣတိ နံ ‘‘ခန္ဓန္တရံ ဓာတွန္တရံ အာယတနန္တရံ သတိပဋ္ဌာနဗောဓိပက္ခိယဓမ္မန္တရံ တိလက္ခဏာဟတံ ဂမ္ဘီရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ မဟာပညာဝ ပရိဝါရေန္တိ. သောပိ တေသံ ပထဝိံ ပတ္ထရေန္တော ဝိယ သိနေရုပါဒတော ဝါလိကံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိယ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ဘိန္ဒန္တော ဝိယ သိနေရုံ ဥက္ခိပန္တော ဝိယ အာကာသံ ဝိတ္ထာရေန္တော ဝိယ စန္ဒိမသူရိယေ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ စ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ကထေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ မဟာပညာ’’တိ.

မဟာမောဂ္ဂလ္လာနောပိ ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ ဣဒ္ဓိမန္တေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဣတိ နံ ‘‘ပရိကမ္မံ အာနိသံသံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိကုဗ္ဗနံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဣဒ္ဓိမန္တောဝ ပရိဝါရေန္တိ. သောပိ တေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ကထေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ မဟိဒ္ဓိကာ’’တိ.

မဟာကဿပေါပိ ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါ’’တိ ဓုတဝါဒေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဣတိ နံ ‘‘ဓုတင်္ဂပရိဟာရံ အာနိသံသံ သမောဓာနံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘေဒံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဓုတဝါဒါဝ ပရိဝါရေန္တိ. သောပိ တေသံ တထေဝ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ဗျာကရောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဓုတဝါဒါ’’တိ.

အနုရုဒ္ဓတ္ထေရောပိ ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ယဒိဒံ အနုရုဒ္ဓေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၂) ဒိဗ္ဗစက္ခုကေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဣတိ နံ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ပရိကမ္မံ အာနိသံသံ ဥပက္ကိလေသံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာဝ ပရိဝါရေန္တိ. သောပိ တေသံ တထေဝ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ကထေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ’’တိ.

ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထိကာနံ ယဒိဒံ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၆) ဓမ္မကထိကေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဣတိ နံ ‘‘ဓမ္မကထာယ သင်္ခေပဝိတ္ထာရဂမ္ဘီရုတ္တာနဝိစိတြကထာဒီသု တံ တံ အာကာရံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဓမ္မကထိကာဝ ပရိဝါရေန္တိ. သောပိ တေသံ ‘‘အာဝုသော၊ ဓမ္မကထိကေန နာမ အာဒိတော ပရိသံ ဝဏ္ဏေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ မဇ္ဈေ သုညတံ ပကာသေတုံ၊ အန္တေ စတုသစ္စဝသေန ကူဋံ ဂဏှိတု’’န္တိ ဧဝံ တံ တံ ဓမ္မကထာနယံ အာစိက္ခတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဓမ္မကထိကာ’’တိ.

ဥပါလိတ္ထေရောပိ ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိနယဓရာနံ ယဒိဒံ ဥပါလီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၂၈) ဝိနယဓရေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဣတိ နံ ‘‘ဂရုကလဟုကံ သတေကိစ္ဆအတေကိစ္ဆံ အာပတ္တာနာပတ္တိံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဝိနယဓရာဝ ပရိဝါရေန္တိ. သောပိ တေသံ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ တထေဝ ကထေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဝိနယဓရာ’’တိ.

အာနန္ဒတ္ထေရောပိ ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၂၃) ဗဟုဿုတေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဣတိ နံ ‘‘ဒသဝိဓံ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ အနုသန္ဓိံ ပုဗ္ဗာပရံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဗဟုဿုတာဝ ပရိဝါရေန္တိ. သောပိ တေသံ ‘‘ဣဒံ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဣဒံ ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ သဗ္ဗံ ကထေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဗဟုဿုတာ’’တိ.

ဒေဝဒတ္တော ပန ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော၊ တေန နံ ‘‘ကုလသင်္ဂဏှနပရိဟာရံ နာနပ္ပကာရကံ ကောဟညတံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ ပါပိစ္ဆာဝ ပရိဝါရေန္တိ. သောပိ တေသံ တံ တံ နိယာမံ အာစိက္ခတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ပါပိစ္ဆာ’’တိ.

ကသ္မာ ပနေတေ အဝိဒူရေ စင်္ကမိံသူတိ. ‘‘ဒေဝဒတ္တော သတ္ထရိ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော အနတ္ထမ္ပိ ကာတုံ ဥပက္ကမေယျာ’’တိ အာရက္ခဂ္ဂဟဏတ္ထံ. အထ ဒေဝဒတ္တော ကသ္မာ စင်္ကမီတိ? ‘‘အကာရကော အယံ၊ ယဒိ ကာရကော ဘဝေယျ၊ န ဣဓ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ အတ္တနော ကတဒေါသပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ. ကိံ ပန ဒေဝဒတ္တော ဘဂဝတော အနတ္ထံ ကာတုံ သမတ္ထော၊ ဘဂဝတော ဝါ အာရက္ခကိစ္စံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ အနဝကာသော၊ ယံ တထာဂတော ပရူပက္ကမေန ပရိနိဗ္ဗာယေယျာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၄၁). ဘိက္ခူ ပန သတ္ထရိ ဂါရဝေန အာဂတာ. တေနေဝ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝတွာ ‘‘ဝိဿဇ္ဇေဟိ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုသံဃ’’န္တိ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ. ပဉ္စမံ.

၆. သဂါထာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၀. ဆဋ္ဌေ ဂူထော ဂူထေန သံသန္ဒတိ သမေတီတိ သမုဒ္ဒန္တရေ ဇနပဒန္တရေ စက္ကဝါဠန္တရေ ဌိတောပိ ဝဏ္ဏေနပိ ဂန္ဓေနပိ ရသေနပိ နာနတ္တံ အနုပဂစ္ဆန္တော သံသန္ဒတိ သမေတိ၊ ဧကသဒိသောဝ ဟောတိ နိရန္တရော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန အနိဋ္ဌဥပမာ ဟီနဇ္ဈာသယာနံ ဟီနအဇ္ဈာသယဿ သရိက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ အာဟဋာ၊ ခီရာဒိဝိသိဋ္ဌောပမာ ကလျာဏဇ္ဈာသယာနံ အဇ္ဈာသယဿ သရိက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ.

သံသဂ္ဂါတိ ဒဿနသဝနသံသဂ္ဂါဒိဝတ္ထုကေန တဏှာသ္နေဟေန. ဝနထော ဇာတောတိ ကိလေသဝနံ ဇာတံ. အသံသဂ္ဂေန ဆိဇ္ဇတီတိ ဧကတော ဌာနနိသဇ္ဇာဒီနိ အကရောန္တဿ အသံသဂ္ဂေန အဒဿနေန ဆိဇ္ဇတိ. သာဓုဇီဝီတိ ပရိသုဒ္ဓဇီဝိတံ ဇီဝမာနော. သဟာဝသေတိ သဟဝါသံ ဝသေယျ. ဆဋ္ဌံ.

၇. အဿဒ္ဓသံသန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၁. သတ္တမေ အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟီတိအာဒီသု ဗုဒ္ဓေ ဝါ ဓမ္မေ ဝါ သံဃေ ဝါ သဒ္ဓါဝိရဟိတာ နိရောဇာ နိရသာ ပုဂ္ဂလာ သမုဒ္ဒဿ ဩရိမတီရေ ဌိတာ ပါရိမတီရေပိ ဌိတေဟိ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ တာယ အဿဒ္ဓတာယ ဧကသဒိသာ နိရန္တရာ ဟောန္တိ. တထာ အဟိရိကာ ဘိန္နမရိယာဒါ အလဇ္ဇိပုဂ္ဂလာ အဟိရိကေဟိ၊ အနောတ္တပ္ပိနော ပါပကိရိယာယ အဘာယမာနာ အနောတ္တပ္ပီဟိ၊ အပ္ပဿုတာ သုတဝိရဟိတာ အပ္ပဿုတေဟိ၊ ကုသီတာ အာလသိယပုဂ္ဂလာ ကုသီတေဟိ၊ မုဋ္ဌဿတိနော ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကမံသနိက္ခိတ္တသိင်္ဂါလသဒိသာ မုဋ္ဌဿတီဟိ၊ ဒုပ္ပညာ ခန္ဓာဒိပရိစ္ဆေဒိကာယ ပညာယ အဘာဝေန နိပ္ပညာ တာဒိသေဟေဝ ဒုပ္ပညေဟိ၊ သဒ္ဓါသမ္ပန္နာ စေတိယဝန္ဒနာဒိကိစ္စပသုတာ သဒ္ဓေဟိ၊ ဟိရိမနာ လဇ္ဇိပုဂ္ဂလာ ဟိရိမနေဟိ၊ ဩတ္တပ္ပိနော ပါပဘီရုကာ ဩတ္တပ္ပီဟိ၊ ဗဟုဿုတာ သုတဓရာ အာဂမဓရာ တန္တိပါလကာ ဝံသာနုရက္ခကာ ဗဟုဿုတေဟိ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ပရိပုဏ္ဏပရက္ကမာ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ၊ ဥပဋ္ဌိတဿတီ သဗ္ဗကိစ္စပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သမန္နာဂတာ ဥပဋ္ဌိတဿတီဟိ၊ ပညဝန္တော မဟာပညေဟိ ဝဇိရူပမဉာဏေဟိ ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဒူရေ ဌိတာပိ တာယ ပညာသမ္ပတ္တိယာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. သတ္တမံ.

၈-၁၂. အဿဒ္ဓမူလကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၀၂-၁၀၆. အဋ္ဌမာဒီနိ တေယေဝ အဿဒ္ဓါဒိဓမ္မေ တိကဝသေန ကတွာ ဒေသိတာနိ. တတ္ထ အဋ္ဌမေ အဿဒ္ဓါဒိမူလကာ ကဏှပက္ခသုက္ကပက္ခဝသေန ပဉ္စ တိကာ ဝုတ္တာ၊ နဝမေ အဟိရိကမူလကာ စတ္တာရော. ဒသမေ အနောတ္တပ္ပမူလကာ တယော၊ ဧကာဒသမေ အပ္ပဿုတမူလကာ ဒွေ၊ ဒွါဒသမေ ကုသီတမူလကော ဧကော တိကော ဝုတ္တောတိ သဗ္ဗေပိ ပဉ္စသု သုတ္တန္တေသု ပန္နရသ တိကာ ဟောန္တိ. ပန္နရသ စေတေ သုတ္တန္တာတိပိ ဝဒန္တိ. အယံ တိကပေယျာလော နာမ. အဋ္ဌမာဒီနိ.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.