၉. သုသိမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၀. နဝမေ တုယှမ္ပိ နော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော ရုစ္စတီတိ သတ္ထာ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတုကာမော၊ ဝဏ္ဏော စ နာမေသ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တဿ သန္တိကေ ကထိတော ဟိ မတ္ထကံ န ပါပုဏာတိ. သော ဟိ ‘‘အသုကော နာမ ဘိက္ခု သီလဝါ’’တိ ဝုတ္တေ. ‘‘ကိံ တဿ သီလံ? ဂေါရူပသီလော သော. ကိံ တယာ အညော သီလဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ ဝါ? ‘‘ပညဝါ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ကိံ ပညော သော? ကိံ တယာ အညော ပညဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ? ဝါ၊ အာဒီနိ ဝတွာ ဝဏ္ဏကထာယ အန္တရာယံ ကရောတိ. အာနန္ဒတ္ထေရော ပန သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သဘာဂေါ၊ ပဏီတာနိ လဘိတွာ ထေရဿ ဒေတိ၊ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ထေရဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာပေတိ၊ ဥပသမ္ပာဒေတိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ တထေဝ ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? အညမညဿ ဂုဏေသု ပသီဒိတွာ. အာနန္ဒတ္ထေရော ဟိ – ‘‘အမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိကော ဧကံ အသင်္ချေယျံ သတသဟဿဉ္စ ကပ္ပေ ပါရမိယော ပူရေတွာ သောဠသဝိဓံ ပညံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဓမ္မသေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌိတော’’တိ ထေရဿ ဂုဏေသု ပသီဒိတွာဝ ထေရံ မမာယတိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မယာ ကတ္တဗ္ဗံ မုခေါဒကဒါနာဒိကိစ္စံ သဗ္ဗံ အာနန္ဒော ကရောတိ. အာနန္ဒံ နိဿာယ အဟံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုံ လဘာမီ’’တိ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဂုဏေသု ပသီဒိတွာဝ တံ မမာယတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတုကာမော အာနန္ဒတ္ထေရဿ သန္တိကေ ကထေတုံ အာရဒ္ဓေါ.

တတ္ထ တုယှမ္ပီတိ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-ကာရော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တဿ အာစာရော ဂေါစရော ဝိဟာရော အဘိက္ကမော ပဋိက္ကမော အာလောကိတဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတပသာရဏံ မယှံ ရုစ္စတိ၊ အသီတိမဟာထေရာနံ ရုစ္စတိ၊ သဒေဝကဿ လောကဿ ရုစ္စတိ. တုယှမ္ပိ ရုစ္စတီ’’တိ?

တတော ထေရော သာဋကန္တရေ လဒ္ဓေါကာသော ဗလဝမလ္လော ဝိယ တုဋ္ဌမာနသော ဟုတွာ – ‘‘သတ္ထာ မယှံ ပိယသဟာယဿ ဝဏ္ဏံ ကထာပေတုကာမော. လဘိဿာမိ နော အဇ္ဇ၊ ဒီပဓဇဘူတံ မဟာဇမ္ဗုံ ဝိဓုနန္တော ဝိယ ဝလာဟကန္တရတော စန္ဒံ နီဟရိတွာ ဒဿေန္တော ဝိယ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ပဌမတရံ တာဝ စတူဟိ ပဒေဟိ ပုဂ္ဂလပလာပေ ဟရန္တော ကဿ ဟိ နာမ၊ ဘန္တေ၊ အဗာလဿာတိအာဒိမာဟ. ဗာလော ဟိ ဗာလတာယ၊ ဒုဋ္ဌော ဒေါသတာယ၊ မူဠှော မောဟေန၊ ဝိပလ္လတ္ထစိတ္တော ဥမ္မတ္တကော စိတ္တဝိပလ္လာသေန ဝဏ္ဏံ ‘‘ဝဏ္ဏော’’တိ ဝါ အဝဏ္ဏံ ‘‘အဝဏ္ဏေ’’တိ ဝါ၊ ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓေါ၊ အယံ သာဝကော’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ. အဗာလာဒယော ပန ဇာနန္တိ၊ တသ္မာ အဗာလဿာတိအာဒိမာဟ. န ရုစ္စေယျာတိ ဗာလာဒီနံယေဝ ဟိ သော န ရုစ္စေယျ၊ န အညဿ ကဿစိ န ရုစ္စေယျ.

ဧဝံ ပုဂ္ဂလပလာပေ ဟရိတွာ ဣဒါနိ သောဠသဟိ ပဒေဟိ ယထာဘူတံ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ပဏ္ဍိတော၊ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော၊ စတူသု ကောသလ္လေသု ဌိတဿေတံ နာမံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယတော ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဓာတုကုသလော စ ဟောတိ အာယတနကုသလော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလော စ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလော စ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ‘ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၄). မဟာပညောတိအာဒီသု မဟာပညာဒီဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. တတြိဒံ မဟာပညာဒီနံ နာနတ္တံ (ပဋိ. မ. ၃.၄) – ကတမာ မဟာပညာ? မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ၊ မဟန္တေ သမာဓိက္ခန္ဓေ၊ ပညာက္ခန္ဓေ၊ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေ၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ. မဟန္တာနိ ဌာနာဋ္ဌာနာနိ၊ မဟာဝိဟာရသမာပတ္တိယော၊ မဟန္တာနိ အရိယသစ္စာနိ၊ မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ၊ သမ္မပ္ပဓာနေ၊ ဣဒ္ဓိပါဒေ၊ မဟန္တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ ဗလာနိ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ၊ မဟန္တေ အရိယမဂ္ဂေ၊ မဟန္တာနိ သာမညဖလာနိ၊ မဟာအဘိညာယော၊ မဟန္တံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ.

သာ ပန ထေရဿ ဒေဝေါရောဟနံ ကတွာ သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ဌိတေန သတ္ထာရာ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကေ ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ တံ ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ ပါကဋာ ဇာတာ.

ကတမာ ပုထုပညာ? ပုထု နာနာခန္ဓေသု၊ (ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ.) ပုထု နာနာဓာတူသု၊ ပုထု နာနာအာယတနေသု၊ ပုထု နာနာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေသု၊ ပုထု နာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသု၊ ပုထု နာနာအတ္ထေသု၊ ဓမ္မေသု နိရုတ္တီသု ပဋိဘာနေသု၊ ပုထု နာနာသီလက္ခန္ဓေသု၊ ပုထု နာနာသမာဓိ-ပညာဝိမုတ္တိ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေသု၊ ပုထု နာနာဌာနာဋ္ဌာနေသု၊ ပုထု နာနာဝိဟာရသမာပတ္တီသု၊ ပုထု နာနာအရိယသစ္စေသု၊ ပုထု နာနာသတိပဋ္ဌာနေသု၊ သမ္မပ္ပဓာနေသု၊ ဣဒ္ဓိပါဒေသု၊ ဣန္ဒြိယေသု၊ ဗလေသု၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု၊ ပုထု နာနာအရိယမဂ္ဂေသု၊ သာမညဖလေသု၊ အဘိညာသု၊ ပုထု နာနာဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ သမတိက္ကမ္မ ပရမတ္ထေ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ.

ကတမာ ဟာသပညာ? ဣဓေကစ္စော ဟာသဗဟုလော ဝေဒဗဟုလော တုဋ္ဌိဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော သီလံ ပရိပူရေတိ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရံ ပရိပူရေတိ၊ ဘောဇနေ မတ္တညုတံ၊ ဇာဂရိယာနုယောဂံ၊ သီလက္ခန္ဓံ၊ သမာဓိက္ခန္ဓံ၊ ပညာက္ခန္ဓံ၊ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတီတိ၊ ဟာသပညာ. ဟာသဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဌာနာဋ္ဌာနံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ. ဟာသဗဟုလော ဝိဟာရသမာပတ္တိယော ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ. ဟာသဗဟုလော အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. သတိပဋ္ဌာနေ၊ သမ္မပ္ပဓာနေ၊ ဣဒ္ဓိပါဒေ၊ ဣန္ဒြိယာနိ၊ ဗလာနိ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ၊ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဟာသပညာ. ဟာသဗဟုလော သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရောတိ၊ အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ၊ ဟာသဗဟုလော ဝေဒတုဋ္ဌိပါမောဇ္ဇဗဟုလော ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဟာသပညာ.

ထေရော စ သရဒေါ နာမ တာပသော ဟုတွာ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ အဂ္ဂသာဝကပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသိ. တံကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟာသဗဟုလော သီလပရိပူရဏာဒီနိ အကာသီတိ ဟာသပညော.

ကတမာ ဇဝနပညာ? ယံကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ။ပေ။ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ဒုက္ခတော ခိပ္ပံ၊ အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ပေ။ ယာ ကာစိ သညာ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ။ ယံကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ။ပေ။ သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ အနိစ္စတော၊ ဒုက္ခတော၊ အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. စက္ခု။ပေ။ ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော၊ ဒုက္ခတော၊ အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန၊ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန၊ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ရူပနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ဝေဒနာ။ သညာ။ သင်္ခါရာ။ ဝိညာဏံ။ စက္ခု။ပေ။ ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။ပေ။ ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ။ပေ။ ဝိညာဏံ. စက္ခု။ပေ။ ဇရာမရဏံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ.

ကတမာ တိက္ခပညာ? ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ. ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ၊ ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ။ ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ။ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ။ ဥပ္ပန္နံ ရာဂံ။ ဒေါသံ။ မောဟံ။ ကောဓံ။ ဥပနာဟံ။ မက္ခံ။ ပဠာသံ။ ဣဿံ။ မစ္ဆရိယံ။ မာယံ။ သာဌေယျံ။ ထမ္ဘံ။ သာရမ္ဘံ။ မာနံ။ အတိမာနံ။ မဒံ။ ပမာဒံ။ သဗ္ဗေ ကိလေသေ။ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ။ သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရေ။ သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ၊ ဗျန္တီကရောတိ၊ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ. ဧကသ္မိံ အာသနေ စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ၊ စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ၊ စတဿော စ ပဋိသမ္ဘိဒါယော၊ ဆ စ အဘိညာယော အဓိဂတာ ဟောန္တိ သစ္ဆိကတာ ဖဿိတာ ပညာယာတိ တိက္ခပညာ.

ထေရော စ ဘာဂိနေယျဿ ဒီဃနခပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟသုတ္တေ ဒေသိယမာနေ ဌိတကောဝ သဗ္ဗကိလေသေ ဆိန္ဒိတွာ သာဝကပါရမိဉာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ တိက္ခပညော နာမ ဇာတော. တေနာဟ – ‘‘တိက္ခပညော၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’’တိ.

ကတမာ နိဗ္ဗေဓိကပညာ? ဣဓေကစ္စော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတိ ဥတ္တာသဗဟုလော ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော အရတိဗဟုလော အနဘိရတိဗဟုလော ဗဟိမုခေါ န ရမတိ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု၊ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ. အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ ဒေါသက္ခန္ဓံ။ မောဟက္ခန္ဓံ။ ကောဓံ။ ဥပနာဟံ။ပေ။ သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ.

အပ္ပိစ္ဆောတိ သန္တဂုဏနိဂုဟနတာ၊ ပစ္စယပဋိဂ္ဂဟဏေ စ မတ္တညုတာ၊ ဧတံ အပ္ပိစ္ဆလက္ခဏန္တိ ဣမိနာ လက္ခဏေန သမန္နာဂတော. သန္တုဋ္ဌောတိ စတူသု ပစ္စယေသု ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောတိ၊ ဣမေဟိ တီဟိ သန္တောသေဟိ သမန္နာဂတော. ပဝိဝိတ္တောတိ ကာယဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ၊ စိတ္တဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ၊ ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာနန္တိ၊ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဝိဝေကာနံ လာဘီ. အသံသဋ္ဌောတိ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ ပရိဘောဂသံသဂ္ဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါတိ၊ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ သံသဂ္ဂေဟိ ဝိရဟိတော. အယဉ္စ ပဉ္စဝိဓော သံသဂ္ဂေါ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပသိကာဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟီတိ အဋ္ဌဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ သဒ္ဓိံ ဇာယတိ၊ သော သဗ္ဗောပိ ထေရဿ နတ္ထီတိ အသံသဋ္ဌော.

အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော ပရိပုဏ္ဏဝီရိယော. တတ္ထ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဘိက္ခု ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသဿ ဌာနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ၊ ဌာနေ ဥပ္ပန္နဿ နိသဇ္ဇံ၊ နိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နဿ သေယျံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ဣရိယာပထေ ဥပ္ပန္နံ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိဂ္ဂဏှာတိ. ထေရော ပန စတုစတ္တာလီသ ဝဿာနိ မဉ္စေ ပိဋ္ဌိံ န ပသာရေတိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိ အာဟ. ဝတ္တာတိ ဩဓုနနဝတ္တာ. ဘိက္ခူနံ အဇ္ဈာစာရံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ ကထေဿာမိ၊ သွေ ကထေဿာမီ’’တိ ကထာဝဝတ္ထာနံ န ကရောတိ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ယေဝ ဌာနေ ဩဝဒတိ အနုသာသတီတိ အတ္ထော.

ဝစနက္ခမောတိ ဝစနံ ခမတိ. ဧကော ဟိ ပရဿ ဩဝါဒံ ဒေတိ၊ သယံ ပန အညေန ဩဝဒိယမာနော ကုဇ္ဈတိ. ထေရော ပန ပရဿပိ ဩဝါဒံ ဒေတိ၊ သယံ ဩဝဒိယမာနောပိ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆတိ. ဧကဒိဝသံ ကိရ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ သတ္တဝဿိကော သာမဏေရော – ‘‘ဘန္တေ၊ သာရိပုတ္တ၊ တုမှာကံ နိဝါသနကဏ္ဏော ဩလမ္ဗတီ’’တိ အာဟ. ထေရော ကိဉ္စိ အဝတွာဝ ဧကမန္တံ ဂန္တွာ ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ အာဂမ္မ ‘‘ဧတ္တကံ ဝဋ္ဋတိ အာစရိယာ’’တိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ.

‘‘တဒဟု ပဗ္ဗဇိတော သန္တော၊ ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော၊

သောပိ မံ အနုသာသေယျ၊ သမ္ပဋိစ္ဆာမိ မတ္ထကေ’’တိ. (မိ. ပ. ၆.၄.၈) –

အာဟ.

စောဒကောတိ ဝတ္ထုသ္မိံ ဩတိဏ္ဏေ ဝါ အနောတိဏ္ဏေ ဝါ ဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ – ‘‘အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝံ နိဝါသေတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ပါရုပိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဌာတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ နိသီဒိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ခါဒိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ တန္တိဝသေန အနုသိဋ္ဌိံ ဒေတိ.

ပါပဂရဟီတိ ပါပပုဂ္ဂလေ န ပဿေ၊ န တေသံ ဝစနံ သုဏေ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကစက္ကဝါဠေပိ န ဝသေယျံ.

‘‘မာ မေ ကဒါစိ ပါပိစ္ဆော၊ ကုသီတော ဟီနဝီရိယော၊

အပ္ပဿုတော အနာဒရော၊ သမေတော အဟု ကတ္ထစီ’’တိ. –

ဧဝံ ပါပပုဂ္ဂလေပိ ဂရဟတိ၊ ‘‘သမဏေန နာမ ရာဂဝသိကေန ဒေါသမောဟဝသိကေန န ဟောတဗ္ဗံ၊ ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော ပဟာတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ ပါပဓမ္မေပိ ဂရဟတီတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ‘‘ပါပဂရဟီ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’’တိ ဝဒတိ.

ဧဝံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သောဠသဟိ ပဒေဟိ ထေရဿ ယထာဘူတဝဏ္ဏပ္ပကာသနေ ကတေ – ‘‘ကိံ အာနန္ဒော အတ္တနော ပိယသဟာယဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတုံ န လဘတိ၊ ကထေတု ကိံ ပန တေန ကထိတံ တထေဝ ဟောတိ၊ ကိံ သော သဗ္ဗညူ’’တိ? ကောစိ ပါပပုဂ္ဂလော ဝတ္တုံ မာ လဘတူတိ သတ္ထာ တံ ဝဏ္ဏဘဏနံ အကုပ္ပံ သဗ္ဗညုဘာသိတံ ကရောန္တော ဇိနမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆန္တော ဧဝမေတန္တိအာဒိမာဟ.

ဧဝံ တထာဂတေန စ အာနန္ဒတ္ထေရေန စ မဟာထေရဿ ဝဏ္ဏေ ကထိယမာနေ ဘုမဋ္ဌကာ ဒေဝတာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဧတေဟေဝ သောဠသဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ ကထယိံသု. တတော အာကာသဋ္ဌကဒေဝတာ သီတဝလာဟကာ ဥဏှဝလာဟကာ စာတုမဟာရာဇိကာတိ ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကာ ဒေဝတာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဧတေဟေဝ သောဠသဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ ကထယိံသု. ဧတေနုပါယေန ဧကစက္ကဝါဠံ အာဒိံ ကတွာ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကထယိံသု. အထာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော သုသီမော ဒေဝပုတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမာ ဒေဝတာ အတ္တနော အတ္တနော နက္ခတ္တကီဠံ ပဟာယ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ မယှံ ဥပဇ္ဈာယဿေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ၊ ဂစ္ဆာမိ တထာဂတဿ သန္တိကံ၊ ဂန္တွာ ဧတဒေဝ ဝဏ္ဏဘဏနံ ဒေဝတာဘာသိတံ ကရောမီ’’တိ၊ သော တထာ အကာသိ. တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ သုသီမောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဥစ္စာဝစာတိ အညေသု ဌာနေသု ပဏီတံ ဥစ္စံ ဝုစ္စတိ၊ ဟီနံ အဝစံ. ဣဓ ပန ဥစ္စာဝစာတိ နာနာဝိဓာ ဝဏ္ဏနိဘာ. တဿာ ကိရ ဒေဝပရိသာယ နီလဋ္ဌာနံ အတိနီလံ၊ ပီတကဋ္ဌာနံ အတိပီတကံ၊ လောဟိတဋ္ဌာနံ အတိလောဟိတံ၊ ဩဒါတဋ္ဌာနံ အစ္စောဒါတန္တိ၊ စတုဗ္ဗိဓာ ဝဏ္ဏနိဘာ ပါတုဘဝိ. တေနေဝ သေယျထာပိ နာမာတိ စတဿော ဥပမာ အာဂတာ. တတ္ထ သုဘောတိ သုန္ဒရော. ဇာတိမာတိ ဇာတိသမ္ပန္နော. သုပရိကမ္မကတောတိ ဓောဝနာဒိပရိကမ္မေန သုဋ္ဌု ပရိကမ္မကတော. ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တောတိ ရတ္တကမ္ဗလေ ဌပိတော. ဧဝမေဝန္တိ ရတ္တကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တမဏိ ဝိယ သဗ္ဗာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရောစိတုံ အာရဒ္ဓါ. နိက္ခန္တိ အတိရေကပဉ္စသုဝဏ္ဏေန ကတပိဠန္ဓနံ. တဉှိ ဃဋ္ဋနမဇ္ဇနက္ခမံ ဟောတိ. ဇမ္ဗောနဒန္တိ မဟာဇမ္ဗုသာခါယ ပဝတ္တနဒိယံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ မဟာဇမ္ဗုဖလရသေ ဝါ ပထဝိယံ ပဝိဋ္ဌေ သုဝဏ္ဏင်္ကုရာ ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ တေန သုဝဏ္ဏေန ကတပိဠန္ဓနန္တိပိ အတ္ထော. ဒက္ခကမ္မာရပုတ္တဥက္ကာမုခသုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌန္တိ သုကုသလေန ကမ္မာရပုတ္တေန ဥက္ကာမုခေ ပစိတွာ သမ္ပဟဋ္ဌံ. ဓာတုဝိဘင်္ဂေ (မ. နိ. ၃.၃၅၇ အာဒယော) အကတဘဏ္ဍံ ဂဟိတံ၊ ဣဓ ပန ကတဘဏ္ဍံ.

ဝိဒ္ဓေတိ ဒူရီဘူတေ. ဒေဝေတိ အာကာသေ. နဘံ အဗ္ဘုဿက္ကမာနောတိ အာကာသံ အဘိလင်္ဃန္တော. ဣမိနာ တရုဏသူရိယဘာဝေါ ဒဿိတော. သောရတောတိ သောရစ္စေန သမန္နာဂတော. ဒန္တောတိ နိဗ္ဗိသေဝနော. သတ္ထုဝဏ္ဏာဘတောတိ သတ္ထာရာ အာဘတဝဏ္ဏော. သတ္ထာ ဟိ အဋ္ဌပရိသမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ‘‘သေဝထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၃၇၁) နယေန ထေရဿ ဝဏ္ဏံ အာဟရီတိ ထေရော အာဘတဝဏ္ဏော နာမ ဟောတိ. ကာလံ ကင်္ခတီတိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလံ ပတ္ထေတိ. ခီဏာသဝေါ ဟိ နေဝ မရဏံ အဘိနန္ဒတိ၊ န ဇီဝိတံ ပတ္ထေတိ၊ ဒိဝသသင်္ခေပံ ဝေတနံ ဂဟေတွာ ဌိတပုရိသော ဝိယ ကာလံ ပန ပတ္ထေတိ၊ ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ –

‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ၊ နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ၊ နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ’’တိ. (ထေရဂါ. ၁၀၀၁-၁၀၀၂)၊ နဝမံ၊