၄. သတုလ္လပကာယိကဝဂ္ဂေါ

၁. သဗ္ဘိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၁. သတုလ္လပကာယိကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သတုလ္လပကာယိကာတိ သတံ ဓမ္မံ သမာဒါနဝသေန ဥလ္လပေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာတိ သတုလ္လပကာယိကာ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – သမ္ဗဟုလာ ကိရ သမုဒ္ဒဝါဏိဇာ နာဝါယ သမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိံသု. တေသံ ခိတ္တသရဝေဂေန ဂစ္ဆန္တိယာ နာဝါယ သတ္တမေ ဒိဝသေ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ မဟန္တံ ဥပ္ပါတိကံ ပါတုဘူတံ၊ မဟာဦမိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ နာဝံ ဥဒကဿ ပူရေန္တိ. နာဝါယ နိမုဇ္ဇမာနာယ မဟာဇနော အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝတာနံ နာမာနိ ဂဟေတွာ အာယာစနာဒီနိ ကရောန္တော ပရိဒေဝိ. တေသံ မဇ္ဈေ ဧကော ပုရိသော – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ ဧဝရူပေ ဘယေ ပတိဋ္ဌာ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော အတ္တနော ပရိသုဒ္ဓါနိ သရဏာနိ စေဝ သီလာနိ စ ဒိသွာ ယောဂီ ဝိယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. တမေနံ ဣတရေ သဘယကာရဏံ ပုစ္ဆိံသု. သော တေသံ ကထေသိ – ‘‘အမ္ဘော အဟံ နာဝံ အဘိရူဟနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ သရဏာနိ စေဝ သီလာနိ စ အဂ္ဂဟေသိံ၊ တေန မေ ဘယံ နတ္ထီ’’တိ. ကိံ ပန သာမိ ဧတာနိ အညေသမ္ပိ ဝတ္တန္တီတိ? အာမ ဝတ္တန္တီတိ တေန ဟိ အမှာကမ္ပိ ဒေထာတိ. သော တေ မနုဿေ သတံ သတံ ကတွာ သတ္တ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ၊ တတော ပဉ္စသီလာနိ အဒါသိ. တေသု ပဌမံ ဇင်္ဃသတံ ဂေါပ္ဖကမတ္တေ ဥဒကေ ဌိတံ အဂ္ဂဟေသိ၊ ဒုတိယံ ဇာဏုမတ္တေ၊ တတိယံ ကဋိမတ္တေ၊ စတုတ္ထံ နာဘိမတ္တေ၊ ပဉ္စမံ ထနမတ္တေ၊ ဆဋ္ဌံ ဂလပ္ပမာဏေ၊ သတ္တမံ မုခေန လောဏောဒကေ ပဝိသန္တေ အဂ္ဂဟေသိ. သော တေသံ သီလာနိ ဒတွာ – ‘‘အညံ တုမှာကံ ပဋိသရဏံ နတ္ထိ၊ သီလမေဝ အာဝဇ္ဇေထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ. တာနိ သတ္တပိ ဇင်္ဃသတာနိ တတ္ထ ကာလံ ကတွာ အာသန္နကာလေ ဂဟိတသီလံ နိဿာယ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိံသု၊ တေသံ ဃဋာဝသေနေဝ ဝိမာနာနိ နိဗ္ဗတ္တိံသု. သဗ္ဗေသံ မဇ္ဈေ အာစရိယဿ ယောဇနသတိကံ သုဝဏ္ဏဝိမာနံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ အဝသေနာနိ တဿ ပရိဝါရာနိ ဟုတွာ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမံ ဒွါဒသယောဇနိကံ အဟောသိ. တေ နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝ ကမ္မံ အာဝဇ္ဇေန္တာ အာစရိယံ နိဿာယ သမ္ပတ္တိလာဘံ ဉတွာ၊ ‘‘ဂစ္ဆာမ တာဝ၊ ဒသဗလဿ သန္တိကေ အမှာကံ အာစရိယဿ ဝဏ္ဏံ ကထေယျာမာ’’တိ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု၊ တာ ဒေဝတာ အာစရိယဿ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ဧကေကံ ဂါထံ အဘာသိံသု.

တတ္ထ သဗ္ဘိရေဝါတိ ပဏ္ဍိတေဟိ၊ သပ္ပုရိသေဟိ ဧဝ. ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. သမာသေထာတိ သဟ နိသီဒေယျ. ဒေသနာသီသမေဝ စေတံ၊ သဗ္ဗဣရိယာပထေ သဗ္ဘိရေဝ သဟ ကုဗ္ဗေယျာတိ အတ္ထော. ကုဗ္ဗေထာတိ ကရေယျ. သန္ထဝန္တိ မိတ္တသန္ထဝံ. တဏှာသန္ထဝေါ ပန န ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကာတဗ္ဗော၊ မိတ္တသန္ထဝေါ ဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓ-ဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ သဟ ကာတဗ္ဗော. ဣဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သတန္တိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ သပ္ပုရိသာနံ. သဒ္ဓမ္မန္တိ ပဉ္စသီလဒသသီလစတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒံ သဒ္ဓမ္မံ၊ ဣဓ ပန ပဉ္စသီလံ အဓိပ္ပေတံ. သေယျော ဟောတီတိ ဝဍ္ဎိ ဟောတိ. န ပါပိယောတိ လာမကံ ကိဉ္စိ န ဟောတိ. နာညတောတိ ဝါလိကာဒီဟိ တေလာဒီနိ ဝိယ အညတော အန္ဓဗာလတော ပညာ နာမ န လဗ္ဘတိ၊ တိလာဒီဟိ ပန တေလာဒီနိ ဝိယ သတံ ဓမ္မံ ဉတွာ ပဏ္ဍိတမေဝ သေဝန္တော ဘဇန္တော လဘတီတိ. သောကမဇ္ဈေတိ သောကဝတ္ထူနံ သောကာနုဂတာနံ ဝါ သတ္တာနံ မဇ္ဈဂတော န သောစတိ ဗန္ဓုလမလ္လသေနာပတိဿ ဥပါသိကာ ဝိယ၊ ပဉ္စန္နံ စောရသတာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မသေနာပတိဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော သံကိစ္စသာမဏေရော ဝိယ စ.

ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတီတိ ဉာတိဂဏမဇ္ဈေ သံကိစ္စထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အဓိမုတ္တကသာမဏေရော ဝိယ သောဘတိ. သော ကိရ ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဟောတိ၊ အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘သာမဏေရ၊ မဟလ္လကောသိ ဇာတော၊ ဂစ္ဆ၊ ဝဿာနိ ပုစ္ဆိတွာ ဧဟိ၊ ဥပသမ္ပာဒေဿာမိ တ’’န္တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ စောရအဋဝိယာ ဩရဘာဂေ ဘဂိနိဂါမံ ဂန္တွာ ပိဏ္ဍာယ စရိ၊ တံ ဘဂိနီ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေသိ. သော ကတဘတ္တကိစ္စော ဝဿာနိ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘အဟံ န ဇာနာမိ၊ မာတာ မေ ဇာနာတီ’’တိ အာဟ. အထ သော ‘‘တိဋ္ဌထ တုမှေ၊ အဟံ မာတုသန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ အဋဝိံ ဩတိဏ္ဏော. တမေနံ ဒူရတောဝ စောရပုရိသော ဒိသွာ စောရာနံ အာရောစေသိ. စောရာ ‘‘သာမဏေရော ကိရေကော အဋဝိံ ဩတိဏ္ဏော၊ ဂစ္ဆထ နံ အာနေထာ’’တိ အာဏာပေတွာ ဧကစ္စေ ‘‘မာရေမ န’’န္တိ အာဟံသု၊ ဧကစ္စေ ဝိဿဇ္ဇေမာတိ. သာမဏေရော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သေခေါ သကရဏီယော၊ ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ သောတ္ထိမတ္တာနံ ကရိဿာမီ’’တိ စောရဇေဋ္ဌကံ အာမန္တေတွာ၊ ‘‘ဥပမံ တေ၊ အာဝုသော၊ ကရိဿာမီ’’တိ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘အဟု အတီတမဒ္ဓါနံ၊ အရညသ္မိံ ဗြဟာဝနေ၊

စေတော ကူဋာနိ ဩဍ္ဍေတွာ၊ သသကံ အဝဓီ တဒါ.

‘‘သသကဉ္စ မတံ ဒိသွာ၊ ဥဗ္ဗိဂ္ဂါ မိဂပက္ခိနော၊

ဧကရတ္တိံ အပက္ကာမုံ၊ ‘အကိစ္စံ ဝတ္တတေ ဣဓ’.

‘‘တထေဝ သမဏံ ဟန္တွာ၊ အဓိမုတ္တံ အကိဉ္စနံ၊

အဒ္ဓိကာ နာဂမိဿန္တိ၊ ဓနဇာနိ ဘဝိဿတီ’’တိ.

‘‘သစ္စံ ခေါ သမဏော အာဟ၊ အဓိမုတ္တော အကိဉ္စနော၊

အဒ္ဓိကာ နာဂမိဿန္တိ၊ ဓနဇာနိ ဘဝိဿတိ.

‘‘သစေ ပဋိပထေ ဒိသွာ၊ နာရောစေဿသိ ကဿစိ၊

တဝ သစ္စမနုရက္ခန္တော၊ ဂစ္ဆ ဘန္တေ ယထာသုခ’’န္တိ.

သော တေဟိ စောရေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတော ဂစ္ဆန္တော ဉာတယောပိ ဒိသွာ တေသမ္ပိ န အာရောစေသိ. အထ တေ အနုပ္ပတ္တေ စောရာ ဂဟေတွာ ဝိဟေဌယိံသု၊ ဥရံ ပဟရိတွာ ပရိဒေဝမာနဉ္စဿ မာတရံ စောရာ ဧတဒဝေါစုံ –

‘‘ကိံ တေ ဟောတိ အဓိမုတ္တော၊ ဥဒရေ ဝသိကော အသိ၊

ပုဋ္ဌာ မေ အမ္မ အက္ခာဟိ၊ ကထံ ဇာနေမု တံ မယ’’န္တိ.

‘‘အဓိမုတ္တဿ အဟံ မာတာ၊ အယဉ္စ ဇနကော ပိတာ၊

ဘဂိနီ ဘာတရော စာပိ၊ သဗ္ဗေဝ ဣဓ ဉာတယော.

‘‘အကိစ္စကာရီ အဓိမုတ္တော၊ ယံ ဒိသွာ န နိဝါရယေ၊

ဧတံ ခေါ ဝတ္တံ သမဏာနံ၊ အရိယာနံ ဓမ္မဇီဝိနံ.

‘‘သစ္စဝါဒီ အဓိမုတ္တော၊ ယံ ဒိသွာ န နိဝါရယေ၊

အဓိမုတ္တဿ သုစိဏ္ဏေန၊ သစ္စဝါဒိဿ ဘိက္ခုနော၊

သဗ္ဗေဝ အဘယံ ပတ္တာ၊ သောတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တု ဉာတယော’’တိ.

ဧဝံ တေ စောရေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဂန္တွာ အဓိမုတ္တံ အာဟံသု –

‘‘တဝ တာတ သုစိဏ္ဏေန၊ သစ္စဝါဒိဿ ဘိက္ခုနော၊

သဗ္ဗေဝ အဘယံ ပတ္တာ၊ သောတ္ထိံ ပစ္စာဂမမှသေ’’တိ.

တေပိ ပဉ္စသတာ စောရာ ပသာဒံ အာပဇ္ဇိတွာ အဓိမုတ္တဿ သာမဏေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. သော တေ အာဒါယ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဌမံ အတ္တနာ ဥပသမ္ပန္နော ပစ္ဆာ တေ ပဉ္စသတေ အတ္တနော အန္တေဝါသိကေ ကတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ. တေ အဓိမုတ္တထေရဿ ဩဝါဒေ ဌိတာ သဗ္ဗေ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဣမမတ္ထံ ဂဟေတွာ ဒေဝတာ ‘‘သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတီ’’တိ အာဟ.

သာတတန္တိ သတတံ သုခံ ဝါ စိရံ တိဋ္ဌန္တီတိ ဝဒတိ. သဗ္ဗာသံ ဝေါတိ သဗ္ဗာသံ တုမှာကံ. ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန. သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ၊ န ကေဝလံ သေယျောဝ ဟောတိ၊ န စ ကေဝလံ ပညံ လဘတိ၊ သောကမဇ္ဈေ န သောစတိ၊ ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတိ၊ သုဂတိယံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ စိရံ သုခံ တိဋ္ဌတိ၊ သကလသ္မာ ပန ဝဋ္ဋဒုက္ခာပိ မုစ္စတီတိ. ပဌမံ.

၂. မစ္ဆရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂. ဒုတိယေ မစ္ဆေရာ စ ပမာဒါ စာတိ အတ္တသမ္ပတ္တိနိဂူဟနလက္ခဏေန မစ္ဆေရေန စေဝ သတိဝိပ္ပဝါသလက္ခဏေန ပမာဒေန စ. ဧကစ္စော ဟိ ‘ဣဒံ မေ ဒေန္တဿ ပရိက္ခယံ ဂမိဿတိ၊ မယှံ ဝါ ဃရမာနုသကာနံ ဝါ န ဘဝိဿတီ’’တိ မစ္ဆရိယေန ဒါနံ န ဒေတိ. ဧကစ္စော ခိဍ္ဍာဒိပသုတတ္တာ ‘ဒါနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေတိ. ဧဝံ ဒါနံ န ဒီယတီတိ ဧဝမေတံ ယသဒါယကံ သိရီဒါယကံ သမ္ပတ္တိဒါယကံ သုခဒါယကံ ဒါနံ နာမ န ဒီယတီတိအာဒိနာ ကာရဏံ ကထေသိ. ပုညံ အာကင်္ခမာနေနာတိ ပုဗ္ဗစေတနာဒိဘေဒံ ပုညံ ဣစ္ဆမာနေန. ဒေယျံ ဟောတိ ဝိဇာနတာတိ အတ္ထိ ဒါနဿ ဖလန္တိ ဇာနန္တေန ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ ဝဒတိ.

တမေဝ ဗာလံ ဖုသတီတိ တံယေဝ ဗာလံ ဣဓလောကပရလောကေသု ဇိဃစ္ဆာ စ ပိပါသာ စ ဖုသတိ အနုဗန္ဓတိ န ဝိဇဟတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ တမေဝ ဖုသတိ၊ တသ္မာ. ဝိနေယျ မစ္ဆေရန္တိ မစ္ဆေရမလံ ဝိနေတွာ. ဒဇ္ဇာ ဒါနံ မလာဘိဘူတိ မလာဘိဘူ ဟုတွာ တံ မစ္ဆေရမလံ အဘိဘဝိတွာ ဒါနံ ဒဒေယျ.

တေ မတေသု န မီယန္တီတိ အဒါနသီလတာယ မရဏေန မတေသု န မီယန္တိ. ယထာ ဟိ မတော သမ္ပရိဝါရေတွာ ဌပိတေ ဗဟုမှိပိ အန္နပါနာဒိမှိ ‘‘ဣဒံ ဣမဿ ဟောတု၊ ဣဒံ ဣမဿာ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ သံဝိဘာဂံ န ကရောတိ၊ ဧဝံ အဒါနသီလောပီတိ မတကဿ စ အဒါနသီလဿ စ ဘောဂါ သမသမာ နာမ ဟောန္တိ. တေန ဒါနသီလာ ဧဝရူပေသု မတေသု န မီယန္တီတိ အတ္ထော. ပန္ထာနံဝ သဟ ဝဇံ၊ အပ္ပသ္မိံ ယေ ပဝေစ္ဆန္တီတိ ယထာ အဒ္ဓါနံ ကန္တာရမဂ္ဂံ သဟ ဝဇန္တာ ပထိကာ သဟ ဝဇန္တာနံ ပထိကာနံ အပ္ပသ္မိံ ပါထေယျေ သံဝိဘာဂံ ကတွာ ပဝေစ္ဆန္တိ ဒဒန္တိယေဝ၊ ဧဝမေဝံ ယေ ပန အနမတဂ္ဂံ သံသာရကန္တာရံ သဟ ဝဇန္တာ သဟ ဝဇန္တာနံ အပ္ပသ္မိမ္ပိ ဒေယျဓမ္မေ သံဝိဘာဂံ ကတွာ ဒဒန္တိယေဝ၊ တေ မတေသု န မီယန္တိ.

ဧသ ဓမ္မော သနန္တနောတိ ဧသ ပေါရာဏကော ဓမ္မော၊ သနန္တနာနံ ဝါ ပဏ္ဍိတာနံ ဧသ ဓမ္မောတိ. အပ္ပသ္မေကေတိ အပ္ပသ္မိံ ဒေယျဓမ္မေ ဧကေ. ပဝေစ္ဆန္တီတိ ဒဒန္တိ. ဗဟုနေကေ န ဒိစ္ဆရေတိ ဗဟုနာပိ ဘောဂေန သမန္နာဂတာ ဧကစ္စေ န ဒဒန္တိ. သဟဿေန သမံ မိတာတိ သဟဿေန သဒ္ဓိံ မိတာ၊ သဟဿ ဒါနသဒိသာ ဟောတိ.

ဒုရနွယောတိ ဒုရနုဂမနော၊ ဒုပ္ပူရောတိ အတ္ထော. ဓမ္မံ စရေတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ စရတိ. ယောပိ သမုဉ္ဇကဉ္စရေတိ ယော အပိ ခလမဏ္ဍလာဒိသောဓနပလာလပေါဌနာဒိဝသေန သမုဉ္ဇကဉ္စရတိ. ဒါရဉ္စ ပေါသန္တိ ဒါရဉ္စ ပေါသန္တော. ဒဒံ အပ္ပကသ္မိန္တိ အပ္ပကသ္မိံ ပဏ္ဏသာကမတ္တသ္မိမ္ပိ သံဝိဘာဂံ ကတွာ ဒဒန္တောဝ သော ဓမ္မံ စရတိ. သတံ သဟဿာနန္တိ သဟဿံ သဟဿံ ကတွာ ဂဏိတာနံ ပုရိသာနံ သတံ၊ သတသဟဿန္တိ အတ္ထော. သဟဿယာဂိနန္တိ ဘိက္ခုသဟဿဿ ဝါ ယာဂေါ ကဟာပဏသဟဿေန ဝါ နိဗ္ဗတ္တိတော ယာဂေါပိ သဟဿယာဂေါ. သော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သဟဿယာဂိနော၊ တေသံ သဟဿယာဂိနံ. ဧတေန ဒသန္နံ ဝါ ဘိက္ခုကောဋီနံ ဒသန္နံ ဝါ ကဟာပဏကောဋီနံ ပိဏ္ဍပါတော ဒဿိတော ဟောတိ. ယေ ဧတ္တကံ ဒဒန္တိ၊ တေ ကလမ္ပိ နဂ္ဃန္တိ တထာဝိဓဿာတိ အာဟ. ယွာယံ သမုဉ္ဇကံ စရန္တောပိ ဓမ္မံ စရတိ၊ ဒါရံ ပေါသေန္တောပိ၊ အပ္ပကသ္မိံ ဒဒန္တောပိ၊ တထာဝိဓဿ ဧတေ သဟဿယာဂိနော ကလမ္ပိ နဂ္ဃန္တိ. ယံ တေန ဒလိဒ္ဒေန ဧကပဋိဝီသကမတ္တမ္ပိ သလာကဘတ္တမတ္တမ္ပိ ဝါ ဒိန္နံ၊ တဿ ဒါနဿ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဒါနံ ကလံ နဂ္ဃတီတိ. ကလံ နာမ သောဠသဘာဂေါပိ သတဘာဂေါပိ သဟဿဘာဂေါပိ. ဣဓ သတဘာဂေါ ဂဟိတော. ယံ တေန ဒါနံ ဒိန္နံ၊ တသ္မိံ သတဓာ ဝိဘတ္တေ ဣတရေသံ ဒသကောဋိသဟဿဒါနံ တတော ဧကကောဋ္ဌာသမ္ပိ နဂ္ဃတီတိ အာဟ.

ဧဝံ တထာဂတေ ဒါနဿ အဂ္ဃံ ကရောန္တေ သမီပေ ဌိတာ ဒေဝတာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝံ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါနံ ပါဒေန ပဝဋ္ဋေတွာ ရတနသတိကေ ဝိယ နရကေ ပက္ခိပန္တော ဣဒံ ဧဝံ ပရိတ္တကံ ဒါနံ စန္ဒမဏ္ဍလေ ပဟရန္တော ဝိယ ဥက္ခိပတိ၊ ကထံ နု ခေါ ဧတံ မဟပ္ဖလတရ’’န္တိ ဇာနနတ္ထံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ. တတ္ထ ကေနာတိ ကေန ကာရဏေန. မဟဂ္ဂတောတိ မဟတ္တံ ဂတော၊ ဝိပုလဿေတံ ဝေဝစနံ. သမေန ဒိန္နဿာတိ သမေန ဒိန္နဿ ဒါနဿ. အထဿာ ဘဂဝါ ဒါနံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ဒဒန္တိ ဟေကေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌာတိ ဝိသမေ ကာယဝစီမနောကမ္မေ ပတိဋ္ဌိတာ ဟုတွာ. ဆေတွာတိ ပေါထေတွာ. ဝဓိတွာတိ မာရေတွာ. သောစယိတွာတိ ပရံ သောကသမပ္ပိတံ ကတွာ. အဿုမုခါတိ အဿုမုခသမ္မိဿာ. ပရံ ရောဒါပေတွာ ဒိန္နဒါနဉှိ အဿုမုခဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. သဒဏ္ဍာတိ ဒဏ္ဍေန တဇ္ဇေတွာ ပဟရိတွာ ဒိန္နဒက္ခိဏာ သဒဏ္ဍာတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝန္တိ နာဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတာယ မဟာဒါနံ ဂဟေတွာ အပ္ပဖလံ နာမ ကာတုံ သက္ကောမိ ပရိတ္တကဒါနံ ဝါ မဟပ္ဖလံ နာမ. ဣဒံ ပန မဟာဒါနံ အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိယာ အပရိသုဒ္ဓတာယ ဧဝံ အပ္ပဖလံ နာမ ဟောတိ၊ ဣတရံ ပရိတ္တဒါနံ အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိယာ ပရိသုဒ္ဓတာယ ဧဝံ မဟပ္ဖလံ နာမာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ဧဝန္တိအာဒိမာဟာတိ. ဒုတိယံ.

၃. သာဓုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃. တတိယေ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဥဒါဟာရံ ဥဒါဟရိ. ယထာ ဟိ ယံ တေလံ မာနံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ ဝိဿန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တံ အဝသေသကောတိ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ ဇလံ တဠာကံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တံ ဩဃောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမေဝံ ယံ ပီတိဝစနံ ဟဒယံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ အဓိကံ ဟုတွာ အန္တော အသဏ္ဌဟိတွာ ဗဟိ နိက္ခမတိ၊ တံ ဥဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝရူပံ ပီတိမယံ ဝစနံ နိစ္ဆာရေသီတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါယပိ သာဟု ဒါနန္တိ ကမ္မဉ္စ ကမ္မဖလဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာပိ ဒိန္နဒါနံ သာဟု လဒ္ဓကံ ဘဒ္ဒကမေဝ. အာဟူတိ ကထေန္တိ. ကထံ ပနေတံ ဥဘယံ သမံ နာမ ဟောတီတိ? ဇီဝိတဘီရုကော ဟိ ယုဇ္ဈိတုံ န သက္ကောတိ၊ ခယဘီရုကော ဒါတုံ န သက္ကောတိ. ‘‘ဇီဝိတဉ္စ ရက္ခိဿာမိ ယုဇ္ဈိဿာမိ စာ’’တိ ဟိ ဝဒန္တော န ယုဇ္ဈတိ. ဇီဝိတေ ပန အာလယံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ၊ ‘‘ဆေဇ္ဇံ ဝါ ဟောတု မရဏံ ဝါ၊ ဂဏှိဿာမေတံ ဣဿရိယ’’န္တိ ဥဿဟန္တောဝ ယုဇ္ဈတိ. ‘‘ဘောဂေ စ ရက္ခိဿာမိ၊ ဒါနဉ္စ ဒဿာမီ’’တိ ဝဒန္တော န ဒဒါတိ. ဘောဂေသု ပန အာလယံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မဟာဒါနံ ဒဿာမီတိ ဥဿဟန္တောဝ ဒေတိ. ဧဝံ ဒါနဉ္စ ယုဒ္ဓဉ္စ သမံ ဟောတိ. ကိဉ္စ ဘိယျော? အပ္ပါပိ သန္တာ ဗဟုကေ ဇိနန္တီတိ ယထာ စ ယုဒ္ဓေ အပ္ပကာပိ ဝီရပုရိသာ ဗဟုကေ ဘီရုပုရိသေ ဇိနန္တိ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါဒိသမ္ပန္နော အပ္ပကမ္ပိ ဒါနံ ဒဒန္တော ဗဟုမစ္ဆေရံ မဒ္ဒတိ၊ ဗဟုဉ္စ ဒါနဝိပါကံ အဓိဂစ္ဆတိ. ဧဝမ္ပိ ဒါနဉ္စ ယုဒ္ဓဉ္စ သမာနံ. တေနေဝါဟ –

‘‘အပ္ပမ္ပိ စေ သဒ္ဒဟာနော ဒဒါတိ၊

တေနေဝ သော ဟောတိ သုခီ ပရတ္ထာ’’တိ.

ဣမဿ စ ပနတ္ထဿ ပကာသနတ္ထံ ဧကသာဋကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု စ အင်္ကုရဝတ္ထု စ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ဓမ္မလဒ္ဓဿာတိ ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓဿ ဘောဂဿ ဓမ္မလဒ္ဓဿ စ ပုဂ္ဂလဿ. ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလော လဒ္ဓဓမ္မော နာမ အဓိဂတဓမ္မော အရိယပုဂ္ဂလော. ဣတိ ယံ ဓမ္မလဒ္ဓဿ ဘောဂဿ ဒါနံ ဓမ္မလဒ္ဓဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ ဒီယတိ၊ တမ္ပိ သာဓူတိ အတ္ထော. ယော ဓမ္မလဒ္ဓဿာတိ ဣမသ္မိမ္ပိ ဂါထာပဒေ အယမေဝ အတ္ထော. ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတဿာတိ ဥဋ္ဌာနေန စ ဝီရိယေန စ အဓိဂတဿ ဘောဂဿ. ဝေတရဏိန္တိ ဒေသနာသီသမတ္တမေတံ. ယမဿ ပန ဝေတရဏိမ္ပိ သဉ္ဇီဝကာဠသုတ္တာဒယောပိ ဧကတိံသမဟာနိရယေပိ သဗ္ဗသောဝ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော.

ဝိစေယျ ဒါနန္တိ ဝိစိနိတွာ ဒိန္နဒါနံ. တတ္ထ ဒွေ ဝိစိနနာ ဒက္ခိဏာဝိစိနနံ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနဉ္စ. တေသု လာမကလာမကေ ပစ္စယေ အပနေတွာ ပဏီတပဏီတေ ဝိစိနိတွာ တေသံ ဒါနံ ဒက္ခိဏာဝိစိနနံ နာမ. ဝိပန္နသီလေ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဉ္စနဝုတိပါသဏ္ဍဘေဒေ ဝါ ဒက္ခိဏေယျေ ပဟာယ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နာနံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒါနံ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနံ နာမ. ဧဝံ ဒွီဟာကာရေဟိ ဝိစေယျ ဒါနံ. သုဂတပ္ပသတ္ထန္တိ သုဂတေန ဝဏ္ဏိတံ. တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနံ ဒဿေန္တော ယေ ဒက္ခိဏေယျာတိအာဒိမာဟ. ဗီဇာနိ ဝုတ္တာနိ ယထာတိ ဣမိနာ ပန ဒက္ခိဏာဝိစိနနံ အာဟ. အဝိပန္နဗီဇသဒိသာ ဟိ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတာ ပဏီတပဏီတာ ဒေယျဓမ္မာတိ.

ပါဏေသုပိ သာဓု သံယမောတိ ပါဏေသု သံယတဘာဝေါပိ ဘဒ္ဒကော. အယံ ဒေဝတာ ဣတရာဟိ ကထိတံ ဒါနာနိသံသံ အတိက္ကမိတွာ သီလာနိသံသံ ကထေတုမာရဒ္ဓါ. အဟေဌယံ စရန္တိ အဝိဟိံသန္တော စရမာနော. ပရူပဝါဒါတိ ပရဿ ဥပဝါဒဘယေန. ဘယာတိ ဥပဝါဒဘယာ. ဒါနာ စ ခေါ ဓမ္မပဒံဝ သေယျောတိ ဒါနတော နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဓမ္မပဒမေဝ သေယျော. ပုဗ္ဗေ စ ဟိ ပုဗ္ဗတရေ စ သန္တောတိ ပုဗ္ဗေ စ ကဿပဗုဒ္ဓါဒိကာလေ ပုဗ္ဗတရေ စ ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓါဒိကာလေ၊ သဗ္ဗေပိ ဝါ ဧတေ ပုဗ္ဗေ စ ပုဗ္ဗတရေ စ သန္တော နာမာတိ. တတိယံ.

၄. နသန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄. စတုတ္ထေ ကမနီယာနီတိ ရူပါဒီနိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနိ. အပုနာဂမနံ အနာဂန္တာ ပုရိသော မစ္စုဓေယျာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတာ မစ္စုဓေယျာ အပုနာဂမနသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ အနာဂန္တာ. နိဗ္ဗာနဉှိ သတ္တာ န ပုနာဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ တံ အပုနာဂမနန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ကာမေသု ဗဒ္ဓေါ စ ပမတ္တော စ အနာဂန္တာ နာမ ဟောတိ၊ သော တံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဆန္ဒဇန္တိ တဏှာဆန္ဒတော ဇာတံ. အဃန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခံ. ဒုတိယပဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဆန္ဒဝိနယာ အဃဝိနယောတိ တဏှာဝိနယေန ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနယော. အဃဝိနယာ ဒုက္ခဝိနယောတိ ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဝိနီတမေဝ ဟောတိ. စိတြာနီတိ အာရမ္မဏစိတ္တာနိ. သင်္ကပ္ပရာဂေါတိ သင်္ကပ္ပိတရာဂေါ. ဧဝမေတ္ထ ဝတ္ထုကာမံ ပဋိက္ခိပိတွာ ကိလေသကာမော ကာမောတိ ဝုတ္တော. အယံ ပနတ္ထော ပသူရသုတ္တေန (သု. နိ. ၈၃၀ အာဒယော) ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ပသူရပရိဗ္ဗာဇကော ဟိ ထေရေန ‘‘သင်္ကပ္ပရာဂေါ ပုရိသဿ ကာမော’’တိ ဝုတ္တေ –

‘‘န တေ ကာမာ ယာနိ စိတြာနိ လောကေ၊

သင်္ကပ္ပရာဂဉ္စ ဝဒေသိ ကာမံ၊

သင်္ကပ္ပယံ အကုသလေ ဝိတက္ကေ၊

ဘိက္ခူပိ တေ ဟေဟိန္တိ ကာမဘောဂီ’’တိ. –

အာဟ. အထ နံ ထေရော အဝေါစ –

‘‘တေ စေ ကာမာ ယာနိ စိတြာနိ လောကေ၊

သင်္ကပ္ပရာဂံ န ဝဒေသိ ကာမံ၊

ပဿန္တော ရူပါနိ မနောရမာနိ၊

သတ္ထာပိ တေ ဟေဟိတိ ကာမဘောဂီ.

သုဏန္တော သဒ္ဒါနိ၊ ဃာယန္တော ဂန္ဓာနိ၊

သာယန္တော ရသာနိ၊ ဖုသန္တော ဖဿာနိ မနောရမာနိ၊

သတ္ထာပိ တေ ဟေဟိတိ ကာမဘောဂီ’’တိ.

အထေတ္ထ ဓီရာတိ အထ ဧတေသု အာရမ္မဏေသု ပဏ္ဍိတာ ဆန္ဒရာဂံ ဝိနယန္တိ. သံယောဇနံ သဗ္ဗန္တိ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ. အကိဉ္စနန္တိ ရာဂကိဉ္စနာဒိဝိရဟိတံ. နာနုပတန္တိ ဒုက္ခာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခာ ပန တဿ ဥပရိ န ပတန္တိ. ဣစ္စာယသ္မာ မောဃရာဇာတိ၊ ‘‘ပဟာသိ သင်္ခ’’န္တိ ဂါထံ သုတွာ တဿံ ပရိသတိ အနုသန္ဓိကုသလော မောဃရာဇာ နာမ ထေရော ‘‘ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထော န ယထာနုသန္ဓိံ ဂတော’’တိ စိန္တေတွာ ယထာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါတိ ဣဓလောကေ ဝါ ပရလောကေ ဝါ. နရုတ္တမံ အတ္ထစရံ နရာနန္တိ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ နရုတ္တမာ စေဝ အတ္ထစရာ စ နရာနံ၊ ထေရော ပန ဒသဗလံ သန္ဓာယေဝမာဟ. ယေ တံ နမဿန္တိ ပသံသိယာ တေတိ ယဒိ တထာဝိမုတ္တံ ဒေဝမနုဿာ နမဿန္တိ၊ အထ ယေ တံ ဘဂဝန္တံ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အနုပဋိပတ္တိယာ ဝါ နမဿန္တိ၊ တေ ကိံ ပသံသိယာ၊ ဥဒါဟု အပသံသိယာတိ. ဘိက္ခူတိ မောဃရာဇတ္ထေရံ အာလပတိ. အညာယ ဓမ္မန္တိ စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနိတွာ. သင်္ဂါတိဂါ တေပိ ဘဝန္တီတိ ယေ တံ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အနုပဋိပတ္တိယာ ဝါ နမဿန္တိ. တေ စတုသစ္စဓမ္မံ အညာယ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယ သင်္ဂါတိဂါပိ ဟောန္တိ၊ ပသံသိယာပိ ဟောန္တီတိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဥဇ္ဈာနသညိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅. ပဉ္စမေ ဥဇ္ဈာနသညိကာတိ ဥဇ္ဈာနသညီ ဒေဝလောကော နာမ ပါဋိယေက္ကော နတ္ထိ၊ ဣမာ ပန ဒေဝတာ တထာဂတဿ စတုပစ္စယပရိဘောဂံ နိဿာယ ဥဇ္ဈာယမာနာ အာဂတာ. တာသံ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဘိက္ခူနံ ပံသုကူလစီဝရ-ပိဏ္ဍိယာလောပ-ရုက္ခမူလသေနာသနပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇေဟိ သန္တောသဿေဝ ပရိယန္တကာရိတံ ဝဏ္ဏေတိ၊ သယံ ပန ပတ္တုဏ္ဏဒုကူလ ခေါမာဒီနိ ပဏီတစီဝရာနိ ဓာရေတိ၊ ရာဇာရဟံ ဥတ္တမံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဒေဝဝိမာနကပ္ပါယ ဂန္ဓကုဋိယာ ဝရသယနေ သယတိ၊ သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိသေဝတိ၊ ဒိဝသံ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဝစနမဿ အညတော ဂစ္ဆတိ၊ ကိရိယာ အညတော’’တိ ဥဇ္ဈာယမာနာ အာဂမိံသု. တေန တာသံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ‘‘ဥဇ္ဈာနသညိကာ’’တိ နာမံ ဂဟိတံ.

အညထာ သန္တန္တိ အညေနာကာရေန ဘူတံ. နိကစ္စာတိ နိကတိယာ ဝဉ္စနာယ၊ ဝဉ္စေတွာတိ အတ္ထော. ကိတဝဿေဝါတိ ကိတဝေါ ဝုစ္စတိ သာကုဏိကော. သော ဟိ အဂုမ္ဗောဝ သမာနော သာခပဏ္ဏာဒိပဋိစ္ဆာဒနေန ဂုမ္ဗဝဏ္ဏံ ဒဿေတွာ ဥပဂတေ မောရတိတ္တိရာဒယော သကုဏေ မာရေတွာ ဒါရဘရဏံ ကရောတိ. ဣတိ တဿ ကိတဝဿ ဣမာယ ဝဉ္စနာယ ဧဝံ ဝဉ္စေတွာ သကုဏမံသဘောဇနံ ဝိယ ကုဟကဿာပိ ပံသုကူလေန အတ္တာနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ကထာဆေကတာယ မဟာဇနံ ဝဉ္စေတွာ ခါဒမာနဿ ဝိစရတော. ဘုတ္တံ ထေယျေန တဿ တန္တိ သဗ္ဗောပိ တဿ စတုပစ္စယပရိဘောဂေါ ထေယျေန ပရိဘုတ္တော နာမ ဟောတီတိ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာတိ အယံ ကာရကော ဝါ အကာရကော ဝါတိ ပဏ္ဍိတာ ဇာနန္တိ. ဣတိ တာ ဒေဝတာ ‘‘တထာဂတာပိ မယမေဝ ပဏ္ဍိတာ’’တိ မညမာနာ ဧဝမာဟံသု.

အထ ဘဂဝါ နယိဒန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယာယံ ပဋိပဒါ ဒဠှာတိ အယံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒါ ဒဠှာ ထိရာ. ယာယ ပဋိပဒါယ ဓီရာ ပဏ္ဍိတာ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စာတိ ဒွီဟိ ဈာနေဟိ ဈာယိနော မာရဗန္ဓနာ ပမုစ္စန္တိ၊ တံ ပဋိပဒံ ဘာသိတမတ္တေန ဝါ သဝနမတ္တေန ဝါ ဩက္ကမိတုံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော. န ဝေ ဓီရာ ပကုဗ္ဗန္တီတိ ဓီရာ ပဏ္ဍိတာ ဝိဒိတွာ လောကပရိယာယံ သင်္ခါရလောကဿ ဥဒယဗ္ဗယံ ဉတွာ စတုသစ္စဓမ္မဉ္စ အညာယ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတာ လောကေ ဝိသတ္တိကံ တိဏ္ဏာ ဧဝံ န ကုဗ္ဗန္တိ၊ မယံ ဧဝရူပါနိ န ကထေမာတိ အတ္ထော.

ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘အယုတ္တံ အမှေဟိ ကတံ၊ အကာရကမေဝ မယံ ကာရကဝါဒေန သမုဒါစရိမှာ’’တိ လဇ္ဇမာနာ မဟာဗြဟ္မနိ ဝိယ ဘဂဝတိ ဂါရဝံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ ဘဂဝန္တံ ဒုရာသဒံ ကတွာ ပဿမာနာ အာကာသတော ဩတရိတွာ ဘူမိယံ ဌတွာတိ အတ္ထော. အစ္စယောတိ အပရာဓော. နော၊ ဘန္တေ၊ အစ္စာဂမာတိ အမှေ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော. အာသာဒေတဗ္ဗန္တိ ဃဋ္ဋယိတဗ္ဗံ. တာ ကိရ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ကာယေန ဝါစာယာတိ ဒွီဟိပိ ဃဋ္ဋယိံသု. တထာဂတံ အဝန္ဒိတွာ အာကာသေ ပတိဋ္ဌမာနာ ကာယေန ဃဋ္ဋယိံသု၊ ကိတဝေါပမံ အာဟရိတွာ နာနပ္ပကာရကံ အသဗ္ဘိဝါဒံ ဝဒမာနာ ဝါစာယ ဃဋ္ဋယိံသု. တသ္မာ အာသာဒေတဗ္ဗံ အမညိမှာတိ အာဟံသု. ပဋိဂ္ဂဏှာတူတိ ခမတု. အာယတိံ သံဝရာယာတိ အနာဂတေ သံဝရဏတ္ထာယ၊ ပုန ဧဝရူပဿ အပရာဓဿ ဒေါသဿ အကရဏတ္ထာယ.

သိတံ ပါတွာကာသီတိ အဂ္ဂဒန္တေ ဒဿေန္တော ပဟဋ္ဌာကာရံ ဒဿေသိ. ကသ္မာ? တာ ကိရ ဒေဝတာ န သဘာဝေန ခမာပေန္တိ၊ လောကိယမဟာဇနဉ္စ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ တထာဂတဉ္စ ဧကသဒိသံ ကရောန္တိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘ပရတော ကထာယ ဥပ္ပန္နာယ ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေတွာ ပစ္ဆာ ခမိဿာမီ’’တိ သိတံ ပါတွာကာသိ. ဘိယျောသော မတ္တာယာတိ အတိရေကပ္ပမာဏေန. ဣမံ ဂါထံ အဘာသီတိ ကုပိတော ဧသ အမှာကန္တိ မညမာနာ အဘာသိ.

န ပဋိဂဏှတီတိ န ခမတိ နာဓိဝါသေတိ. ကောပန္တရောတိ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နကောပေါ. ဒေါသဂရူတိ ဒေါသံ ဂရုံ ကတွာ အာဒါယ ဝိဟရန္တော. သ ဝေရံ ပဋိမုဉ္စတီတိ သော ဧဝရူပေါ ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ တံ ဝေရံ အတ္တနိ ပဋိမုဉ္စတိ ဌပေတိ၊ န ပဋိနိဿဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အစ္စယော စေ န ဝိဇ္ဇေထာတိ သစေ အစ္စာယိကကမ္မံ န ဘဝေယျ. နော စိဓာပဂတံ သိယာတိ ယဒိ အပရာဓော နာမ န ဘာဝေယျ. ကေနီဓ ကုသလော သိယာတိ ယဒိ ဝေရာနိ န သမ္မေယျုံ၊ ကေန ကာရဏေန ကုသလော ဘဝေယျ.

ကဿစ္စယာတိ ဂါထာယ ကဿ အတိက္ကမော နတ္ထိ? ကဿ အပရာဓော နတ္ထိ? ကော သမ္မောဟံ နာပဇ္ဇတိ? ကော နိစ္စမေဝ ပဏ္ဍိတော နာမာတိ အတ္ထော? ဣမံ ကိရ ဂါထံ ဘဏာပနတ္ထံ ဘဂဝတော သိတပါတုကမ္မံ. တသ္မာ ဣဒါနိ ဒေဝတာနံ ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေတွာ ခမိဿာမီတိ တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာဂတဿာတိ တထာ အာဂတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ကာရဏေဟိ တထာဂတဿ. ဗုဒ္ဓဿာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိမောက္ခန္တိကပဏ္ဏတ္တိဝသေန ဧဝံ လဒ္ဓနာမဿ. အစ္စယံ ဒေသယန္တီနန္တိ ယံ ဝုတ္တံ တုမှေဟိ ‘‘အစ္စယံ ဒေသယန္တီနံ။ပေ။ သ ဝေရံ ပဋိမုဉ္စတီ’’တိ၊ တံ သာဓု ဝုတ္တံ၊ အဟံ ပန တံ ဝေရံ နာဘိနန္ဒာမိ န ပတ္ထယာမီတိ အတ္ထော. ပဋိဂ္ဂဏှာမိ ဝေါစ္စယန္တိ တုမှာကံ အပရာဓံ ခမာမီတိ. ပဉ္စမံ.

၆. သဒ္ဓါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၆. ဆဋ္ဌေ သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ပုရိသဿ ဟောတီတိ ပုရိသဿ ဒေဝလောကေ မနုဿလောကေ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဂစ္ဆန္တဿ သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ဟောတိ၊ သဟာယကိစ္စံ သာဓေတိ. နော စေ အဿဒ္ဓိယံ အဝတိဋ္ဌတီတိ ယဒိ အဿဒ္ဓိယံ န တိဋ္ဌတိ. ယသောတိ ပရိဝါရော. ကိတ္တီတိ ဝဏ္ဏဘဏနံ. တတွဿ ဟောတီတိ တတော အဿ ဟောတိ. နာနုပတန္တိ သင်္ဂါတိ ရာဂသင်္ဂါဒယော ပဉ္စ သင်္ဂါ န အနုပတန္တိ. ပမာဒမနုယုဉ္ဇန္တီတိ ယေ ပမာဒံ ကရောန္တိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ တေ တံ အနုယုဉ္ဇန္တိ နာမ. ဓနံ သေဋ္ဌံဝ ရက္ခတီတိ မုတ္တာမဏိသာရာဒိဥတ္တမဓနံ ဝိယ ရက္ခတိ. ဈာယန္တောတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန စ ဈာယန္တော. တတ္ထ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ နာမ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ. ဝိပဿနာ ဟိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ. မဂ္ဂေါ ဝိပဿနာယ အာဂတကိစ္စံ သာဓေတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ. ဖလံ တထလက္ခဏံ နိရောဓသစ္စံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပန ကသိဏာရမ္မဏဿ ဥပနိဇ္ဈာယနတော အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရမံ နာမ အရဟတ္တသုခံ အဓိပ္ပေတန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. သမယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇. သတ္တမေ သက္ကေသူတိ ‘‘သကျာ ဝတ၊ ဘော ကုမာရာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၆၇) ဥဒါနံ ပဋိစ္စ သက္ကာတိ လဒ္ဓနာမာနံ ရာဇကုမာရာနံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရူဠှီသဒ္ဒေန သက္ကာတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ သက္ကေသု ဇနပဒေ. မဟာဝနေတိ သယံဇာတေ အရောပိမေ ဟိမဝန္တေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓေ မဟတိ ဝနေ. သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟီတိ ဣမံ သုတ္တံ ကထိတဒိဝသေယေဝ ပတ္တအရဟန္တေဟိ.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – သာကိယကောလိယာ ဟိ ကိရ ကပိလဝတ္ထုနဂရဿ စ ကောလိယနဂရဿ စ အန္တရေ ရောဟိဏိံ နာမ နဒိံ ဧကေနေဝ အာဝရဏေန ဗန္ဓာပေတွာ သဿာနိ ကာရေန္တိ. အထ ဇေဋ္ဌမူလမာသေ သဿေသု မိလာယန္တေသု ဥဘယနဂရဝါသီနမ္ပိ ကမ္မကာရာ သန္နိပတိံသု. တတ္ထ ကောလိယနဂရဝါသိနော အာဟံသု – ‘‘ဣဒံ ဥဒကံ ဥဘယတော အာဟရိယမာနံ န တုမှာကံ၊ န အမှာကံ ပဟောဿတိ၊ အမှာကံ ပန သဿံ ဧကေန ဥဒကေနေဝ နိပ္ဖဇ္ဇိဿတိ၊ ဣဒံ ဥဒကံ အမှာကံ ဒေထာ’’တိ. ကပိလဝတ္ထုဝါသိနော အာဟံသု – ‘‘တုမှေသု ကောဋ္ဌေ ပူရေတွာ ဌိတေသု မယံ ရတ္တသုဝဏ္ဏနီလမဏိကာဠကဟာပဏေ စ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိပသိဗ္ဗကာဒိဟတ္ထာ န သက္ခိဿာမ တုမှာကံ ဃရဒွါရေ ဝိစရိတုံ၊ အမှာကမ္ပိ သဿံ ဧကေနေဝ ဥဒကေန နိပ္ဖဇ္ဇိဿတိ၊ ဣဒံ ဥဒကံ အမှာကံ ဒေထာ’’တိ. ‘‘န မယံ ဒဿာမာ’’တိ. ‘‘မယမ္ပိ န ဒဿာမာ’’တိ. ဧဝံ ကထံ ဝဍ္ဎေတွာ ဧကော ဥဋ္ဌာယ ဧကဿ ပဟာရံ အဒါသိ၊ သောပိ အညဿာတိ ဧဝံ အညမညံ ပဟရိတွာ ရာဇကုလာနံ ဇာတိံ ဃဋ္ဋေတွာ ကလဟံ ဝဍ္ဎယိံသု.

ကောလိယကမ္မကာရာ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှေ ကပိလဝတ္ထုဝါသိကေ ဂဟေတွာ ဂဇ္ဇထ၊ ယေ သောဏသိင်္ဂါလာဒယော ဝိယ အတ္တနော ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝသိံသု၊ ဧတေသံ ဟတ္ထိနော စ အဿာ စ ဖလကာဝုဓာနိ စ အမှာကံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? သာကိယကမ္မကာရာ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှေ ဒါနိ ကုဋ္ဌိနော ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဂဇ္ဇထ၊ ယေ အနာထာ နိဂ္ဂတိကာ တိရစ္ဆာနာ ဝိယ ကောလရုက္ခေ ဝသိံသု၊ ဧတေသံ ဟတ္ထိနော စ အဿာ စ ဖလကာဝုဓာနိ စ အမှာကံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? တေ ဂန္တွာ တသ္မိံ ကမ္မေ နိယုတ္တအမစ္စာနံ ကထေသုံ၊ အမစ္စာ ရာဇကုလာနံ ကထေသုံ. တတော သာကိယာ – ‘‘ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝသိတကာနံ ထာမဉ္စ ဗလဉ္စ ဒဿေဿာမာ’’တိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ နိက္ခမိံသု. ကောလိယာပိ – ‘‘ကောလရုက္ခဝါသီနံ ထာမဉ္စ ဗလဉ္စ ဒဿေဿာမာ’’တိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ နိက္ခမိံသု.

ဘဂဝါပိ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေဝ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဥဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ဣမေ ဧဝံ ယုဒ္ဓသဇ္ဇေ နိက္ခမန္တေ အဒ္ဒသ. ဒိသွာ – ‘‘မယိ ဂတေ အယံ ကလဟော ဝူပသမ္မိဿတိ နု ခေါ ဥဒါဟု နော’’တိ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘အဟမေတ္ထ ဂန္တွာ ကလဟဝူပသမနတ္ထံ တီဏိ ဇာတကာနိ ကထေဿာမိ၊ တတော ကလဟော ဝူပသမ္မိဿတိ. အထ သာမဂ္ဂိဒီပနတ္ထာယ ဒွေ ဇာတကာနိ ကထေတွာ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ ဒေသေဿာမိ. ဒေသနံ သုတွာ ဥဘယနဂရဝါသိနောပိ အဍ္ဎတိယာနိ အဍ္ဎတိယာနိ ကုမာရသတာနိ ဒဿန္တိ၊ အဟံ တေ ပဗ္ဗာဇေဿာမိ၊ တဒါ မဟာသမာဂမော ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ အကာသိ. တသ္မာ ဣမေသု ယုဒ္ဓသဇ္ဇေသု နိက္ခမန္တေသု ကဿစိ အနာရောစေတွာ သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂန္တွာ ဒွိန္နံ သေနာနံ အန္တရေ အာကာသေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ.

ကပိလဝတ္ထုဝါသိနော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာဝ၊ ‘‘အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌော သတ္ထာ အာဂတော. ဒိဋ္ဌော နု ခေါ တေန အမှာကံ ကလဟကရဏဘာဝေါ’’တိ စိန္တေတွာ၊ ‘‘န ခေါ ပန သက္ကာ ဘဂဝတိ အာဂတေ အမှေဟိ ပရဿ သရီရေ သတ္ထံ ပါတေတုံ. ကောလိယနဂရဝါသိနော အမှေ ဟနန္တု ဝါ ဗဇ္ဈန္တု ဝါ’’တိ. အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ၊ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ၊ နိသီဒိံသု. ကောလိယနဂရဝါသိနောပိ တထေဝ စိန္တေတွာ အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ၊ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ၊ နိသီဒိံသု.

ဘဂဝါ ဇာနန္တောဝ၊ ‘‘ကသ္မာ အာဂတတ္ထ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ပုစ္ဆိ? ‘‘န၊ ဘဂဝါ၊ တိတ္ထကီဠာယ န ပဗ္ဗတကီဠာယ၊ န နဒီကီဠာယ၊ န ဂိရိဒဿနတ္ထံ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ သင်္ဂါမံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အာဂတမှာ’’တိ. ‘‘ကိံ နိဿာယ ဝေါ ကလဟော၊ မဟာရာဇာတိ? ဥဒကံ၊ ဘန္တေတိ. ဥဒကံ ကိံ အဂ္ဃတိ၊ မဟာရာဇာတိ? အပ္ပံ၊ ဘန္တေတိ. ပထဝီ နာမ ကိံ အဂ္ဃတိ၊ မဟာရာဇာတိ? အနဂ္ဃါ၊ ဘန္တေတိ. ခတ္တိယာ ကိံ အဂ္ဃန္တီတိ? ခတ္တိယာ နာမ အနဂ္ဃါ၊ ဘန္တေတိ. အပ္ပမူလံ ဥဒကံ နိဿာယ ကိမတ္ထံ အနဂ္ဃေ ခတ္တိယေ နာသေထ၊ မဟာရာဇ၊ ကလဟေ အဿာဒေါ နာမ နတ္ထိ၊ ကလဟဝသေန၊ မဟာရာဇ၊ အဋ္ဌာနေ ဝေရံ ကတွာ ဧကာယ ရုက္ခဒေဝတာယ ကာဠသီဟေန သဒ္ဓိံ ဗဒ္ဓါဃာတော သကလမ္ပိ ဣမံ ကပ္ပံ အနုပ္ပတ္တောယေဝါတိ ဝတွာ ဖန္ဒနဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁၃.၁၄ အာဒယော) ကထေသိ’’. တတော ‘‘ပရပတ္တိယေန နာမ၊ မဟာရာဇ၊ န ဘဝိတဗ္ဗံ. ပရပတ္တိယာ ဟုတွာ ဟိ ဧကဿ သသကဿ ကထာယ တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတေ ဟိမဝန္တေ စတုပ္ပဒဂဏာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိနော အဟေသုံ. တသ္မာ ပရပတ္တိယေန န ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ၊ ပထဝီဥန္ဒြိယဇာတကံ ကထေသိ. တတော ‘‘ကဒါစိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒုဗ္ဗလောပိ မဟာဗလဿ ရန္ဓံ ဝိဝရံ ပဿတိ၊ ကဒါစိ မဟာဗလော ဒုဗ္ဗလဿ. လဋုကိကာပိ ဟိ သကုဏိကာ ဟတ္ထိနာဂံ ဃာတေသီ’’တိ လဋုကိကဇာတကံ (ဇာ. ၁.၅.၃၉ အာဒယော) ကထေသိ. ဧဝံ ကလဟဝူပသမနတ္ထာယ တီဏိ ဇာတကာနိ ကထေတွာ သာမဂ္ဂိပရိဒီပနတ္ထာယ ဒွေ ဇာတကာနိ ကထေသိ. ကထံ? ‘‘သမဂ္ဂါနဉှိ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ဩတာရံ နာမ ပဿိတုံ န သက္ကောတီတိ ဝတွာ၊ ရုက္ခဓမ္မဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁.၇၄) ကထေသိ. တတော ‘‘သမဂ္ဂါနံ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ဝိဝရံ ဒဿိတုံ န သက္ခိ. ယဒါ ပန အညမညံ ဝိဝါဒမကံသု၊ အထ တေ နေသာဒပုတ္တော ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ အာဒါယ ဂတောတိ ဝိဝါဒေ အဿာဒေါ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ၊ ဝဋ္ဋကဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁.၁၁၈) ကထေသိ. ဧဝံ ဣမာနိ ပဉ္စ ဇာတကာနိ ကထေတွာ အဝသာနေ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ (သု. နိ. ၉၄၁ အာဒယော) ကထေသိ.

ရာဇာနော ပသန္နာ – ‘‘သစေ သတ္ထာ နာဂမိဿ၊ မယံ သဟတ္ထာ အညမညံ ဝဓိတွာ လောဟိတနဒိံ ပဝတ္တယိဿာမ. အမှာကံ ပုတ္တဘာတရော စ ဂေဟဒွါရေ န ပဿေယျာမ၊ သာသနပဋိသာသနမ္ပိ နော အာဟရဏကော နာဘဝိဿ. သတ္ထာရံ နိဿာယ နော ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ. သစေ ပန သတ္ထာ အာဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿ ဒီပသဟဿဒွယပရိဝါရံ စတုမဟာဒီပရဇ္ဇမဿ ဟတ္ထဂတံ အဘဝိဿ၊ အတိရေကသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ အဘဝိဿံသု၊ တတော ခတ္တိယပရိဝါရော အဝိစရိဿ. တံ ခေါ ပနေသ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ နိက္ခမိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တော. ဣဒါနိပိ ခတ္တိယပရိဝါရောယေဝ ဝိစရတူ’’တိ ဥဘယနဂရဝါသိနော အဍ္ဎတိယာနိ အဍ္ဎတိယာနိ ကုမာရသတာနိ အဒံသု. ဘဂဝါပိ တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ မဟာဝနံ အဂမာသိ. တေသံ ဂရုဂါရဝေန န အတ္တနော ရုစိယာ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ပုရာဏဒုတိယိကာယောပိ တေသံ – ‘‘အယျပုတ္တာ ဥက္ကဏ္ဌန္တု၊ ဃရာဝါသော န သဏ္ဌာတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ သာသနံ ပေသေန္တိ. တေ စ အတိရေကတရံ ဥက္ကဏ္ဌိံသု.

ဘဂဝါ အာဝဇ္ဇေန္တော တေသံ အနဘိရတိဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ မာဒိသေန ဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝသန္တာ ဥက္ကဏ္ဌန္တိ၊ ဟန္ဒ နေသံ ကုဏာလဒဟဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ တတ္ထ နေတွာ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေမီ’’တိ ကုဏာလဒဟဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. တေ တံ ဒဋ္ဌုကာမာ အဟေသုံ. ဒဋ္ဌုကာမတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုဏာလဒဟန္တိ? အာမ ဘဂဝါတိ. ယဒိ ဧဝံ ဧထ ဂစ္ဆာမာတိ. ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဘဂဝါ ဂမနဋ္ဌာနံ မယံ ကထံ ဂမိဿာမာတိ. တုမှေ ဂန္တုကာမာ ဟောထ၊ အဟံ မမာနုဘာဝေန ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီတိ. သာဓု၊ ဘန္တေတိ. ဘဂဝါ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ကုဏာလဒဟေ ပတိဋ္ဌာယ တေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဣမသ္မိံ ကုဏာလဒဟေ ယေသံ မစ္ဆာနံ နာမံ န ဇာနာထ မမံ ပုစ္ဆထာ’’တိ.

တေ ပုစ္ဆိံသု. ဘဂဝါ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ကထေသိ. န ကေဝလဉ္စ၊ မစ္ဆာနံယေဝ၊ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ရုက္ခာနမ္ပိ ပဗ္ဗတပါဒေ ဒွိပဒစတုပ္ပဒသကုဏာနမ္ပိ နာမာနိ ပုစ္ဆာပေတွာ ကထေသိ. အထ ဒွီဟိ သကုဏေဟိ မုခတုဏ္ဍကေန ဍံသိတွာ ဂဟိတဒဏ္ဍကေ နိသိန္နော ကုဏာလသကုဏရာဇာ ပုရတော ပစ္ဆတော ဥဘောသု စ ပဿေသု သကုဏသံဃပရိဝုတော အာဂစ္ဆတိ. ဘိက္ခူ တံ ဒိသွာ – ‘‘ဧသ၊ ဘန္တေ၊ ဣမေသံ သကုဏာနံ ရာဇာ ဘဝိဿတိ၊ ပရိဝါရာ ဧတေ ဧတဿာ’’တိ မညာမာတိ. ဧဝမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယမ္ပိ မမေဝ ဝံသော မမ ပဝေဏီတိ. ဣဒါနိ တာဝ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတေ သကုဏေ ပဿာမ. ယံ ပန ဘဂဝါ ‘‘အယမ္ပိ မမေဝ ဝံသော မမ ပဝေဏီ’’တိ အာဟ၊ တံ သောတုကာမမှာတိ. သောတုကာမတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေတိ? အာမ ဘဂဝါတိ. တေန ဟိ သုဏာထာတိ တီဟိ ဂါထာသတေဟိ မဏ္ဍေတွာ ကုဏာလဇာတကံ (ဇာ. ၂.၂၁.ကုဏာလဇာတက) ကထေန္တော အနဘိရတိံ ဝိနောဒေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု၊ မဂ္ဂေနေဝ စ နေသံ ဣဒ္ဓိပိ အာဂတာ. ဘဂဝါ ‘‘ဟောတု တာဝ ဧတ္တကံ တေသံ ဘိက္ခူန’’န္တိ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ မဟာဝနမေဝ အဂမာသိ. တေပိ ဘိက္ခူ ဂမနကာလေ ဒသဗလဿ အာနုဘာဝေန ဂန္တွာ အာဂမနကာလေ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ မဟာဝနေ ဩတရိံသု.

ဘဂဝါ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ တေ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ – ‘‘ဧထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိသီဒထ. ဥပရိမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈာနံ ဝေါ ကိလေသာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဿာမီ’’တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ. ဘိက္ခူ စိန္တယိံသု – ‘‘ဘဂဝါ အမှာကံ အနဘိရတဘာဝံ ဉတွာ ကုဏာလဒဟံ နေတွာ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေသိ၊ တတ္ထ သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တာနံ နော ဣဒါနိ ဣဓ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ၊ န ခေါ ပန အမှေဟိ ‘သောတာပန္နာ မယ’န္တိ ဝီတိနာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပုရိသပုရိသေဟိ နော ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တေ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသီဒနံ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဗ္ဘာရရုက္ခမူလေသု နိသီဒိံသု.

ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ ပကတိယာပိ အဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာ၊ လဒ္ဓုပါယဿ ပန ဘိက္ခုနော ကိလမနကာရဏံ နာမ နတ္ထိ. ဂစ္ဆန္တာ ဂစ္ဆန္တာ စ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ‘အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေဿာမာ’တိ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿန္တိ. ဧတေသု အာဂတေသု ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိဿန္တိ၊ မဟာသမယော ဘဝိဿတိ၊ ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ မယာ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တတော ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ နိသီဒိ.

သဗ္ဗပဌမံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂတတ္ထေရော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တတော အပရော တတော အပရောတိ ပဉ္စသတာပိ ပဒုမိနိယံ ပဒုမာနိ ဝိယ ဝိကသိံသု. သဗ္ဗပဌမံ အရဟတ္တံ ပတ္တဘိက္ခု ‘‘ဘဂဝတော အာရောစေဿာမီ’’တိ ပလ္လင်္ကံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နိသီဒနံ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဒသဗလာဘိမုခေါ အဟောသိ. ဧဝံ အပရောပိ အပရောပီတိ ပဉ္စသတာ ဘတ္တသာလံ ပဝိသန္တာ ဝိယ ပဋိပါဋိယာဝ အာဂမိံသု. ပဌမံ အာဂတော ဝန္ဒိတွာ နိသီဒနံ ပညာပေတွာ၊ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ၊ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေတုကာမော ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ အညော ကောစိ? နတ္ထီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ အာဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော အပရမ္ပိ အဒ္ဒသ အပရမ္ပိ အဒ္ဒသယေဝါတိ သဗ္ဗေပိ တေ အာဂန္တွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ၊ အယံ ဣမဿ ဟရာယမာနော န ကထေသိ၊ အယံ ဣမဿ ဟရာယမာနော န ကထေသိ. ခီဏာသဝါနံ ကိရ ဒွေ အာကာရာ ဟောန္တိ – ‘‘အဟော ဝတ မယာ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ သဒေဝကော လောကော ခိပ္ပမေဝ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝံ ပန နိဓိလဒ္ဓပုရိသော ဝိယ န အညဿ အာရောစေတုကာမာ ဟောန္တိ.

ဧဝံ ဩသဋမတ္တေ ပန တသ္မိံ အရိယမဏ္ဍလေ ပါစီနယုဂန္ဓရပရိက္ခေပတော အဗ္ဘာ မဟိကာ ဓူမော ရဇော ရာဟူတိ၊ ဣမေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒပဋိမဏ္ဍိတဿ လောကဿ ရာမဏေယျကဒဿနတ္ထံ ပါစီနဒိသာယ ဥက္ခိတ္တရဇတမယမဟာအာဒါသမဏ္ဍလံ ဝိယ၊ နေမိဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ၊ ပရိဝတ္တိယမာနရဇတစက္ကသဿိရိကံ ပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ၊ အနိလပထံ ပဋိပဇ္ဇိတ္ထ. ဣတိ ဧဝရူပေ ခဏေ လယေ မုဟုတ္တေ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ.

တတ္ထ ဘဂဝါပိ မဟာသမ္မတဿ ဝံသေ ဥပ္ပန္နော၊ တေပိ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ မဟာသမ္မတဿ ကုလေ ဥပ္ပန္နာ. ဘဂဝါပိ ခတ္တိယဂဗ္ဘေ ဇာတော၊ တေပိ ခတ္တိယဂဗ္ဘေ ဇာတာ. ဘဂဝါပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတော၊ တေပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတာ. ဘဂဝါပိ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ ဟတ္ထဂတံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ နိဿဇ္ဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတော၊ တေပိ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ ဟတ္ထဂတာနိ ရဇ္ဇာနိ ဝိဿဇ္ဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ. ဣတိ ဘဂဝါ ပရိသုဒ္ဓေ ဩကာသေ၊ ပရိသုဒ္ဓေ ရတ္တိဘာဂေ၊ သယံ ပရိသုဒ္ဓေါ ပရိသုဒ္ဓပရိဝါရော၊ ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂပရိဝါရော၊ ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသပရိဝါရော၊ ဝီတမောဟော ဝီတမောဟပရိဝါရော၊ နိတ္တဏှော နိတ္တဏှပရိဝါရော၊ နိက္ကိလေသော နိက္ကိလေသပရိဝါရော၊ သန္တော သန္တပရိဝါရော၊ ဒန္တော ဒန္တပရိဝါရော၊ မုတ္တော မုတ္တပရိဝါရော၊ အတိဝိယ ဝိရောစတီတိ. ဝဏ္ဏဘူမိ နာမေသာ၊ ယတ္တကံ သက္ကောတိ၊ တတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣတိ ဣမေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟီ’’တိ.

ယေဘုယျေနာတိ ဗဟုတရာ သန္နိပတိတာ၊ မန္ဒာ န သန္နိပတိတာ အသညီ အရူပါဝစရဒေဝတာ သမာပန္နဒေဝတာယော စ. တတြာယံ သန္နိပါတက္ကမော – မဟာဝနဿ ကိရ သာမန္တာ ဒေဝတာ စလိံသု၊ ‘‘အာယာမ ဘော! ဗုဒ္ဓဒဿနံ နာမ ဗဟူပကာရံ၊ ဓမ္မဿဝနံ ဗဟူပကာရံ၊ ဘိက္ခုသံဃဒဿနံ ဗဟူပကာရံ. အာယာမ အာယာမာ’’တိ! မဟာသဒ္ဒံ ကုရုမာနာ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တဉ္စ တံမုဟုတ္တံ အရဟတ္တပ္ပတ္တခီဏာသဝေ စ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧတေနေဝ ဥပါယေန တာသံ တာသံ သဒ္ဒံ သုတွာ သဒ္ဒန္တရအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတအဍ္ဎယောဇနယောဇနာဒိဝသေန တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတေ ဟိမဝန္တေ၊ တိက္ခတ္တုံ တေသဋ္ဌိယာ နဂရသဟဿေသု၊ နဝနဝုတိယာ ဒေါဏမုခသတသဟဿေသု၊ ဆနဝုတိယာ ပဋ္ဋနကောဋိသတသဟဿေသု၊ ဆပဏ္ဏာသာယ ရတနာကရေသူတိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ၊ ပုဗ္ဗဝိဒေဟေ၊ အပရဂေါယာနေ၊ ဥတ္တရကုရုမှိ၊ ဒွီသု ပရိတ္တဒီပသဟဿေသူတိ သကလစက္ကဝါဠေ၊ တတော ဒုတိယတတိယစက္ကဝါဠေတိ ဧဝံ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဉှိ ဣဓ ဒသလောကဓာတုယောတိ အဓိပ္ပေတံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တီ’’တိ.

ဧဝံ သန္နိပတိတာဟိ ဒေဝတာဟိ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သူစိဃရေ နိရန္တရံ ပက္ခိတ္တသူစီဟိ ဝိယ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ. တတ္ထ ဗြဟ္မလောကဿ ဧဝံ ဥစ္စတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – လောဟပါသာဒေ ကိရ သတ္တကူဋာဂါရသမော ပါသာဏော ဗြဟ္မလောကေ ဌတွာ အဓော ခိတ္တော စတူဟိ မာသေဟိ ပထဝိံ ပါပုဏာတိ. ဧဝံ မဟန္တေ ဩကာသေ ယထာ ဟေဋ္ဌာ ဌတွာ ခိတ္တာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝါ ဓူမော ဝါ ဥပရိ ဂန္တုံ၊ ဥပရိ ဝါ ဌတွာ ခိတ္တသာသပါ ဟေဋ္ဌာ ဩတရိတုံ အန္တရံ န လဘန္တိ၊ ဧဝံ နိရန္တရာ ဒေဝတာ အဟေသုံ. ယထာ ခေါ ပန စက္ကဝတ္တိရညော နိသိန္နဋ္ဌာနံ အသမ္ဗာဓံ ဟောတိ၊ အာဂတာဂတာ မဟေသက္ခာ ခတ္တိယာ ဩကာသံ လဘန္တိယေဝ၊ ပရတော ပရတော ပန အတိသမ္ဗာဓံ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ဘဂဝတော နိသိန္နဋ္ဌာနံ အသမ္ဗာဓံ၊ အာဂတာဂတာ မဟေသက္ခာ ဒေဝါ စ ဗြဟ္မာနော စ ဩကာသံ လဘန္တိယေဝ. အပိ သုဒံ ဘဂဝတော အာသန္နာသန္နဋ္ဌာနေ ဝါလဂ္ဂနိတ္တုဒနမတ္တေ ပဒေသေ ဒသပိ ဝီသတိပိ ဒေဝါ သုခုမေ အတ္တဘာဝေ မာပေတွာ အဋ္ဌံသု. သဗ္ဗပရတော သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဒေဝတာ အဋ္ဌံသု.

သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနန္တိ သုဒ္ဓါဝါသဝါသီနံ. သုဒ္ဓါဝါသာ နာမ သုဒ္ဓါနံ အနာဂါမိခီဏာသဝါနံ အာဝါသာ ပဉ္စ ဗြဟ္မလောကာ. ဧတဒဟောသီတိ ကသ္မာ အဟောသိ? တေ ကိရ ဗြဟ္မာနော သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ယထာ ပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌိတာ ဗြဟ္မဘဝနံ ဩလောကေန္တာ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဘတ္တဂေဟံ ဝိယ သုညတံ အဒ္ဒသံသု. တတော ‘‘ကုဟိံ ဗြဟ္မာနော ဂတာ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တာ မဟာသမာဂမံ ဉတွာ – ‘‘အယံ သမာဂမော မဟာ၊ မယံ ဩဟီနာ၊ ဩဟီနကာနံ ပန ဩကာသော ဒုလ္လဘော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဂစ္ဆန္တာ အတုစ္ဆဟတ္ထာ ဟုတွာ ဧကေကံ ဂါထံ အဘိသင်္ခရိတွာ ဂစ္ဆာမ. တာယ မဟာသမာဂမေ စ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေဿာမ၊ ဒသဗလဿ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿာမာ’’တိ. ဣတိ တေသံ သမာပတ္တိတော ဥဋ္ဌာယ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ ဧတဒဟောသိ.

ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုန္တိ ပါဠိယံ ဘဂဝတော သန္တိကေ အဘိမုခဋ္ဌာနေယေဝ ဩတိဏ္ဏာ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တာ၊ န ခေါ ပနေတ္ထ ဧဝံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေ ပန ဗြဟ္မလောကေ ဌိတာယေဝ ဂါထာ အဘိသင်္ခရိတွာ ဧကော ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတရိ၊ ဧကော ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ၊ ဧကော ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ၊ ဧကော ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတရိ. တတော ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ နီလကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ နီလရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ မဏိဝမ္မံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ ဗုဒ္ဓဝီထိ နာမ ကေနစိ ဥတ္တရိတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မာ မဟတိယာ ဗုဒ္ဓဝီထိယာဝ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ အတ္တနာ အဘိသင်္ခတံ ဂါထံ အဘာသိ.

ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ ပီတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ သုဝဏ္ဏပဘံ မုဉ္စိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ သုဝဏ္ဏပဋံ ပါရုပန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အကာသိ. ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ လောဟိတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ လောဟိတကရသ္မိယော မုဉ္စိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ ရတ္တဝရကမ္ဗလေန ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အကာသိ. ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ ဩဒါတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဩဒါတရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ သုမနကုသုမပဋံ ပါရုပန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အကာသိ.

ပါဠိယံ ပန ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ. အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသူတိ ဧဝံ ဧကက္ခဏေ ဝိယ ပုရတော ပါတုဘာဝေါ စ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတဘာဝေါ စ ဝုတ္တော၊ သော ဣမိနာ အနုက္ကမေန အဟောသိ၊ ဧကတော ကတွာ ပန ဒဿိတော. ဂါထာဘာသနံ ပန ပါဠိယမ္ပိ ဝိသုံ ဝိသုံယေဝ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ မဟာသမယောတိ မဟာသမူဟော. ပဝနံ ဝုစ္စတိ ဝနသဏ္ဍော. ဥဘယေနပိ ဘဂဝါ ‘‘ဣမသ္မိံ ပန ဝနသဏ္ဍေ အဇ္ဇ မဟာသမူဟော သန္နိပါတော’’တိ အာဟ. တတော ယေသံ သော သန္နိပါတော၊ တေ ဒဿေတုံ ဒေဝကာယာ သမာဂတာတိ အာဟ. တတ္ထ ဒေဝကာယာတိ ဒေဝဃဋာ. အာဂတမှ ဣမံ ဓမ္မသမယန္တိ ဧဝံ သမာဂတေ ဒေဝကာယေ ဒိသွာ မယမ္ပိ ဣမံ ဓမ္မသမူဟံ အာဂတာ. ကိံ ကာရဏာ? ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃန္တိ ကေနစိ အပရာဇိတံ အဇ္ဇေဝ တယော မာရေ မဒ္ဒိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမံ ဣမံ အပရာဇိတသံဃံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတမှာတိ အတ္ထော. သော ပန၊ ဗြဟ္မာ၊ ဣမံ ဂါထံ ဘာသိတွာ၊ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ၊ ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံယေဝ အဋ္ဌာသိ.

အထ ဒုတိယော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ. တတ္ထ တတြ ဘိက္ခဝေါတိ တသ္မိံ သန္နိပါတဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူ. သမာဒဟံသူတိ သမာဓိနာ ယောဇေသုံ. စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကံ အကံသူတိ အတ္တနော စိတ္တေ သဗ္ဗေ ဝင်္ကကုဋိလဇိမှဘာဝေ ဟရိတွာ ဥဇုကံ အကရိံသု. သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာတိ ယထာ သမပ္ပဝတ္တေသု သိန္ဓဝေသု ဩဓသ္တပတောဒေါ သာရထီ သဗ္ဗယောတ္တာနိ ဂဟေတွာ အစောဒေန္တော အဝါရေန္တော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ သမန္နာဂတာ ဂုတ္တဒွါရာ သဗ္ဗေပေတေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ၊ ဧတေ ဒဋ္ဌုံ ဣဓာဂတမှာ ဘဂဝါတိ၊ သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ.

အထ တတိယော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ. တတ္ထ ဆေတွာ ခီလန္တိ ရာဂဒေါသမောဟခီလံ ဆိန္ဒိတွာ. ပလိဃန္တိ ရာဂဒေါသမောဟပလိဃမေဝ. ဣန္ဒခီလန္တိ ရာဂဒေါသမောဟဣန္ဒခီလမေဝ. ဦဟစ္စ မနေဇာတိ ဧတေ တဏှာဧဇာယ အနေဇာ ဘိက္ခူ ဣန္ဒခီလံ ဦဟစ္စ သမူဟနိတွာ စတူသု ဒိသာသု အပ္ပဋိဟတစာရိကံ စရန္တိ. သုဒ္ဓါတိ နိရုပက္ကိလေသာ. ဝိမလာတိ နိမ္မလာ. ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. စက္ခုမတာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမန္တေန. သုဒန္တာတိ စက္ခုတောပိ ဒန္တာ သောတတောပိ ဃာနတောပိ ဇိဝှါတောပိ ကာယတောပိ မနတောပိ ဒန္တာ. သုသုနာဂါတိ တရုဏနာဂါ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဆန္ဒာဒီဟိ န ဂစ္ဆန္တီတိ နာဂါ၊ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟီနေ ကိလေသေ န အာဂစ္ဆန္တီတိ နာဂါ၊ နာနပ္ပကာရံ အာဂုံ န ကရောန္တီတိ နာဂါ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန မဟာနိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၈၀) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပိစ –

‘‘အာဂုံ န ကရောတိ ကိဉ္စိ လောကေ၊

သဗ္ဗသံယောဂ ဝိသဇ္ဇ ဗန္ဓနာနိ၊

သဗ္ဗတ္ထ န သဇ္ဇတီ ဝိမုတ္တော၊

နာဂေါ တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ’’တိ. –

ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သုသုနာဂါတိ သုသူ နာဂါ၊ သုသုနာဂဘာဝသမ္ပတ္တိံ ပတ္တာတိ အတ္ထော. တေ ဧဝရူပေ အနုတ္တရေန ယောဂ္ဂါစရိယေန ဒမိတေ တရုဏနာဂေ ဒဿနာယ အာဂတမှ ဘဂဝါတိ. သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ.

အထ စတုတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ. တတ္ထ ဂတာသေတိ နိဗ္ဗေမတိကသရဏဂမနေန ဂတာ. သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသီတိ. သတ္တမံ.

၈. သကလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈. အဋ္ဌမေ မဒ္ဒကုစ္ဆိသ္မိန္တိ ဧဝံနာမကေ ဥယျာနေ. တဉှိ အဇာတသတ္တုမှိ ကုစ္ဆိဂတေ တဿ မာတရာ – ‘‘အယံ မယှံ ကုစ္ဆိဂတော ဂဗ္ဘော ရညော သတ္တု ဘဝိဿတိ. ကိံ မေ ဣမိနာ’’တိ? ဂဗ္ဘပါတနတ္ထံ ကုစ္ဆိ မဒ္ဒါပိတာ. တသ္မာ ‘‘မဒ္ဒကုစ္ဆီ’’တိ သင်္ခံ ဂတံ. မိဂါနံ ပန အဘယဝါသတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ.

တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ဧတ္ထ အယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဒေဝဒတ္တော ဟိ အဇာတသတ္တုံ နိဿာယ ဓနုဂ္ဂဟေ စ ဓနပါလကဉ္စ ပယောဇေတွာပိ တထာဂတဿ ဇီဝိတန္တရာယံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘သဟတ္ထေနေဝ မာရေဿာမီ’’တိ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ မဟန္တံ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏံ သိလံ ဥက္ခိပိတွာ၊ ‘‘သမဏော ဂေါတမော စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏော ဟောတူ’’တိ ပဝိဇ္ဈိ. မဟာထာမဝါ ကိရေသ ပဉ္စန္နံ ဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရေတိ. အဋ္ဌာနံ ခေါ ပနေတံ၊ ယံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရူပက္ကမေန ဇီဝိတန္တရာယော ဘဝေယျာတိ တံ တထာဂတဿ သရီရာဘိမုခံ အာဂစ္ဆန္တံ အာကာသေ အညာ သိလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ဒွိန္နံ သိလာနံ သမ္ပဟာရေန မဟန္တော ပါသာဏဿ သကလိကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိပါဒပရိယန္တံ အဘိဟနိ၊ ပါဒေါ မဟာဖရသုနာ ပဟတော ဝိယ သမုဂ္ဂတလောဟိတေန လာခါရသမက္ခိတော ဝိယ အဟောသိ. ဘဂဝါ ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေတွာ ဒေဝဒတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဗဟု တယာ မောဃပုရိသ၊ အပုညံ ပသုတံ၊ ယော တွံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော ဝဓကစိတ္တော တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေသီ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော အဖာသု ဇာတံ. ဘိက္ခူ စိန္တယိံသု – ‘‘အယံ ဝိဟာရော ဥဇ္ဇင်္ဂလော ဝိသမော၊ ဗဟူနံ ခတ္တိယာဒီနဉ္စေဝ ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ အနောကာသော’’တိ. တေ တထာဂတံ မဉ္စသိဝိကာယ အာဒါယ မဒ္ဒကုစ္ဆိံ နယိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝတော ပါဒေါ သကလိကာယ ခတော ဟောတီ’’တိ.

ဘုသာတိ ဗလဝတိယော. သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ဒုက္ခန္တိ သုခပဋိက္ခေပေါ. တိဗ္ဗာတိ ဗဟလာ. ခရာတိ ဖရုသာ. ကဋုကာတိ တိခိဏာ. အသာတာတိ အမဓုရာ. န တာသု မနော အပ္ပေတိ၊ န တာ မနံ အပ္ပါယန္တိ ဝဍ္ဎေန္တီတိ အမနာပါ. သတော သမ္ပဇာနောတိ ဝေဒနာဓိဝါသနသတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော ဟုတွာ. အဝိဟညမာနောတိ အပီဠိယမာနော၊ သမ္ပရိဝတ္တသာယိတာယ ဝေဒနာနံ ဝသံ အဂစ္ဆန္တော.

သီဟသေယျန္တိ ဧတ္ထ ကာမဘောဂိသေယျာ၊ ပေတသေယျာ၊ သီဟသေယျာ၊ တထာဂတသေယျာတိ စတဿော သေယျာ. တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာမဘောဂီ သတ္တာ ဝါမေန ပဿေန သေန္တီ’’တိ အယံ ကာမဘောဂိသေယျာ. တေသု ဟိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ. ‘‘ယေဘုယျေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပေတာ ဥတ္တာနာ သေန္တီ’’တိ အယံ ပေတသေယျာ. အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ ဟိ အဋ္ဌိသင်္ဃာဋဇဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ ဥတ္တာနာဝ သေန္တိ. ‘‘ယေဘုယျေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီဟော မိဂရာဇာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ အနုပက္ခိပိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သေတီ’’တိ အယံ သီဟသေယျာ. တေဇုဿဒတ္တာ ဟိ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ၊ ‘ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ၊ ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတြသန္တော ပဗုဇ္ဈတိ၊ သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါဒီနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတိ’. သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ၊ ‘‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ၊ န သူရဘာဝဿ အနုရူပ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ၊ န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘‘တုယှံ ဇာတိယာ စ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘိတံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာ ပန ‘‘တထာဂတသေယျာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တာသု ဣဓ သီဟသေယျာ အာဂတာ. အယဉှိ တေဇုဿဒဣရိယာပထတ္တာ ဥတ္တမသေယျာ နာမ.

ပါဒေ ပါဒန္တိ ဒက္ခိဏပါဒေ ဝါမပါဒံ. အစ္စာဓာယာတိ အတိအာဓာယ၊ ဤသကံ အတိက္ကမ္မ ဌပေတွာ. ဂေါပ္ဖကေန ဟိ ဂေါပ္ဖကေ ဇာဏုနာ ဝါ ဇာဏုမှိ သင်္ဃဋ္ဋိယမာနေ အဘိဏှံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ၊ သေယျာ အဖာသုကာ ဟောတိ. ယထာ န သင်္ဃဋ္ဋေတိ၊ ဧဝံ အတိက္ကမ္မ ဌပိတေ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ၊ သေယျာ ဖာသု ဟောတိ. တသ္မာ ဧဝံ နိပဇ္ဇိ. သတော သမ္ပဇာနောတိ သယနပရိဂ္ဂါဟကသတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော. ‘‘ဥဋ္ဌာနသည’’န္တိ ပနေတ္ထ န ဝုတ္တံ၊ ဂိလာနသေယျာ ဟေသာ တထာဂတဿ.

သတ္တသတာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဗ္ဗာပိ တာ ဒေဝတာ ဂိလာနသေယျဋ္ဌာနံ အာဂတာ. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဂိလာနသေယျံ အာဂတာနံ ဒေါမနဿေန ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ. ဣမာသံ ပန တထာဂတဿ ဝေဒနာဓိဝါသနံ ဒိသွာ၊ ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ မဟာနုဘာဝတာ! ဧဝရူပါသု နာမ ဝေဒနာသု ဝတ္တမာနာသု ဝိကာရမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ၊ သိရီသယနေ အလင်္ကရိတွာ ဌပိတသုဝဏ္ဏရူပကံ ဝိယ အနိဉ္ဇမာနေန ကာယေန နိပန္နော၊ ဣဒါနိဿ အဓိကတရံ မုခဝဏ္ဏော ဝိရောစတိ၊ အာဘာသမ္ပန္နော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ သမ္ပတိ ဝိကသိတံ ဝိယ စ အရဝိန္ဒံ အဿ မုခံ သောဘတိ၊ ကာယေပိ ဝဏ္ဏာယတနံ ဣဒါနိ သုသမ္မဋ္ဌကဉ္စနံ ဝိယ ဝိပ္ပသီဒတီ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒပါဒိ.

နာဂေါ ဝတ ဘောတိ၊ ဧတ္ထ ဘောတိ ဓမ္မာလပနံ. ဗလဝန္တဋ္ဌေန နာဂေါ. နာဂဝတာတိ နာဂဘာဝေန. သီဟော ဝတာတိအာဒီသု အသန္တာသနဋ္ဌေန သီဟော. ဗျတ္တပရိစယဋ္ဌေန ကာရဏာကာရဏဇာနနေန ဝါ အာဇာနီယော. အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန နိသဘော. ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဟိ ဥသဘော၊ ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ ဂဝသတသဟဿဇေဋ္ဌကော နိသဘောတိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝါ ပန အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ. တေနေဝတ္ထေန ဣဓ ‘‘နိသဘော’’တိ ဝုတ္တော. ဓုရဝါဟဋ္ဌေန ဓောရယှော. နိဗ္ဗိသေဝနဋ္ဌေန ဒန္တော.

ပဿာတိ အနိယမိတာဏတ္တိ. သမာဓိန္တိ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ. သုဝိမုတ္တန္တိ ဖလဝိမုတ္တိယာ သုဝိမုတ္တံ. ရာဂါနုဂတံ ပန စိတ္တံ အဘိနတံ နာမ ဟောတိ၊ ဒေါသာနုဂတံ အပနတံ. တဒုဘယပဋိက္ခေပေန န စာဘိနတံ န စာပနတန္တိ အာဟ. န စ သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတန္တိ န သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ နိဂ္ဂဟေတွာ ဝါရိတဝတံ၊ ကိလေသာနံ ပန ဆိန္နတ္တာ ဝတံ ဖလသမာဓိနာ သမာဟိတန္တိ အတ္ထော. အတိက္ကမိတဗ္ဗန္တိ ဝိဟေဌေတဗ္ဗံ ဃဋ္ဋေတဗ္ဗံ. အဒဿနာတိ အညာဏာ. အညာဏီ ဟိ အန္ဓဗာလောဝ ဧဝရူပေ သတ္ထရိ အပရဇ္ဈေယျာတိ ဒေဝဒတ္တံ ဃဋ္ဋယမာနာ ဝဒန္တိ.

ပဉ္စဝေဒါတိ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ဝေဒါနံ ဓာရကာ. သတံ သမန္တိ ဝဿသတံ. တပဿီတိ တပနိဿိတကာ ဟုတွာ. စရန္တိ စရန္တာ. န သမ္မာဝိမုတ္တန္တိ သစေပိ ဧဝရူပါ ဗြာဟ္မဏာ ဝဿသတံ စရန္တိ၊ စိတ္တဉ္စ နေသံ သမ္မာ ဝိမုတ္တံ န ဟောတိ. ဟီနတ္တရူပါ န ပါရံ ဂမာ တေတိ ဟီနတ္တသဘာဝါ တေ နိဗ္ဗာနင်္ဂမာ န ဟောန္တိ. ‘‘ဟီနတ္ထရူပါ’’တိပိ ပါဌော၊ ဟီနတ္ထဇာတိကာ ပရိဟီနတ္ထာတိ အတ္ထော. တဏှာဓိပန္နာတိ တဏှာယ အဇ္ဈောတ္ထဋာ. ဝတသီလဗဒ္ဓါတိ အဇဝတကုက္ကုရဝတာဒီဟိ စ ဝတေဟိ တာဒိသေဟေဝ စ သီလေဟိ ဗဒ္ဓါ. လူခံ တပန္တိ ပဉ္စာတပတာပနံ ကဏ္ဋကသေယျာဒိကံ တပံ. ဣဒါနိ သာ ဒေဝတာ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ ကထေန္တီ န မာနကာမဿာတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝါတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဌမပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉. နဝမေ ပဇ္ဇုန္နဿ ဓီတာတိ ပဇ္ဇုန္နဿ နာမ ဝဿဝလာဟကဒေဝရညော စာတုမဟာရာဇိကဿ ဓီတာ. အဘိဝန္ဒေတိ ဘဂဝါ တုမှာကံ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ. စက္ခုမတာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမန္တေန တထာဂတေန. ဓမ္မော အနုဗုဒ္ဓေါတိ၊ ‘‘ဣဒံ မယာ ပုဗ္ဗေ ပရေသံ သန္တိကေ ကေဝလံ သုတံယေဝ အာသီ’’တိ ဝဒတိ. သာဟံ ဒါနီတိ၊ သာ အဟံ ဣဒါနိ. သက္ခိ ဇာနာမီတိ၊ ပဋိဝေဓဝသေန ပစ္စက္ခမေဝ ဇာနာမိ. ဝိဂရဟန္တာတိ၊ ‘‘ဟီနက္ခရပဒဗျဉ္ဇနော’’တိ ဝါ ‘‘အနိယျာနိကော’’တိ ဝါ ဧဝံ ဂရဟန္တာ. ရောရုဝန္တိ၊ ဒွေ ရောရုဝါ – ဓူမရောရုဝေါ စ ဇာလရောရုဝေါ စ. တတ္ထ ဓူမရောရုဝေါ ဝိသုံ ဟောတိ၊ ဇာလရောရုဝေါတိ ပန အဝီစိမဟာနိရယဿေဝေတံ နာမံ. တတ္ထ ဟိ သတ္တာ အဂ္ဂိမှိ ဇလန္တေ ဇလန္တေ ပုနပ္ပုနံ ရဝံ ရဝန္တိ၊ တသ္မာ သော ‘‘ရောရုဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဃောရန္တိ ဒါရုဏံ. ခန္တိယာ ဥပသမေန ဥပေတာတိ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟဏခန္တိယာ စ ရာဂါဒိဥပသမေန စ ဥပေတာတိ. နဝမံ.

၁၀. ဒုတိယပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀. ဒသမေ ဓမ္မဉ္စာတိ စ သဒ္ဒေန သံဃဉ္စ၊ ဣတိ တီဏိ ရတနာနိ နမဿမာနာ ဣဓာဂတာတိ ဝဒတိ. အတ္ထဝတီတိ၊ အတ္ထဝတိယော. ဗဟုနာပိ ခေါ တန္တိ ယံ ဓမ္မံ သာ အဘာသိ၊ တံ ဓမ္မံ ဗဟုနာပိ ပရိယာယေန အဟံ ဝိဘဇေယျံ. တာဒိသော ဓမ္မောတိ၊ တာဒိသော ဟိ အယံ ဘဂဝါ ဓမ္မော၊ တံသဏ္ဌိတော တပ္ပဋိဘာဂေါ ဗဟူဟိ ပရိယာယေဟိ ဝိဘဇိတဗ္ဗယုတ္တကောတိ ဒဿေတိ. လပယိဿာမီတိ၊ ကထယိဿာမိ. ယာဝတာ မေ မနသာ ပရိယတ္တန္တိ ယတ္တကံ မယာ မနသာ ပရိယာပုဋံ၊ တဿတ္ထံ ဒိဝသံ အဝတွာ မဓုပဋလံ ပီဠေန္တီ ဝိယ မုဟုတ္တေနေဝ သံခိတ္တေန ကထေဿာမိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဒသမံ.

သတုလ္လပကာယိကဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.