၂. နန္ဒနဝဂ္ဂေါ

၁. နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. နန္ဒနဝဂ္ဂဿ ပဌမေ တတြာတိ တသ္မိံ အာရာမေ. ခေါတိ ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာဝသေန နိပါတမတ္တံ. ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ပရိသဇေဋ္ဌကေ ဘိက္ခူ ဇာနာပေသိ. ဘိက္ခဝေါတိ တေသံ အာမန္တနာကာရဒီပနံ. ဘဒန္တေတိ ပတိဝစနဒါနံ. တေ ဘိက္ခူတိ ယေ တတ္ထ သမ္မုခီဘူတာ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာ ဘိက္ခူ. ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ ဘဂဝတော ဝစနံ ပတိအဿောသုံ၊ အဘိမုခါ ဟုတွာ သုဏိံသု သမ္ပဋိစ္ဆိံသူတိ အတ္ထော. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ တာဝတိံသကာယိကာတိ တာဝတိံသကာယေ နိဗ္ဗတ္တာ. တာဝတိံသကာယော နာမ ဒုတိယဒေဝလောကော ဝုစ္စတိ. မဃေန မာဏဝေန သဒ္ဓိံ မစလဂါမေ ကာလံ ကတွာ တတ္ထ ဥပ္ပန္နေ တေတ္တိံသ ဒေဝပုတ္တေ ဥပါဒါယ ကိရ တဿ ဒေဝလောကဿ အယံ ပဏ္ဏတ္တိ ဇာတာတိ ဝဒန္တိ. ယသ္မာ ပန သေသစက္ကဝါဠေသုပိ ဆ ကာမာဝစရဒေဝလောကာ အတ္ထိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သဟဿံ စာတုမဟာရာဇိကာနံ သဟဿံ တာဝတိံသာန’’န္တိ (အ. နိ. ၁၀.၂၉)၊ တသ္မာ နာမပဏ္ဏတ္တိယေဝေသာ တဿ ဒေဝလောကဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ နိဒ္ဒေါသံ ပဒံ ဟောတိ.

နန္ဒနေ ဝနေတိ ဧတ္ထ တံ ဝနံ ပဝိဋ္ဌေ ပဝိဋ္ဌေ နန္ဒယတိ တောသေတီတိ နန္ဒနံ. ပဉ္စသု ဟိ မရဏနိမိတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု ‘‘သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ စဝိဿာမာ’’တိ ပရိဒေဝမာနာ ဒေဝတာ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ‘‘မာ ပရိဒေဝိတ္ထ၊ အဘိဇ္ဇနဓမ္မာ နာမ သင်္ခါရာ နတ္ထီ’’တိ ဩဝဒိတွာ တတ္ထ ပဝေသာပေတိ. တာသံ အညာဟိ ဒေဝတာဟိ ဗာဟာသု ဂဟေတွာ ပဝေသိတာနမ္ပိ တဿ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာဝ မရဏသောကော ဝူပသမ္မတိ၊ ပီတိပါမောဇ္ဇမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အထ တသ္မိံ ကီဠမာနာ ဧဝ ဥဏှသန္တတ္တော ဟိမပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလီယန္တိ၊ ဝါတာပဟတဒီပသိခါ ဝိယ ဝိဇ္ဈာယန္တီတိ ဧဝံ ယံကိဉ္စိ အန္တော ပဝိဋ္ဌံ နန္ဒယတိ တောသေတိယေဝါတိ နန္ဒနံ၊ တသ္မိံ နန္ဒနေ. အစ္ဆရာသံဃပရိဝုတာတိ အစ္ဆရာတိ ဒေဝဓီတာနံ နာမံ၊ တာသံ သမူဟေန ပရိဝုတာ.

ဒိဗ္ဗေဟီတိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တေဟိ. ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟီတိ မနာပိယရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗသင်္ခါတေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဗန္ဓနေဟိ ကာမကောဋ္ဌာသေဟိ ဝါ. သမပ္ပိတာတိ ဥပေတာ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပရိစာရယမာနာတိ ရမမာနာ၊ တေသု တေသု ဝါ ရူပါဒီသု ဣန္ဒြိယာနိ သဉ္စာရယမာနာ. တာယံ ဝေလာယန္တိ တသ္မိံ ပရိစာရဏကာလေ. သော ပနဿ ဒေဝပုတ္တဿ အဓုနာ အဘိနိဗ္ဗတ္တကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေယေဝ ရတ္တသုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဝိရောစယမာနော တိဂါဝုတပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဒိဗ္ဗဝတ္ထနိဝတ္ထော ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော ဒိဗ္ဗမာလာဝိလေပနဓရော ဒိဗ္ဗေဟိ စန္ဒနစုဏ္ဏေဟိ သမံ ဝိကိရိယမာနော ဒိဗ္ဗေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ဩဝုတော နိဝုတော ပရိယောနဒ္ဓေါ လောဘာဘိဘူတော ဟုတွာ လောဘနိဿရဏံ နိဗ္ဗာနံ အပဿန္တော အာသဘိံ ဝါစံ ဘာသန္တော ဝိယ မဟာသဒ္ဒေန ‘‘န တေ သုခံ ပဇာနန္တီ’’တိ ဣမံ ဂါထံ ဂါယမာနော နန္ဒနဝနေ ဝိစရိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဂါထံ အဘာသီ’’တိ.

ယေ န ပဿန္တိ နန္ဒနန္တိ ယေ တတြ ပဉ္စကာမဂုဏာနုဘဝနဝသေန နန္ဒနဝနံ န ပဿန္တိ. နရဒေဝါနန္တိ ဒေဝနရာနံ၊ ဒေဝပုရိသာနန္တိ အတ္ထော. တိဒသာနန္တိ တိက္ခတ္တုံ ဒသန္နံ. ယသဿိနန္တိ ပရိဝါရသင်္ခါတေန ယသေန သမ္ပန္နာနံ.

အညတရာ ဒေဝတာတိ ဧကာ အရိယသာဝိကာ ဒေဝတာ. ပစ္စဘာသီတိ ‘‘အယံ ဗာလဒေဝတာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ နိစ္စံ အစလံ မညတိ၊ နာဿာ ဆေဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မတံ ဇာနာတီ’’တိ အဓိပ္ပါယံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ ဒဿေန္တီ ‘‘န တွံ ဗာလေ’’တိ ဣမာယ ဂါထာယ ပတိအဘာသိ. ယထာ အရဟတံ ဝစောတိ ယထာ အရဟန္တာနံ ဝစနံ၊ တထာ တွံ န ဇာနာသီတိ. ဧဝံ တဿာ အဓိပ္ပါယံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ အရဟန္တာနံ ဝစနံ ဒဿေန္တီ အနိစ္စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာတိ သဗ္ဗေ တေဘူမကသင်္ခါရာ ဟုတွာ အဘာဝတ္ထေန အနိစ္စာ. ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနောတိ ဥပ္ပါဒဝယသဘာဝါ. ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. ယသ္မာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနောတိ. ဥပ္ပါဒဝယဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဒနန္တရာ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. တေသံ ဝူပသမော သုခေါတိ တေသံ သင်္ခါရာနံ ဝူပသမသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနမေဝ သုခံ. ဣဒံ အရဟတံ ဝစောတိ.

နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. နန္ဒတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. ဒုတိယေ နန္ဒတီတိ တုဿတိ အတ္တမနော ဟောတိ. ပုတ္တိမာတိ ဗဟုပုတ္တော. တဿ ဟိ ဧကစ္စေ ပုတ္တာ ကသိကမ္မံ ကတွာ ဓညဿ ကောဋ္ဌေ ပူရေန္တိ၊ ဧကစ္စေ ဝဏိဇ္ဇံ ကတွာ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အာဟရန္တိ၊ ဧကစ္စေ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ယာနဝါဟနဂါမနိဂမာဒီနိ လဘန္တိ. အထ တေသံ အာနုဘာဝသင်္ခါတံ သိရိံ အနုဘဝမာနာ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ နန္ဒတိ. ဆဏဒိဝသာဒီသု ဝါ မဏ္ဍိတပသာဓိတေ ပုတ္တေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ ဒိသွာ နန္ဒတီတိ၊ ‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ’’တိ အာဟ. ဂေါဟိ တထေဝါတိ ယထာ ပုတ္တိမာ ပုတ္တေဟိ၊ တထာ ဂေါသာမိကောပိ သမ္ပန္နံ ဂေါမဏ္ဍလံ ဒိသွာ ဂါဝေါ နိဿာယ ဂေါရသသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ဂေါဟိ နန္ဒတိ. ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာတိ၊ ဧတ္ထ ဥပဓီတိ စတ္တာရော ဥပဓီ – ကာမူပဓိ၊ ခန္ဓူပဓိ၊ ကိလေသူပဓိ၊ အဘိသင်္ခါရူပဓီတိ. ကာမာပိ ဟိ ‘‘ယံ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ ကာမာနံ အဿာဒေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧဝံ ဝုတ္တဿ သုခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ‘‘ဥပဓိယတိ ဧတ္ထ သုခ’’န္တိ ဣမိနာ ဝစနတ္ထေန ဥပဓီတိ ဝုစ္စတိ. ခန္ဓာပိ ခန္ဓမူလကဿ ဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ ကိလေသာပိ အပါယဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ အဘိသင်္ခါရာပိ ဘဝဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတောတိ. ဣဓ ပန ကာမူပဓိ အဓိပ္ပေတော. ပဉ္စ ဟိ ကာမဂုဏာ တေဘူမိကာဒိပါသာဒ-ဥဠာရသယန-ဝတ္ထာလင်္ကာရ-နာဋကပရိဝါရာဒိဝသေန ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပီတိသောမနဿံ ဥပသံဟရမာနာ နရံ နန္ဒယန္တိ. တသ္မာ ယထာ ပုတ္တာ စ ဂါဝေါ စ၊ ဧဝံ ဣမေပိ ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟိ သော နန္ဒတိ ယော နိရူပဓီတိ ယော ကာမဂုဏသမ္ပတ္တိရဟိတော ဒလိဒ္ဒေါ ဒုလ္လဘဃာသစ္ဆာဒနော၊ န ဟိ သော နန္ဒတိ. ဧဝရူပေါ မနုဿပေတော စ မနုဿနေရယိကော စ ကိံ နန္ဒိဿတိ ဘဂဝါတိ အာဟ.

ဣဒံ သုတွာ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဒေဝတာ သောကဝတ္ထုမေဝ နန္ဒဝတ္ထုံ ကရောတိ၊ သောကဝတ္ထုဘာဝမဿာ ဒီပေဿာမီ’’တိ ဖလေန ဖလံ ပါတေန္တော ဝိယ တာယေဝ ဥပမာယ တဿာ ဝါဒံ ဘိန္ဒန္တော တမေဝ ဂါထံ ပရိဝတ္တေတွာ သောစတီတိ အာဟ. တတ္ထ သောစတိ ပုတ္တေဟီတိ ဝိဒေသဂမနာဒိဝသေန ပုတ္တေသု နဋ္ဌေသုပိ နဿန္တေသုပိ ဣဒါနိ နဿိဿန္တီတိ နာသသင်္ကီပိ သောစတိ၊ တထာ မတေသုပိ မရန္တေသုပိ စောရေဟိ ရာဇပုရိသေဟိ ဂဟိတေသု ဝါ ပစ္စတ္ထိကာနံ ဟတ္ထံ ဥပဂတေသု ဝါ မရဏသင်္ကီပိ ဟုတွာ သောစတိ. ရုက္ခပဗ္ဗတာဒီဟိ ပတိတွာ ဟတ္ထပါဒါဒီနံ ဘေဒဝသေန ဘိန္နေသုပိ ဘိဇ္ဇန္တေသုပိ ဘေဒသင်္ကီပိ ဟုတွာ သောစတိ. ယထာ စ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ၊ ဂေါသာမိကောပိ တထေဝ နဝဟာကာရေဟိ ဂေါဟိ သောစတိ. ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာတိ ယထာ စ ပုတ္တဂါဝေါ၊ ဧဝံ ပဉ္စ ကာမဂုဏောပဓီပိ –

‘‘တဿ စေ ကာမယာနဿ၊ ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော၊

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ၊ သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီ’’တိ. (သု. နိ. ၇၇၃) –

ဝုတ္တနယေန နရံ သောစန္တိ. တသ္မာ နရဿ သောစနာ သောကဝတ္ထုကမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟိ သော သောစတိ၊ ယော နိရူပဓီတိ ယဿ ပန စတုဗ္ဗိဓာပေတေ ဥပဓိယော နတ္ထိ၊ သော နိရုပဓိ မဟာခီဏာသဝေါ ကိံ သောစိဿတိ၊ န သောစတိ ဒေဝတေတိ.

နန္ဒတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. နတ္ထိပုတ္တသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃. တတိယေ နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမန္တိ ဝိရူပေပိ ဟိ အတ္တနော ပုတ္တကေ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗကံ ဝိယ မညန္တိ၊ မာလာဂုဠေ ဝိယ သီသာဒီသု ကတွာ ပရိဟရမာနာ တေဟိ ဩဟဒိတာပိ ဩမုတ္တိကာပိ ဂန္ဓဝိလေပနပတိတာ ဝိယ သောမနဿံ အာပဇ္ဇန္တိ. တေနာဟ – ‘‘နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမ’’န္တိ. ပုတ္တပေမသမံ ပေမံ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂေါသမိတံ ဓနန္တိ ဂေါဟိ သမံ ဂေါဓနသမံ ဂေါဓနသဒိသံ အညံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ ဘဂဝါတိ အာဟ. သူရိယသမာ အာဘာတိ သူရိယာဘာယ သမာ အညာ အာဘာ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. သမုဒ္ဒပရမာတိ ယေ ကေစိ အညေ သရာ နာမ၊ သဗ္ဗေ တေ သမုဒ္ဒပရမာ၊ သမုဒ္ဒေါ တေသံ ဥတ္တမော၊ သမုဒ္ဒသဒိသံ အညံ ဥဒကနိဓာနံ နာမ နတ္ထိ၊ ဘဂဝါတိ.

ယသ္မာ ပန အတ္တပေမေန သမံ ပေမံ နာမ နတ္ထိ. မာတာပိတာဒယော ဟိ ဆဍ္ဍေတွာပိ ပုတ္တဓီတာဒယော စ အပေါသေတွာပိ သတ္တာ အတ္တာနမေဝ ပေါသေန္တိ. ဓညေန စ သမံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ. (ယဒါ ဟိ သတ္တာ ဒုဗ္ဘိက္ခာ ဟောန္တိ)၊ တထာရူပေ ဟိ ကာလေ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ ဂေါမဟိံသာဒီနိပိ ဓညဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓညသာမိကာနမေဝ သန္တိကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ပညာယ စ သမာ အာဘာ နာမ နတ္ထိ. သူရိယာဒယော ဟိ ဧကဒေသံယေဝ ဩဘာသန္တိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ စ တမံ ဝိနောဒေန္တိ. ပညာ ပန ဒသသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ဧကပ္ပဇ္ဇောတံ ကာတုံ သက္ကောတိ၊ အတီတံသာဒိပဋိစ္ဆာဒကဉ္စ တမံ ဝိဓမတိ. မေဃဝုဋ္ဌိယာ စ သမော သရော နာမ နတ္ထိ. နဒီဝါပိ ဟောတု တလာကာဒီနိ ဝါ၊ ဝုဋ္ဌိသမော သရော နာမ နတ္ထိ. မေဃဝုဋ္ဌိယာ ဟိ ပစ္ဆိန္နာယ မဟာသမုဒ္ဒေါ အင်္ဂုလိပဗ္ဗတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န ဟောတိ၊ ဝုဋ္ဌိယာ ပန ပဝတ္တမာနာယ ယာဝ အာဘဿရဘဝနာပိ ဧကောဒကံ ဟောတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဒေဝတာယ ပဋိဂါထံ ဝဒန္တော နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမန္တိအာဒိမာဟာတိ.

နတ္ထိပုတ္တသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ခတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. စတုတ္ထေ ခတ္တိယော ဒွိပဒန္တိ ဒွိပဒါနံ ရာဇာ သေဋ္ဌော. ကောမာရီတိ ကုမာရိကာလေ ဂဟိတာ. အယံ သေသဘရိယာနံ သေဋ္ဌာတိ ဝဒတိ. ပုဗ္ဗဇောတိ ပဌမံ ဇာတော ကာဏော ဝါပိ ဟောတု ကုဏိအာဒီနံ ဝါ အညတရော၊ ယော ပဌမံ ဇာတော၊ အယမေဝ ပုတ္တော ဣမိဿာ ဒေဝတာယ ဝါဒေ သေဋ္ဌော နာမ ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဒွိပဒါဒီနံ ဗုဒ္ဓါဒယော သေဋ္ဌာ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ပဋိဂါထံ အာဟ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝါ သဗ္ဗေသံယေဝ အပဒါဒိဘေဒါနံ သတ္တာနံ သေဋ္ဌော၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ပနေသ သဗ္ဗသတ္တသေဋ္ဌော ဒွိပဒေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒံ သေဋ္ဌောတိ အာဟ. ဒွိပဒေသု ဥပ္ပန္နဿ စဿ သဗ္ဗသတ္တသေဋ္ဌဘာဝေါ အပ္ပဋိဟတောဝ ဟောတိ. အာဇာနီယောတိ ဟတ္ထီ ဝါ ဟောတု အဿာဒီသု အညတရော ဝါ၊ ယော ကာရဏံ ဇာနာတိ၊ အယံ အာဇာနီယောဝ စတုပ္ပဒါနံ သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ကူဋကဏ္ဏရညော ဂုဠဝဏ္ဏအဿော ဝိယ. ရာဇာ ကိရ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ စေတိယပဗ္ဗတံ ဂမိဿာမီတိ ကလမ္ဗနဒီတီရံ သမ္ပတ္တော၊ အဿော တီရေ ဌတွာ ဥဒကံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတိ၊ ရာဇာ အဿာစရိယံ အာမန္တေတွာ၊ ‘‘အဟော ဝတ တယာ အဿော သိက္ခာပိတော ဥဒကံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတီ’’တိ အာဟ. အာစရိယော ‘‘သုသိက္ခာပိတော ဒေဝ အဿော၊ ဧတဿ ဟိ စိတ္တံ – ‘သစာဟံ ဥဒကံ ဩတရိဿာမိ၊ ဝါလံ တေမိဿတိ၊ ဝါလေ တိန္တေ ရညော အင်္ဂေ ဥဒကံ ပါတေယျာ’တိ၊ ဧဝံ တုမှာကံ သရီရေ ဥဒကပါတနဘယေန န ဩတရတိ၊ ဝါလံ ဂဏှာပေထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ တထာ ကာရေသိ. အဿော ဝေဂေန ဩတရိတွာ ပါရံ ဂတော. သုဿူသာတိ သုဿူသမာနာ. ကုမာရိကာလေ ဝါ ဂဟိတာ ဟောတု ပစ္ဆာ ဝါ၊ သုရူပါ ဝါ ဝိရူပါ ဝါ၊ ယာ သာမိကံ သုဿူသတိ ပရိစရတိ တောသေတိ၊ သာ ဘရိယာနံ သေဋ္ဌာ. အဿဝေါတိ အာသုဏမာနော. ဇေဋ္ဌော ဝါ ဟိ ဟောတု ကနိဋ္ဌော ဝါ၊ ယော မာတာပိတူနံ ဝစနံ သုဏာတိ၊ သမ္ပဋိစ္ဆတိ၊ ဩဝါဒပဋိကရော ဟောတိ၊ အယံ ပုတ္တာနံ သေဋ္ဌော၊ အညေဟိ သန္ဓိစ္ဆေဒကာဒိစောရေဟိ ပုတ္တေဟိ ကော အတ္ထော ဒေဝတေတိ.

ခတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သဏမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ပဉ္စမေ ဌိတေ မဇ္ဈနှိကေတိ ဌိတမဇ္ဈနှိကေ. သန္နိသီဝေသူတိ ယထာ ဖာသုကဋ္ဌာနံ ဥပဂန္တွာ သန္နိသိန္နေသု ဝိဿမမာနေသု. ဌိတမဇ္ဈနှိကကာလော နာမေသ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဣရိယာပထဒုဗ္ဗလျကာလော. ဣဓ ပန ပက္ခီနံယေဝ ဝသေန ဒဿိတော. သဏတေဝါတိ သဏတိ ဝိယ မဟာဝိရဝံ ဝိယ မုစ္စတိ. သဏမာနမေဝ စေတ္ထ ‘‘သဏတေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တပ္ပဋိဘာဂံ နာမေတံ. နိဒါဃသမယသ္မိဉှိ ဌိတမဇ္ဈနှိကကာလေ စတုပ္ပဒဂဏေသု စေဝ ပက္ခီဂဏေသု စ သန္နိသိန္နေသု ဝါတပူရိတာနံ သုသိရရုက္ခာနဉ္စေဝ ဆိဒ္ဒဝေဏုပဗ္ဗာနဉ္စ ခန္ဓေန ခန္ဓံ သာခါယ သာခံ သင်္ဃဋ္ဋယန္တာနံ ပါဒပါနဉ္စ အရညမဇ္ဈေ မဟာသဒ္ဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တံ ဘယံ ပဋိဘာတိ မန္တိ တံ ဧဝရူပေ ကာလေ မဟာအရညဿ သဏမာနံ မယှံ ဘယံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. ဒန္ဓပညာ ကိရေသာ ဒေဝတာ တသ္မိံ ခဏေ အတ္တနော နိသဇ္ဇဖာသုကံ ကထာဖာသုကံ ဒုတိယကံ အလဘန္တီ ဧဝမာဟ. ယသ္မာ ပန တာဒိသေ ကာလေ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တဿ ဝိဝိတ္တေ အရညာယတနေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော အနပ္ပကံ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ၊ သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော၊

အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ၊ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၃) စ၊

‘‘ပုရတော ပစ္ဆတော ဝါပိ၊ အပရော စေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

အတီဝ ဖာသု ဘဝတိ၊ ဧကဿ ဝသတော ဝနေ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၃၇) စ၊

တသ္မာ ဘဂဝါ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သာ ရတိ ပဋိဘာတိ မန္တိ ယာ ဧဝရူပေ ကာလေ ဧကကဿ နိသဇ္ဇာ နာမ၊ သာ ရတိ မယှံ ဥပဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ.

သဏမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. နိဒ္ဒါတန္ဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. ဆဋ္ဌေ နိဒ္ဒါတိ၊ ‘‘အဘိဇာနာမဟံ၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ဧဝရူပါယ အဗျာကတနိဒ္ဒါယ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂေသု သေခပုထုဇ္ဇနာနံ သသင်္ခါရိကအကုသလေ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နံ ထိနမိဒ္ဓံ. တန္ဒီတိ အတိစ္ဆာတာတိသီတာဒိကာလေသု ဥပ္ပန္နံ အာဂန္တုကံ အာလသိယံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ တန္ဒီ? ယာ တန္ဒီ တန္ဒိယနာ တန္ဒိမနတာ အာလသျံ အာလသျာယနာ အာလသျာယိတတ္တံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ တန္ဒီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၇). ဝိဇမ္ဘိတာတိ ကာယဝိဇမ္ဘနာ. အရတီတိ အကုသလပက္ခာ ဥက္ကဏ္ဌိတတာ. ဘတ္တသမ္မဒေါတိ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တကိလမထော. ဝိတ္ထာရော ပန တေသံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိဇမ္ဘိတာ? ယာ ကာယဿ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတောဝ. ဧတေနာတိ ဧတေန နိဒ္ဒါဒိနာ ဥပက္ကိလေသေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌော နိဝါရိတပါတုဘာဝေါ. နပ္ပကာသတီတိ န ဇောတတိ၊ န ပါတုဘဝတီတိ အတ္ထော. အရိယမဂ္ဂေါတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. ပါဏိနန္တိ သတ္တာနံ. ဝီရိယေနာတိ မဂ္ဂသဟဇာတဝီရိယေန. နံ ပဏာမေတွာတိ ဧတံ ကိလေသဇာတံ နီဟရိတွာ. အရိယမဂ္ဂေါတိ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂေါ. ဣတိ မဂ္ဂေနေဝ ဥပက္ကိလေသေ နီဟရိတွာ မဂ္ဂဿ ဝိသုဒ္ဓိ ဝုတ္တာတိ.

နိဒ္ဒါတန္ဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဒုက္ကရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇. သတ္တမေ ဒုတ္တိတိက္ခန္တိ ဒုက္ခမံ ဒုအဓိဝါသိယံ. အဗျတ္တေနာတိ ဗာလေန. သာမညန္တိ သမဏဓမ္မော. ဣမိနာ ဒေဝတာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယံ ပဏ္ဍိတာ ကုလပုတ္တာ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝီသတိပိ သဋ္ဌိပိ ဝဿာနိ ဒန္တေ အဘိဒန္တမာဓာယ ဇိဝှါယ တာလုံ အာဟစ္စပိ စေတသာ စိတ္တံ အဘိနိဂ္ဂဏှိတွာပိ ဧကာသနံ ဧကဘတ္တံ ပဋိသေဝမာနာ အာပါဏကောဋိကံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာ သာမညံ ကရောန္တိ. တံ ဘဂဝါ ဗာလော အဗျတ္တော ကာတုံ န သက္ကောတီတိ. ဗဟူ ဟိ တတ္ထ သမ္ဗာဓာတိ တသ္မိံ သာမညသင်္ခါတေ အရိယမဂ္ဂေ ဗဟူ သမ္ဗာဓာ မဂ္ဂါဓိဂမာယ ပဋိပန္နဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဗဟူ ပရိဿယာတိ ဒဿေတိ.

စိတ္တဉ္စေ န နိဝါရယေတိ ယဒိ အယောနိသော ဥပ္ပန္နံ စိတ္တံ န နိဝါရေယျ၊ ကတိ အဟာနိ သာမညံ စရေယျ? ဧကဒိဝသမ္ပိ န စရေယျ. စိတ္တဝသိကော ဟိ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. ပဒေ ပဒေတိ အာရမ္မဏေ အာရမ္မဏေ. အာရမ္မဏဉှိ ဣဓ ပဒန္တိ အဓိပ္ပေတံ. ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဟိ အာရမ္မဏေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဗာလော ဝိသီဒတိ နာမ. ဣရိယာပထပဒမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဂမနာဒီသု ဟိ ယတ္ထ ယတ္ထ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဝိသီဒတိ နာမ. သင်္ကပ္ပါနန္တိ ကာမသင်္ကပ္ပါဒီနံ.

ကုမ္မော ဝါတိ ကစ္ဆပေါ ဝိယ. အင်္ဂါနီတိ ဂီဝပဉ္စမာနိ အင်္ဂါနိ. သမောဒဟန္တိ သမောဒဟန္တော၊ သမောဒဟိတွာ ဝါ. မနောဝိတက္ကေတိ မနမှိ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကေ. ဧတ္တာဝတာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယထာ ကုမ္မော သောဏ္ဍိပဉ္စမာနိ အင်္ဂါနိ သကေ ကပါလေ သမောဒဟန္တော သိင်္ဂါလဿ ဩတာရံ န ဒေတိ၊ သမောဒဟိတွာ စဿ အပ္ပသယှတံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု မနမှိ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကေ သကေ အာရမ္မဏကပါလေ သမောဒဟံ မာရဿ ဩတာရံ န ဒေတိ၊ သမောဒဟိတွာ စဿ အပ္ပသယှတံ အာပဇ္ဇတီတိ. အနိဿိတောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယေဟိ အနိဿိတော ဟုတွာ. အဟေဌယာနောတိ အဝိဟိံသမာနော. ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. နူပဝဒေယျ ကဉ္စီတိ ယံကိဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ အာစာရဝိပတ္တိအာဒီသု ယာယ ကာယစိ မင်္ကုံ ကာတုကာမော ဟုတွာ န ဝဒေယျ၊ ‘‘ကာလေန ဝက္ခာမိ နော အကာလေနာ’’တိအာဒယော ပန ပဉ္စ ဓမ္မေ အဇ္ဈတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတေန စိတ္တေန ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ဝဒေယျာတိ.

ဒုက္ကရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဟိရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈. အဋ္ဌမေ ဟိရီနိသေဓောတိ ဟိရိယာ အကုသလေ ဓမ္မေ နိသေဓေတီတိ ဟိရီနိသေဓော. ကောစိ လောကသ္မိံ ဝိဇ္ဇတီတိ ကောစိ ဧဝရူပေါ ဝိဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆတိ. ယော နိန္ဒံ အပဗောဓတီတိ ယော ဂရဟံ အပဟရန္တော ဗုဇ္ဈတိ. အဿော ဘဒြော ကသာမိဝါတိ ယထာ ဘဒြော အဿာဇာနီယော ကသံ အပဟရန္တော ဗုဇ္ဈတိ၊ ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝိဇ္ဈန္တော ဝိယ ကသာယ အတ္တနိ နိပါတံ န ဒေတိ၊ ဧဝမေဝ ယော ဘိက္ခု ဘူတဿ ဒသအက္ကောသဝတ္ထုနော အတ္တနိ နိပါတံ အဒဒန္တော နိန္ဒံ အပဗောဓတိ အပဟရန္တော ဗုဇ္ဈတိ၊ ဧဝရူပေါ ကောစိ ခီဏာသဝေါ ဝိဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆတိ. အဘူတက္ကောသေန ပန ပရိမုတ္တော နာမ နတ္ထိ. တနုယာတိ တနုကာ၊ ဟိရိယာ အကုသလေ ဓမ္မေ နိသေဓေတွာ စရန္တာ ခီဏာသဝါ နာမ အပ္ပကာတိ အတ္ထော. သဒါ သတာတိ နိစ္စကာလံ သတိဝေပုလ္လေန သမန္နာဂတာ. အန္တံ ဒုက္ခဿ ပပ္ပုယျာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ကောဋိံ အန္တဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိတွာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

ဟိရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ကုဋိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉. နဝမေ ကစ္စိ တေ ကုဋိကာတိ အယံ ဒေဝတာ ဒသ မာသေ အန္တောဝသနဋ္ဌာနဋ္ဌေန မာတရံ ကုဋိကံ ကတွာ၊ ယထာ သကုဏာ ဒိဝသံ ဂေါစရပသုတာ ရတ္တိံ ကုလာဝကံ အလ္လီယန္တိ၊ ဧဝမေဝံ သတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာပိ မာတုဂါမဿ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ အာလယဝသေန ဘရိယံ ကုလာဝကံ ကတွာ. ကုလပဝေဏိံ သန္တာနကဋ္ဌေန ပုတ္တေ သန္တာနကေ ကတွာ၊ တဏှံ ဗန္ဓနံ ကတွာ၊ ဂါထာဗန္ဓနေန ဣမေ ပဉှေ သမောဓာနေတွာ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ၊ ဘဂဝါပိဿာ ဝိဿဇ္ဇေန္တော တဂ္ဃါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တဂ္ဃါတိ ဧကံသဝစနေ နိပါတော. နတ္ထီတိ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဝါ ပုန မာတုကုစ္ဆိဝါသဿ ဒါရဘရဏဿ ပုတ္တနိဗ္ဗတ္တိယာ ဝါ အဘာဝတော နတ္ထိ.

ဒေဝတာ ‘‘မယာ သန္နာဟံ ဗန္ဓိတွာ ဂုဠှာ ပဉှာ ပုစ္ဆိတာ၊ အယဉ္စ သမဏော ပုစ္ဆိတမတ္တေယေဝ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ ဇာနံ နု ခေါ မေ အဇ္ဈာသယံ ကထေသိ၊ ဥဒါဟု အဇာနံ ယံ ဝါ တံ ဝါ မုခါရုဠှံ ကထေသီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုန ကိန္တာဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကိန္တာဟန္တိ ကိံ တေ အဟံ. အထဿာ ဘဂဝါ အာစိက္ခန္တော မာတရန္တိအာဒိမာဟ. သာဟု တေတိ ဂါထာယ အနုမောဒိတွာ သမ္ပဟံသိတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနမေဝ ဂတာတိ.

ကုဋိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀. ဒသမေ တပေါဒါရာမေတိ တပေါဒဿ တတ္တောဒကဿ ရဟဒဿ ဝသေန ဧဝံ လဒ္ဓနာမေ အာရာမေ. ဝေဘာရပဗ္ဗတဿ ကိရ ဟေဋ္ဌာ ဘုမ္မဋ္ဌကနာဂါနံ ပဉ္စယောဇနသတိကံ နာဂဘဝနံ ဒေဝလောကသဒိသံ မဏိမယေန တလေန အာရာမုယျာနေဟိ စ သမန္နာဂတံ. တတ္ထ နာဂါနံ ကီဠနဋ္ဌာနေ မဟာဥဒကရဟဒေါ၊ တတော တပေါဒါ နာမ နဒီ သန္ဒတိ ကုထိတာ ဥဏှောဒကာ. ကသ္မာ ပနေသာ ဧဒိသာ? ရာဇဂဟံ ကိရ ပရိဝါရေတွာ မဟာပေတလောကော တိဋ္ဌတိ၊ တတ္ထ ဒွိန္နံ မဟာလောဟကုမ္ဘိနိရယာနံ အန္တရေန အယံ တပေါဒါ အာဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ကုထိတာ သန္ဒတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယတာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တပေါဒါ သန္ဒတိ၊ သော ဒဟော အစ္ဆောဒကော သီတောဒကော သာတောဒကော သေတောဒကော သုပ္ပတိတ္ထော ရမဏီယော ပဟူတမစ္ဆကစ္ဆပေါ၊ စက္ကမတ္တာနိ စ ပဒုမာနိ ပုပ္ဖန္တိ. အပိစာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတိ၊ တေနာယံ တပေါဒါ ကုထိတာ သန္ဒတီ’’တိ (ပါရာ. ၂၃၁).

ဣမဿ ပန အာရာမဿ အဘိမုခဋ္ဌာနေ တတော မဟာဥဒကရဟဒေါ ဇာတော၊ တဿ ဝသေနာယံ ဝိဟာရော ‘‘တပေါဒါရာမော’’တိ ဝုစ္စတိ.

သမိဒ္ဓီတိ တဿ ကိရ ထေရဿ အတ္တဘာဝေါ သမိဒ္ဓေါ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော၊ တသ္မာ ‘‘သမိဒ္ဓီ’’တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတုန္တိ ပဓာနိကတ္ထေရော ဧသ၊ ဗလဝပစ္စူသေ ဥဋ္ဌာယာသနာ သရီရံ ဥတုံ ဂါဟာပေတွာ ဗဟိ သဋ္ဌိဟတ္ထမတ္တေ မဟာစင်္ကမေ အပရာပရံ စင်္ကမိတွာ ‘‘သေဒဂဟိတေဟိ ဂတ္တေဟိ ပရိဘုဉ္ဇမာနံ သေနာသနံ ကိလိဿတီ’’တိ မညမာနော ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စနတ္ထံ သရီရဓောဝနတ္ထံ ဥပသင်္ကမိ. ဧကစီဝရော အဋ္ဌာသီတိ နိဝါသနံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ စီဝရံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ.

ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနောတိ ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗသဒိသာနိ ဝေါဒကာနိ ကုရုမာနော. အလ္လသရီရေ ပါရုတံ ဟိ စီဝရံ ကိလိဿတိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ၊ န စေတံ ဝတ္တံ. ထေရော ပန ဝတ္တသမ္ပန္နော၊ တသ္မာ ဝတ္တေ ဌိတောဝ နှာယိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ အဋ္ဌာသိ. တတ္ထ ဣဒံ နှာနဝတ္တံ – ဥဒကတိတ္ထံ ဂန္တွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ စီဝရာနိ နိက္ခိပိတွာ ဝေဂေန ဌိတကေနေဝ န ဩတရိတဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗဒိသာ ပန ဩလောကေတွာ ဝိဝိတ္တဘာဝံ ဉတွာ ခါဏုဂုမ္ဗလတာဒီနိ ဝဝတ္ထပေတွာ တိက္ခတ္တုံ ဥက္ကာသိတွာ အဝကုဇ္ဇ ဌိတေန ဥတ္တရာသင်္ဂစီဝရံ အပနေတွာ ပသာရေတဗ္ဗံ၊ ကာယဗန္ဓနံ မောစေတွာ စီဝရပိဋ္ဌေယေဝ ဌပေတဗ္ဗံ. သစေ ဥဒကသာဋိကာ နတ္ထိ၊ ဥဒကန္တေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ နိဝါသနံ မောစေတွာ သစေ သိန္နဋ္ဌာနံ အတ္ထိ၊ ပသာရေတဗ္ဗံ. နော စေ အတ္ထိ၊ သံဟရိတွာ ဌပေတဗ္ဗံ. ဥဒကံ ဩတရန္တေန သဏိကံ နာဘိပ္ပမာဏမတ္တံ ဩတရိတွာ ဝီစိံ အနုဋ္ဌာပေန္တေန သဒ္ဒံ အကရောန္တေန နိဝတ္တိတွာ အာဂတဒိသာဘိမုခေန နိမုဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ စီဝရံ ရက္ခိတံ ဟောတိ. ဥမ္မုဇ္ဇန္တေနပိ သဒ္ဒံ အကရောန္တေန သဏိကံ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နှာနပရိယောသာနေ ဥဒကန္တေ ဥက္ကုဋိကေန နိသီဒိတွာ နိဝါသနံ ပရိက္ခိပိတွာ ဥဋ္ဌာယ သုပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ စီဝရံ အပါရုပိတွာဝ ဌာတဗ္ဗန္တိ.

ထေရောပိ တထာ နှာယိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဝိဂစ္ဆမာနဥဒကံ ကာယံ ဩလောကယမာနော အဋ္ဌာသိ. တဿ ပကတိယာပိ ပါသာဒိကဿ ပစ္စူသသမယေ သမ္မာ ပရိဏတာဟာရဿ ဥဏှောဒကေန နှာတဿ အတိဝိယ မုခဝဏ္ဏော ဝိရောစိ၊ ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တတာလဖလံ ဝိယ ပဘာသမ္ပန္နော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ တင်္ခဏဝိကသိတပဒုမံ ဝိယ မုခံ သဿိရိကံ အဟောသိ၊ သရီရဝဏ္ဏောပိ ဝိပ္ပသီဒိ. တသ္မိံ သမယေ ဝနသဏ္ဍေ အဓိဝတ္ထာ ဘုမ္မဒေဝတာ ပါသာဒိကံ ဘိက္ခုံ ဩလောကယမာနာ သမနံ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တီ ကာမပရိဠာဟာဘိဘူတာ ဟုတွာ၊ ‘‘ထေရံ ပလောဘေဿာမီ’’တိ အတ္တဘာဝံ ဥဠာရေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကရိတွာ သဟဿဝဋ္ဋိပဒီပံ ပဇ္ဇလမာနာ ဝိယ စန္ဒံ ဥဋ္ဌာပယမာနာ ဝိယ သကလာရာမံ ဧကောဘာသံ ကတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဝန္ဒိတွာဝ ဝေဟာသေ ဌိတာ ဂါထံ အဘာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ။ပေ။ အဇ္ဈဘာသီ’’တိ.

အဘုတွာတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ. ဘိက္ခသီတိ ပိဏ္ဍာယ စရသိ. မာ တံ ကာလော ဥပစ္စဂါတိ ဧတ္ထ ကာလော နာမ ပဉ္စကာမဂုဏပဋိသေဝနက္ခမော ဒဟရယောဗ္ဗနကာလော. ဇရာဇိဏ္ဏေန ဟိ ဩဘဂ္ဂေန ဒဏ္ဍပရာယဏေန ပဝေဓမာနေန ကာသသာသာဘိဘူတေန န သက္ကာ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. ဣတိ ဣမံ ကာလံ သန္ဓာယ ဒေဝတာ ‘‘မာ တံ ကာလော ဥပစ္စဂါ’’တိ အာဟ. တတ္ထ မာ ဥပစ္စဂါတိ မာ အတိက္ကမိ.

ကာလံ ဝေါဟံ န ဇာနာမီတိ ဧတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ. ကာလံ န ဇာနာမီတိ မရဏကာလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တာနဉှိ –

‘‘ဇီဝိတံ ဗျာဓိ ကာလော စ၊ ဒေဟနိက္ခေပနံ ဂတိ၊

ပဉ္စေတေ ဇီဝလောကသ္မိံ၊ အနိမိတ္တာ န နာယရေ’’.

တတ္ထ ဇီဝိတံ တာဝ ‘‘ဧတ္တကမေဝ၊ န ဣတော ပရ’’န္တိ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တံ. ကလလကာလေပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ၊ အဗ္ဗုဒ-ပေသိ-ဃန-အဍ္ဎမာသ-ဧကမာသ-ဒွေမာသ-တေမာသ-စတုမာသပဉ္စမာသ။ပေ။ ဒသမာသကာလေပိ၊ ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တသမယေပိ၊ တတော ပရံ ဝဿသတဿ အန္တောပိ ဗဟိပိ မရန္တိယေဝ. ဗျာဓိပိ ‘‘ဣမိနာဝ ဗျာဓိနာ သတ္တာ မရန္တိ၊ န အညေနာ’’တိ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တော. စက္ခုရောဂေနပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ သောတရောဂါဒီနံ အညတရေနပိ. ကာလောပိ၊ ‘‘ဣမသ္မိံ ယေဝ ကာလေ မရိတဗ္ဗံ၊ န အညသ္မိ’’န္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တော. ပုဗ္ဗဏှေပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ မဇ္ဈနှိကာဒီနံ အညတရသ္မိမ္ပိ. ဒေဟနိက္ခေပနမ္ပိ၊ ‘‘ဣဓေဝ မီယမာနာနံ ဒေဟေန ပတိတဗ္ဗံ၊ န အညတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တံ. အန္တောဂါမေ ဇာတာနဉှိ ဗဟိဂါမေပိ အတ္တဘာဝေါ ပတတိ၊ ဗဟိဂါမေပိ ဇာတာနံ အန္တောဂါမေပိ. တထာ ထလဇာနံ ဇလေ၊ ဇလဇာနံ ထလေတိ အနေကပ္ပကာရတော ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဂတိပိ၊ ‘‘ဣတော စုတေန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တာ. ဒေဝလောကတော ဟိ စုတာ မနုဿေသုပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ မနုဿလောကတော စုတာ ဒေဝလောကာဒီနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဧဝံ ယန္တေ ယုတ္တဂေါဏော ဝိယ ဂတိပဉ္စကေ လောကော သမ္ပရိဝတ္တတိ. တဿေဝံ သမ္ပရိဝတ္တတော ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ကာလေ မရဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣမံ မရဏဿ ကာလံ ဝေါဟံ န ဇာနာမိ.

ဆန္နော ကာလော န ဒိဿတီတိ အယံ ကာလော မယှံ ပဋိစ္ဆန္နော အဝိဘူတော န ပညာယတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အယံ ကာလော ပဋိစ္ဆန္နော န ပညာယတိ၊ တသ္မာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အဘုတွာဝ ဘိက္ခာမိ. မာ မံ ကာလော ဥပစ္စဂါတိ ဧတ္ထ သမဏဓမ္မကရဏကာလံ သန္ဓာယ ‘‘ကာလော’’တိ အာဟ. အယဉှိ သမဏဓမ္မော နာမ ပစ္ဆိမေ ကာလေ တိဿော ဝယောသီမာ အတိက္ကန္တေန ဩဘဂ္ဂေန ဒဏ္ဍပရာယဏေန ပဝေဓမာနေန ကာသသာသာဘိဘူတေန န သက္ကာ ကာတုံ. တဒါ ဟိ န သက္ကာ ဟောတိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝါ ဂဏှိတုံ၊ ဓုတင်္ဂံ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ အရညဝါသံ ဝါ ဝသိတုံ၊ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပတ္တိံ ဝါ သမာပဇ္ဇိတုံ၊ ပဒဘာဏ-သရဘညဓမ္မကထာ-အနုမောဒနာဒီနိ ဝါ ကာတုံ၊ တရုဏယောဗ္ဗနကာလေ ပနေတံ သဗ္ဗံ သက္ကာ ကာတုန္တိ အယံ သမဏဓမ္မကရဏဿ ကာလော မာ မံ ဥပစ္စဂါ၊ ယာဝ မံ နာတိက္ကမတိ၊ တာဝ ကာမေ အဘုတွာဝ သမဏဓမ္မံ ကရောမီတိ အာဟ.

ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာတိ သာ ကိရ ဒေဝတာ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု သမဏဓမ္မကရဏဿ ကာလံ နာမ ကထေတိ၊ အကာလံ နာမ ကထေတိ၊ သဟေတုကံ ကထေတိ သာနိသံသ’’န္တိ ဧတ္တာဝတာဝ ထေရေ လဇ္ဇံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ မဟာဗြဟ္မံ ဝိယ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ စ နံ မညမာနာ ဂါရဝဇာတာ အာကာသာ ဩရုယှ ပထဝိယံ အဋ္ဌာသိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ပထဝိယံ ဌိတာ၊ ယေန ပနတ္ထေန အာဂတာ၊ ပုနပိ တမေဝ ဂဟေတွာ ဒဟရော တွန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုသူတိ တရုဏော. ကာဠကေသောတိ သုဋ္ဌု ကာဠကေသော. ဘဒြေနာတိ ဘဒ္ဒကေန. ဧကစ္စော ဟိ ဒဟရောပိ သမာနော ကာဏော ဝါ ဟောတိ ကုဏိအာဒီနံ ဝါ အညတရော၊ သော ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော နာမ န ဟောတိ. ယော ပန အဘိရူပေါ ဟောတိ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နော၊ ယံ ယဒေဝ အလင်္ကာရပရိဟာရံ ဣစ္ဆတိ၊ တေန တေန အလင်္ကတော ဒေဝပုတ္တော ဝိယ စရတိ၊ အယံ ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော နာမ ဟောတိ. ထေရော စ ဥတ္တမရူပသမ္ပန္နော၊ တေန နံ ဧဝမာဟ.

အနိက္ကီဠိတာဝီ ကာမေသူတိ ကာမေသု အကီဠိတကီဠော အဘုတ္တာဝီ၊ အကတကာမကီဠောတိ အတ္ထော. မာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဟိတွာတိ ယေဘုယျေန ဟိ တာ အဒိဋ္ဌသစ္စာ အဝီတရာဂါ အပရစိတ္တဝိဒူနိယော ဒေဝတာ ဘိက္ခူ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝီသတိမ္ပိ။ပေ။ သဋ္ဌိမ္ပိ ဝဿာနိ ပရိသုဒ္ဓံ အခဏ္ဍံ ဗြဟ္မစရိယံ စရမာနေ ဒိသွာ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ မာနုသကေ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဟာယ ဒိဗ္ဗေ ကာမေ ပတ္ထယန္တာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ သညံ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ အယမ္ပိ တတ္ထေဝ ဥပ္ပါဒေသိ. တသ္မာ မာနုသကေ ကာမေ သန္ဒိဋ္ဌိကေ၊ ဒိဗ္ဗေ စ ကာလိကေ ကတွာ ဧဝမာဟ.

န ခေါ အဟံ၊ အာဝုသောတိ၊ အာဝုသော၊ အဟံ သန္ဒိဋ္ဌိကေ ကာမေ ဟိတွာ ကာလိကေ ကာမေ န အနုဓာဝါမိ န ပတ္ထေမိ န ပိဟေမိ. ကလိကဉ္စ ခေါ အဟံ၊ အာဝုသောတိ အဟံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ကာလိကံ ကာမံ ဟိတွာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ လောကုတ္တရဓမ္မံ အနုဓာဝါမိ. ဣတိ ထေရော စိတ္တာနန္တရံ အလဒ္ဓဗ္ဗတာယ ဒိဗ္ဗေပိ မာနုသကေပိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ကာလိကာတိ အကာသိ၊ စိတ္တာနန္တရံ လဒ္ဓဗ္ဗတာယ လောကုတ္တရဓမ္မံ သန္ဒိဋ္ဌိကန္တိ. ပဉ္စကာမဂုဏေသု သမောဟိတေသုပိ သမ္ပန္နကာမဿာပိ ကာမိနော စိတ္တာနန္တရံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတာရမ္မဏာနုဘဝနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. စက္ခုဒွါရေ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ အနုဘဝိတုကာမေန ဟိ စိတ္တကာရပေါတ္ထကာရရူပကာရာဒယော ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘ဣဒံ နာမ သဇ္ဇေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧတ္ထန္တရေ အနေကကောဋိသတသဟဿာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ. အထ ပစ္ဆာ တံ အာရမ္မဏံ သမ္ပာပုဏာတိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. သောတာပတ္တိမဂ္ဂါနန္တရံ ပန သောတာပတ္တိဖလမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အန္တရာ အညဿ စိတ္တဿ ဝါရော နတ္ထိ. သေသဖလေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ.

သော တမေဝတ္ထံ ဂဟေတွာ ကာလိကာ ဟိ၊ အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာလိကာတိ ဝုတ္တနယေန သမောဟိတသမ္ပတ္တိနာပိ ကာလန္တရေ ပတ္တဗ္ဗာ. ဗဟုဒုက္ခာတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ နိဿာယ ပတ္တဗ္ဗဒုက္ခဿ ဗဟုတာယ ဗဟုဒုက္ခာ. တံဝတ္ထုကဿေဝ ဥပါယာသဿ ဗဟုတာယ ဗဟုပါယာသာ. အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျောတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ နိဿာယ လဒ္ဓဗ္ဗသုခတော အာဒီနဝေါ ဘိယျော၊ ဒုက္ခမေဝ ဗဟုတရန္တိ အတ္ထော. သန္ဒိဋ္ဌိကော အယံ ဓမ္မောတိ အယံ လောကုတ္တရဓမ္မော ယေန ယေန အဓိဂတော ဟောတိ၊ တေန တေန ပရသဒ္ဓါယ ဂန္တဗ္ဗတံ ဟိတွာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန သယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော. အတ္တနော ဖလဒါနံ သန္ဓာယ နာဿ ကာလောတိ အကာလော၊ အကာလောယေဝ အကာလိကော. ယော ဧတ္ထ အရိယမဂ္ဂဓမ္မော၊ သော အတ္တနော ပဝတ္တိသမနန္တရမေဝ ဖလံ ဒေတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဧဟိ ပဿ ဣမံ ဓမ္မ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဧဟိပဿဝိဓိံ အရဟတီတိ ဧဟိပဿိကော. အာဒိတ္တံ စေလံ ဝါ သီသံ ဝါ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာပိ ဘာဝနာဝသေန အတ္တနော စိတ္တေ ဥပနယံ အရဟတီတိ ဩပနေယျိကော. သဗ္ဗေဟိ ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒီဟိ ဝိညူဟိ ‘‘ဘာဝိတော မေ မဂ္ဂေါ၊ အဓိဂတံ ဖလံ၊ သစ္ဆိကတော နိရောဓော’’တိ အတ္တနိ အတ္တနိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၆ အာဒယော) ဓမ္မာနုဿတိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော.

ဣဒါနိ သာ ဒေဝတာ အန္ဓော ဝိယ ရူပဝိသေသံ ထေရေန ကထိတဿ အတ္ထေ အဇာနန္တီ ကထဉ္စ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကထဉ္စာတိပဒဿ ‘‘ကထဉ္စ ဘိက္ခု ကာလိကာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ၊ ကထံ ဗဟုဒုက္ခာ၊ ကထံ ဗဟုပါယာသာ’’တိ? ဧဝံ သဗ္ဗပဒေဟိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော.

နဝေါတိ အပရိပုဏ္ဏပဉ္စဝဿော ဟိ ဘိက္ခု နဝေါ နာမ ဟောတိ၊ ပဉ္စဝဿတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဈိမော၊ ဒသဝဿတော ပဋ္ဌာယ ထေရော. အပရော နယော – အပရိပုဏ္ဏဒသဝဿော နဝေါ၊ ဒသဝဿတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဈိမော၊ ဝီသတိဝဿတော ပဋ္ဌာယ ထေရော. တေသံ အဟံ နဝေါတိ ဝဒတိ.

နဝေါပိ ဧကစ္စော သတ္တဋ္ဌဝဿကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒွါဒသတေရသဝဿာနိ သာမဏေရဘာဝေနေဝ အတိက္ကန္တော စိရပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ၊ အဟံ ပန အစိရပဗ္ဗဇိတောတိ ဝဒတိ. ဣမံ ဓမ္မဝိနယန္တိ ဣမံ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ. ဥဘယမ္ပေတံ သာသနဿေဝ နာမံ. ဓမ္မေန ဟေတ္ထ ဒွေ ပိဋကာနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဝိနယေန ဝိနယပိဋကံ၊ ဣတိ တီဟိ ပိဋကေဟိ ပကာသိတံ ပဋိပတ္တိံ အဓုနာ အာဂတောမှီတိ ဝဒတိ.

မဟေသက္ခာဟီတိ မဟာပရိဝါရာဟိ. ဧကေကဿ ဟိ ဒေဝရညော ကောဋိသတမ္ပိ ကောဋိသဟဿမ္ပိ ပရိဝါရော ဟောတိ၊ တေ အတ္တာနံ မဟန္တေ ဌာနေ ဌပေတွာ တထာဂတံ ပဿန္တိ. တတ္ထ အမှာဒိသာနံ အပ္ပေသက္ခာနံ မာတုဂါမဇာတိကာနံ ကုတော ဩကာသောတိ ဒဿေတိ.

မယမ္ပိ အာဂစ္ဆေယျာမာတိ ဣဒံ သာ ဒေဝတာ ‘‘သစေပိ စက္ကဝါဠံ ပူရေတွာ ပရိသာ နိသိန္နာ ဟောတိ၊ မဟတိယာ ဗုဒ္ဓဝီထိယာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တုံ လဘတီ’’တိ ဉတွာ အာဟ. ပုစ္ဆ ဘိက္ခု၊ ပုစ္ဆ ဘိက္ခူတိ ထိရကရဏဝသေန အာမေဍိတံ ကတံ.

အက္ခေယျသညိနောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒေဝေါ၊ မနုဿော၊ ဂဟဋ္ဌော၊ ပဗ္ဗဇိတော၊ သတ္တော၊ ပုဂ္ဂလော၊ တိဿော၊ ဖုဿော’’တိအာဒိနာ နယေန အက္ခေယျတော သဗ္ဗေသံ အက္ခာနာနံ သဗ္ဗာသံ ကထာနံ ဝတ္ထုဘူတတော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ‘‘အက္ခေယျာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘သတ္တော နရော ပေါသော ပုဂ္ဂလော ဣတ္ထီ ပုရိသော’’တိ ဧဝံ သညာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ သညိနော၊ အက္ခေယျေသွေဝ သညိနောတိ အက္ခေယျသညိနော၊ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု သတ္တပုဂ္ဂလာဒိသညိနောတိ အတ္ထော. အက္ခေယျသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာတိ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဋ္ဌဟာကာရေဟိ ပတိဋ္ဌိတာ. ရတ္တော ဟိ ရာဂဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ ဒုဋ္ဌော ဒေါသဝသေန၊ မူဠှော မောဟဝသေန၊ ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိဝသေန၊ ထာမဂတော အနုသယဝသေန၊ ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနဝသေန၊ အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန၊ ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ. အက္ခေယျံ အပရိညာယာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ တီဟိ ပရိညာဟိ အပရိဇာနိတွာ. ယောဂမာယန္တိ မစ္စုနောတိ မစ္စုနော ယောဂံ ပယောဂံ ပက္ခေပံ ဥပက္ခေပံ ဥပက္ကမံ အဗ္ဘန္တရံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ မရဏဝသံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝမိမာယ ဂါထာယ ကာလိကာ ကာမာ ကထိတာ.

ပရိညာယာတိ ဉာတပရိညာ၊ တီရဏပရိညာ၊ ပဟာနပရိညာတိ ဣမာဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနိတွာ. တတ္ထ ကတမာ ဉာတပရိညာ? ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဇာနာတိ – ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော၊ အယံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ အယံ သညာက္ခန္ဓော၊ အယံ သင်္ခါရက္ခန္ဓော၊ အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော၊ ဣမာနိ တေသံ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနီ’’တိ၊ အယံ ဉာတပရိညာ. ကတမာ တီရဏပရိညာ? ဧဝံ ဉာတံ ကတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ တီရေတိ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတောတိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ. အယံ တီရဏပရိညာ. ကတမာ ပဟာနပရိညာ? ဧဝံ တီရယိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ. အယံ ပဟာနပရိညာ.

အက္ခာတာရံ န မညတီတိ ဧဝံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဇာနိတွာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အက္ခာတာရံ ပုဂ္ဂလံ န မညတိ. အက္ခာတာရန္တိ ကမ္မဝသေန ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အက္ခာတဗ္ဗံ ကထေတဗ္ဗံ ပုဂ္ဂလံ န မညတိ၊ န ပဿတီတိ အတ္ထော. ကိန္တိ အက္ခာတဗ္ဗန္တိ? ‘‘တိဿော’’တိ ဝါ ‘‘ဖုဿော’’တိ ဝါ ဧဝံ ယေန ကေနစိ နာမေန ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ပကာသေတဗ္ဗံ. တဉှိ တဿ န ဟောတီတိ တံ တဿ ခီဏာသဝဿ န ဟောတိ. ယေန နံ ဝဇ္ဇာတိ ယေန နံ ‘‘ရာဂေန ရတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ဒေါသေန ဒုဋ္ဌော’’တိ ဝါ ‘‘မောဟေန မူဠှော’’တိ ဝါတိ ကောစိ ဝဒေယျ၊ တံ ကာရဏံ တဿ ခီဏာသဝဿ နတ္ထိ.

သစေ ဝိဇာနာသိ ဝဒေဟီတိ သစေ ဧဝရူပံ ခီဏာသဝံ ဇာနာသိ၊ ‘‘ဇာနာမီ’’တိ ဝဒေဟိ. နော စေ ဇာနာသိ၊ အထ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ ဝဒေဟိ. ယက္ခာတိ ဒေဝတံ အာလပန္တော အာဟ. ဣတိ ဣမာယ ဂါထာယ သန္ဒိဋ္ဌိကော နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော ကထိတော. သာဓူတိ အာယာစနတ္ထေ နိပါတော.

ယော မညတီတိ ယော အတ္တာနံ ‘‘အဟံ သမော’’တိ ဝါ ‘‘ဝိသေသီ’’တိ ဝါ ‘‘နိဟီနော’’တိ ဝါ မညတိ. ဧတေန ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒယော တယော မာနာ ဂဟိတာဝ. တေသု ဂဟိတေသု နဝ မာနာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. သော ဝိဝဒေထ တေနာတိ သော ပုဂ္ဂလော တေနေဝ မာနေန ယေန ကေနစိ ပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ – ‘‘ကေန မံ တွံ ပါပုဏာသိ၊ ကိံ ဇာတိယာ ပါပုဏာသိ၊ ဥဒါဟု ဂေါတ္တေန၊ ကုလပဒေသေန၊ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ၊ ဗာဟုသစ္စေန၊ ဓုတဂုဏေနာ’’တိ ဧဝံ ဝိဝဒေယျ. ဣတိ ဣမာယပိ ဥပဍ္ဎဂါထာယ ကာလိကာ ကာမာ ကထိတာ.

တီသု ဝိဓာသူတိ တီသု မာနေသု. ‘‘ဧကဝိဓေန ရူပသင်္ဂဟော’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၅၈၄) ဟိ ကောဋ္ဌာသော ‘‘ဝိဓော’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘ကထံဝိဓံ သီလဝန္တံ ဝဒန္တိ၊ ကထံဝိဓံ ပညဝန္တံ ဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၉၅) အာကာရော. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဓာ. ကတမာ တိဿော? သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ၊ သဒိသောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ၊ ဟီနောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၁၆၂) မာနော ‘‘ဝိဓာ’’တိ ဝုတ္တော. ဣဓာပိ မာနောဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တီသု ဝိဓာသူတိ တီသု မာနေသူ’’တိ. အဝိကမ္ပမာနောတိ သော ပုဂ္ဂလော ဧတေသု သင်္ခေပတော တီသု၊ ဝိတ္ထာရတော နဝသု မာနေသု န ကမ္ပတိ၊ န စလတိ. သမော ဝိသေသီတိ န တဿ ဟောတီတိ တဿ ပဟီနမာနဿ ခီဏာသဝဿ ‘‘အဟံ သဒိသော’’တိ ဝါ ‘‘သေယျော’’တိ ဝါ ‘‘ဟီနော’’တိ ဝါ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ပစ္ဆိမပဒံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣတိ ဣမာယပိ ဥပဍ္ဎဂါထာယ နဝဝိဓော သန္ဒိဋ္ဌိကော လောကုတ္တရဓမ္မော ကထိတော.

ပဟာသိ သင်္ခန္တိ၊ ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၁၂၀၊ ၂၃၉) ပညာ ‘‘သင်္ခါ’’တိ အာဂတာ. ‘‘အတ္ထိ တေ ကောစိ ဂဏကော ဝါ မုဒ္ဒိကော ဝါ သင်္ခါယကော ဝါ၊ ယော ပဟောတိ ဂင်္ဂါယ ဝါလုကံ ဂဏေတု’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၄၁၀) ဧတ္ထ ဂဏနာ. ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၈၈၀) ကောဋ္ဌာသော. ‘‘ယာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ခါ သမညာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၁၃-၁၃၁၅) ဧတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိ ‘‘သင်္ခါ’’တိ အာဂတာ. ဣဓာပိ အယမေဝ အဓိပ္ပေတာ. ပဟာသိ သင်္ခန္တိ ပဒဿ ဟိ အယမေဝတ္ထော – ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော ဣတိ ဣမံ ပဏ္ဏတ္တိံ ခီဏာသဝေါ ပဟာသိ ဇဟိ ပဇဟီတိ.

န ဝိမာနမဇ္ဈဂါတိ နဝဘေဒံ တိဝိဓမာနံ န ဥပဂတော. နိဝါသဋ္ဌေန ဝါ မာတုကုစ္ဆိ ‘‘ဝိမာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန န ဥပဂစ္ဆီတိပိ အတ္ထော. အနာဂတတ္ထေ အတီတဝစနံ. အစ္ဆေစ္ဆီတိ ဆိန္ဒိ. ဆိန္နဂန္ထန္တိ စတ္တာရော ဂန္ထေ ဆိန္ဒိတွာ ဌိတံ. အနီဃန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ. နိရာသန္တိ နိတ္တဏှံ. ပရိယေသမာနာတိ ဩလောကယမာနာ. နာဇ္ဈဂမုန္တိ န အဓိဂစ္ဆန္တိ န ဝိန္ဒန္တိ န ပဿန္တိ. ဝတ္တမာနတ္ထေ အတီတဝစနံ. ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါတိ ဣဓလောကေ ဝါ ပရလောကေ ဝါ. သဗ္ဗနိဝေသနေသူတိ တယော ဘဝါ၊ စတဿော ယောနိယော၊ ပဉ္စ ဂတိယော၊ သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော၊ နဝ သတ္တာဝါသာ၊ ဣတိ ဣမေသုပိ သဗ္ဗေသု သတ္တနိဝေသနေသု ဧဝရူပံ ခီဏာသဝံ ကာယဿ ဘေဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဝါ န ပဿန္တီတိ အတ္ထော. ဣမာယ ဂါထာယ သန္ဒိဋ္ဌိကံ လောကုတ္တရဓမ္မမေဝ ကထေသိ.

ဣမဉ္စ ဂါထံ သုတွာ သာပိ ဒေဝတာ အတ္ထံ သလ္လက္ခေသိ၊ တေနေဝ ကာရဏေန ဣမဿ ခွာဟံ၊ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါပံ န ကယိရာတိ ဂါထာယ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေနပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေနပိ. ဒသကုသလကမ္မပထဝသေန တာဝ ဝစသာတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ ဂဟိတံ. မနသာတိ တိဝိဓံ မနောသုစရိတံ ဂဟိတံ. ကာယေန ဝါ ကိဉ္စန သဗ္ဗလောကေတိ တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ ဂဟိတံ. ဣမေ တာဝ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မာ ဟောန္တိ. ကာမေ ပဟာယာတိ ဣမိနာ ပန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ပဋိက္ခိတ္တော. သတိမာ သမ္ပဇာနောတိ ဣမိနာ ဒသကုသလကမ္မပထကာရဏံ သတိသမ္ပဇညံ ဂဟိတံ. ဒုက္ခံ န သေဝေထ အနတ္ထသံဟိတန္တိ ဣမိနာ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ပဋိသိဒ္ဓေါ. ဣတိ ဒေဝတာ ‘‘ဥဘော အန္တေ ဝိဝဇ္ဇေတွာ ကာရဏေဟိ သတိသမ္ပဇညေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေ တုမှေဟိ ကထိတေ အာဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ ဝဒတိ.

အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန ပန အယံ နယော – တသ္မိံ ကိရ ဌာနေ မဟတီ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒေဝတာ ယထာဌာနေ ဌိတာဝ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ အတ္တနာ အဓိဂတံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဒဿေန္တီ ဧဝမာဟ. တတ္ထ ဝစသာတိ သမ္မာဝါစာ ဂဟိတာ၊ မနော ပန အင်္ဂံ န ဟောတီတိ မနသာတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကံ စိတ္တံ ဂဟိတံ. ကာယေန ဝါ ကိဉ္စန သဗ္ဗလောကေတိ သမ္မာကမ္မန္တော ဂဟိတော၊ အာဇီဝေါ ပန ဝါစာကမ္မန္တပက္ခိကတ္တာ ဂဟိတောဝ ဟောတိ. သတိမာတိ ဣမိနာ ဝါယာမသတိသမာဓယော ဂဟိတာ. သမ္ပဇာနောတိပဒေန သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပါ. ကာမေ ပဟာယ၊ ဒုက္ခံ န သေဝေထာတိပဒဒွယေန အန္တဒွယဝဇ္ဇနံ. ဣတိ ဣမေ ဒွေ အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမံ ပဋိပဒံ တုမှေဟိ ကထိတံ၊ အာဇာနာမိ ဘဂဝါတိ ဝတွာ တထာဂတံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမီတိ.

သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နန္ဒနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.