၇. မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တံ. တတ္ထ မောရနိဝါပေတိ တသ္မိံ ဌာနေ မောရာနံ အဘယံ ဃောသေတွာ ဘောဇနံ အဒံသု. တသ္မာ တံ ဌာနံ မောရနိဝါပေါတိ သင်္ခံ ဂတံ. အန္နဘာရောတိ ဧကဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နာမံ. တထာ ဝရဓရောတိ. အညေ စာတိ န ကေဝလံ ဣမေ တယော၊ အညေပိ အဘိညာတာ ဗဟူ ပရိဗ္ဗာဇကာ. အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဣဓ အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတောတိ အဝတွာဝ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? န ဟိ ဘဂဝါ အညေန ဝိနီတောတိ.

၂၃၈. ပုရိမာနီတိ ဟိယျောဒိဝသံ ဥပါဒါယ ပုရိမာနိ နာမ ဟောန္တိ၊ တတော ပရံ ပုရိမတရာနိ. ကုတူဟလသာလာယန္တိ ကုတူဟလသာလာ နာမ ပစ္စေကသာလာ နတ္ထိ၊ ယတ္ထ ပန နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ နာနာဝိဓံ ကထံ ပဝတ္တေန္တိ၊ သာ ဗဟူနံ – ‘‘အယံ ကိံ ဝဒတိ၊ အယံ ကိံ ဝဒတီ’’တိ ကုတူဟလုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတော ‘‘ကုတူဟလသာလာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ကောတူဟလသာလာ’’တိပိ ပါဌော. လာဘာတိ ယေ ဧဝရူပေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဒဋ္ဌုံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ ဓမ္မကထံ ဝါ နေသံ သောတုံ လဘန္တိ၊ တေသံ အင်္ဂမဂဓာနံ ဣမေ လာဘာတိ အတ္ထော.

သံဃိနောတိအာဒီသု ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော သံဃော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သံဃိနော. သွေဝ ဂဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဂဏိနော. အာစာရသိက္ခာပနဝသေန တဿ ဂဏဿ အာစရိယာတိ ဂဏာစရိယာ. ဉာတာတိ ပညာတာ ပါကဋာ. ယထာဘုစ္စဂုဏေဟိ စေဝ အယထာဘူတဂုဏေဟိ စ သမုဂ္ဂတော ယသော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ယသဿိနော. ပူရဏာဒီနဉှိ ‘‘အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော၊ အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယသော သမုဂ္ဂတော၊ တထာဂတဿ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒီဟိ ယထာဘူတဂုဏေဟိ. တိတ္ထကရာတိ လဒ္ဓိကရာ. သာဓုသမ္မတာတိ ဣမေ သာဓူ သုန္ဒရာ သပ္ပုရိသာတိ ဧဝံ သမ္မတာ. ဗဟုဇနဿာတိ အဿုတဝတော စေဝ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဿ ဝိဘာဝိနော စ ပဏ္ဍိတဇနဿ. တတ္ထ တိတ္ထိယာ ဗာလဇနဿ ဧဝံ သမ္မတာ၊ တထာဂတော ပဏ္ဍိတဇနဿ. ဣမိနာ နယေန ပူရဏော ကဿပေါ သံဃီတိအာဒီသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘဂဝါ ပန ယသ္မာ အဋ္ဌတိံသ အာရမ္မဏာနိ ဝိဘဇန္တော ဗဟူနိ နိဗ္ဗာနဩတရဏတိတ္ထာနိ အကာသိ၊ တသ္မာ ‘‘တိတ္ထကရော’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

ကသ္မာ ပနေတေ သဗ္ဗေပိ တတ္ထ ဩသဋာတိ? ဥပဋ္ဌာကရက္ခဏတ္ထဉ္စေဝ လာဘသက္ကာရတ္ထဉ္စ. တေသဉှိ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အမှာကံ ဥပဋ္ဌာကာ သမဏံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆေယျုံ၊ တေ စ ရက္ခိဿာမ. သမဏဿ စ ဂေါတမဿ ဥပဋ္ဌာကေ သက္ကာရံ ကရောန္တေ ဒိသွာ အမှာကမ္ပိ ဥပဋ္ဌာကာ အမှာကံ သက္ကာရံ ကရိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဘဂဝါ ဩသရတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ သဗ္ဗေ ဩသရန္တိ.

၂၃၉. ဝါဒံ အာရောပေတွာတိ ဝါဒေ ဒေါသံ အာရောပေတွာ. အပက္ကန္တာတိ၊ အပဂတာ၊ ကေစိ ဒိသံ ပက္ကန္တာ၊ ကေစိ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္တာ၊ ကေစိ ဣမံ သာသနံ အာဂတာ. သဟိတံ မေတိ မယှံ ဝစနံ သဟိတံ သိလိဋ္ဌံ၊ အတ္ထယုတ္တံ ကာရဏယုတ္တန္တိ အတ္ထော. အသဟိတံ တေတိ တုယှံ ဝစနံ အသဟိတံ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တုယှံ ဒီဃရတ္တာစိဏ္ဏဝသေန သုပ္ပဂုဏံ၊ တံ မယှံ ဧကဝစနေနေဝ ဝိပရာဝတ္တံ ဝိပရိဝတ္တိတွာ ဌိတံ၊ န ကိဉ္စိ ဇာတန္တိ အတ္ထော. အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ မယာ တဝ ဝါဒေ ဒေါသော အာရောပိတော. စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ ဒေါသမောစနတ္ထံ စရ ဝိစရ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ သိက္ခာတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီတိ အထ သယံ ပဟောသိ၊ ဣဒါနေဝ နိဗ္ဗေဌေဟိ. ဓမ္မက္ကောသေနာတိ သဘာဝက္ကောသေန.

၂၄၀. တံ နော သောဿာမာတိ တံ အမှာကံ ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုဏိဿာမ. ခုဒ္ဒမဓုန္တိ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာဟိ ကတံ ဒဏ္ဍကမဓုံ. အနေလကန္တိ နိဒ္ဒေါသံ အပဂတမစ္ဆိကဏ္ဍကံ. ပီဠေယျာတိ ဒဒေယျ. ပစ္စာသီသမာနရူပေါတိ ပူရေတွာ နု ခေါ နော ဘောဇနံ ဒဿတီတိ ဘာဇနဟတ္ထော ပစ္စာသီသမာနော ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဿ. သမ္ပယောဇေတွာတိ အပ္ပမတ္တကံ ဝိဝါဒံ ကတွာ.

၂၄၁. ဣတရီတရေနာတိ လာမကလာမကေန. ပဝိဝိတ္တောတိ ဣဒံ ပရိဗ္ဗာဇကော ကာယဝိဝေကမတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ၊ ဘဂဝါ ပန တီဟိ ဝိဝေကေဟိ ဝိဝိတ္တောဝ.

၂၄၂. ကောသကာဟာရာပီတိ ဒါနပတီနံ ဃရေ အဂ္ဂဘိက္ခာဌပနတ္ထံ ခုဒ္ဒကသရာဝါ ဟောန္တိ၊ ဒါနပတိနော အဂ္ဂဘတ္တံ ဝါ တတ္ထ ဌပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ပဗ္ဗဇိတေ သမ္ပတ္တေ တံ ဘတ္တံ တဿ ဒေန္တိ. တံ သရာဝကံ ကောသကောတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ယေ စ ဧကေနေဝ ဘတ္တကောသကေန ယာပေန္တိ၊ တေ ကောသကာဟာရာတိ. ဗေလုဝါဟာရာတိ ဗေလုဝမတ္တဘတ္တာဟာရာ. သမတိတ္တိကန္တိ ဩဋ္ဌဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမလေခါသမံ. ဣမိနာ ဓမ္မေနာတိ ဣမိနာ အပ္ပါဟာရတာဓမ္မေန. ဧတ္ထ ပန သဗ္ဗာကာရေနေဝ ဘဂဝါ အနပ္ပါဟာရောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ပဓာနဘူမိယံ ဆဗ္ဗဿာနိ အပ္ပါဟာရောဝ အဟောသိ၊ ဝေရဉ္ဇာယံ တယော မာသေ ပတ္ထောဒနေနေဝ ယာပေသိ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေ တယော မာသေ ဘိသမုဠာလေဟေဝ ယာပေသိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံ ကာလေ အပ္ပါဟာရော အဟောသိံ၊ မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. တသ္မာ ယဒိ တေ ဣမိနာ ဓမ္မေန သက္ကရေယျုံ၊ မယာ ဟိ တေ ဝိသေသတရာ. အညော စေဝ ပန ဓမ္မော အတ္ထိ၊ ယေန မံ တေ သက္ကရောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပံသုကူလိကာတိ သမာဒိန္နပံသုကူလိကင်္ဂါ. လူခစီဝရဓရာတိ သတ္ထသုတ္တလူခါနိ စီဝရာနိ ဓာရယမာနာ. နန္တကာနီတိ အန္တဝိရဟိတာနိ ဝတ္ထခဏ္ဍာနိ၊ ယဒိ ဟိ နေသံ အန္တော ဘဝေယျ၊ ပိလောတိကာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆေယျုံ. ဥစ္စိနိတွာတိ ဖာလေတွာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနံ ပဟာယ ထိရဋ္ဌာနမေဝ ဂဟေတွာ. အလာဗုလောမသာနီတိ အလာဗုလောမသဒိသသုတ္တာနိ သုခုမာနီတိ ဒီပေတိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ စီဝရသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. အတိမုတ္တကသုသာနတော ဟိဿ ပုဏ္ဏဒါသိယာ ပါရုပိတွာ ပါတိတသာဏပံသုကူလံ ဂဟဏဒိဝသေ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ မဟာပထဝီ အကမ္ပိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ ပံသုကူလံ ဂဏှိံ၊ မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ.

ပိဏ္ဍပါတိကာတိ အတိရေကလာဘံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂါ. သပဒါနစာရိနောတိ လောလုပ္ပစာရံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နသပဒါနစာရာ. ဥဉ္ဆာသကေ ဝတေ ရတာတိ ဥဉ္ဆာစရိယသင်္ခါတေ ဘိက္ခူနံ ပကတိဝတေ ရတာ၊ ဥစ္စနီစဃရဒွါရဋ္ဌာယိနော ဟုတွာ ကဗရမိဿကံ ဘတ္တံ သံဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. အန္တရဃရန္တိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ အန္တရဃရံ၊ ဣဓ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အဓိပ္ပေတံ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ အပ္ပါဟာရတာယ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ပန သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ နိမန္တနံ န သာဒယိံ၊ မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ.

ရုက္ခမူလိကာတိ ဆန္နံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နရုက္ခမူလိကင်္ဂါ. အဗ္ဘောကာသိကာတိ ဆန္နဉ္စ ရုက္ခမူလဉ္စ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နအဗ္ဘောကာသိကင်္ဂါ. အဋ္ဌမာသေတိ ဟေမန္တဂိမှိကေ မာသေ. အန္တောဝဿေ ပန စီဝရာနုဂ္ဂဟတ္ထံ ဆန္နံ ပဝိသန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ သေနာသနသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ သေနာသနသန္တောသော ပနဿ ဆဗ္ဗဿိကမဟာပဓာနေန စ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေန စ ဒီပေတဗ္ဗော. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ ဆန္နံ န ပါဝိသိံ၊ မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ.

အာရညိကာတိ ဂါမန္တသေနာသနံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နအာရညိကင်္ဂါ. သံဃမဇ္ဈေ ဩသရန္တီတိ အဗဒ္ဓသီမာယ ကထိတံ၊ ဗဒ္ဓသီမာယံ ပန ဝသန္တာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ နော ပဝိဝိတ္တောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လိယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၁၆၂၊ ၅၆၅) ဧဝဉှိဿ ပဝိဝေကော ပညာယတိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ တထာရူပေ ကာလေ ပဋိသလ္လိယိံ၊ မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. မမံ သာဝကာတိ မံ သာဝကာ.

၂၄၄. သနိဒါနန္တိ သပ္ပစ္စယံ. ကိံ ပန အပ္ပစ္စယံ နိဗ္ဗာနံ န ဒေသေတီတိ. နော န ဒေသေတိ၊ သဟေတုကံ ပန တံ ဒေသနံ ကတွာ ဒေသေတိ၊ နော အဟေတုကန္တိ. သပ္ပါဋိဟာရိယန္တိ ပုရိမဿေဝေတံ ဝေဝစနံ၊ သကာရဏန္တိ အတ္ထော. တံ ဝတာတိ ဧတ္ထ ဝတာတိ နိပါတမတ္တံ.

၂၄၅. အနာဂတံ ဝါဒပထန္တိ အဇ္ဇ ဌပေတွာ သွေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ အဍ္ဎမာသေ ဝါ မာသေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ ဝါ တဿ တဿ ပဉှဿ ဥပရိ အာဂမနဝါဒပထံ. န ဒက္ခတီတိ ယထာ သစ္စကော နိဂဏ္ဌော အတ္တနော နိဂ္ဂဟဏတ္ထံ အာဂတကာရဏံ ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တော န အဒ္ဒသ၊ ဧဝံ န ဒက္ခတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သဟဓမ္မေနာတိ သကာရဏေန. အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေယျုန္တိ မမ ကထာဝါရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ အန္တရန္တရေ အတ္တနော ကထံ ပဝေသေယျုန္တိ အတ္ထော. န ခေါ ပနာဟံ၊ ဥဒါယီတိ၊ ဥဒါယိ၊ အဟံ အမ္ဗဋ္ဌသောဏဒဏ္ဍကူဋဒန္တသစ္စကနိဂဏ္ဌာဒီဟိ သဒ္ဓိံ မဟာဝါဒေ ဝတ္တမာနေပိ – ‘‘အဟော ဝတ မေ ဧကသာဝကောပိ ဥပမံ ဝါ ကာရဏံ ဝါ အာဟရိတွာ ဒဒေယျာ’’တိ ဧဝံ သာဝကေသု အနုသာသနိံ န ပစ္စာသီသာမိ. မမယေဝါတိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု သာဝကာ မမယေဝ အနုသာသနိံ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ.

၂၄၆. တေသာဟံ စိတ္တံ အာရာဓေမီတိ တေသံ အဟံ တဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တံ ဂဏှာမိ သမ္ပာဒေမိ ပရိပူရေမိ၊ အညံ ပုဋ္ဌော အညံ န ဗျာကရောမိ၊ အမ္ဗံ ပုဋ္ဌော လဗုဇံ ဝိယ လဗုဇံ ဝါ ပုဋ္ဌော အမ္ဗံ ဝိယ. ဧတ္ထ စ ‘‘အဓိသီလေ သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဗုဒ္ဓသီလံ နာမ ကထိတံ၊ ‘‘အဘိက္ကန္တေ ဉာဏဒဿနေ သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ ‘‘အဓိပညာယ သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာ၊ ‘‘ယေန ဒုက္ခေနာ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သစ္စဗျာကရဏပညာ. တတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ သစ္စဗျာကရဏပညဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသာ ပညာ အဓိပညံ ဘဇတိ.

၂၄၇. ဣဒါနိ တေသံ တေသံ ဝိသေသာဓိဂမာနံ ပဋိပဒံ အာစိက္ခန္တော ပုန စပရံ ဥဒါယီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာတိ အဘိညာဝေါသာနသင်္ခါတဉ္စေဝ အဘိညာပါရမီသင်္ခါတဉ္စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ.

သမ္မပ္ပဓာနေတိ ဥပါယပဓာနေ. ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒံ ဇနေတိ. ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ. ပဒဟတီတိ ဥပါယပဓာနံ ကရောတိ. ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာတိ ဝဍ္ဎိယာ ပရိပူရဏတ္ထံ. အပိစေတ္ထ – ‘‘ယာ ဌိတိ၊ သော အသမ္မောသော။ပေ။ ယံ ဝေပုလ္လံ၊ သာ ဘာဝနာပါရိပူရီ’’တိ (ဝိဘ. ၄၀၆) ဧဝံ ပုရိမံ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမဿ အတ္ထောတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣမေဟိ ပန သမ္မပ္ပဓာနေဟိ ကိံ ကထိတံ? ကဿပသံယုတ္တပရိယာယေန သာဝကဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကထိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ တတ္ထ –

‘‘စတ္တာရောမေ၊ အာဝုသော၊ သမ္မပ္ပဓာနာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု၊ အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. ဥပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၅).

ဧတ္ထ စ ပါပကာ အကုသလာတိ လောဘာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ သမထဝိပဿနာ စေဝ မဂ္ဂေါ စ၊ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ နာမ သမထဝိပဿနာဝ. မဂ္ဂေါ ပန သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈမာနော အနတ္ထာယ သံဝတ္တနကော နာမ နတ္ထိ. သော ဟိ ဖလဿ ပစ္စယံ ဒတွာဝ နိရုဇ္ဈတိ. ပုရိမသ္မိမ္ပိ ဝါ သမထဝိပဿနာဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပန န ယုတ္တံ.

တတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထမိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ခီဏာသဝတ္ထေရော ‘‘မဟာစေတိယဉ္စ မဟာဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ သမာပတ္တိလာဘိနာ ဘဏ္ဍဂါဟကသာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဇနပဒတော မဟာဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရပရိဝေဏံ ပါဝိသိ. သာယနှသမယေ မဟာဘိက္ခုသံဃေ စေတိယံ ဝန္ဒမာနေ စေတိယံ ဝန္ဒနတ္ထာယ န နိက္ခမိ. ကသ္မာ? ခီဏာသဝါနဉှိ တီသု ရတနေသု မဟန္တံ ဂါရဝံ ဟောတိ. တသ္မာ ဘိက္ခုသံဃေ ဝန္ဒိတွာ ပဋိက္ကမန္တေ မနုဿာနံ သာယမာသဘုတ္တဝေလာယံ သာမဏေရမ္ပိ အဇာနာပေတွာ ‘‘စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဧကကောဝ နိက္ခမိ. သာမဏေရော – ‘‘ကိံ နု ခေါ ထေရော အဝေလာယ ဧကကောဝ ဂစ္ဆတိ၊ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဥပဇ္ဈာယဿ ပဒါနုပဒိကော နိက္ခမိ. ထေရော အနာဝဇ္ဇနေန တဿ အာဂမနံ အဇာနန္တော ဒက္ခိဏဒွါရေန စေတိယင်္ဂဏံ အာရုဟိ. သာမဏေရောပိ အနုပဒံယေဝ အာရုဠှော.

မဟာထေရော မဟာစေတိယံ ဥလ္လောကေတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော စေတိယံ ဝန္ဒတိ. သာမဏေရော ထေရဿ ဝန္ဒနာကာရံ ဒိသွာ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ အတိဝိယ ပသန္နစိတ္တော ဝန္ဒတိ၊ ကိံ နု ခေါ ပုပ္ဖါနိ လဘိတွာ ပူဇံ ကရေယျာ’’တိ စိန္တေသိ. ထေရော ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ မဟာစေတိယံ ဥလ္လောကေတွာ ဌိတော. သာမဏေရော ဥက္ကာသိတွာ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေသိ. ထေရော ပရိဝတ္တေတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘ကဒါ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တုမှာကံ စေတိယံ ဝန္ဒနကာလေ၊ ဘန္တေ. အတိဝိယ ပသန္နာ စေတိယံ ဝန္ဒိတ္ထ ကိံ နု ခေါ ပုပ္ဖါနိ လဘိတွာ ပူဇေယျာထာတိ? အာမ သာမဏေရ ဣမသ္မိံ စေတိယေ ဝိယ အညတြ ဧတ္တကံ ဓာတူနံ နိဓာနံ နာမ နတ္ထိ၊ ဧဝရူပံ အသဒိသံ မဟာထူပံ ပုပ္ဖါနိ လဘိတွာ ကော န ပူဇေယျာတိ. တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အဓိဝါသေထ၊ အာဟရိဿာမီတိ တာဝဒေဝ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နပုပ္ဖါနိ ပရိဿာဝနံ ပူရေတွာ မဟာထေရေ ဒက္ခိဏမုခတော ပစ္ဆိမံ မုခံ အသမ္ပတ္တေယေဝ အာဂန္တွာ ပုပ္ဖပရိဿာဝနံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ပူဇေထ၊ ဘန္တေ၊’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘အတိမန္ဒာနိ နော သာမဏေရ ပုပ္ဖါနီ’’တိ အာဟ. ဂစ္ဆထ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော ဂုဏေ အာဝဇ္ဇိတွာ ပူဇေထာတိ.

ထေရော ပစ္ဆိမမုခနိဿိတေန သောပါဏေန အာရုယှ ကုစ္ဆိဝေဒိကာဘူမိယံ ပုပ္ဖပူဇံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ. ဝေဒိကာဘူမိယံ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖါနိ ပတိတွာ ဒုတိယဘူမိယံ ဇဏ္ဏုပမာဏေန ဩဓိနာ ပူရယိံသု. တတော ဩတရိတွာ ပါဒပိဋ္ဌိကပန္တိံ ပူဇေသိ. သာပိ ပရိပူရိ. ပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ဉတွာ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဝိကိရန္တော အဂမာသိ. သဗ္ဗံ စေတိယင်္ဂဏံ ပရိပူရိ. တသ္မိံ ပရိပုဏ္ဏေ ‘‘သာမဏေရ ပုပ္ဖါနိ န ခီယန္တီ’’တိ အာဟ. ပရိဿာဝနံ၊ ဘန္တေ၊ အဓောမုခံ ကရောထာတိ. အဓောမုခံ ကတွာ စာလေသိ၊ တဒါ ပုပ္ဖါနိ ခီဏာနိ. ပရိဿာဝနံ သာမဏေရဿ ဒတွာ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထိပါကာရေန စေတိယံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆန္တော စိန္တေသိ – ‘‘ယာဝ မဟိဒ္ဓိကော ဝတာယံ သာမဏေရော၊ သက္ခိဿတိ နု ခေါ ဣမံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ရက္ခိတု’’န္တိ. တတော ‘‘န သက္ခိဿတီ’’တိ ဒိသွာ သာမဏေရမာဟ – ‘‘သာမဏေရ တွံ ဣဒါနိ မဟိဒ္ဓိကော၊ ဧဝရူပံ ပန ဣဒ္ဓိံ နာသေတွာ ပစ္ဆိမကာလေ ကာဏပေသကာရိယာ ဟတ္ထေန မဒ္ဒိတကဉ္ဇိယံ ပိဝိဿသီ’’တိ. ဒဟရကဘာဝဿ နာမေသ ဒေါသောယံ၊ သော ဥပဇ္ဈာယဿ ကထာယံ သံဝိဇ္ဇိတွာ – ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ မေ၊ ဘန္တေ၊ အာစိက္ခထာ’’တိ န ယာစိ၊ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော ကိံ ဝဒတီတိ တံ ပန အသုဏန္တော ဝိယ အဂမာသိ.

ထေရော မဟာစေတိယဉ္စ မဟာဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ သာမဏေရံ ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကုဋေဠိတိဿမဟာဝိဟာရံ အဂမာသိ. သာမဏေရော ဥပဇ္ဈာယဿ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ ဘိက္ခာစာရံ န ဂစ္ဆတိ၊ ‘‘ကတရံ ဂါမံ ပဝိသထ၊ ဘန္တေ၊’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပန ‘‘ဣဒါနိ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဂါမဒွါရံ ပတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော စ ဥပဇ္ဈာယဿ စ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ထေရဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. ထေရော သဗ္ဗကာလံ ဩဝဒတိ – ‘‘သာမဏေရ မာ ဧဝမကာသိ၊ ပုထုဇ္ဇနိဒ္ဓိ နာမ စလာ အနိဗဒ္ဓါ၊ အသပ္ပါယံ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ လဘိတွာ အပ္ပမတ္တကေနေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ပရိဟီနာယ ဗြဟ္မစရိယဝါသော သန္ထမ္ဘိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ. သာမဏေရော ‘‘ကိံ ကထေတိ မယှံ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ သောတုံ န ဣစ္ဆတိ၊ တထေဝ ကရောတိ. ထေရော အနုပုဗ္ဗေန စေတိယဝန္ဒနံ ကရောန္တော ကမ္မုဗိန္ဒုဝိဟာရံ နာမ ဂတော. တတ္ထ ဝသန္တေပိ ထေရေ သာမဏေရော တထေဝ ကရောတိ.

အထေကဒိဝသံ ဧကာ ပေသကာရဓီတာ အဘိရူပါ ပဌမဝယေ ဌိတာ ကမ္မဗိန္ဒုဂါမတော နိက္ခမိတွာ ပဒုမဿရံ ဩရုယှ ဂါယမာနာ ပုပ္ဖါနိ ဘဉ္ဇတိ. တသ္မိံ သမယေ သာမဏေရော ပဒုမဿရမတ္ထကေန ဂစ္ဆတိ၊ ဂစ္ဆန္တော ပန သိလေသိကာယ ကာဏမစ္ဆိကာ ဝိယ တဿာ ဂီတသဒ္ဒေ ဗဇ္ဈိ. တာဝဒေဝဿ ဣဒ္ဓိ အန္တရဟိတာ၊ ဆိန္နပက္ခကာကော ဝိယ အဟောသိ. သန္တသမာပတ္တိဗလေန ပန တတ္ထေဝ ဥဒကပိဋ္ဌေ အပတိတွာ သိမ္ဗလိတူလံ ဝိယ ပတမာနံ အနုပုဗ္ဗေန ပဒုမသရတီရေ အဋ္ဌာသိ. သော ဝေဂေန ဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ နိဝတ္တိ. မဟာထေရော ‘‘ပဂေဝေတံ မယာ ဒိဋ္ဌံ၊ နိဝါရိယမာနောပိ န နိဝတ္တိဿတီ’’တိ ကိဉ္စိ အဝတွာ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ.

သာမဏေရော ဂန္တွာ ပဒုမသရတီရေ အဋ္ဌာသိ တဿာ ပစ္စုတ္တရဏံ အာဂမယမာနော. သာပိ သာမဏေရံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တဉ္စ ပုန အာဂန္တွာ ဌိတဉ္စ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဧသ မံ နိဿာယ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဉတွာ ‘‘ပဋိက္ကမ သာမဏေရာ’’တိ အာဟ. သော ပဋိက္ကမိ. ဣတရာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သာဋကံ နိဝါသေတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တမတ္ထံ အာရောစေသိ. သာ ဗဟူဟိ ကာရဏေဟိ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ အာနိသံသဉ္စ ဒဿေတွာ ဩဝဒမာနာပိ တဿ ဥက္ကဏ္ဌံ ဝိနောဒေတုံ အသက္ကောန္တီ – ‘‘အယံ မမ ကာရဏာ ဧဝရူပါယ ဣဒ္ဓိယာ ပရိဟီနော၊ န ဒါနိ ယုတ္တံ ပရိစ္စဇိတု’’န္တိ ဣဓေဝ တိဋ္ဌာတိ ဝတွာ ဃရံ ဂန္တွာ မာတာပိတူနံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. တေပိ အာဂန္တွာ နာနပ္ပကာရံ ဩဝဒမာနာ ဝစနံ အဂ္ဂဏှန္တံ အာဟံသု – ‘‘တွံ အမှေ ဥစ္စကုလာတိ သလ္လက္ခေသိ၊ မယံ ပေသကာရာ. သက္ခိဿသိ ပေသကာရကမ္မံ ကာတု’’န္တိ သာမဏေရော အာဟ – ‘‘ဥပါသက ဂိဟိဘူတော နာမ ပေသကာရကမ္မံ ဝါ ကရေယျ နဠကာရကမ္မံ ဝါ၊ ကိံ ဣမိနာ သာဋကမတ္တေန လောဘံ ကရောထာ’’တိ. ပေသကာရော ဥဒရေ ဗဒ္ဓသာဋကံ ဒတွာ ဃရံ နေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ.

သော ပေသကာရကမ္မံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပေသကာရေဟိ သဒ္ဓိံ သာလာယ ကမ္မံ ကရောတိ. အညေသံ ဣတ္ထိယော ပါတောဝ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ အာဟရိံသု၊ တဿ ဘရိယာ န တာဝ အာဂစ္ဆတိ. သော ဣတရေသု ကမ္မံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘုဉ္ဇမာနေသု တသရံ ဝဋ္ဋေန္တော နိသီဒိ. သာ ပစ္ဆာ အဂမာသိ. အထ နံ သော ‘‘အတိစိရေန အာဂတာသီ’’တိ တဇ္ဇေသိ. မာတုဂါမော စ နာမ အပိ စက္ကဝတ္တိရာဇာနံ အတ္တနိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တံ ဉတွာ ဒါသံ ဝိယ သလ္လက္ခေတိ. တသ္မာ သာ ဧဝမာဟ – ‘‘အညေသံ ဃရေ ဒါရုပဏ္ဏလောဏာဒီနိ သန္နိဟိတာနိ၊ ဗာဟိရတော အာဟရိတွာ ဒါယကာ ပေသနတကာရကာပိ အတ္ထိ၊ အဟံ ပန ဧကိကာဝ၊ တွမ္ပိ မယှံ ဃရေ ဣဒံ အတ္ထိ ဣဒံ နတ္ထီတိ န ဇာနာသိ. သစေ ဣစ္ဆသိ၊ ဘုဉ္ဇ၊ နော စေ ဣစ္ဆသိ၊ မာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ. သော ‘‘န ကေဝလဉ္စ ဥဿူရေ ဘတ္တံ အာဟရသိ၊ ဝါစာယပိ မံ ဃဋ္ဋေသီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ အညံ ပဟရဏံ အပဿန္တော တမေဝ တသရဒဏ္ဍကံ တသရတော လုဉ္စိတွာ ခိပိ. သာ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဤသကံ ပရိဝတ္တိ. တသရဒဏ္ဍကဿ စ ကောဋိ နာမ တိခိဏာ ဟောတိ၊ သာ တဿာ ပရိဝတ္တမာနာယ အက္ခိကောဋိယံ ပဝိသိတွာ အဋ္ဌာသိ. သာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဝေဂေန အက္ခိံ အဂ္ဂဟေသိ၊ ဘိန္နဋ္ဌာနတော လောဟိတံ ပဂ္ဃရတိ. သော တသ္မိံ ကာလေ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝစနံ အနုဿရိ – ‘‘ဣဒံ သန္ဓာယ မံ ဥပဇ္ဈာယော ‘အနာဂတေ ကာလေ ကာဏပေသကာရိယာ ဟတ္ထေဟိ မဒ္ဒိတကဉ္ဇိယံ ပိဝိဿသီ’တိ အာဟ၊ ဣဒံ ထေရေန ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ၊ အဟော ဒီဃဒဿီ အယျော’’တိ မဟာသဒ္ဒေန ရောဒိတုံ အာရဘိ. တမေနံ အညေ – ‘‘အလံ၊ အာဝုသော၊ မာ ရောဒိ၊ အက္ခိ နာမ ဘိန္နံ န သက္ကာ ရောဒနေန ပဋိပါကတိကံ ကာတု’’န္တိ အာဟံသု. သော ‘‘နာဟမေတမတ္ထံ ရောဒါမိ၊ အပိစ ခေါ ဣမံ သန္ဓာယ ရောဒါမီ’’တိ သဗ္ဗံ ပဋိပါဋိယာ ကထေသိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ.

အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – တိံသမတ္တာ ဘိက္ခူ ကလျာဏိမဟာစေတိယံ ဝန္ဒိတွာ အဋဝိမဂ္ဂေန မဟာမဂ္ဂံ ဩတရမာနာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဈာမခေတ္တေ ကမ္မံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ဧကံ မနုဿံ အဒ္ဒသံသု. တဿ သရီရံ မသိမက္ခိတံ ဝိယ အဟောသိ. မသိမက္ခိတံယေဝ ဧကံ ကာသာဝံ ကစ္ဆံ ပီဠေတွာ နိဝတ္ထံ၊ ဩလောကိယမာနော ဈာမခါဏုကော ဝိယ ခါယတိ. သော ဒိဝသဘာဂေ ကမ္မံ ကတွာ ဥပဍ္ဎဇ္ဈာယမာနာနံ ဒါရူနံ ကလာပံ ဥက္ခိပိတွာ ပိဋ္ဌိယံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏေဟိ ကေသေဟိ ကုမ္မဂ္ဂေန အာဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ သမ္မုခေ အဋ္ဌာသိ. သာမဏေရာ ဒိသွာ အညမညံ ဩလောကယမာနာ၊ – ‘‘အာဝုသော၊ တုယှံ ပိတာ တုယှံ မဟာပိတာ တုယှံ မာတုလော’’တိ ဟသမာနာ ဂန္တွာ ‘‘ကောနာမော တွံ ဥပါသကာ’’တိ နာမံ ပုစ္ဆိံသု. သော နာမံ ပုစ္ဆိတော ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဒါရုကလာပံ ဆဍ္ဍေတွာ ဝတ္ထံ သံဝိဓာယ နိဝါသေတွာ မဟာထေရေ ဝန္ဒိတွာ ‘‘တိဋ္ဌထ တာဝ၊ ဘန္တေ၊’’တိ အာဟ. မဟာထေရာ အဋ္ဌံသု.

ဒဟရသာမဏေရာ အာဂန္တွာ မဟာထေရာနံ သမ္မုခါပိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. ဥပါသကော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေ မံ ပဿိတွာ ပရိဟသထ၊ ဧတ္တကေနေဝ မတ္ထကံ ပတ္တမှာတိ မာ သလ္လက္ခေထ. အဟမ္ပိ ပုဗ္ဗေ တုမှာဒိသောဝ သမဏော အဟောသိံ. တုမှာကံ ပန စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တကမ္ပိ နတ္ထိ၊ အဟံ ဣမသ္မိံ သာသနေ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အဟောသိံ၊ အာကာသံ ဂဟေတွာ ပထဝိံ ကရောမိ၊ ပထဝိံ အာကာသံ. ဒူရံ ဂဏှိတွာ သန္တိကံ ကရောမိ၊ သန္တိကံ ဒူရံ. စက္ကဝါဠသတသဟဿံ ခဏေန ဝိနိဝိဇ္ဈာမိ. ဟတ္ထေ မေ ပဿထ၊ ဣဒါနိ မက္ကဋဟတ္ထသဒိသာ၊ အဟံ ဣမေဟေဝ ဟတ္ထေဟိ ဣဓ နိသိန္နောဝ စန္ဒိမသူရိယေ ပရာမသိံ. ဣမေသံယေဝ ပါဒါနံ စန္ဒိမသူရိယေ ပါဒကထလိကံ ကတွာ နိသီဒိံ. ဧဝရူပါ မေ ဣဒ္ဓိ ပမာဒေန အန္တရဟိတာ၊ တုမှေ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထ. ပမာဒေန ဟိ ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပါပုဏန္တိ. အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရန္တာ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရောန္တိ. တသ္မာ တုမှေ မညေဝ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ အပ္ပမတ္တာ ဟောထ၊ ဘန္တေ၊’’တိ တဇ္ဇေတွာ ဩဝါဒမဒါသိ. တေ တဿ ကထေန္တဿေဝ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝိပဿမာနာ တိံသဇနာ တတ္ထေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ. ဧဝမ္ပိ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ စေတ္ထ ‘‘အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ န ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ ဧတ္ထ ပန စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ၊ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ၊ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နန္တိ. တတ္ထ ယေ ကိလေသာ ဝိဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပါဒါဒိသမင်္ဂိနော၊ ဣဒံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ နာမ. ကမ္မေ ပန ဇဝိတေ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓဝိပါကော ဘုတွာ ဝိဂတံ နာမ. ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘဝိတွာ ဝိဂတံ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နန္တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ အညဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ၊ ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဩကာသကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ဣဒံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမ. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပန ဝိပဿနာယ ဘူမိ နာမ. တေ အတီတာဒိဘေဒါ ဟောန္တိ. တေသု အနုသယိတကိလေသာ ပန အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. အတီတခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ ဟိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ၊ အနာဂတခန္ဓေသု၊ ပစ္စုပ္ပန္နခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ. ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ. တေနာဟု ပေါရာဏာ – ‘‘တာသု တာသု ဘူမီသု အသမုဂ္ဃါတိတကိလေသာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ.

အပရမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ၊ အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ၊ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နန္တိ. တတ္ထ သမ္ပတိ ဝတ္တမာနံယေဝ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ နာမ. သကိံ စက္ခူနိ ဥမ္မီလေတွာ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တေ ဂဟိတေ အနုဿရိတာနုဿရိတက္ခဏေ ကိလေသာ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အာရမ္မဏဿ အဓိဂဟိတတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ ခီရရုက္ခဿ ကုဌာရိယာ အာဟတာဟတဋ္ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧဝံ. ဣဒံ အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ နာမ. သမာပတ္တိယာ အဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ ပန ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ သစေ ခီရရုက္ခေ ကုဌာရိယာ အာဟနေယျုံ၊ ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမေယျာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧဝံ. ဣဒံ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ နာမ. မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃါတိတကိလေသာ ပန ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣဒံ အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နံ နာမ.

ဣမေသု ဥပ္ပန္နေသု ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ န မဂ္ဂဝဇ္ဈံ၊ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂဝဇ္ဈံ. မဂ္ဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ. သော ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဟဉ္စိ အတီတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ တေန ဟိ ခီဏံ ခေပေတိ၊ နိရုဒ္ဓံ နိရောဓေတိ၊ ဝိဂတံ ဝိဂမေတိ အတ္ထင်္ဂတံ အတ္ထင်္ဂမေတိ. အတီတံ ယံ နတ္ထိ၊ တံ ပဇဟတိ. ဟဉ္စိ အနာဂတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ တေန ဟိ အဇာတံ ပဇဟတိ၊ အနိဗ္ဗတ္တံ၊ အနုပ္ပန္နံ၊ အပါတုဘူတံ ပဇဟတိ. အနာဂတံ ယံ နတ္ထိ၊ တံ ပဇဟတိ၊ ဟဉ္စိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ တေန ဟိ ရတ္တော ရာဂံ ပဇဟတိ၊ ဒုဋ္ဌော ဒေါသံ၊ မူဠှော မောဟံ၊ ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနံ၊ ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိံ၊ ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စံ၊ အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆံ၊ ထာမဂတော အနုသယံ ပဇဟတိ. ကဏှသုက္ကဓမ္မာ ယုဂနဒ္ဓါ သမမေဝ ဝတ္တန္တိ. သံကိလေသိကာ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောတိ။ပေ။ တေန ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ၊ နတ္ထိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ၊ နတ္ထိ ကိလေသပ္ပဟာနံ၊ နတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယောတိ. အတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ။ပေ။ အတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယောတိ. ယထာ ကထံ ဝိယ၊ သေယျထာပိ တရုဏော ရုက္ခော အဇာတဖလော။ပေ။ အပါတုဘူတာယေဝ န ပါတုဘဝန္တီ’’တိ.

ဣတိ ပါဠိယံ အဇာတဖလရုက္ခော အာဂတော၊ ဇာတဖလရုက္ခေန ပန ဒီပေတဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ သဖလော တရုဏမ္ဗရုက္ခော၊ တဿ ဖလာနိ မနုဿာ ပရိဘုဉ္ဇေယျုံ၊ သေသာနိ ပါတေတွာ ပစ္ဆိယော ပူရေယျုံ. အထညော ပုရိသော တံ ဖရသုနာ ဆိန္ဒေယျ၊ တေနဿ နေဝ အတီတာနိ ဖလာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ၊ န အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနိ နာသိတာနိ. အတီတာနိ ဟိ မနုဿေဟိ ပရိဘုတ္တာနိ၊ အနာဂတာနိ အနိဗ္ဗတ္တာနိ၊ န သက္ကာ နာသေတုံ. ယသ္မိံ ပန သမယေ သော ဆိန္နော၊ တဒါ ဖလာနိယေဝ နတ္ထီတိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိပိ အနာသိတာနိ. သစေ ပန ရုက္ခော အစ္ဆိန္နော၊ အထဿ ပထဝီရသဉ္စ အာပေါရသဉ္စ အာဂမ္မ ယာနိ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ၊ တာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဟိ အဇာတာနေဝ န ဇာယန္တိ၊ အနိဗ္ဗတ္တာနေဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ အပါတုဘူတာနေဝ န ပါတုဘဝန္တိ၊ ဧဝမေဝ မဂ္ဂေါ နာပိ အတီတာဒိဘေဒေ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ နာပိ န ပဇဟတိ. ယေသဉှိ ကိလေသာနံ မဂ္ဂေန ခန္ဓေသု အပရိညာတေသု ဥပ္ပတ္တိ သိယာ၊ မဂ္ဂေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ခန္ဓာနံ ပရိညာတတ္တာ တေ ကိလေသာ အဇာတာဝ န ဇာယန္တိ၊ အနိဗ္ဗတ္တာဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ အပါတုဘူတာဝ န ပါတုဘဝန္တိ၊ တရုဏပုတ္တာယ ဣတ္ထိယာ ပုန အဝိဇာယနတ္ထံ၊ ဗျာဓိတာနံ ရောဂဝူပသမနတ္ထံ ပီတဘေသဇ္ဇေဟိ စာပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ဧဝံ မဂ္ဂေါ ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ န စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေ န ပဇဟတိ. ယေ ပန မဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ တေ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

န ကေဝလဉ္စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေယေဝ ပဇဟတိ၊ ကိလေသာနံ ပန အပ္ပဟီနတ္တာ ယေ စ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဥပါဒိန္နကက္ခန္ဓာ၊ တေပိ ပဇဟတိယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ၊ ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ (စူဠနိ. ၆) ဝိတ္ထာရော. ဣတိ မဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နအနုပါဒိန္နတော ဝုဋ္ဌာတိ. ဘဝဝသေန ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အပါယဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိဘဝေကဒေသတော၊ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိကာမဘဝတော၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ရူပါရူပဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ. သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တိ.

အထ မဂ္ဂက္ခဏေ ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒါယ ဘာဝနာ ဟောတိ၊ ကထံ ဝါ ဥပ္ပန္နာနံ ဌိတိယာတိ. မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝ. မဂ္ဂေါ ဟိ ပဝတ္တမာနော ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နော နာမ ဝုစ္စတိ. အနာဂတပုဗ္ဗဉှိ ဌာနံ အာဂန္တွာ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏံ အနုဘဝိတွာ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ ‘‘အနာဂတဋ္ဌာနံ အာဂတမှာ၊ အနနုဘူတံ အာရမ္မဏံ အနုဘဝါမာ’’တိ. ယာ စဿ ပဝတ္တိ၊ အယမေဝ ဌိတိ နာမာတိ ဌိတိယာ ဘာဝေတီတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဣဒ္ဓိပါဒေသု သင်္ခေပကထာ စေတောခိလသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၁၈၅ အာဒယော) ဝုတ္တာ. ဥပသမမာနံ ဂစ္ဆတိ၊ ကိလေသူပသမတ္ထံ ဝါ ဂစ္ဆတီတိ ဥပသမဂါမီ. သမ္ဗုဇ္ဈမာနာ ဂစ္ဆတိ၊ မဂ္ဂသမ္ဗောဓတ္ထာယ ဝါ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗောဓဂါမီ.

ဝိဝေကနိဿိတာဒီနိ သဗ္ဗာသဝသံဝရေ ဝုတ္တာနိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနာယံ ဗောဓိပက္ခိယကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ.

၂၄၈. ဝိမောက္ခကထာယံ ဝိမောက္ခေတိ ကေနဋ္ဌေန ဝိမောက္ခာ၊ အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန. ကော ပနာယံ အဓိမုစ္စနဋ္ဌော နာမ? ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ စ သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော၊ အာရမ္မဏေ စ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော၊ ပိတုအင်္ကေ ဝိဿဋ္ဌင်္ဂပစ္စင်္ဂဿ ဒါရကဿ သယနံ ဝိယ အနိဂ္ဂဟိတဘာဝေန နိရာသင်္ကတာယ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ပနတ္ထော ပစ္ဆိမဝိမောက္ခေ နတ္ထိ၊ ပုရိမေသု သဗ္ဗေသု အတ္ထိ. ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တကေသာဒီသု နီလကသိဏာဒိဝသေန ဥပ္ပါဒိတံ ရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ၊ တဒဿ အတ္ထီတိ ရူပီ. ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဗဟိဒ္ဓါပိ နီလကသိဏာဒီနိ ရူပါနိ ဈာနစက္ခုနာ ပဿတိ. ဣမိနာ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုကေသု ကသိဏေသု ဥပ္ပါဒိတဇ္ဈာနဿ ပုဂ္ဂလဿ စတ္တာရိပိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ.

အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ အဇ္ဈတ္တံ န ရူပသညီ၊ အတ္တနော ကေသာဒီသု အနုပ္ပါဒိတရူပါဝစရဇ္ဈာနောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပါဒိတဇ္ဈာနဿ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ. သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဣမိနာ သုဝိသုဒ္ဓေသု နီလာဒီသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အန္တောအပ္ပနာယံ သုဘန္တိ အာဘောဂေါ နတ္ထိ၊ ယော ပန သုဝိသုဒ္ဓံ သုဘကသိဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိဟရတိ၊ သော ယသ္မာ သုဘန္တိ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာ. ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ပန ‘‘ကထံ သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝိမောက္ခော. ဣဓ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ။ပေ။ မေတ္တာယ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. ကရုဏာသဟဂတေန၊ မုဒိတာသဟဂတေန၊ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ။ပေ။ ဥပေက္ခာယ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. ဧဝံ သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၂) ဝုတ္တံ.

သဗ္ဗသော ရူပသညာနန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. အယံ အဋ္ဌမော ဝိမောက္ခောတိ အယံ စတုန္နံ ခန္ဓာနံ သဗ္ဗသော ဝိဿဋ္ဌတ္တာ ဝိမုတ္တတ္တာ အဋ္ဌမော ဥတ္တမော ဝိမောက္ခော နာမ.

၂၄၉. အဘိဘာယတနကထာယံ အဘိဘာယတနာနီတိ အဘိဘဝနကာရဏာနိ. ကိံ အဘိဘဝန္တိ? ပစ္စနီကဓမ္မေပိ အာရမ္မဏာနိပိ. တာနိ ဟိ ပဋိပက္ခဘာဝေန ပစ္စနီကဓမ္မေ အဘိဘဝန္တိ၊ ပုဂ္ဂလဿ ဉာဏုတ္တရိတာယ အာရမ္မဏာနိ. အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီတိအာဒီသု ပန အဇ္ဈတ္တရူပေ ပရိကမ္မဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ နာမ ဟောတိ. အဇ္ဈတ္တဉ္စ နီလပရိကမ္မံ ကရောန္တော ကေသေ ဝါ ပိတ္တေ ဝါ အက္ခိတာရကာယ ဝါ ကရောတိ၊ ပီတပရိကမ္မံ ကရောန္တော မေဒေ ဝါ ဆဝိယာ ဝါ ဟတ္ထတလပါဒတလေသု ဝါ အက္ခီနံ ပီတဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ၊ လောဟိတပရိကမ္မံ ကရောန္တော မံသေ ဝါ လောဟိတေ ဝါ ဇိဝှါယ ဝါ အက္ခီနံ ရတ္တဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ၊ ဩဒါတပရိကမ္မံ ကရောန္တော အဋ္ဌိမှိ ဝါ ဒန္တေ ဝါ နခေ ဝါ အက္ခီနံ သေတဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ. တံ ပန သုနီလံ သုပီတကံ သုလောဟိတကံ သုဩဒါတံ န ဟောတိ၊ အသုဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ.

ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ယဿေတံ ပရိကမ္မံ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ၊ နိမိတ္တံ ပန ဗဟိဒ္ဓါ၊ သော ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ ပရိကမ္မဿ ဗဟိဒ္ဓါ စ အပ္ပနာယ ဝသေန – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရိတ္တာနီတိ အဝဍ္ဎိတာနိ. သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီတိ သုဝဏ္ဏာနိ ဝါ ဟောန္တု ဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ ဝါ၊ ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒမဘိဘာယတနံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တာနိ အဘိဘုယျာတိ ယထာ နာမ သမ္ပန္နဂဟဏိကော ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘတ္တံ လဘိတွာ ‘‘ကိမေတ္ထ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဧကကဗဠမေဝ ကရောတိ၊ ဧဝမေဝံ ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော – ‘‘ကိမေတ္ထ ပရိတ္တကေ အာရမ္မဏေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ နာယံ မမ ဘာရော’’တိ တာနိ ရူပါနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ၊ သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီတိ အတ္ထော. ဇာနာမိ ပဿာမီတိ ဣမိနာ ပနဿ အာဘောဂေါ ကထိတော၊ သော စ ခေါ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ၊ န အန္တောသမာပတ္တိယံ. ဧဝံသညီ ဟောတီတိ အာဘောဂသညာယပိ ဈာနသညာယပိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. အဘိဘဝသညာ ဟိဿ အန္တောသမာပတ္တိယံ အတ္ထိ၊ အာဘောဂသညာ ပန သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿေဝ.

အပ္ပမာဏာနီတိ ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနိ၊ မဟန္တာနီတိ အတ္ထော. အဘိဘုယျာတိ ဧတ္ထ ပန ယထာ မဟဂ္ဃသော ပုရိသော ဧကံ ဘတ္တဝဍ္ဎိတကံ လဘိတွာ ‘‘အညာပိ ဟောတု၊ အညာပိ ဟောတု၊ ကိမေသာ မယှံ ကရိဿတီ’’တိ တံ န မဟန္တတော ပဿတိ၊ ဧဝမေဝ ဉာဏုတ္တရော ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော ‘‘ကိမေတ္ထ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ နယိဒံ အပ္ပမာဏံ၊ န မယှံ စိတ္တေကဂ္ဂတာကရဏေ ဘာရော အတ္ထီ’’တိ တာနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ၊ သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီတိ အတ္ထော.

အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ အလာဘိတာယ ဝါ အနတ္ထိကတာယ ဝါ အဇ္ဈတ္တရူပေ ပရိကမ္မသညာဝိရဟိတော. ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ယဿ ပရိကမ္မမ္ပိ နိမိတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နံ၊ သော ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မဿ စေဝ အပ္ပနာယ စ ဝသေန – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ စတုတ္ထာဘိဘာယတနေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣမေသု ပန စတူသု ပရိတ္တံ ဝိတက္ကစရိတဝသေန အာဂတံ၊ အပ္ပမာဏံ မောဟစရိတဝသေန၊ သုဝဏ္ဏံ ဒေါသစရိတဝသေန၊ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ရာဂစရိတဝသေန. ဧတေသဉှိ ဧတာနိ သပ္ပါယာနိ. သာ စ နေသံ သပ္ပါယတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေစရိယနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာ.

ပဉ္စမအဘိဘာယတနာဒီသု နီလာနီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ဝုတ္တံ. နီလဝဏ္ဏာနီတိ ဝဏ္ဏဝသေန. နီလနိဒဿနာနီတိ နိဒဿနဝသေန. အပညာယမာနဝိဝရာနိ အသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏာနိ ဧကနီလာနေဝ ဟုတွာ ဒိဿန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နီလနိဘာသာနီတိ ဣဒံ ပန ဩဘာသဝသေန ဝုတ္တံ၊ နီလောဘာသာနိ နီလပဘာယုတ္တာနီတိ အတ္ထော. ဧတေန နေသံ သုဝိသုဒ္ဓတံ ဒဿေတိ. ဝိသုဒ္ဓဝဏ္ဏဝသေနေဝ ဟိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အဘိဘာယတနာနိ ဝုတ္တာနိ. ဥမာပုပ္ဖန္တိ ဧတဉှိ ပုပ္ဖံ သိနိဒ္ဓံ မုဒုံ ဒိဿမာနမ္ပိ နီလမေဝ ဟောတိ. ဂိရိကဏ္ဏိကပုပ္ဖါဒီနိ ပန ဒိဿမာနာနိ သေတဓာတုကာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဣဒမေဝ ဂဟိတံ၊ န တာနိ. ဗာရာဏသေယျကန္တိ ဗာရာဏသိယံ ဘဝံ. တတ္ထ ကိရ ကပ္ပါသောပိ မုဒု၊ သုတ္တကန္တိကာယောပိ တန္တဝါယာပိ ဆေကာ၊ ဥဒကမ္ပိ သုစိ သိနိဒ္ဓံ၊ တသ္မာ ဝတ္ထံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ဟောတိ၊ ဒွီသု ပဿေသု မဋ္ဌံ မုဒု သိနိဒ္ဓံ ခါယတိ. ပီတာနီတိအာဒီသု ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘နီလကသိဏံ ဥဂ္ဂဏှန္တော နီလသ္မိံ နိမိတ္တံ ဂဏှာတိ ပုပ္ဖသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထသ္မိံ ဝါ ဝဏ္ဏဓာတုယာ ဝါ’’တိအာဒိကံ ပနေတ္ထ ကသိဏကရဏဉ္စေဝ ပရိကမ္မဉ္စ အပ္ပနာဝိဓာနဉ္စ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တမေဝ.

အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာတိ ဣတော ပုဗ္ဗေသု သတိပဋ္ဌာနာဒီသု တေ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တာဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ နာမ ဟောန္တိ၊ ဣမေသု ပန အဋ္ဌသု အဘိဘာယတနေသု စိဏ္ဏဝသီဘာဝါယေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ နာမ.

၂၅၀. ကသိဏကထာယံ သကလဋ္ဌေန ကသိဏာနိ၊ တဒါရမ္မဏာနံ ဓမ္မာနံ ခေတ္တဋ္ဌေန အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝါ အာယတနာနိ. ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ ဂဂနတလာဘိမုခံ. အဓောတိ ဟေဋ္ဌာ ဘူမိတလာဘိမုခံ. တိရိယန္တိ ခေတ္တမဏ္ဍလမိဝ သမန္တာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဧကစ္စော ဟိ ဥဒ္ဓမေဝ ကသိဏံ ဝဍ္ဎေတိ၊ ဧကစ္စော အဓော၊ ဧကစ္စော သမန္တတော. တေန တေန ကာရဏေန ဧဝံ ပသာရေတိ အာလောကမိဝ ရူပဒဿနကာမော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပထဝီကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယ’’န္တိ. အဒွယန္တိ ဒိသာအနုဒိသာသု အဒွယံ. ဣဒံ ပန ဧကဿ အညဘာဝါနုပဂမနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဥဒကံ ပဝိဋ္ဌဿ သဗ္ဗဒိသာသု ဥဒကမေဝ ဟောတိ အနညံ၊ ဧဝမေဝံ ပထဝီကသိဏံ ပထဝီကသိဏမေဝ ဟောတိ၊ နတ္ထိ တဿ အညော ကသိဏသမ္ဘေဒေါတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အပ္ပမာဏန္တိ ဣဒံ တဿ တဿ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန ဝုတ္တံ. တဉှိ စေတသာ ဖရန္တော သကလမေဝ ဖရတိ၊ အယမဿ အာဒိ၊ ဣဒံ မဇ္ဈန္တိ ပမာဏံ ဂဏှာတီတိ. ဝိညာဏကသိဏန္တိ စေတ္ထ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ပဝတ္တံ ဝိညာဏံ. တတ္ထ ကသိဏဝသေန ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ၊ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဝသေန တတ္ထ ပဝတ္တဝိညာဏေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာနယေန ပနေတာနိ ပထဝီကသိဏာဒီနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာနေဝ. ဣဓာပိ စိဏ္ဏဝသိဘာဝေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဣတော အနန္တရေသု စတူသု ဈာနေသု. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ မဟာအဿပုရသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ.

၂၅၂. ဝိပဿနာဉာဏေ ပန ရူပီတိအာဒီနမတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ဧတ္ထ သိတမေတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဧတ္ထ စာတုမဟာဘူတိကေ ကာယေ နိဿိတဉ္စ ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ. သုဘောတိ သုန္ဒရော. ဇာတိမာတိ သုပရိသုဒ္ဓအာကရသမုဋ္ဌိတော. သုပရိကမ္မကတောတိ သုဋ္ဌု ကတပရိကမ္မော အပနီတပါသာဏသက္ခရော. အစ္ဆောတိ တနုစ္ဆဝိ. ဝိပ္ပသန္နောတိ သုဋ္ဌု ဝိပ္ပသန္နော. သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နောတိ ဓောဝန ဝေဓနာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ အာကာရေဟိ သမ္ပန္နော. နီလန္တိအာဒီဟိ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. တာဒိသဉှိ အာဝုတံ ပါကဋံ ဟောတိ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – မဏိ ဝိယ ဟိ ကရဇကာယော. အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဝိပဿနာလာဘီ ဘိက္ခု. ဟတ္ထေ ကရိတွာ ပစ္စဝေက္ခတော ‘‘အယံ ခေါ မဏီ’’တိ မဏိနော အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော စာတုမဟာဘူတိကကာယဿ အာဝိဘူတကာလော. ‘‘တတြိဒံ သုတ္တံ အာဝုတ’’န္တိ သုတ္တဿ အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော တဒါရမ္မဏာနံ ဖဿပဉ္စမကာနံ ဝါ သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကာနံ ဝါ ဝိပဿနာဉာဏဿေဝ ဝါ အာဝိဘူတကာလောတိ.

ကိံ ပနေတံ ဉာဏဿ အာဝိဘူတံ၊ ပုဂ္ဂလဿာတိ. ဉာဏဿ၊ တဿ ပန အာဝိဘာဝတ္တာ ပုဂ္ဂလဿ အာဝိဘူတာဝ ဟောန္တိ. ဣဒဉ္စ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂဿ အနန္တရံ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ အဘိညာဝါရေ အာရဒ္ဓေ ဧတဿ အန္တရာဝါရော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဣဓေဝ ဒဿိတံ. ယသ္မာ စ အနိစ္စာဒိဝသေန အကတသမ္မသနဿ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဘေရဝသဒ္ဒံ သုဏန္တော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယာ ဘေရဝေ ခန္ဓေ အနုဿရတော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဘေရဝရူပံ ပဿတော ဘယသန္တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န အနိစ္စာဒိဝသေန ကတသမ္မသနဿ၊ တသ္မာ အဘိညာပတ္တဿ ဘယဝိနောဒကဟေတုသမ္ပာဒနတ္ထမ္ပိ ဣဒံ ဣဓေဝ ဒဿိတံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တဝသေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၂၅၃. မနောမယိဒ္ဓိယံ စိဏ္ဏဝသိတာယ. တတ္ထ မနောမယန္တိ မနေန နိဗ္ဗတ္တံ. သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂိန္တိ သဗ္ဗေဟိ အင်္ဂေဟိ စ ပစ္စင်္ဂေဟိ စ သမန္နာဂတံ. အဟီနိန္ဒြိယန္တိ သဏ္ဌာနဝသေန အဝိကလိန္ဒြိယံ. ဣဒ္ဓိမတာ နိမ္မိတရူပဉှိ သစေ ဣဒ္ဓိမာ ဩဒါတော၊ တမ္ပိ ဩဒါတံ. သစေ အဝိဒ္ဓကဏ္ဏော၊ တမ္ပိ အဝိဒ္ဓကဏ္ဏန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရေဟိ တေန သဒိသမေဝ ဟောတိ. မုဉ္ဇမှာ ဤသိကန္တိအာဒိ ဥပမတ္တယမ္ပိ တံ သဒိသဘာဝဒဿနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ. မုဉ္ဇသဒိသာ ဧဝ ဟိ တဿ အန္တော ဤသိကာ ဟောတိ. ကောသသဒိသောယေဝ အသိ၊ ဝဋ္ဋာယ ကောသိယာ ဝဋ္ဋံ အသိမေဝ ပက္ခိပန္တိ၊ ပတ္ထဋာယ ပတ္ထဋံ.

ကရဏ္ဍာတိ ဣဒမ္ပိ အဟိကဉ္စုကဿ နာမံ၊ န ဝိလီဝကရဏ္ဍကဿ. အဟိကဉ္စုကော ဟိ အဟိနာ သဒိသောဝ ဟောတိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘ပုရိသော အဟိံ ကရဏ္ဍာ ဥဒ္ဓရေယျာ’’တိ ဟတ္ထေန ဥဒ္ဓရမာနော ဝိယ ဒဿိတော၊ အထ ခေါ စိတ္တေနေဝဿ ဥဒ္ဓရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉှိ အဟိ နာမ သဇာတိယံ ဌိတော၊ ကဋ္ဌန္တရံ ဝါ ရုက္ခန္တရံ ဝါ နိဿာယ၊ တစတော သရီရနိက္ကဍ္ဎနပယောဂသင်္ခါတေန ထာမေန၊ သရီရံ ခါဒမာနံ ဝိယ ပုရာဏတစံ ဇိဂုစ္ဆန္တောတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သယမေဝ ကဉ္စုကံ ဇဟာတိ၊ န သက္ကာ တတော အညေန ဥဒ္ဓရိတုံ. တသ္မာ စိတ္တေန ဥဒ္ဓရဏံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ မုဉ္ဇာဒိသဒိသံ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သရီရံ၊ ဤသိကာဒိသဒိသံ နိမ္မိတရူပန္တိ ဣဒမေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ. နိမ္မာနဝိဓာနံ ပနေတ္ထ ပရတော စ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိပဉ္စအဘိညာကထာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပမာမတ္တမေဝ ဟိ ဣဓ အဓိကံ.

တတ္ထ ဆေကကုမ္ဘကာရာဒယော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏလာဘီ ဘိက္ခု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သုပရိကမ္မကတမတ္တိကာဒယော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဘာဇနဝိကတိအာဒိကရဏံ ဝိယ တဿ ဘိက္ခုနော ဝိကုဗ္ဗနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဓာပိ စိဏ္ဏဝသိတာဝသေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဣတော ပရာသု စတူသု အဘိညာသု.

၂၅၅. တတ္ထ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုဥပမာယံ သင်္ခဓမောတိ သင်္ခဓမကော. အပ္ပကသိရေနေဝါတိ နိဒ္ဒုက္ခေနေဝ. ဝိညာပေယျာတိ ဇာနာပေယျ. တတ္ထ ဧဝံ စာတုဒ္ဒိသာ ဝိညာပေန္တေ သင်္ခဓမကေ ‘‘သင်္ခသဒ္ဒေါ အယ’’န္တိ ဝဝတ္ထာပေန္တာနံ သတ္တာနံ တဿ သင်္ခသဒ္ဒဿ အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ယောဂိနော ဒူရသန္တိကဘေဒါနံ ဒိဗ္ဗာနဉ္စေဝ မာနုသကာနဉ္စ သဒ္ဒါနံ အာဝိဘူတကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၂၅၆. စေတောပရိယဉာဏ-ဥပမာယံ ဒဟရောတိ တရုဏော. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော. မဏ္ဍနကဇာတိကောတိ ယုဝါပိ သမာနော န အလသိယော ကိလိဋ္ဌဝတ္ထသရီရော၊ အထ ခေါ မဏ္ဍနကပကတိကော၊ ဒိဝသဿ ဒွေ တယော ဝါရေ နှာယိတွာ သုဒ္ဓဝတ္ထ-ပရိဒဟန-အလင်္ကာရကရဏသီလောတိ အတ္ထော. သကဏိကန္တိ ကာဠတိလကဝင်္က-မုခဒူသိပီဠကာဒီနံ အညတရေန သဒေါသံ. တတ္ထ ယထာ တဿ မုခနိမိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတော မုခဒေါသော ပါကဋော ဟောတိ၊ ဧဝံ စေတောပရိယဉာဏာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော ပရေသံ သောဠသဝိဓံ စိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဥပမာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗံ မဟာအဿပုရေ ဝုတ္တမေဝ.

၂၅၉. အယံ ခေါ ဥဒါယိ ပဉ္စမော ဓမ္မောတိ ဧကူနဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ ပဋိပဒါဝသေန ဧကံ ဓမ္မံ ကတွာ ပဉ္စမော ဓမ္မောတိ ဝုတ္တော. ယထာ ဟိ အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၇ အာဒယော) ဧကာဒသ ပဗ္ဗာနိ ပုစ္ဆာဝသေန ဧကဓမ္မော ကတော၊ ဧဝမိဓ ဧကူနဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ ပဋိပဒါဝသေန ဧကော ဓမ္မော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣမေသု စ ပန ဧကူနဝီသတိယာ ပဗ္ဗေသု ပဋိပါဋိယာ အဋ္ဌသု ကောဋ္ဌာသေသု ဝိပဿနာဉာဏေ စ အာသဝက္ခယဉာဏေ စ အရဟတ္တဝသေန အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သေသေသု စိဏ္ဏဝသိဘာဝဝသေန. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.