၄. ဘယဘေရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၃၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဘယဘေရဝသုတ္တံ. တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – အထာတိ အဝိစ္ဆေဒနတ္ထေ နိပါတော. ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ၊ ဘဂဝတော သာဝတ္ထိယံ ဝိဟာရေ အဝိစ္ဆိန္နေယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇာဏုဿောဏီတိ နေတံ တဿ မာတာပိတူဟိ ကတနာမံ၊ အပိစ ခေါ ဌာနန္တရပဋိလာဘလဒ္ဓံ. ဇာဏုဿောဏိဋ္ဌာနံ ကိရ နာမေတံ ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ၊ တံ တဿ ရညာ ဒိန္နံ၊ တသ္မာ ‘‘ဇာနုဿောဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မံ အဏတီတိ ဗြာဟ္မဏော၊ မန္တေ သဇ္ဈာယတီတိ အတ္ထော. ဣဒမေဝ ဟိ ဇာတိဗြာဟ္မဏာနံ နိရုတ္တိဝစနံ. အရိယာ ပန ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏာတိ ဝုစ္စန္တိ.
ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ယေနာတိ ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ၊ တသ္မာ ယတ္ထ ဘဂဝါ၊ တတ္ထ ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေန ဝါ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝမနုဿေဟိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော၊ တေန ကာရဏေန ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေန စ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော? နာနပ္ပကာရဂုဏဝိသေသာဓိဂမာဓိပ္ပါယေန၊ သာဒုဖလူပဘောဂါဓိပ္ပါယေန ဒိဇဂဏေဟိ နိစ္စဖလိတမဟာရုက္ခော ဝိယ.
ဥပသင်္ကမီတိ စ ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပသင်္ကမိတွာတိ ဥပသင်္ကမနပရိယောသာနဒီပနံ. အထ ဝါ ဧဝံ ဂတော တတော အာသန္နတရံ ဌာနံ ဘဂဝတော သမီပသင်္ခါတံ ဂန္တွာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒီတိ ယထာ ခမနီယာဒီနိ ပုစ္ဆန္တော ဘဂဝါ တေန၊ ဧဝံ သောပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမပ္ပဝတ္တမောဒေါ အဟောသိ၊ သီတောဒကံ ဝိယ ဥဏှောဒကေန သမ္မောဒိတံ ဧကီဘာဝံ အဂမာသိ. ယာယ စ ‘‘ကစ္စိ တေ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ခမနီယံ၊ ကစ္စိ ယာပနီယံ၊ ကစ္စိ ဘောတော ဂေါတမဿ ဂေါတမသာဝကာနဉ္စ အပ္ပါဗာဓံ အပ္ပါတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရော’’တိအာဒိကာယ ကထာယ သမ္မောဒိ၊ တံ ပီတိပါမောဇ္ဇသင်္ခါတသမ္မောဒဇနနတော သမ္မောဒိတုံ ယုတ္တဘာဝတော စ သမ္မောဒနီယံ၊ အတ္ထဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ သုစိရမ္ပိ ကာလံ သာရေတုံ နိရန္တရံ ပဝတ္တေတုံ အရဟရူပတော သရိတဗ္ဗဘာဝတော စ သာရာဏီယံ. သုယျမာနသုခတော စ သမ္မောဒနီယံ၊ အနုဿရိယမာနသုခတော စ သာရဏီယံ. တထာ ဗျဉ္ဇနပရိသုဒ္ဓတာယ သမ္မောဒနီယံ၊ အတ္ထပရိသုဒ္ဓတာယ သာရဏီယန္တိ ဧဝံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ပရိယောသာပေတွာ နိဋ္ဌာပေတွာ ယေနတ္ထေန အာဂတော၊ တံ ပုစ္ဆိတုကာမော ဧကမန္တံ နိသီဒိ.
ဧကမန္တန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၇၀) ဝိယ. တသ္မာ ယထာ နိသိန္နော ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟောတိ၊ တထာ နိသီဒီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ. နိသီဒီတိ ဥပါဝိသိ. ပဏ္ဍိတာ ဟိ ပုရိသာ ဂရုဋ္ဌာနိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာသနကုသလတာယ ဧကမန္တံ နိသီဒန္တိ၊ အယဉ္စ နေသံ အညတရော၊ တသ္မာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.
ကထံ နိသိန္နော ပန ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟောတီတိ. ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ. သေယျထိဒံ၊ အတိဒူရံ အစ္စာသန္နံ ဥပရိဝါတံ ဥန္နတပဒေသံ အတိသမ္မုခံ အတိပစ္ဆာတိ. အတိဒူရေ နိသိန္နော ဟိ သစေ ကထေတုကာမော ဟောတိ၊ ဥစ္စာသဒ္ဒေန ကထေတဗ္ဗံ ဟောတိ. အစ္စာသန္နေ နိသိန္နော သင်္ဃဋ္ဋနံ ကရောတိ. ဥပရိဝါတေ နိသိန္နော သရီရဂန္ဓေန ဗာဓတိ. ဥန္နတပ္ပဒေသေ နိသိန္နော အဂါရဝံ ပကာသေတိ. အတိသမ္မုခါ နိသိန္နော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ၊ စက္ခုနာ စက္ခုံ အာဟစ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ. အတိပစ္ဆာ နိသိန္နော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ၊ ဂီဝံ ပသာရေတွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ အယမ္ပိ ဧတေ ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကမန္တံ နိသီဒီ’’တိ.
ယေမေတိ ယေ ဣမေ. ကုလပုတ္တာတိ ဒုဝိဓာ ကုလပုတ္တာ ဇာတိကုလပုတ္တာ အာစာရကုလပုတ္တာ. တတ္ထ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ရဋ္ဌပါလော နာမ ကုလပုတ္တော တသ္မိံယေဝ ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ အဂ္ဂကုလဿ ပုတ္တော’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၉၄) ဧဝံ အာဂတာ ဥစ္စာကုလပ္ပသုတာ ဇာတိကုလပုတ္တာ နာမ. ‘‘ယေ တေ ကုလပုတ္တာ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၇၈) ဧဝံ အာဂတာ ပန ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကုလေ ပသုတာပိ အာစာရသမ္ပန္နာ အာစာရကုလပုတ္တာ နာမ. ဣဓ ပန ဒွီဟိပိ ကာရဏေဟိ ကုလပုတ္တာယေဝ.
သဒ္ဓါတိ သဒ္ဓါယ. အဂါရသ္မာတိ အဂါရတော. အနဂါရိယန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဘိက္ခုဘာဝဉ္စ. ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ ဟိ နတ္ထေတ္ထ အဂါရိယန္တိ အနဂါရိယာ၊ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဂေါရက္ခာဒိကမ္မမေတ္ထ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဘိက္ခုပိ နတ္ထေတဿ အဂါရန္တိ အနဂါရော၊ အနဂါရဿ ဘာဝေါ အနဂါရိယံ. ပဗ္ဗဇိတာတိ ဥပဂတာ၊ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ အနဂါရိယသင်္ခါတံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ဥပဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုဗ္ဗင်္ဂမောတိ ပုရတော ဂါမီ နာယကော. ဗဟုကာရောတိ ဟိတကိရိယာယ ဗဟူပကာရော. ဘဝံ တေသံ ဂေါတမော သမာဒပေတာတိ တေ ကုလပုတ္တေ ဘဝံ ဂေါတမော အဓိသီလာဒီနိ ဂါဟေတာ သိက္ခာပေတာ. သာ ဇနတာတိ သော ဇနသမူဟော. ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿနာနုဂတိံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ယန္ဒိဋ္ဌိကော ဘဝံ ဂေါတမော ယံခန္တိကော ယံရုစိကော၊ တေပိ တန္ဒိဋ္ဌိကာ ဟောန္တိ တံခန္တိကာ တံရုစိကာတိ အတ္ထော.
ကသ္မာ ပနာယံ ဧဝမာဟာတိ? ဧသ ကိရ ပုဗ္ဗေ အနေကေ ကုလပုတ္တေ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေ ဒေဝပုတ္တေ ဝိယ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ပရိစာရိယမာနေ အန္တော စ ဗဟိ စ သုသံဝိဟိတာရက္ခေ ဒိသွာ၊ တေ အပရေန သမယေန ဘဂဝတော မဓုရရသံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဒ္ဓါယ ဃရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာ ဃာသစ္ဆာဒနပရမတာယ သန္တုဋ္ဌေ အာရညကေသု သေနာသနေသု ကေနစိ အရက္ခိယမာနေပိ အနုဿင်္ကိတာပရိသင်္ကိတေ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌေ ဥဒဂ္ဂုဒဂ္ဂေ အဒ္ဒသ၊ ဒိသွာ စ ဣမေသံ ကုလပုတ္တာနံ ‘‘အယံ ဖာသုဝိဟာရော ကံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော’’တိ စိန္တေန္တော ‘‘သမဏံ ဂေါတမ’’န္တိ ဘဂဝတိ ပသာဒံ အလတ္ထ. သော တံ ပသာဒံ နိဝေဒေတုံ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာဂတော၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ.
အထဿ ဘဂဝါ တံ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော အဗ္ဘနုမောဒန္တော စ ဧဝမေတံ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိမာဟ. ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနာနုမောဒနတ္ထောယေဝ ဟိ ဧတ္ထ အယံ ဧဝန္တိ နိပါတော. မမံ ဥဒ္ဒိဿာတိ မံ ဥဒ္ဒိဿ. သဒ္ဓါတိ သဒ္ဓါယေဝ. န ဣဏဋ္ဌာ န ဘယဋ္ဋာတိအာဒီနိ သန္ဓာယာဟ. ဤဒိသာနံယေဝ ဟိ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗင်္ဂမော၊ န ဣတရေသံ. ဒုရဘိသမ္ဘဝါနိ ဟီတိ သမ္ဘဝိတုံ ဒုက္ခာနိ ဒုဿဟာနိ၊ န သက္ကာ အပ္ပေသက္ခေဟိ အဇ္ဈောဂါဟိတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အရညဝနပတ္ထာနီတိ အရညာနိ စ ဝနပတ္ထာနိ စ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အဘိဓမ္မေ နိပ္ပရိယာယေန၊ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခိလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ယန္တံ ‘‘ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ အာရညိကင်္ဂနိပ္ဖါဒကံ သေနာသနံ ဝုတ္တံ၊ တဒေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ဝနပတ္ထန္တိ ဂါမန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရဋ္ဌာနံ၊ ယတ္ထ န ကသီယတိ န ဝပီယတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစနံ၊ ဝနပတ္ထန္တိ ဝနသဏ္ဍာနမေတံ သေနာသနာနံ၊ ဝနပတ္ထန္တိ ဘိံသနကာနမေတံ၊ ဝနပတ္ထန္တိ သလောမဟံသာနမေတံ၊ ဝနပတ္ထန္တိ ပရိယန္တာနမေတံ၊ ဝနပတ္ထန္တိ န မနုဿူပစာရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ပရိယန္တာနန္တိ ဣမမေကံ ပရိယာယံ ဌပေတွာ သေသပရိယာယေဟိ ဝနပတ္ထာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီ. ပန္တာနီတိ ပရိယန္တာနိ အတိဒူရာနိ. ဒုက္ကရံ ပဝိဝေကန္တိ ကာယဝိဝေကံ ဒုက္ကရံ. ဒုရဘိရမန္တိ အဘိရမိတုံ န သုခံ. ဧကတ္တေတိ ဧကီဘာဝေ. ကိံ ဒဿေတိ? ကာယဝိဝေကေ ကတေပိ တတ္ထ စိတ္တံ အဘိရမာပေတုံ ဒုက္ကရံ. ဒွယံဒွယာရာမော ဟိ အယံ လောကောတိ. ဟရန္တိ မညေတိ ဟရန္တိ ဝိယ ဃသန္တိ ဝိယ. မနောတိ မနံ. သမာဓိံ အလဘမာနဿာတိ ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ အလဘန္တဿ. ကိံ ဒဿေတိ? ဤဒိသဿ ဘိက္ခုနော တိဏပဏ္ဏမိဂါဒိသဒ္ဒေဟိ ဝိဝိဓေဟိ စ ဘိံသနကေဟိ ဝနာနိ စိတ္တံ ဝိက္ခိပန္တိ မညေတိ၊ သဗ္ဗံ ဗြာဟ္မဏော သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ ကုလပုတ္တာနံ အရညဝါသေ (ဝိဘ. ၅၂၉) ဝိမှိတော အာဟ.
ကာယကမ္မန္တဝါရကထာ
၃၅. အထဿ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ ‘‘ဧဝမေတံ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒီဟိ တံ တံ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အဗ္ဘနုမောဒိတွာ စ ယသ္မာ သောဠသသု ဌာနေသု အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟရဟိတာနံယေဝ တာဒိသာနိ သေနာသနာနိ ဒုရဘိသမ္ဘဝါနိ၊ န တေသု အာရမ္မဏပရိဂ္ဂါဟယုတ္တာနံ၊ အတ္တနာ စ ဗောဓိသတ္တော သမာနော တာဒိသော အဟောသိ၊ တသ္မာ အတ္တနော တာဒိသာနံ သေနာသနာနံ ဒုရဘိသမ္ဘဝတံ ဒဿေတုံ၊ မယှမ္ပိ ခေါတိအာဒိမာဟ.
တတ္ထ ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာတိ သမ္ဗောဓတော ပုဗ္ဗေဝ၊ အရိယမဂ္ဂပ္ပတ္တိတော အပရဘာဂေယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဿ. ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတောတိ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿေဝ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂန္တုံ အရဟသတ္တဿေဝ သတော၊ ဗောဓိယာ ဝါ သတ္တဿေဝ လဂ္ဂဿေဝ သတော. ဒီပင်္ကရဿ ဟိ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနေန အဘိနီဟာရသမိဒ္ဓိတော ပဘုတိ တထာဂတော ဗောဓိယာ သတ္တော လဂ္ဂေါ ‘‘ပတ္တဗ္ဗာ မယာ ဧသာ’’တိ တဒဓိဂမာယ ပရက္ကမံ အမုဉ္စန္တောယေဝ အာဂတော၊ တသ္မာ ဗောဓိသတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. တဿ မယှန္တိ တဿ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော မယှံ. ယေ ခေါ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါတိ ယေ ကေစိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာ ဝါ ဘောဝါဒိနော ဝါ.
အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာတိ အပရိသုဒ္ဓေန ပါဏာတိပါတာဒိနာ ကာယကမ္မန္တေန သမန္နာဂတာ. အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တသန္ဒောသဟေတူတိ အပရိသုဒ္ဓဿ ကာယကမ္မန္တသင်္ခါတဿ အတ္တနော ဒေါသဿ ဟေတု၊ အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တကာရဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟဝေတိ ဧကံသဝစနေ နိပါတော. အကုသလန္တိ သာဝဇ္ဇံ အက္ခေမဉ္စ. ဘယဘေရဝန္တိ ဘယဉ္စ ဘေရဝဉ္စ. စိတ္တုတြာသဿ စ ဘယာနကာရမ္မဏဿ စေတံ အဓိဝစနံ. တတြ ဘယံ သာဝဇ္ဇဋ္ဌေန အကုသလံ၊ ဘေရဝံ အက္ခေမဋ္ဌေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဝှါယန္တီတိ ပက္ကောသန္တိ. ကထံ? တေ ဟိ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကတွာ ‘‘မယံ အယုတ္တမကမှာ၊ သစေ နော တေ ဇာနေယျုံ၊ ယေသံ အပရဇ္ဈိမှာ၊ ဣဒါနိ အနုဗန္ဓိတွာ အနယဗျသနံ အာပါဒေယျု’’န္တိ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂစ္ဆန္တရေ ဝါ ဂုမ္ဗန္တရေ ဝါ နိသီဒန္တိ. တေ ‘‘အပ္ပမတ္တကမ္ပိ တိဏသဒ္ဒံ ဝါ ပဏ္ဏသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ၊ ဣဒါနိမှာ နဋ္ဌာ’’တိ တသန္တိ ဝိတ္တသန္တိ၊ အာဂန္တွာ ပရေဟိ ပရိဝါရိတာ ဝိယ ဗဒ္ဓါ ဝဓိတာ ဝိယ စ ဟောန္တိ. ဧဝံ တံ ဘယဘေရဝံ အတ္တနိ သမာရောပနဋ္ဌေန အဝှါယန္တိ ပက္ကောသန္တိ.
န ခေါ ပနာဟံ။ပေ။ ပဋိသေဝါမီတိ အဟံ ခေါ ပန အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တော ဟုတွာ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ န ပဋိသေဝါမိ. ယေ ဟိ ဝေါတိ ဧတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ. အရိယာ ဝုစ္စန္တိ ဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ. ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာတိ ဤဒိသာ ဟုတွာ. တေသမဟံ အညတရောတိ တေသံ အဟမ္ပိ ဧကော အညတရော. ဗောဓိသတ္တော ဟိ ဂဟဋ္ဌောပိ ပဗ္ဗဇိတောပိ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တောဝ ဟောတိ. ဘိယျောတိ အတိရေကတ္ထေ နိပါတော. ပလ္လောမန္တိ ပန္နလောမတံ၊ ခေမံ သောတ္ထိဘာဝန္တိ အတ္ထော. အာပါဒိန္တိ အာပဇ္ဇိံ၊ အတိရေကံ သောတ္ထိဘာဝံ အတိရေကေန ဝါ သောတ္ထိဘာဝမာပဇ္ဇိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အရညေ ဝိဟာရာယာတိ အရညေ ဝိဟာရတ္ထာယ.
ကာယကမ္မန္တဝါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.
ဝစီကမ္မန္တဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ
၃၆. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အယံ ပန ဝိသေသော၊ ဝစီကမ္မန္တဝါရေ တာဝ အပရိသုဒ္ဓဝစီကမ္မန္တာတိ အပရိသုဒ္ဓေန မုသာဝါဒါဒိနာ ဝစီကမ္မန္တေန သမန္နာဂတာ. တေ ကထံ ဘယဘေရဝံ အဝှါယန္တိ? တေ မုသာဝါဒေန ပရဿ အတ္ထံ ဘဉ္ဇိတွာ၊ ပိသုဏဝါစာယ မိတ္တဘေဒံ ကတွာ ဖရုသဝါစာယ ပရေသံ ပရိသမဇ္ဈေ မမ္မာနိ တုဒိတွာ နိရတ္ထကဝါစာယ ပရသတ္တာနံ ကမ္မန္တေ နာသေတွာ ‘‘မယံ အယုတ္တမကမှာ၊ သစေ နော တေ ဇာနေယျုံ၊ ယေသံ အပရဇ္ဈိမှာ၊ ဣဒါနိ အနုဗန္ဓိတွာ အနယဗျသနံ ပါပေယျု’’န္တိ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂစ္ဆန္တရေ ဝါ ဂုမ္ဗန္တရေ ဝါ နိသီဒန္တိ. တေ ‘‘အပ္ပမတ္တကမ္ပိ တိဏသဒ္ဒံ ဝါ ပဏ္ဏသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ဣဒါနိမှာ နဋ္ဌာ’’တိ တသန္တိ ဝိတ္တသန္တိ အာဂန္တွာ ပရေဟိ ပရိဝါရိတာ ဝိယ ဗဒ္ဓါ ဝဓိတာ ဝိယ စ ဟောန္တိ. ဧဝံ တံ ဘယဘေရဝံ အတ္တနိ သမာရောပနဋ္ဌေန အဝှါယန္တိ၊ ပက္ကောသန္တိ.
မနောကမ္မန္တဝါရေ အပရိသုဒ္ဓမနောကမ္မန္တာတိ အပရိသုဒ္ဓေန အဘိဇ္ဈာဒိနာ မနောကမ္မန္တေန သမန္နာဂတာ. တေ ကထံ ဘယဘေရဝံ အဝှါယန္တိ? တေ ပရေသံ ရက္ခိတဂေါပိတေသု ဘဏ္ဍေသု အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပရဿ ကုဇ္ဈိတွာ ပရသတ္တေ မိစ္ဆာဒဿနံ ဂါဟာပေတွာ မယံ အယုတ္တမကမှာ။ပေ။ အတ္တနိ သမာရောပနဋ္ဌေန အဝှါယန္တိ ပက္ကောသန္တိ.
အာဇီဝဝါရေ အပရိသုဒ္ဓါဇီဝါတိ အပရိသုဒ္ဓေန ဝေဇ္ဇကမ္မဒူတကမ္မဝဍ္ဎိပယောဂါဒိနာ ဧကဝီသတိအနေသနဘေဒေန အာဇီဝေန သမန္နာဂတာ. တေ ကထံ ဘယဘေရဝံ အဝှါယန္တိ? တေ ဧဝံ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ သုဏန္တိ – ‘‘သာသနသောဓကာ ကိရ တေပိဋကာ ဘိက္ခူ သာသနံ သောဓေတုံ နိက္ခန္တာ၊ အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ ဣဓာဂမိဿန္တီ’’တိ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂစ္ဆန္တရေ ဝါ။ပေ။ တသန္တိ ဝိတ္တသန္တိ. တေ ဟိ အာဂန္တွာ ပရိဝါရေတွာ ဂဟိတာ ဝိယ ဩဒါတဝတ္ထနိဝါသိတာ ဝိယ စ ဟောန္တီတိ. သေသံ တာဒိသမေဝ.
၃၇. ဣတော ပရံ အဘိဇ္ဈာလူတိအာဒီသု ကိဉ္စာပိ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါ မနောကမ္မန္တေန သင်္ဂဟိတာ တထာပိ နီဝရဏဝသေန ပုန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာလူတိ ပရဘဏ္ဍာဒိအဘိဇ္ဈာယနသီလာ. ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂါတိ ဝတ္ထုကာမေသု ဗဟလကိလေသရာဂါ၊ တေ ကထံ ဘယဘေရဝံ အဝှါယန္တိ? တေ အဝဝတ္ထိတာရမ္မဏာ ဟောန္တိ၊ တေသံ အဝဝတ္ထိတာရမ္မဏာနံ အရညေ ဝိဟရန္တာနံ ဒိဝါ ဒိဋ္ဌံ ရတ္တိံ ဘယဘေရဝံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ – ‘‘တေ အာကုလစိတ္တာ အပ္ပမတ္တကေနပိ တသန္တိ ဝိတ္တသန္တိ၊ ရဇ္ဇုံ ဝါ လတံ ဝါ ဒိသွာ သပ္ပသညိနော ဟောန္တိ၊ ခါဏုံ ဒိသွာ ယက္ခသညိနော၊ ထလံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ ဒိသွာ ဟတ္ထိသညိနော သပ္ပါဒီဟိ အနယဗျသနံ အာပါဒိတာ ဝိယ ဟောန္တီ’’တိ. သေသံ တာဒိသမေဝ.
၃၈. ဗျာပန္နစိတ္တာတိ ပကတိဘာဝဝိဇဟနေန ဝိပန္နစိတ္တာ. ကိလေသာနုဂတဉှိ စိတ္တံ ပကတိဘာဝံ ဝိဇဟတိ၊ ပုရာဏဘတ္တဗျဉ္ဇနံ ဝိယ ပူတိကံ ဟောတိ. ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပါတိ ပဒုဋ္ဌစိတ္တသင်္ကပ္ပါ၊ အဘဒြကေန ပရေသံ အနတ္ထဇနကေန စိတ္တသင်္ကပ္ပေန သမန္နာဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ ကထံ ဘယဘေရဝံ အဝှါယန္တိ? ဘယဘေရဝါဝှါယနံ ဣတော ပဘုတိ အဘိဇ္ဈာလုဝါရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ပန ဝိသေသော ဘဝိဿတိ၊ တတ္ထ ဝက္ခာမ. န ခေါ ပနာဟံ ဗျာပန္နစိတ္တောတိ ဧတ္ထ ပန မေတ္တစိတ္တော အဟံ ဟိတစိတ္တောတိ ဒဿေတိ၊ ဤဒိသာ ဟိ ဗောဓိသတ္တာ ဟောန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တဒေါသပဋိပက္ခဝသေန ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏာ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ.
၃၉. ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌိတာတိ စိတ္တဂေလညဘူတေန ထိနေန သေသနာမကာယဂေလညဘူတေန မိဒ္ဓေန စ ပရိယုဋ္ဌိတာ၊ အဘိဘူတာ ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ နိဒ္ဒါဗဟုလာ ဟောန္တိ.
၄၀. ဥဒ္ဓတာတိ ဥဒ္ဓစ္စပကတိကာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနစိတ္တာ၊ ဥဒ္ဓစ္စေန ဟိ ဧကာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိပ္ဖန္ဒတိ ဓဇယဋ္ဌိယံ ဝါတေန ပဋာကာ ဝိယ. အဝူပသန္တစိတ္တာတိ အနိဗ္ဗုတစိတ္တာ၊ ဣဓ ကုက္ကုစ္စံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.
၄၁. ကင်္ခီ ဝိစိကိစ္ဆီတိ ဧတ္ထ ဧကမေဝိဒံ ပဉ္စမံ နီဝရဏံ. ကိံ နု ခေါ ဣဒန္တိ အာရမ္မဏံ ကင်္ခနတော ကင်္ခါ၊ ဣဒမေဝိဒန္တိ နိစ္ဆေတုံ အသမတ္ထဘာဝတော ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဝုစ္စတိ၊ တေန သမန္နာဂတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ကင်္ခီ ဝိစိကိစ္ဆီ’’တိ ဝုတ္တာ.
၄၂. အတ္တုက္ကံသနကာ ပရဝမ္ဘီတိ ယေ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ ဥက္ခိပန္တိ၊ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တိ၊ ပရဉ္စ ဝမ္ဘေန္တိ ဂရဟန္တိ နိန္ဒန္တိ၊ နီစေ ဌာနေ ဌပေန္တိ၊ တေသမေတံ အဓိဝစနံ. တေ ကထံ ဘယဘေရဝံ အဝှါယန္တိ? တေ ပရေဟိ ‘‘အသုကော စ ကိရ အသုကော စ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ၊ အမှေ ဂရဟန္တိ၊ ဒါသေ ဝိယ ကရောန္တိ၊ ဂဏှထ နေ’’တိ အနုဗဒ္ဓါ ပလာယိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂစ္ဆန္တရေ ဝါ ဂုမ္ဗန္တရေ ဝါတိ ကာယကမ္မန္တသဒိသံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.
၄၃. ဆမ္ဘီတိ ကာယထမ္ဘနလောမဟံသနကရေန ထမ္ဘေန သမန္နာဂတာ. ဘီရုကဇာတိကာတိ ဘီရုကပကတိကာ၊ ဂါမဒါရကာ ဝိယ ဘယဗဟုလာ အသူရာ ကာတရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
၄၄. လာဘသက္ကာရသိလောကန္တိ ဧတ္ထ လဗ္ဘတီတိ လာဘော၊ စတုန္နံ ပစ္စယာနမေတံ အဓိဝစနံ. သက္ကာရောတိ သုန္ဒရကာရော၊ ပစ္စယာ ဧဝ ဟိ ပဏီတပဏီတာ သုန္ဒရသုန္ဒရာ စ အဘိသင်္ခရိတွာ ကတာ သက္ကာရာတိ ဝုစ္စန္တိ. ယာ စ ပရေဟိ အတ္တနော ဂါရဝကိရိယာ ပုပ္ဖါဒီဟိ ဝါ ပူဇာ. သိလောကောတိ ဝဏ္ဏဘဏနံ ဧတံ၊ လာဘဉ္စ သက္ကာရဉ္စ သိလောကဉ္စ လာဘသက္ကာရသိလောကံ. နိကာမယမာနာတိ ပတ္ထယမာနာ. ဘယဘေရဝါဝှါယနံ အဘိဇ္ဈာလုဝါရသဒိသမေဝ. တဒတ္ထဒီပကံ ပနေတ္ထ ပိယဂါမိကဝတ္ထုံ ကထေန္တိ –
ဧကော ကိရ ပိယဂါမိကော နာမ ဘိက္ခု သမာဒိန္နဓုတင်္ဂါနံ ဘိက္ခူနံ လာဘံ ဒိသွာ ‘‘အဟမ္ပိ ဓုတင်္ဂံ သမာဒိယိတွာ လာဘံ ဥပ္ပါဒေမီ’’တိ စိန္တေတွာ သောသာနိကင်္ဂံ သမာဒါယ သုသာနေ ဝသတိ. အထေကဒိဝသံ ဧကော ကမ္မမုတ္တော ဇရဂ္ဂဝေါ ဒိဝါ ဂေါစရေ စရိတွာ ရတ္တိံ တသ္မိံ သုသာနေ ပုပ္ဖဂုမ္ဗေ သီသံ ကတွာ ရောမန္ထယမာနော အဋ္ဌာသိ. ပိယဂါမိကော ရတ္တိံ စင်္ကမနာ နိက္ခန္တော တဿ ဟနုသဒ္ဒံ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘အဒ္ဓါ မံ လာဘဂိဒ္ဓေါ ဧသ သုသာနေ ဝသတီတိ ဉတွာ ဒေဝရာဇာ ဝိဟေဌေတုံ အာဂတော’’တိ၊ သော ဇရဂ္ဂဝဿ ပုရတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘သပ္ပုရိသ ဒေဝရာဇ အဇ္ဇ မေ ဧကရတ္တိံ ခမ၊ သွေ ပဋ္ဌာယ န ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ နမဿမာနော သဗ္ဗရတ္တိံ ယာစန္တော အဋ္ဌာသိ. တတော သူရိယေ ဥဋ္ဌိတေ တံ ဒိသွာ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ပဟရိတွာ ပလာပေသိ ‘‘သဗ္ဗရတ္တိံ မံ ဘိံသာပေသီ’’တိ.
၄၅. ကုသီတာတိ ကောသဇ္ဇာနုဂတာ. ဟီနဝီရိယာတိ ဟီနာ ဝီရိယေန ဝိရဟိတာ ဝိယုတ္တာ၊ နိဗ္ဗီရိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ကုသီတာ ကာယိကဝီရိယာရမ္ဘဝိရဟိတာ ဟောန္တိ၊ ဟီနဝီရိယာ စေတသိကဝီရိယာရမ္ဘဝိရဟိတာ. တေ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနမတ္တမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. တေသံ အဝဝတ္ထိတာရမ္မဏာနန္တိ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝ.
၄၆. မုဋ္ဌဿတီတိ နဋ္ဌဿတီ. အသမ္ပဇာနာတိ ပညာရဟိတာ၊ ဣမဿ စ ပဋိပက္ခေ ‘‘ဥပဋ္ဌိတဿတီဟမသ္မီ’’တိ ဝစနတော သတိဘာဇနိယမေဝေတံ. ပညာ ပနေတ္ထ သတိဒုဗ္ဗလျဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တာ. ဒုဝိဓာ ဟိ သတိ ပညာသမ္ပယုတ္တာ ပညာဝိပ္ပယုတ္တာ စ. တတ္ထ ပညာသမ္ပယုတ္တာ ဗလဝတီ၊ ဝိပ္ပယုတ္တာ ဒုဗ္ဗလာ၊ တသ္မာ ယဒါပိ တေသံ သတိ ဟောတိ၊ တဒါပိ အသမ္ပဇာနန္တာ မုဋ္ဌဿတီယေဝ တေ၊ ဒုဗ္ဗလာယ သတိယာ သတိကိစ္စာဘာဝတောတိ ဧတမတ္ထံ ဒီပေတုံ ‘‘အသမ္ပဇာနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေ ဧဝံ မုဋ္ဌဿတီ အသမ္ပဇာနာ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနမတ္တမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တီတိ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝ.
၄၇. အသမာဟိတာတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝိရဟိတာ. ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ ဥဗ္ဘန္တစိတ္တာ. သမာဓိဝိရဟေန လဒ္ဓေါကာသေန ဥဒ္ဓစ္စေန တေသံ သမာဓိဝိရဟာနံ စိတ္တံ နာနာရမ္မဏေသု ပရိဗ္ဘမတိ၊ ဝနမက္ကဋော ဝိယ ဝနသာခါသု ဥဒ္ဓစ္စေန ဧကာရမ္မဏေ ဝိပ္ဖန္ဒတိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေန တေ ဧဝံ အသမာဟိတာ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနမတ္တမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တီတိ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝ.
၄၈. ဒုပ္ပညာတိ နိပ္ပညာနမေတံ အဓိဝစနံ. ပညာ ပန ဒုဋ္ဌာ နာမ နတ္ထိ. ဧဠမူဂါတိ ဧလမုခါ၊ ခ-ကာရဿ ဂ-ကာရော ကတော. လာလမုခါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုပ္ပညာနဉှိ ကထေန္တာနံ လာလာ မုခတော ဂလတိ၊ လာလာ စ ဧလာတိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘ပဿေလမူဂံ ဥရဂံ ဒုဇ္ဇိဝှ’’န္တိ. တသ္မာ တေ ‘‘ဧဠမူဂါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘ဧလမုခါ’’တိပိ ပါဌော. ‘‘ဧလမုဂါ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ၊ အပရေ ‘‘ဧလမုကာ’’တိပိ၊ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ဧလမုခါ’’တိ အတ္ထော. တေ ကထံ ဘယဘေရဝံ အဝှါယန္တိ? တေ ဒုပ္ပညာ ဧဠမူဂါ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနမတ္တမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. တေသံ အဝဝတ္ထိတာရမ္မဏာနံ အရညေ ဝိဟရန္တာနံ ဒိဝါ ဒိဋ္ဌံ ရတ္တိံ ဘယဘေရဝံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ ‘‘တေ အာကုလစိတ္တာ အပ္ပမတ္တကေနပိ တသန္တိ ဝိတ္တသန္တိ၊ ရဇ္ဇုံ ဝါ လတံ ဝါ ဒိသွာ သပ္ပသညိနော ဟောန္တိ၊ ခါဏုံ ဒိသွာ ယက္ခသညိနော၊ ထလံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ ဒိသွာ ဟတ္ထိသညိနော သပ္ပါဒီဟိ အနယဝျသနံ အာပါဒိတာ ဝိယ ဟောန္တီ’’တိ. ဧဝံ တံ ဘယဘေရဝံ အတ္တနိ သမာရောပနဋ္ဌေန အဝှါယန္တိ ပက္ကောသန္တိ. ပညာသမ္ပန္နောဟမသ္မီတိ ဧတ္ထ ပညာသမ္ပန္နောတိ ပညာယ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော၊ နော စ ခေါ ဝိပဿနာပညာယ၊ န မဂ္ဂပညာယ၊ အပိစ ခေါ ပန ဣမေသု သောဠသသု ဌာနေသု အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနပညာယာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.
ဝစီကမ္မန္တဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
သောဠသဋ္ဌာနာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟော နိဋ္ဌိတော.
ဘယဘေရဝသေနာသနာဒိဝဏ္ဏနာ
၄၉. တဿ မယှန္တိ ကော အနုသန္ဓိ? ဗောဓိသတ္တော ကိရ ဣမာနိ သောဠသာရမ္မဏာနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော စ ဘယဘေရဝံ အဒိသွာ ဘယဘေရဝံ နာမ ဧဝရူပါသု ရတ္တီသု ဧဝရူပေ သေနာသနေ စ ပညာယတိ၊ ဟန္ဒ နံ တတ္ထာပိ ဂဝေသိဿာမီတိ ဘယဘေရဝဂဝေသနမကာသိ၊ ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ ဣဒါနိ ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿေန္တော တဿ မယှန္တိအာဒိမာဟ.
တတ္ထ ယာ တာတိ ဥဘယမေတံ ရတ္တီနံယေဝ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝစနံ. အဘိညာတာတိ ဧတ္ထ အဘီတိ လက္ခဏတ္ထေ ဥပသဂ္ဂေါ. တသ္မာ အဘိညာတာတိ စန္ဒပါရိပူရိယာ စန္ဒပရိက္ခယေနာတိ ဧဝမာဒီဟိ လက္ခဏေဟိ ဉာတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဘိလက္ခိတာတိ ဧတ္ထ ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ၊ တသ္မာ အဘိလက္ခိတာတိ လက္ခဏီယာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော၊ ဥပေါသထသမာဒါနဓမ္မဿဝနပူဇာသက္ကာရာဒိကရဏတ္ထံ လက္ခေတဗ္ဗာ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ ဥပလက္ခေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
စာတုဒ္ဒသီတိ ပက္ခဿ ပဌမဒိဝသတော ပဘုတိ စတုဒ္ဒသန္နံ ပူရဏီ ဧကာ ရတ္တိ. ဧဝံ ပဉ္စဒသီ အဋ္ဌမီ စ. ပက္ခဿာတိ သုက္ကပက္ခဿ ကဏှပက္ခဿ စ. ဧတာ တိဿော တိဿော ကတွာ ဆ ရတ္တိယော၊ တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ ပက္ခဝစနံ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသီ ပက္ခဿ ပဉ္စဒသီ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ’’တိ. အထ ပဉ္စမီ ကသ္မာ န ဂဟိတာတိ? အသဗ္ဗကာလိကတ္တာ. ဗုဒ္ဓေ ကိရ ဘဂဝတိ အနုပ္ပန္နေပိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အပရိနိဗ္ဗုတေပိ ပဉ္စမီ အနဘိလက္ခိတာယေဝ၊ ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရာ စိန္တေသုံ ‘‘ဓမ္မဿဝနံ စိရေန ဟောတီ’’တိ. တတော သမ္မန္နိတွာ ပဉ္စမီတိ ဓမ္မဿဝနဒိဝသံ ဌပေသုံ၊ တတော ပဘုတိ သာ အဘိလက္ခိတာ ဇာတာ၊ ဧဝံ အသဗ္ဗကာလိကတ္တာ ဧတ္ထ န ဂဟိတာတိ.
တထာရူပါသူတိ တထာဝိဓာသု. အာရာမစေတိယာနီတိ ပုပ္ဖါရာမဖလာရာမာဒယော အာရာမာ ဧဝ အာရာမစေတိယာနိ. စိတ္တီကတဋ္ဌေန ဟိ စေတိယာနီတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ပူဇနီယဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝနစေတိယာနီတိ ဗလိဟရဏဝနသဏ္ဍသုဘဂဝနဒေဝသာလဝနာဒီနိ ဝနာနိယေဝ ဝနစေတိယာနိ. ရုက္ခစေတိယာနီတိ ဂါမနိဂမာဒိဒွါရေသု ပူဇနီယရုက္ခာယေဝ ရုက္ခစေတိယာနိ. လောကိယာ ဟိ ဒိဗ္ဗာဓိဝတ္ထာတိ ဝါ မညမာနာ တေသုယေဝ ဝါ ဒိဗ္ဗသညိနော ဟုတွာ အာရာမဝနရုက္ခေ စိတ္တီကရောန္တိ၊ ပူဇေန္တိ၊ တေန တေ သဗ္ဗေပိ စေတိယာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဘိံသနကာနီတိ ဘယဇနကာနိ၊ ပဿတောပိ သုဏတောပိ ဘယံ ဇနေန္တိ. သလောမဟံသာနီတိ သဟေဝ လောမဟံသေန ဝတ္တန္တိ၊ ပဝိသမာနဿေဝ လောမဟံသဇနနတော. အပ္ပေဝ နာမ ပဿေယျန္တိ အပိ နာမ တံ ဘယဘေရဝံ ပဿေယျမေဝ. အပရေန သမယေနာတိ၊ ‘‘ဧတဒဟောသိ ယံနူနာဟ’’န္တိ ဧဝံ စိန္တိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အညေန ကာလေန.
တတ္ထ စ မေ ဗြာဟ္မဏ ဝိဟရတောတိ တထာရူပေသု သေနာသနေသု ယံ ယံ မနုဿာနံ အာယာစနဥပဟာရကရဏာရဟံ ယက္ခဋ္ဌာနံ ပုပ္ဖဓူပမံသရုဟိရဝသာမေဒပိဟကပပ္ဖါသသုရာမေရယာဒီဟိ ဩကိဏ္ဏကိလိန္နဓရဏိတလံ ဧကနိပါတံ ဝိယ ယက္ခရက္ခသပိသာစာနံ၊ ယံ ဒိဝါပိ ပဿန္တာနံ ဟဒယံ မညေ ဖလတိ၊ တံ ဌာနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တတ္ထ စ မေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဝိဟရတော’’တိ. မဂေါ ဝါ အာဂစ္ဆတီတိ သိင်္ဂါနိ ဝါ ခုရာနိ ဝါ ကောဋ္ဋေန္တော ဂေါကဏ္ဏခဂ္ဂဒီပိဝရာဟာဒိဘေဒေါ မဂေါ ဝါ အာဂစ္ဆတိ၊ သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနဉှိ ဣဓ မဂေါတိ နာမံ. ကတ္ထစိ ပန ကာဠသိင်္ဂါလောပိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –
‘‘ဥသဘဿေဝ တေ ခန္ဓော၊ သီဟဿေဝ ဝိဇမ္ဘိတံ၊
မဂရာဇ နမော တျတ္ထု၊ အပိ ကိဉ္စိ လဘာမသေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၃.၁၃၃)၊
မောရော ဝါ ကဋ္ဌံ ပါတေတီတိ မောရော ဝါ သုက္ခကဋ္ဌံ ရုက္ခတော စာလေတွာ ပါတေတိ. မောရဂ္ဂဟဏေန စ ဣဓ သဗ္ဗပက္ခိဂ္ဂဟဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ တေန ယော ကောစိ ပက္ခီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ မောရော ဝါတိ ဝါ သဒ္ဒေန အညော ဝါ ကောစိ ပက္ခီတိ. ဧသ နယော ပုရိမေ မဂဂ္ဂဟဏေပိ. ဝါတော ဝါ ပဏ္ဏကသဋံ ဧရေတီတိ ဝါတော ဝါ ပဏ္ဏကစဝရံ ဃဋ္ဋေတိ. ဧတံ နူန တံ ဘယဘေရဝံ အာဂစ္ဆတီတိ ယမေတံ အာဂစ္ဆတိ၊ တံ ဘယဘေရဝံ နူနာတိ. ဣတော ပဘုတိ စ အာရမ္မဏမေဝ ဘယဘေရဝန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိတ္တဿ စ အဓိမတ္တဿ စ ဘယဿ အာရမ္မဏတ္တာ သုခါရမ္မဏံ ရူပံ သုခမိဝ. ကိံ နု ခေါ အဟံ အညဒတ္ထု ဘယပဋိကင်္ခီ ဝိဟရာမီတိ အဟံ ခေါ ကိံ ကာရဏံ ဧကံသေနေဝ ဘယံ အာကင်္ခမာနော ဣစ္ဆမာနော ဟုတွာ ဝိဟရာမိ.
ယထာဘူတံ ယထာဘူတဿာတိ ယေန ယေန ဣရိယာပထေန ဘူတဿ ဘဝိတဿ သတော ဝတ္တမာနဿ သမင်္ဂီဘူတဿ ဝါ. မေတိ မမ သန္တိကေ. တထာဘူတံ တထာဘူတော ဝါတိ တေန တေနေဝ ဣရိယာပထေန ဘူတော ဘဝိတော သန္တော ဝတ္တမာနော သမင်္ဂီဘူတော ဝါတိ အတ္ထော. သော ခေါ အဟံ။ပေ။ ပဋိဝိနေမီတိ ဗောဓိသတ္တဿ ကိရ စင်္ကမန္တဿ တသ္မိံ မဂသိင်္ဂခုရသဒ္ဒါဒိဘေဒေ ဘယဘေရဝါရမ္မဏေ အာဂတေ နေဝ မဟာသတ္တော တိဋ္ဌတိ၊ န နိသီဒတိ န သယတိ၊ အထ ခေါ စင်္ကမန္တောဝ ပရိဝီမံသန္တော ပရိဝိစိနန္တော ဘယဘေရဝံ န ပဿတိ၊ မဂသိင်္ဂခုရသဒ္ဒါဒိမတ္တမေဝ စေတံ ဟောတိ၊ သော တံ ဉတွာ ဣဒံ နာမေတံ၊ န ဘယဘေရဝန္တိ တတော တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သယတိ ဝါ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သော ခေါ အဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဧသ နယော သဗ္ဗပေယျာလေသု. ဣတော ပရဉ္စ ဣရိယာပထပဋိပါဋိယာ အဝတွာ အာသန္နပဋိပါဋိယာ ဣရိယာပထာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ စင်္ကမန္တဿ ဟိ ဘယဘေရဝေ အာဂတေ န ဌိတော န နိသိန္နော န နိပန္နော ဌိတဿာပိ အာဂတေ န စင်္ကမီတိ ဧဝံ တဿ အာသန္နပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တာတိ.
ဘယဘေရဝသေနာသနာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
အသမ္မောဟဝိဟာရဝဏ္ဏနာ
၅၀. ဧဝံ ဘိံသနကေသုပိ ဌာနေသု အတ္တနော ဘယဘေရဝါဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဈာယီနံ သမ္မောဟဋ္ဌာနေသု အတ္တနော အသမ္မောဟဝိဟာရံ ဒဿေတုံ သန္တိ ခေါ ပန၊ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိမာဟ.
တတ္ထ သန္တီတိ အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ ဥပလဗ္ဘန္တိ. ရတ္တိံယေဝ သမာနန္တိ ရတ္တိံယေဝ သန္တံ၊ ဒိဝါတိ သဉ္ဇာနန္တီတိ ‘‘ဒိဝသော အယ’’န္တိ သဉ္ဇာနန္တိ. ဒိဝါယေဝ သမာနန္တိ ဒိဝသံယေဝ သန္တံ. ရတ္တီတိ သဉ္ဇာနန္တီတိ ‘‘ရတ္တိ အယ’’န္တိ သဉ္ဇာနန္တိ. ကသ္မာ ပနေတေ ဧဝံသညိနော ဟောန္တီတိ. ဝုဋ္ဌာနကောသလ္လာဘာဝတော ဝါ သကုဏရုတတော ဝါ. ကထံ? ဣဓေကစ္စော ဩဒါတကသိဏလာဘီ ဒိဝါ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဒိဝါ သမာပန္နော ဒိဝါယေဝ ဝုဋ္ဌဟာမီတိ မနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ နော စ ခေါ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေ ကုသလော ဟောတိ. သော ဒိဝသံ အတိက္ကမိတွာ ရတ္တိဘာဂေ ဝုဋ္ဌာတိ. ဩဒါတကသိဏဖရဏဝသေန စဿ ဝိသဒံ ဟောတိ ဝိဘူတံ သုဝိဘူတံ. သော၊ ဒိဝါ ဝုဋ္ဌဟာမီတိ ဥပ္ပါဒိတမနသိကာရတာယ ဩဒါတကသိဏဖရဏဝိသဒဝိဘူတတာယ စ ရတ္တိံယေဝ သမာနံ ဒိဝါတိ သဉ္ဇာနာတိ. ဣဓ ပနေကစ္စော နီလကသိဏလာဘီ ရတ္တိံ ပရိကမ္မံ ကတွာ ရတ္တိံ သမာပန္နော ရတ္တိံယေဝ ဝုဋ္ဌဟာမီတိ မနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ နော စ ခေါ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေ ကုသလော ဟောတိ. သော ရတ္တိံ အတိက္ကမိတွာ ဒိဝသဘာဂေ ဝုဋ္ဌာတိ. နီလကသိဏဖရဏဝသေန စဿ အဝိသဒံ ဟောတိ အဝိဘူတံ. သော ရတ္တိံ ဝုဋ္ဌဟာမီတိ ဥပ္ပါဒိတမနသိကာရတာယ နီလကသိဏဖရဏာဝိသဒါဝိဘူတတာယ စ ဒိဝါယေဝ သမာနံ ရတ္တီတိ သဉ္ဇာနာတိ. ဧဝံ တာဝ ဝုဋ္ဌာနကောသလ္လာဘာဝတော ဧဝံသညိနော ဟောန္တိ.
သကုဏရုတတော ပန ဣဓေကစ္စော အန္တောသေနာသနေ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ဒိဝါ ရဝနကသကုဏာ ကာကာဒယော စန္ဒာလောကေန ဒိဝါတိ မညမာနာ ရတ္တိံ ရဝန္တိ၊ အညေဟိ ဝါ ကာရဏေဟိ. သော တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ရတ္တိံယေဝ သမာနံ ဒိဝါတိ သဉ္ဇာနာတိ. ဣဓ ပနေကစ္စော ပဗ္ဗတန္တရေ ဂမ္ဘီရာယ ဃနဝနပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဂိရိဂုဟာယ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာယ ဝတ္တမာနာယ အန္တရဟိတသူရိယာလောကေ ကာလေ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ရတ္တိံ ရဝနကသကုဏာ ဥလူကာဒယော မဇ္ဈနှိကသမယေပိ တတ္ထ တတ္ထ သမန္ဓကာရေ နိလီနာ ရတ္တိသညာယ ဝါ အညေဟိ ဝါ ကာရဏေဟိ ရဝန္တိ. သော တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဒိဝါယေဝ သမာနံ ရတ္တီတိ သဉ္ဇာနာတိ. ဧဝံ သကုဏရုတတော ဧဝံသညိနော ဟောန္တီတိ. ဣဒမဟန္တိ ဣဒံ အဟံ ဧဝံ သဉ္ဇာနနံ. သမ္မောဟဝိဟာရသ္မိံ ဝဒါမီတိ သမ္မောဟဝိဟာရပရိယာပန္နံ အန္တောဂဓံ၊ သမ္မောဟဝိဟာရာနံ အညတရံ ဝဒါမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
အဟံ ခေါ ပန ဗြာဟ္မဏ။ပေ။ သဉ္ဇာနာမီတိ ပါကဋော ဗောဓိသတ္တဿ ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒေါ သတ္တာဟဝဒ္ဒလေပိ စန္ဒိမသူရိယေသု အဒိဿမာနေသုပိ ဇာနာတိယေဝ ‘‘ဧတ္တကံ ပုရေဘတ္တကာလော ဂတော၊ ဧတ္တကံ ပစ္ဆာဘတ္တကာလော၊ ဧတ္တကံ ပဌမယာမော၊ ဧတ္တကံ မဇ္ဈိမယာမော၊ ဧတ္တကံ ပစ္ဆိမယာမော’’တိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ ယံ ပူရိတပါရမီ ဗောဓိသတ္တော ဧဝံ ဇာနာတိ. ပဒေသဉာဏေ ဌိတာနံ သာဝကာနမ္ပိ ဟိ ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒေါ ပါကဋော ဟောတိ.
ကလျာဏိယမဟာဝိဟာရေ ကိရ ဂေါဒတ္တတ္ထေရော ဒွင်္ဂုလကာလေ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ အင်္ဂုလကာလေ ဘုဉ္ဇတိ. သူရိယေ အဒိဿမာနေပိ ပါတောယေဝ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ တာယ ဝေလာယ နိက္ခမတိ. ဧကဒိဝသံ အာရာမိကာ ‘‘သွေ ထေရဿ နိက္ခမနကာလေ ပဿာမာ’’တိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ကာလတ္ထမ္ဘမူလေ နိသီဒိံသု. ထေရော ဒွင်္ဂုလကာလေယေဝ နိက္ခမတိ. တတော ပဘုတိ ကိရ သူရိယေ အဒိဿမာနေပိ ထေရဿ နိက္ခမနသညာယ ဧဝ ဘေရိံ အာကောဋေန္တိ.
အဇဂရဝိဟာရေပိ ကာဠဒေဝတ္ထေရော အန္တောဝဿေ ယာမဂဏ္ဍိကံ ပဟရတိ၊ အာစိဏ္ဏမေတံ ထေရဿ. န စ ယာမယန္တနာဠိကံ ပယောဇေတိ၊ အညေ ဘိက္ခူ ပယောဇေန္တိ. အထ နိက္ခန္တေ ပဌမေ ယာမေ ထေရေ မုဂ္ဂရံ ဂဟေတွာ ဌိတမတ္တေယေဝ ဧကံ ဒွေ ဝါရေ ပဟရန္တေယေဝ ဝါ ယာမယန္တံ ပတတိ၊ ဧဝံ တီသု ယာမေသု သမဏဓမ္မံ ကတွာ ထေရော ပါတောယေဝ ဂါမံ ပဝိသိတွာ ပိဏ္ဍပါတံ အာဒါယ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဘောဇနဝေလာယ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဒိဝါ ဝိဟာရဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ. ဘိက္ခူ ကာလတ္ထမ္ဘံ ဒိသွာ ထေရဿ အဒိသွာ အာဂမနတ္ထာယ ပေသေန္တိ. သော ဘိက္ခု ထေရံ ဒိဝါ ဝိဟာရဋ္ဌာနာ နိက္ခမန္တမေဝ ဝါ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝါ ပဿတိ. ဧဝံ ပဒေသဉာဏေ ဌိတာနံ သာဝကာနမ္ပိ ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒေါ ပါကဋော ဟောတိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန ဗောဓိသတ္တာနန္တိ.
ယံ ခေါ တံ ဗြာဟ္မဏ။ပေ။ ဝဒေယျာတိ ဧတ္ထ ပန ‘‘ယံ ခေါ တံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အသမ္မောဟဓမ္မော သတ္တော လောကေ ဥပ္ပန္နော။ပေ။ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ ဝစနံ ဝဒမာနော ကောစိ သမ္မာ ဝဒေယျ၊ သမ္မာ ဝဒမာနော သိယာ၊ န ဝိတထဝါဒီ အဿ. မမေဝ တံ ဝစနံ ဝဒမာနော သမ္မာ ဝဒေယျ၊ သမ္မာ ဝဒမာနော သိယာ၊ န ဝိတထဝါဒီ အဿာတိ ဧဝံ ပဒသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော.
တတ္ထ အသမ္မောဟဓမ္မောတိ အသမ္မောဟသဘာဝေါ. လောကေတိ မနုဿလောကေ. ဗဟုဇနဟိတာယာတိ ဗဟုဇနဿ ဟိတတ္ထာယ၊ ပညာသမ္ပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဟိတူပဒေသကောတိ. ဗဟုဇနသုခါယာတိ ဗဟုဇနဿ သုခတ္ထာယ၊ စာဂသမ္ပတ္တိယာ ဥပကရဏသုခဿ ဒါယကောတိ. လောကာနုကမ္ပာယာတိ လောကဿ အနုကမ္ပတ္ထာယ၊ မေတ္တာကရုဏာသမ္ပတ္တိယာ မာတာပိတရော ဝိယ လောကဿ ရက္ခိတာ ဂေါပယိတာတိ. အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဣဓ ဒေဝမနုဿဂ္ဂဟဏေန စ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလဝေနေယျသတ္တေယေဝ ဂဟေတွာ တေသံ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂဖလာဓိဂမာယ အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိံ ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထာယာတိ ဟိ ဝုတ္တေ ပရမတ္ထတ္ထာယ နိဗ္ဗာနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟိတာယာတိ ဝုတ္တေ တံ သမ္ပာပကမဂ္ဂတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကမဂ္ဂတော ဟိ ဥတ္တရိ ဟိတံ နာမ နတ္ထိ. သုခါယာတိ ဝုတ္တေ ဖလသမာပတ္တိသုခတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တတော ဥတ္တရိ သုခါဘာဝတော. ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၅၊ အ. နိ. ၅.၂၇၊ ဝိဘ. ၈၀၄).
အသမ္မောဟဝိဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဒိဝဏ္ဏနာ
၅၁. ဧဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိလာဘာဝသာနံ အတ္တနော အသမ္မောဟဝိဟာရံ ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယာယ ပဋိပဒါယ တံ ကောဋိပ္ပတ္တံ အသမ္မောဟဝိဟာရံ အဓိဂတော၊ တံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဘုတိ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိမာဟ.
ကေစိ ပနာဟု ‘‘ဣမံ အသမ္မောဟဝိဟာရံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏဿ စိတ္တမေဝံ ဥပ္ပန္နံ ‘ကာယ နု ခေါ ပဋိပဒါယ ဣမံ ပတ္တော’တိ၊ တဿ စိတ္တမညာယ ဣမာယာဟံ ပဋိပဒါယ ဣမံ ဥတ္တမံ အသမ္မောဟဝိဟာရံ ပတ္တောတိ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟာ’’တိ.
တတ္ထ အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဝီရိယံ အဟောသီတိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ န မယာ အယံ ဥတ္တမော အသမ္မောဟဝိဟာရော ကုသီတေန မုဋ္ဌဿတိနာ သာရဒ္ဓကာယေန ဝိက္ခိတ္တစိတ္တေန ဝါ အဓိဂတော၊ အပိစ ခေါ တဒဓိဂမာယ အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ ဝီရိယံ အဟောသိ၊ ဗောဓိမဏ္ဍေ နိသိန္နေန မယာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ အဟောသိ၊ ပဂ္ဂဟိတံ အသိထိလပ္ပဝတ္တိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာရဒ္ဓတ္တာယေဝ စ မေတံ အသလ္လီနံ အဟောသိ.
ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာတိ န ကေဝလဉ္စ ဝီရိယမေဝ၊ သတိပိ မေ အာရမ္မဏာဘိမုခီဘာဝေန ဥပဋ္ဌိတာ အဟောသိ. ဥပဋ္ဌိတတ္တာယေဝ စ အသမ္မုဋ္ဌာ. ပဿဒ္ဓေါ ကာယောတိ ကာယစိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိသမ္ဘဝေန ကာယောပိ မေ ပဿဒ္ဓေါ အဟောသိ. တတ္ထ ယသ္မာ နာမကာယေ ပဿဒ္ဓေ ရူပကာယောပိ ပဿဒ္ဓေါယေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ နာမကာယော ရူပကာယောတိ အဝိသေသေတွာဝ ပဿဒ္ဓေါ ကာယောတိ ဝုတ္တံ. အသာရဒ္ဓေါတိ သော စ ခေါ ပဿဒ္ဓတ္တာယေဝ အသာရဒ္ဓေါ၊ ဝိဂတဒရထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမာဟိတံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂန္တိ စိတ္တမ္ပိ မေ သမ္မာ အာဟိတံ သုဋ္ဌု ဌပိတံ အပ္ပိတံ ဝိယ အဟောသိ. သမာဟိတတ္တာ ဧဝ စ ဧကဂ္ဂံ အစလံ နိပ္ဖန္ဒနန္တိ၊ ဧတ္တာဝတာ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကထိတာ ဟောတိ.
ဣဒါနိ ဣမာယ ပဋိပဒါယ အဓိဂတံ ပဌမဇ္ဈာနံ အာဒိံ ကတွာ ဝိဇ္ဇာတ္တယပရိယောသာနံ ဝိသေသံ ဒဿေန္တော သော ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ။ပေ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိန္တိ ဧတ္ထ တာဝ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပထဝီကသိဏကထာယံ ဝုတ္တံ. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ အာဂတံ၊ ဣဓ ‘‘ဝိဟာသိ’’န္တိ၊ အယမေဝ ဝိသေသော. ကိံ ကတွာ ပန ဘဂဝါ ဣမာနိ ဈာနာနိ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသီတိ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ. ကတရံ? အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ.
ဣမာနိ စ ပန စတ္တာရိ ဈာနာနိ ကေသဉ္စိ စိတ္တေကဂ္ဂတတ္ထာနိ ဟောန္တိ၊ ကေသဉ္စိ ဝိပဿနာပါဒကာနိ၊ ကေသဉ္စိ အဘိညာပါဒကာနိ၊ ကေသဉ္စိ နိရောဓပါဒကာနိ၊ ကေသဉ္စိ ဘဝေါက္ကမနတ္ထာနိ. တတ္ထ ခီဏာသဝါနံ စိတ္တေကဂ္ဂတတ္ထာနိ ဟောန္တိ. တေ ဟိ သမာပဇ္ဇိတွာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ သုခံ ဒိဝသံ ဝိဟရိဿာမာတိ ဣစ္စေဝံ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သမာဟိတေန စိတ္တေန ဝိပဿိဿာမာတိ နိဗ္ဗတ္တေန္တာနံ ဝိပဿနာပါဒကာနိ ဟောန္တိ. ယေ ပန အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၈၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၀၂) ဝုတ္တနယာ အဘိညာယော ပတ္ထေန္တာ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ တေသံ အဘိညာပါဒကာနိ ဟောန္တိ. ယေ ပန အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ သတ္တာဟံ အစိတ္တာ ဟုတွာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမာတိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ တေသံ နိရောဓပါဒကာနိ ဟောန္တိ. ယေ ပန အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿာမာတိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ တေသံ ဘဝေါက္ကမနတ္ထာနိ ဟောန္တိ.
ဘဂဝတာ ပနိဒံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဗောဓိရုက္ခမူလေ နိဗ္ဗတ္တိတံ၊ တံ တဿ ဝိပဿနာပါဒကဉ္စေဝ အဟောသိ အဘိညာပါဒကဉ္စ သဗ္ဗကိစ္စသာဓကဉ္စ၊ သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏဒါယကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ
၅၂. ယေသဉ္စ ဂုဏာနံ ဒါယကံ အဟောသိ၊ တေသံ ဧကဒေသံ ဒဿေန္တော သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒွိန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ အနုပဒဝဏ္ဏနာ စေဝ ဘာဝနာနယော စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတော. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ။ပေ။ အဘိနိန္နာမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဣဓ ‘‘အဘိနိန္နာမေသိ’’န္တိ. အယံ ခေါ မေ ဗြာဟ္မဏာတိ အယဉ္စ အပ္ပနာဝါရော တတ္ထ အနာဂတောတိ အယမေဝ ဝိသေသော. တတ္ထ သောတိ သော အဟံ. အဘိနိန္နာမေသိန္တိ အဘိနီဟရိံ. အဘိနိန္နာမေသိန္တိ စ ဝစနတော သောတိ ဧတ္ထ သော အဟန္တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ယသ္မာ စိဒံ ဘဂဝတော ဝသေန ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ အာဂတံ၊ တသ္မာ ‘‘သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’’တိ ဧတ္ထ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ဟိ သော တတော စုတောတိ ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ. တသ္မာ ဣဓူပပန္နောတိ ဣမိဿာ ဣဓူပပတ္တိယာ အနန္တရံ. အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ တုသိတဘဝနံ သန္ဓာယာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြာပါသိံ ဧဝံနာမောတိ တတြာပိ တုသိတဘဝနေ သေတကေတု နာမ ဒေဝပုတ္တော အဟောသိံ. ဧဝံဂေါတ္တောတိ တာဟိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဂေါတ္တော. ဧဝံဝဏ္ဏောတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော. ဧဝမာဟာရောတိ ဒိဗ္ဗသုဓာဟာရော. ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ဧဝံ ဒိဗ္ဗသုခပဋိသံဝေဒီ. ဒုက္ခံ ပန သင်္ခါရဒုက္ခမတ္တမေဝ. ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ သတ္တပညာသဝဿကောဋိသဋ္ဌိဝဿသတသဟဿာယုပရိယန္တော. သော တတော စုတောတိ သော အဟံ တတော တုသိတဘဝနတော စုတော. ဣဓူပပန္နောတိ ဣဓ မဟာမာယာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော.
အယံ ခေါ မေ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒီသု မေတိ မယာ. ဝိဇ္ဇာတိ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ. ကိံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသံ. အဝိဇ္ဇာတိ တဿေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန တပ္ပဋိစ္ဆာဒကော မောဟော ဝုစ္စတိ. တမောတိ သွေဝ မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန ‘‘တမော’’တိ ဝုစ္စတိ. အာလောကောတိ သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ ဩဘာသကရဏဋ္ဌေန ‘‘အာလောကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာတိ အယံ အတ္ထော၊ သေသံ ပသံသာဝစနံ. ယောဇနာ ပနေတ္ထ အယံ ခေါ မေ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ၊ တဿ မေ အဓိဂတဝိဇ္ဇဿ အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ၊ ဝိနဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ. ဧသ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ ပဒဒွယေ.
ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ ယထာတိ ဩပမ္မေ. တန္တိ နိပါတော. သတိယာ အဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တဿ. ဝီရိယာတာပေန အာတာပိနော. ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ပဟိတတ္တဿ၊ ပေသိတတ္တဿာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ယထာ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိဇ္ဇာ ဝိဟညေယျ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. တမော ဝိဟညေယျ၊ အာလောကော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ဧဝမေဝ မမ အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ. တမော ဝိဟတော၊ အာလောကော ဥပ္ပန္နော. ဧတဿ မေ ပဓာနာနုယောဂဿ အနုရူပမေဝ ဖလံ လဒ္ဓ’’န္တိ.
ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ
၅၃. စုတူပပါတကထာယံ ယသ္မာ ဣဓ ဘဂဝတော ဝသေန ပါဠိ အာဂတာ၊ တသ္မာ ‘‘ပဿာမိ ပဇာနာမီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အယံ ဝိသေသော. သေသံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.
ဧတ္ထ ပန ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာတိ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. ယသ္မာ စ ပူရိတပါရမီနံ မဟာသတ္တာနံ ပရိကမ္မကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. တေ ဟိ စိတ္တေ အဘိနိန္နာမိတမတ္တေယေဝ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တိ၊ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ သတ္တေ ပဿန္တိ. တသ္မာ ယော တတ္ထ ပရိကမ္မံ အာဒိံ ကတွာ ဘာဝနာနယော ဝုတ္တော၊ န တေန ဣဓ အတ္ထောတိ.
ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
အာသဝက္ခယဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ
၅၄. တတိယဝိဇ္ဇာယ သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဝိပဿနာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏတ္ထာယ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟိ အာသဝဝိနာသနတော အာသဝါနံ ခယောတိ ဝုစ္စတိ၊ တတြ စေတံ ဉာဏံ၊ တပ္ပရိယာပန္နတ္တာတိ. စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေသိန္တိ ဝိပဿနာစိတ္တံ အဘိနီဟရိံ. သော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဧဝမာဒီသု ‘‘ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ၊ န ဣတော ဘိယျော’’တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခသစ္စံ သရသလက္ခဏပဋိဝေဓေန ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ ဇာနိံ ပဋိဝိဇ္ဈိံ. တဿ စ ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိကံ တဏှံ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ. တဒုဘယမ္ပိ ယံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈတိ၊ တံ တေသံ အပ္ပဝတ္တိံ နိဗ္ဗာနံ အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ. တဿ သမ္ပာပကံ အရိယမဂ္ဂံ အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ သရသလက္ခဏပဋိဝေဓေန ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ ဇာနိံ ပဋိဝိဇ္ဈိန္တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဧဝံ သရူပတော သစ္စာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကိလေသဝသေန ပရိယာယတော ဒဿေန္တော ဣမေ အာသဝါတိအာဒိမာဟ. တဿ မေ ဧဝံ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတောတိ တဿ မယှံ ဧဝံ ဇာနန္တဿ ဧဝံ ပဿန္တဿ. သဟ ဝိပဿနာယ ကောဋိပ္ပတ္တံ မဂ္ဂံ ကထေတိ. ကာမာသဝါတိ ကာမာသဝတော. ဝိမုစ္စိတ္ထာတိ ဣမိနာ ဖလက္ခဏံ ဒဿေတိ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ၊ ဖလက္ခဏေ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏန္တိ ဣမိနာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဒဿေတိ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ တဿ ဘူမိံ၊ တေန ဟိ ဉာဏေန ဘဂဝါ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိအာဒီနိ အဗ္ဘညာသိ. ကတမာ ပန ဘဂဝတော ဇာတိ ခီဏာ၊ ကထဉ္စ နံ အဗ္ဘညာသီတိ? န တာဝဿ အတီတာ ဇာတိ ခီဏာ၊ ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ၊ န အနာဂတာ၊ အနာဂတေ ဝါယာမာဘာဝတော၊ န ပစ္စုပ္ပန္နာ၊ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယာ ပန မဂ္ဂဿ အဘာဝိတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓဘေဒါ ဇာတိ၊ သာ မဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ အနုပ္ပါဒဓမ္မတံ အာပဇ္ဇနေန ခီဏာ၊ တံ သော မဂ္ဂဘာဝနာယ ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘ကိလေသာဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ အာယတိံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ဟောတီ’’တိ ဇာနန္တော အဗ္ဘညာသိ.
ဝုသိတန္တိ ဝုတ္ထံ ပရိဝုတ္ထံ၊ ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ၊ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန ဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တသေက္ခာ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသန္တိ နာမ၊ ခီဏာသဝေါ ဝုတ္ထဝါသော. တသ္မာ ဘဂဝါ အတ္တနော ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ အဗ္ဘညာသိ. ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဝသေန သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာဒယော ဟိ တံ ကိစ္စံ ကရောန္တိ၊ ခီဏာသဝေါ ကတကရဏီယော. တသ္မာ ဘဂဝါ အတ္တနော ကရဏီယံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ကတံ ကရဏီယ’’န္တိ အဗ္ဘညာသိ.
နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣဒါနိ ပုန ဣတ္ထဘာဝါယ ဧဝံသောဠသကိစ္စဘာဝါယ၊ ကိလေသက္ခယာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာကိစ္စံ မေ နတ္ထီတိ အဗ္ဘညာသိ. အထ ဝါ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထဘာဝတော ဣမသ္မာ ဧဝံပကာရာ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓသန္တာနာ အပရံ ခန္ဓသန္တာနံ မယှံ နတ္ထိ. ဣမေ ပန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာ ရုက္ခာ ဝိယ. တေ စရိမကဝိညာဏနိရောဓေန အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ နိဗ္ဗာယိဿန္တီတိ အဗ္ဘညာသိ.
ဣဒါနိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏပရိဂ္ဂဟိတံ အာသဝါနံ ခယဉာဏာဓိဂမံ ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿေန္တော၊ အယံ ခေါ မေ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာတိ စတုသစ္စပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဧတ္တာဝတာ စ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတီတံသဉာဏံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသဉာဏံ၊ အာသဝက္ခယေန သကလလောကိယလောကုတ္တရဂုဏန္တိ ဧဝံ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဂုဏေ သင်္ဂဟေတွာ ပကာသေန္တော အတ္တနော အသမ္မောဟဝိဟာရံ ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿေသိ.
အာသဝက္ခယဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
အရညဝါသကာရဏဝဏ္ဏနာ
၅၅. ဧဝံ ဝုတ္တေ ကိရ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော သဗ္ဗညုတံ ပဋိဇာနာတိ၊ အဇ္ဇာပိ စ အရညဝါသံ န ဝိဇဟတိ၊ အတ္ထိ နု ခွဿ အညမ္ပိ ကိဉ္စိ ကရဏီယ’’န္တိ. အထဿ ဘဂဝါ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဣမိနာ အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိနာ၊ သိယာ ခေါ ပန တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သိယာ ခေါ ပန တေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝမဿာတိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ကဒါစိ တုယှံ ဧဝံ ဘဝေယျ. န ခေါ ပနေတံ ဗြာဟ္မဏ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဧတံ ခေါ ပန၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တယာ မယှံ ပန္တသေနာသနပဋိသေဝနံ အဝီတရာဂါဒိတာယာတိ ဧဝံ န ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ပန္တသေနာသနပဋိသေဝနေ အကာရဏံ ပဋိက္ခိပိတွာ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ဒွေ ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္ထောယေဝ အတ္ထဝသော. တသ္မာ ဒွေ ခေါ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အတ္ထဝသေတိ အဟံ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဒွေ အတ္ထေ ဒွေ ကာရဏာနိ သမ္ပဿမာနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတ္တနော စ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရန္တိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မော နာမ အယံ ပစ္စက္ခော အတ္တဘာဝေါ. သုခဝိဟာရော နာမ စတုန္နမ္ပိ ဣရိယာပထဝိဟာရာနံ ဖာသုတာ၊ ဧကကဿ ဟိ အရညေ အန္တမသော ဥစ္စာရပဿာဝကိစ္စံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေဝ ဣရိယာပထာ ဖာသုကာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဿ သုခဝိဟာရန္တိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္ဆိမဉ္စ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနောတိ ကထံ အရညဝါသေန ပစ္ဆိမာ ဇနတာ အနုကမ္ပိတာ ဟောတိ? သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာ ဟိ ကုလပုတ္တာ ဘဂဝတော အရညဝါသံ ဒိသွာ ဘဂဝါပိ နာမ အရညသေနာသနာနိ န မုဉ္စတိ၊ ယဿ နေဝတ္ထိ ပရိညာတဗ္ဗံ န ပဟာတဗ္ဗံ န ဘာဝေတဗ္ဗံ န သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မယန္တိ စိန္တေတွာ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗမေဝ မညိဿန္တိ. ဧဝံ ခိပ္ပမေဝ ဒုက္ခဿန္တကရာ ဘဝိဿန္တိ. ဧဝံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ အနုကမ္ပိတာ ဟောတိ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပစ္ဆိမဉ္စ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနော’’တိ.
အရညဝါသကာရဏဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ဒေသနာနုမောဒနာဝဏ္ဏနာ
၅၆. တံ သုတွာ အတ္တမနော ဗြာဟ္မဏော အနုကမ္ပိတရူပါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနုကမ္ပိတရူပါတိ အနုကမ္ပိတဇာတိကာ အနုကမ္ပိတသဘာဝါ. ဇနတာတိ ဇနသမူဟော. ယထာ တံ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ယထာ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အနုကမ္ပေယျ၊ တထေဝ အနုကမ္ပိတရူပါတိ.
ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပုန တံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ အဗ္ဘနုမောဒမာနော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမာတိ. တတ္ထာယံ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပအဗ္ဘနုမောဒနေသု ဒိဿတိ. ‘‘အဘိက္ကန္တာ၊ ဘန္တေ၊ ရတ္တိ၊ နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော၊ စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၈၃၊ အ. နိ. ၈.၂၀) ဟိ ခယေ ဒိဿတိ. ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၀၀) သုန္ဒရေ.
‘‘ကော မေ ဝန္ဒတိ ပါဒါနိ၊ ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ၊
အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန၊ သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာ’’တိ. –
အာဒီသု (ဝိ. ဝ. ၈၅၇) အဘိရူပေ. ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၀၊ ပါရာ. ၁၅) အဗ္ဘနုမောဒနေ. ဣဓာပိ အဗ္ဘနုမောဒနေယေဝ. ယသ္မာ စ အဗ္ဘနုမောဒနေ၊ တသ္မာ သာဓု သာဓု ဘော၊ ဂေါတမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
‘‘ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ၊ တုရိတေ ကောတူဟလစ္ဆရေ၊
ဟာသေ သောကေ ပသာဒေ စ၊ ကရေ အာမေဍိတံ ဗုဓော’’တိ. –
ဣမိနာ စ လက္ခဏေန ဣဓ ပသာဒဝသေန ပသံသာဝသေန စာယံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ အဘိက္ကန္တန္တိ အဘိကန္တံ. အတိဣဋ္ဌံ အတိမနာပံ၊ အတိသုန္ဒရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
တတ္ထ ဧကေန အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေန ဒေသနံ ထောမေတိ၊ ဧကေန အတ္တနော ပသာဒံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ယဒိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနာ၊ အဘိက္ကန္တံ ယဒိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ မမ ပသာဒေါတိ. ဘဂဝတောယေဝ ဝါ ဝစနံ ဒွေ ဒွေ အတ္ထေ သန္ဓာယ ထောမေတိ – ဘောတော ဂေါတမဿ ဝစနံ အဘိက္ကန္တံ ဒေါသနာသနတော၊ အဘိက္ကန္တံ ဂုဏာဓိဂမနတော၊ တထာ သဒ္ဓါဇနနတော၊ ပညာဇနနတော၊ သာတ္ထတော၊ သဗျဉ္ဇနတော၊ ဥတ္တာနပဒတော၊ ဂမ္ဘီရတ္ထတော၊ ကဏ္ဏသုခတော၊ ဟဒယင်္ဂမတော၊ အနတ္တုက္ကံသနတော၊ အပရဝမ္ဘနတော၊ ကရုဏာသီတလတော၊ ပညာဝဒါတတော၊ အာပါထရမဏီယတော၊ ဝိမဒ္ဒက္ခမတော၊ သုယျမာနသုခတော၊ ဝီမံသီယမာနဟိတတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ.
တတော ပရမ္ပိ စတူဟိ ဥပမာဟိ ဒေသနံယေဝ ထောမေတိ. တတ္ထ နိက္ကုဇ္ဇိတန္တိ အဓောမုခဌပိတံ၊ ဟေဋ္ဌာမုခဇာတံ ဝါ. ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ ဥပရိ မုခံ ကရေယျ. ပဋိစ္ဆန္နန္တိ တိဏပဏ္ဏာဒိစ္ဆာဒိတံ. ဝိဝရေယျာတိ ဥဂ္ဃါဋေယျ. မူဠှဿာတိ ဒိသာမူဠှဿ. မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျာတိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝဒေယျ. အန္ဓကာရေတိ ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီအဍ္ဎရတ္တဃနဝနသဏ္ဍမေဃပဋလေဟိ စတုရင်္ဂေ တမေ၊ အယံ တာဝ အနုတ္တာနပဒတ္ထော.
အယံ ပန အဓိပ္ပါယယောဇနာ – ယထာ ကောစိ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ဧဝံ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိတံ မံ အသဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေန္တေန၊ ယထာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝရေယျ. ဧဝံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနတော ပဘုတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နံ သာသနံ ဝိဝရန္တေန၊ ယထာ မူဠှဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ ဧဝံ ကုမ္မဂ္ဂမိစ္ဆာမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ မေ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တေန၊ ယထာ အန္ဓကာရေ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ ဧဝံ မောဟန္ဓကာရေ နိမုဂ္ဂဿ မေ ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနိ အပဿတော တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသကဒေသနာပဇ္ဇောတဓာရဏေန မယှံ ဘောတာ ဂေါတမေန ဧတေဟိ ပရိယာယေဟိ ပကာသိတတ္တာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတောတိ.
ဒေသနာနုမောဒနာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ပသန္နာကာရဝဏ္ဏနာ
ဧဝံ ဒေသနံ ထောမေတွာ ဣမာယ ဒေသနာယ ရတနတ္တယပသန္နစိတ္တော ပသန္နာကာရံ ကရောန္တော ဧသာဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသာဟန္တိ ဧသော အဟံ. ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ ဘဝံ မေ ဂေါတမော သရဏံ ပရာယဏံ၊ အဃဿ တာတာ၊ ဟိတဿ စ ဝိဓာတာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဘဇာမိ၊ သေဝါမိ၊ ပယိရုပါသာမိ၊ ဧဝံ ဝါ ဇာနာမိ၊ ဗုဇ္ဈာမီတိ. ယေသဉှိ ဓာတူနံ ဂတိအတ္ထော၊ ဗုဒ္ဓိပိ တေသံ အတ္ထော. တသ္မာ ဂစ္ဆာမီတိ ဣမဿ ဇာနာမိ၊ ဗုဇ္ဈာမီတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော. ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စာတိ ဧတ္ထ ပန အဓိဂတမဂ္ဂေ သစ္ဆိကတနိရောဓေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စ အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော၊ သော အတ္ထတော အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄) ဝိတ္ထာရော. န ကေဝလဉ္စ အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ၊ အပိစ ခေါ အရိယဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနေ –
‘‘ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ၊ ဓမ္မမသင်္ခတမပ္ပဋိကူလံ၊
မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ၊ ဓမ္မမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၇)၊
ဧတ္ထ ရာဂဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ ကထိတော. အနေဇမသောကန္တိ ဖလံ. ဓမ္မမသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ. အပ္ပဋိကူလံ မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တန္တိ ပိဋကတ္တယေန ဝိဘတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မက္ခန္ဓာတိ. ဒိဋ္ဌိသီလသင်္ဃာတေန သံဟတောတိ သံဃော၊ သော အတ္ထတော အဋ္ဌ အရိယပုဂ္ဂလသမူဟော. ဝုတ္တဉှေတံ တသ္မိံယေဝ ဝိမာနေ.
‘‘ယတ္ထ စ ဒိန္နမဟပ္ဖလမာဟု၊ စတူသု သုစီသု ပုရိသယုဂေသု၊
အဋ္ဌ စ ပုဂ္ဂလ ဓမ္မဒသာ တေ၊ သံဃမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၈)၊
ဘိက္ခူနံ သံဃော ဘိက္ခုသံဃော. ဧတ္တာဝတာ ဗြာဟ္မဏော တီဏိ သရဏဂမနာနိ ပဋိဝေဒေသိ.
ပသန္နာကာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
သရဏဂမနကထာဝဏ္ဏနာ
ဣဒါနိ တေသု သရဏဂမနေသု ကောသလ္လတ္ထံ သရဏံ၊ သရဏဂမနံ. ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတိ၊ သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါ၊ သရဏဂမနဿ ဖလံ၊ သံကိလေသော၊ ဘေဒေါတိ အယံ ဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေယျထိဒံ – ပဒတ္ထတော တာဝ ဟိံသတီတိ သရဏံ၊ သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိပရိကိလေသံ ဟနတိ ဝိနာသေတီတိ အတ္ထော၊ ရတနတ္တယဿေဝေတံ အဓိဝစနံ.
အထ ဝါ ဟိတေ ပဝတ္တနေန အဟိတာ စ နိဝတ္တနေန သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံသတိ ဗုဒ္ဓေါ. ဘဝကန္တာရာ ဥတ္တာရဏေန အဿာသဒါနေန စ ဓမ္မော. အပ္ပကာနမ္ပိ ကာရာနံ ဝိပုလဖလပဋိလာဘကရဏေန သံဃော. တသ္မာ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန ရတနတ္တယံ သရဏံ. တပ္ပသာဒတဂ္ဂရုတာဟိ ဝိဟတကိလေသော တပ္ပရာယဏတာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ သရဏဂမနံ. တံသမင်္ဂိသတ္တော သရဏံ ဂစ္ဆတိ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရေန စိတ္တုပ္ပါဒေန ဧတာနိ မေ တီဏိ သရဏာနိ သရဏံ၊ ဧတာနိ ပရာယဏန္တိ ဧဝံ ဥပေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ တာဝ သရဏံ သရဏဂမနံ ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတီတိ ဣဒံ တယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
သရဏဂမနပ္ပဘေဒေ ပန ဒုဝိဓံ သရဏဂမနံ လောကုတ္တရံ လောကိယဉ္စ. တတ္ထ လောကုတ္တရံ ဒိဋ္ဌသစ္စာနံ မဂ္ဂက္ခဏေ သရဏဂမနုပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒေန အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ ကိစ္စတော သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတိ. လောကိယံ ပုထုဇ္ဇနာနံ သရဏဂမနုပက္ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနေန အာရမ္မဏတော ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏံ ဟုတွာ ဣဇ္ဈတိ၊ တံ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓါဒီသု ဝတ္ထူသု သဒ္ဓါပဋိလာဘော၊ သဒ္ဓါမူလိကာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒသသု ပုညကိရိယဝတ္ထူသု ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ.
တယိဒံ စတုဓာ ပဝတ္တတိ အတ္တသန္နိယျာတနေန တပ္ပရာယဏတာယ သိဿဘာဝူပဂမနေန ပဏိပါတေနာတိ. တတ္ထ အတ္တသန္နိယျာတနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဿ နိယျာတေမိ၊ ဓမ္မဿ၊ သံဃဿာ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အတ္တပရိစ္စဇနံ. တပ္ပရာယဏတာ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓပရာယဏော၊ ဓမ္မပရာယဏော၊ သံဃပရာယဏော ဣတိ မံ ဓာရေထာ’’တိ ဧဝံ တပ္ပရာယဏဘာဝေါ. သိဿဘာဝူပဂမနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓဿ အန္တေဝါသိကော၊ ဓမ္မဿ၊ သံဃဿာတိ မံ ဓာရေထာ’’တိ ဧဝံ သိဿဘာဝူပဂမော. ပဏိပါတော နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မံ ဗုဒ္ဓါဒီနံယေဝ တိဏ္ဏံ ဝတ္ထူနံ ကရောမိ၊ ဣတိ မံ ဓာရေထာ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပရမနိပစ္စကာရော. ဣမေသဉှိ စတုန္နံ အာကာရာနံ အညတရမ္ပိ ကရောန္တေန ဂဟိတံယေဝ ဟောတိ သရဏဂမနံ.
အပိစ ဘဂဝတော အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ၊ ဓမ္မဿ၊ သံဃဿ အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ. ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇာမိ၊ ပရိစ္စတ္တောယေဝ မေ အတ္တာ၊ ပရိစ္စတ္တံယေဝ မေ ဇီဝိတံ၊ ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဗုဒ္ဓေါ မေ သရဏံ လေဏံ တာဏန္တိ ဧဝမ္ပိ အတ္တသန္နိယျာတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘သတ္ထာရဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ၊ သုဂတဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ဧဝမ္ပိ မဟာကဿပဿ သရဏဂမနံ ဝိယ သိဿဘာဝူပဂမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမိ၊ ဂါမာ ဂါမံ ပုရာ ပုရံ၊
နမဿမာနော သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁၉၄၊ သံ. နိ. ၁.၂၄၆) –
ဧဝမ္ပိ အာဠဝကာဒီနံ သရဏဂမနံ ဝိယ တပ္ပရာယဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အထ ခေါ ဗြဟ္မာယု ဗြာဟ္မဏော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝတော ပါဒါနိ မုခေန စ ပရိစုမ္ဗတိ၊ ပါဏီဟိ စ ပရိသမ္ဗာဟတိ၊ နာမဉ္စ သာဝေတိ ဗြဟ္မာယု အဟံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဗြာဟ္မဏော၊ ဗြဟ္မာယု အဟံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဗြာဟ္မဏော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၉၄) ဧဝမ္ပိ ပဏိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
သော ပနေသ ဉာတိဘယာစရိယဒက္ခိဏေယျဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတေန သရဏဂမနံ ဟောတိ၊ န ဣတရေဟိ. သေဋ္ဌဝသေနေဝ ဟိ သရဏံ ဂယှတိ၊ သေဋ္ဌဝသေန ဘိဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ယော သာကိယော ဝါ ကောလိယော ဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ အမှာကံ ဉာတကော’’တိ ဝန္ဒတိ၊ အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ သရဏံ. ယော ဝါ ‘‘သမဏော ဂေါတမော ရာဇပူဇိတော မဟာနုဘာဝေါ၊ အဝန္ဒိယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာ’’တိ ဘယေန ဝန္ဒတိ၊ အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ သရဏံ. ယော ဝါ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဘဂဝတော သန္တိကေ ကိဉ္စိ ဥဂ္ဂဟိတံ သရမာနော ဗုဒ္ဓကာလေ ဝါ –
‘‘ဧကေန ဘောဂေ ဘုဉ္ဇေယျ၊ ဒွီဟိ ကမ္မံ ပယောဇယေ၊
စတုတ္ထဉ္စ နိဓာပေယျ၊ အာပဒါသု ဘဝိဿတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၅) –
ဧဝရူပံ အနုသာသနိံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အာစရိယော မေ’’တိ ဝန္ဒတိ၊ အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ သရဏံ. ယော ပန ‘‘အယံ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော’’တိ ဝန္ဒတိ၊ တေနေဝ ဂဟိတံ ဟောတိ သရဏံ.
ဧဝံ ဂဟိတသရဏဿ စ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ အညတိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ဉာတိံ ‘‘ဉာတကော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတော သရဏဂမနံ န ဘိဇ္ဇတိ၊ ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတံ. တထာ ရာဇာနံ ဘယဝသေန ဝန္ဒတော၊ သော ဟိ ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာ အဝန္ဒိယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာတိ. တထာ ယံကိဉ္စိ သိပ္ပံ သိက္ခာပကံ တိတ္ထိယံ ‘‘အာစရိယော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတောပိ န ဘိဇ္ဇတီတိ ဧဝံ သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဧတ္ထ စ လောကုတ္တရဿ သရဏဂမနဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလံ၊ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယော အာနိသံသဖလံ. ဝုတ္တဉှေတံ –
‘‘ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ၊ သံဃဉ္စ သရဏံ ဂတော၊
စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ၊ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ.
ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပါဒံ၊ ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ၊
အရိယဉ္စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ၊ ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.
ဧတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ၊ ဧတံ သရဏမုတ္တမံ၊
ဧတံ သရဏမာဂမ္မ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၀-၁၉၂)၊
အပိစ နိစ္စတော အနုပဂမနာဒိဝသေန ပေတဿ အာနိသံသဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ၊ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ ပိတရံ အရဟန္တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ ဒုဋ္ဌစိတ္တော တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ၊ အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၈၊ အ. နိ. ၁.၂၆၈-၂၇၆).
လောကိယဿ ပန သရဏဂမနဿ ဘဝသမ္ပဒါပိ ဘောဂသမ္ပဒါပိ ဖလမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –
‘‘ယေကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊
န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊
ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ၊
ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၃၇)၊
အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အသီတိယာ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော၊ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ ‘သာဓု ခေါ ဒေဝါနမိန္ဒ ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနံ ဟောတိ၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ ဒေဝါနမိန္ဒ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’တိ. တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန သုခေန ယသေန အာဓိပတေယျေန ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ သဒ္ဒေဟိ ဂန္ဓေဟိ ရသေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁). ဧသ နယော ဓမ္မေ သံဃေ စ. အပိစ ဝေလာမသုတ္တာဒိဝသေနာပိ (အ. နိ. ၉.၂၀) သရဏဂမနဿ ဖလဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သရဏဂမနဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
တတ္ထ လောကိယသရဏဂမနံ တီသု ဝတ္ထူသု အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ သံကိလိဿတိ၊ န မဟာဇုတိကံ ဟောတိ၊ န မဟာဝိပ္ဖါရံ. လောကုတ္တရဿ နတ္ထိ သံကိလေသော. လောကိယဿ စ သရဏဂမနဿ ဒုဝိဓော ဘေဒေါ သာဝဇ္ဇော အနဝဇ္ဇော စ. တတ္ထ သာဝဇ္ဇော အညသတ္ထာရာဒီသု အတ္တသန္နိယျာတနာဒီဟိ ဟောတိ၊ သော အနိဋ္ဌဖလော. အနဝဇ္ဇော ကာလံ ကိရိယာယ၊ သော အဝိပါကတ္တာ အဖလော. လောကုတ္တရဿ ပန နေဝတ္ထိ ဘေဒေါ. ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော အညသတ္ထာရံ န ဥဒ္ဒိသတီတိ ဧဝံ သရဏဂမနဿ သံကိလေသော စ ဘေဒေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတူတိ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ‘‘ဥပါသကော အယ’’န္တိ ဧဝံ ဓာရေတု၊ ဇာနာတူတိ အတ္ထော.
သရဏဂမနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ဥပါသကဝိဓိကထာဝဏ္ဏနာ
ဥပါသကဝိဓိကောသလ္လတ္ထံ ပနေတ္ထ ကော ဥပါသကော၊ ကသ္မာ ဥပါသကောတိ ဝုစ္စတိ၊ ကိမဿ သီလံ၊ ကော အာဇီဝေါ၊ ကာ ဝိပတ္တိ၊ ကာ သမ္ပတ္တီတိ ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
တတ္ထ ကော ဥပါသကောတိ ယော ကောစိ တိသရဏဂတော ဂဟဋ္ဌော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယတော ခေါ မဟာနာမ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ မဟာနာမ ဥပါသကော ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၃၃).
ကသ္မာ ဥပါသကောတိ ရတနတ္တယဿ ဥပါသနတော. သော ဟိ ဗုဒ္ဓံ ဥပါသတီတိ ဥပါသကော. ဓမ္မံ၊ သံဃံ ဥပါသတီတိ ဥပါသကော.
ကိမဿ သီလန္တိ ပဉ္စ ဝေရမဏိယော. ယထာဟ ‘‘ယတော ခေါ မဟာနာမ ဥပါသကော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ အဒိန္နာဒါနာ၊ ကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ၊ မုသာဝါဒါ၊ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ မဟာနာမ ဥပါသကော သီလဝါ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၃၃).
ကော အာဇီဝေါတိ ပဉ္စ မိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇာ ပဟာယ ဓမ္မေန သမေန ဇီဝိတကပ္ပနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ပဉ္စိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဏိဇ္ဇာ ဥပါသကေန အကရဏီယာ. ကတမာ ပဉ္စ? သတ္ထဝဏိဇ္ဇာ၊ သတ္တဝဏိဇ္ဇာ၊ မံသဝဏိဇ္ဇာ၊ မဇ္ဇဝဏိဇ္ဇာ၊ ဝိသဝဏိဇ္ဇာ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စ ဝဏိဇ္ဇာ ဥပါသကေန အကရဏီယာ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၇၇).
ကာ ဝိပတ္တီတိ ယာ တဿေဝ သီလဿ စ အာဇီဝဿ စ ဝိပတ္တိ၊ အယမဿ ဝိပတ္တိ. အပိစ ယာယ ဧသ စဏ္ဍာလော စေဝ ဟောတိ မလဉ္စ ပတိကုဋ္ဌော စ. သာပိဿ ဝိပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ စ အတ္ထတော အဿဒ္ဓိယာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. ယထာဟ ‘‘ပဉ္စဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥပါသကော ဥပါသကစဏ္ဍာလော စ ဟောတိ ဥပါသကမလဉ္စ ဥပါသကပတိကုဋ္ဌော စ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ဒုဿီလော ဟောတိ၊ ကောတူဟလမင်္ဂလိကော ဟောတိ၊ မင်္ဂလံ ပစ္စေတိ နော ကမ္မံ၊ ဣတော စ ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသတိ တတ္ထ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၇၅).
ကာ သမ္ပတ္တီတိ ယာ စဿ သီလသမ္ပဒါ စ အာဇီဝသမ္ပဒါ စ၊ သာ သမ္ပတ္တိ. ယေ စဿ ရတနဘာဝါဒိကရာ သဒ္ဓါဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ. ယထာဟ ‘‘ပဉ္စဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥပါသကော ဥပါသကရတနဉ္စ ဟောတိ ဥပါသကပဒုမဉ္စ ဥပါသကပုဏ္ဍရီကဉ္စ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ သီလဝါ ဟောတိ၊ န ကောတူဟလမင်္ဂလိကော ဟောတိ၊ ကမ္မံ ပစ္စေတိ နော မင်္ဂလံ၊ န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ၊ ဣဓ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၇၅).
အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ ဧတ္ထ အယံ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ. ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ၊ သမ္မ ဒေါဝါရိက၊ အာဝရာမိ ဒွါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၇၀) ဟိ အာဒိမှိ ဒိဿတိ. ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ၊ (ကထာ. ၄၄၁) ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိအာဒီသု ကောဋိယံ. ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄)၊ အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၁၈) ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ အပဒါ ဝါ။ပေ။ တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၄) သေဋ္ဌေ. ဣဓ ပနာယံ အာဒိမှိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာ၊ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဇ္ဇတန္တိ အဇ္ဇဘာဝံ. အဇ္ဇဒဂ္ဂေတိ ဝါ ပါဌော၊ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ အဇ္ဇ အဂ္ဂံ ကတွာတိ အတ္ထော.
ပါဏုပေတန္တိ ပါဏေဟိ ဥပေတံ၊ ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ၊ တာဝ ဥပေတံ. အနညသတ္ထုကံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သရဏံ ဂတံ ဥပါသကံ ကပ္ပိယကာရကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု ဇာနာတု. အဟဉှိ သစေပိ မေ တိခိဏေန အသိနာ သီသံ ဆိန္ဒေယျ၊ နေဝ ဗုဒ္ဓံ ‘‘န ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝါ ဓမ္မံ ‘‘န ဓမ္မော’’တိ ဝါ၊ သံဃံ ‘‘န သံဃော’’တိ ဝါ ဝဒေယျန္တိ. ဧဝံ အတ္တသန္နိယျာတနေန သရဏံ ဂန္တွာ စတူဟိ စ ပစ္စယေဟိ ပဝါရေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမီတိ.
ဥပါသကဝိဓိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ