၃. ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တံ. ယသ္မာ ပနဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတွာ ဝဿ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမ. ကတရာယ စ ပနိဒံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ နိက္ခိတ္တန္တိ. လာဘသက္ကာရေ. ဘဂဝတော ကိရ မဟာလာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ယထာ တံ စတ္တာရော အသင်္ချေယျေ ပူရိတဒါနပါရမီသဉ္စယဿ. သဗ္ဗဒိသာသု ယမကမဟာမေဃော ဝုဋ္ဌဟိတွာ မဟောဃံ ဝိယ သဗ္ဗပါရမိယော ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒဿာမာတိ သမ္ပိဏ္ဍိတာ ဝိယ လာဘသက္ကာရမဟောဃံ နိဗ္ဗတ္တယိံသု. တတော တတော အန္နပါနယာနဝတ္ထမာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒိဟတ္ထာ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒယော အာဂန္တွာ – ‘‘ကဟံ ဗုဒ္ဓေါ၊ ကဟံ ဘဂဝါ၊ ကဟံ ဒေဝဒေဝေါ၊ နရာသဘော၊ ပုရိသသီဟော’’တိ ဘဂဝန္တံ ပရိယေသန္တိ. သကဋသတေဟိပိ ပစ္စယေ အာဟရိတွာ ဩကာသံ အလဘမာနာ သမန္တာ ဂါဝုတပ္ပမာဏမ္ပိ သကဋဓုရေန သကဋဓုရမာဟစ္စတိဋ္ဌန္တိ စေဝ အနုဗန္ဓန္တိ စ. အန္ဓကဝိန္ဒဗြာဟ္မဏာဒယော ဝိယ. သဗ္ဗံ ခန္ဓကေ တေသု တေသု သုတ္တေသု စ အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ စ ဘဂဝတော၊ ဧဝံ ဘိက္ခုသံဃဿာပိ.

ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ၊ ဘိက္ခုသံဃောပိ ခေါ သက္ကတော ဟောတိ။ပေ။ ပရိက္ခာရာန’’န္တိ (ဥဒါ. ၁၄). တထာ – ‘‘ယာဝတာ ခေါ၊ စုန္ဒ၊ ဧတရဟိ သံဃော ဝါ ဂဏော ဝါ လောကေ ဥပ္ပန္နော၊ နာဟံ၊ စုန္ဒ၊ အညံ ဧကသံဃမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ဧဝံ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တံ၊ ယထရိဝ၊ စုန္ဒ၊ ဘိက္ခုသံဃော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၇၆).

သွာယံ ဘဂဝတော စ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဥပ္ပန္နော လာဘသက္ကာရော ဧကတော ဟုတွာ ဒွိန္နံ မဟာနဒီနံ ဥဒကမိဝ အပ္ပမေယျော အဟောသိ. ကမေန ဘိက္ခူ ပစ္စယဂရုကာ ပစ္စယဗာဟုလိကာ အဟေသုံ. ပစ္ဆာဘတ္တမ္ပိ တေလမဓုဖာဏိတာဒီသု အာဟဋေသု ဂဏ္ဍိံယေဝ ပဟရိတွာ ‘‘အမှာကံ အာစရိယဿ ဒေထ၊ ဥပဇ္ဈာယဿ ဒေထာ’’တိ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. သာ စ နေသံ ပဝတ္တိ ဘဂဝတောပိ ပါကဋာ အဟောသိ. တတော ဘဂဝါ အနနုစ္ဆဝိကန္တိ ဓမ္မသံဝေဂံ ဥပ္ပါဒေတွာ စိန္တေသိ –

‘‘ပစ္စယာ အကပ္ပိယာတိ န သက္ကာ သိက္ခာပဒံ ပညပေတုံ. ပစ္စယပဋိဗဒ္ဓါ ဟိ ကုလပုတ္တာနံ သမဏဓမ္မဝုတ္တိ. ဟန္ဒာဟံ ဓမ္မဒါယာဒပဋိပဒံ ဒေသေမိ. သာ သိက္ခာကာမာနံ ကုလပုတ္တာနံ သိက္ခာပဒပညတ္တိ ဝိယ ဘဝိဿတိ နဂရဒွါရေ ဌပိတသဗ္ဗကာယိကအာဒါသော ဝိယ စ၊ ယထာ ဟိ နဂရဒွါရေ ဌပိတေ သဗ္ဗကာယိကေ အာဒါသေ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ အတ္တနော ဆာယံ ဒိသွာ ဝဇ္ဇံ ပဟာယ နိဒ္ဒေါသာ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ သိက္ခာကာမာ ကုလပုတ္တာ ပယောဂမဏ္ဍနေန အတ္တာနံ မဏ္ဍေတုကာမာ ဣမံ သဗ္ဗကာယိကာဒါသူပမံ ဒေသနံ အာဝဇ္ဇိတွာ အာမိသဒါယာဒပဋိပဒံ ဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မဒါယာဒပဋိပဒံ ပူရေန္တာ ခိပ္ပမေဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣဒံ သုတ္တံ အဘာသိ.

တတ္ထ ဓမ္မဒါယာဒါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဝထ၊ မာ အာမိသဒါယာဒါတိ ဓမ္မဿ မေ ဒါယာဒါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဝထ၊ မာ အာမိသဿ. ယော မယှံ ဓမ္မော၊ တဿ ပဋိဂ္ဂါဟကာ ဘဝထ၊ ယဉ္စ ခေါ မယှံ အာမိသံ၊ တဿ မာ ပဋိဂ္ဂါဟကာ ဘဝထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဓမ္မောပိ ဒုဝိဓော – နိပ္ပရိယာယဓမ္မော၊ ပရိယာယဓမ္မောတိ. အာမိသမ္ပိ ဒုဝိဓံ – နိပ္ပရိယာယာမိသံ၊ ပရိယာယာမိသန္တိ. ကထံ? မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနဘေဒေါ ဟိ နဝဝိဓောပိ လောကုတ္တရဓမ္မော နိပ္ပရိယာယဓမ္မော နိဗ္ဗတ္တိတဓမ္မော၊ န ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန ကာရဏေန ဝါ လေသေန ဝါ ဓမ္မော. ယံ ပနိဒံ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ ကုသလံ၊ သေယျထိဒံ၊ ဣဓေကစ္စော ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တော ဒါနံ ဒေတိ၊ သီလံ သမာဒိယတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ၊ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ဝတ္ထုပူဇံ ကရောတိ၊ ဓမ္မံ သုဏာတိ ဒေသေတိ ဈာနသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ ဧဝံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန နိပ္ပရိယာယဓမ္မံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိလဘတိ၊ အယံ ပရိယာယဓမ္မော. တထာ စီဝရာဒယော စတ္တာရော ပစ္စယာ နိပ္ပရိယာယာမိသမေဝ၊ န အညေန ပရိယာယေန ကာရဏေန ဝါ လေသေန ဝါ အာမိသံ. ယံ ပနိဒံ ဝဋ္ဋဂါမိကုသလံ၊ သေယျထိဒံ၊ ဣဓေကစ္စော ဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တော သမ္ပတ္တိဘဝံ ဣစ္ဆမာနော ဒါနံ ဒေတိ။ပေ။ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ ဧဝံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘတိ၊ ဣဒံ ပရိယာယာမိသံ နာမ.

တတ္ထ နိပ္ပရိယာယဓမ္မောပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကော. ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ဘိက္ခူ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ အဓိဂစ္ဆန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သော ဟိ ဗြာဟ္မဏ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ၊ အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ၊ အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ၊ မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ. မဂ္ဂါနုဂါ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၇၉) စ – ‘‘သော ဟာဝုသော၊ ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ၊ ပဿံ ပဿတိ စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော ဝတ္တာ ပဝတ္တာ အတ္ထဿ နိန္နေတာ အမတဿ ဒါတာ ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၃) စ. ပရိယာယဓမ္မောပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကော. ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ဧဝံ ဇာနန္တိ ‘‘ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေတွာ ဒါနံ ဒေန္တော။ပေ။ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေန္တော အနုက္ကမေန အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိလဘတီ’’တိ. နိပ္ပရိယာယာမိသမ္ပိ စ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကံ. ဘဂဝတာ ဟိ အနုညာတတ္တာယေဝ ဘိက္ခူဟိ ဇီဝကဝတ္ထုံ အာဒိံ ကတွာ ပဏီတစီဝရံ လဒ္ဓံ. ယထာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဟပတိစီဝရံ. ယော ဣစ္ဆတိ၊ ပံသုကူလိကော ဟောတု၊ ယော ဣစ္ဆတိ၊ ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယတု. ဣတရီတရေနပါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္တုဋ္ဌိံယေဝ ဝဏ္ဏေမီ’’တိ (မဟာဝ. ၃၃၇).

ပုဗ္ဗေ စ ဘိက္ခူ ပဏီတပိဏ္ဍပါတံ နာလတ္ထုံ. သပဒါနပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနာ ဧဝါဟေသုံ. တေဟိ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တေန ဘဂဝတာ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ နိမန္တနံ သလာကဘတ္တံ ပက္ခိကံ ဥပေါသထိကံ ပါဋိပဒိက’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၂၅) ဧဝံ အနုညာတတ္တာယေဝ ပဏီတဘောဇနံ လဒ္ဓံ. တထာ သေနာသနံ. ပုဗ္ဗေ ဟိ အကတပဗ္ဘာရရုက္ခမူလာဒိသေနာသနာယေဝ ဘိက္ခူ အဟေသုံ. တေ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စ လေဏာနီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၉၄) ဧဝံ ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာယေဝ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာတိ ဣမာနိ သေနာသနာနိ လဘိံသု. ပုဗ္ဗေ စ မုတ္တဟရီတကေနေဝ ဘေသဇ္ဇံ အကံသု. တေ ဘဂဝတာယေဝ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ၊ သေယျထိဒံ၊ သပ္ပိ၊ နဝနီတံ၊ တေလံ၊ မဓု၊ ဖာဏိတ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၆၀) ဧဝမာဒိနာ နယေန အနုညာတတ္တာ နာနာဘေသဇ္ဇာနိ လဘိံသု.

ပရိယာယာမိသမ္ပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကံ. ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ယေဝ ဇာနန္တိ – ‘‘သမ္ပတ္တိဘဝံ ပတ္ထေန္တော ဒါနံ ဒတွာ သီလံ။ပေ။ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ပရိယာယာမိသံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ မနုဿသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘတီ’’တိ. တဒေဝ၊ ယသ္မာ နိပ္ပရိယာယဓမ္မောပိ ပရိယာယဓမ္မောပိ နိပ္ပရိယာယာမိသမ္ပိ ပရိယာယာမိသမ္ပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကံ၊ တသ္မာ တတ္ထ အတ္တနော သာမိဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဓမ္မဒါယာဒါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဝထ မာ အာမိသဒါယာဒါ’’တိ.

ယော မယှံ သန္တကော ဒုဝိဓောပိ ဓမ္မော၊ တဿ ဒါယာဒါ ဘဝထ. ယဉ္စ ခေါ ဧတံ မယှမေဝ သန္တကံ အာမိသံ၊ တဿ ဒါယာဒါ မာ ဘဝထ. ဓမ္မကောဋ္ဌာသဿေဝ သာမိနော ဘဝထ၊ မာ အာမိသကောဋ္ဌာသဿ. ယော ဟိ ဇိနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပစ္စယပရမော ဝိဟရတိ စတူသု တဏှုပ္ပါဒေသု သန္ဒိဿမာနော နိက္ခိတ္တဓုရော ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိယံ၊ အယံ အာမိသဒါယာဒေါ နာမ. တာဒိသာ မာ ဘဝထ. ယော ပန အနုညာတပစ္စယေသု အပ္ပိစ္ဆတာဒီနိ နိဿာယ ပဋိသင်္ခါ သေဝမာနော ပဋိပတ္တိပရမော ဝိဟရတိ စတူသု အရိယဝံသေသု သန္ဒိဿမာနော၊ အယံ ဓမ္မဒါယာဒေါ နာမ. တာဒိသာ ဘဝထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဣဒါနိ ယေသံ တတ္ထ ဧတဒဟောသိ၊ ဘဝိဿတိ ဝါ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဂဝါ သာဝကာနံ အလာဘတ္ထိကော ဧဝမာဟာ’’တိ၊ တေသံ အတိပဏီတလာဘတ္ထိကော အဟံ ဧဝံ ဝဒါမီတိ ဒဿေတုမာဟ အတ္ထိ မေ တုမှေသု။ပေ။ နော အာမိသဒါယာဒါတိ.

တဿာယမတ္ထော – အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ အနုဒ္ဒယာ ဟိတေသိတာ၊ ကေန နု ခေါ ကာရဏေန ကေန ဥပါယေန သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ အဿု ဓမ္မကောဋ္ဌာသသာမိနော၊ နော အာမိသဒါယာဒါတိ. အယံ ပန အဓိပ္ပါယော၊ ပဿတိ ကိရ ဘဂဝါ အာမိသဂရုကာနံ အာမိသေ ဥပက္ခလိတာနံ အတီတကာလေ တာဝ ကပိလဿ ဘိက္ခုနော၊ ‘‘သင်္ဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၂၃၀၊ သံ. နိ. ၂.၂၁၈) နယေန အာဂတပါပဘိက္ခုဘိက္ခုနီသိက္ခမာနာဒီနဉ္စ အနေကသတာနံ အပါယပရိပူရဏတ္တံ အတ္တနော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ. ဓမ္မဂရုကာနံ ပန သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒီနံ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဒိဂုဏပ္ပဋိလာဘံ. တသ္မာ တေသံ အပါယာ ပရိမုတ္တိံ သဗ္ဗဂုဏသမ္ပတ္တိဉ္စ ဣစ္ဆန္တော အာဟ – ‘‘အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ၊ နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိ. ပစ္စယဂရုကော စ စတုပရိသန္တရေ ကူဋကဟာပဏော ဝိယ နိဗ္ဗုတင်္ဂါရော ဝိယ စ နိတ္တေဇော နိပ္ပဘော ဟောတိ. တတော ဝိဝတ္တိတစိတ္တော ဓမ္မဂရုကော တေဇဝါ သီဟောဝ အဘိဘုယျစာရီ၊ တသ္မာပိ ဧဝမာဟ – ‘‘အတ္ထိ မေ။ပေ။ နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိ.

ဧဝံ ‘‘ဓမ္မဒါယာဒါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဝထ၊ မာ အာမိသဒါယာဒါ’’တိ ဣဒံ အနုကမ္ပာယ ပဏီတတရံ လာဘံ ဣစ္ဆန္တေန ဝုတ္တံ၊ နော အလာဘတ္ထိကေနာတိ သာဝေတွာ ဣဒါနိ ဣမဿ ဩဝါဒဿ အကရဏေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တုမှေ စ မေ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ နော ဓမ္မဒါယာဒါ’’တိ. တတ္ထ တုမှေပိ တေန အာဒိယာ ဘဝေယျာထာတိ တုမှေပိ တေန အာမိသဒါယာဒဘာဝေန နော ဓမ္မဒါယာဒဘာဝေန အာဒိယာ ဘဝေယျာထ. အပဒိသိတဗ္ဗာ ဝိသုံ ကာတဗ္ဗာ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာ၊ ဝိညူဟိ ဂါရယှာ ဘဝေယျာထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိန္တိ? အာမိသဒါယာဒါ သတ္ထုသာဝကာ ဝိဟရန္တိ၊ နော ဓမ္မဒါယာဒါတိ.

အဟမ္ပိ တေန အာဒိယော ဘဝေယျန္တိ အဟမ္ပိ တေန တုမှာကံ အာမိသဒါယာဒဘာဝေန နော ဓမ္မဒါယာဒဘာဝေန ဂါရယှော ဘဝေယျံ. ကိန္တိ? အာမိသ။ပေ။ ဒါယာဒါတိ. ဣဒံ ဘဂဝါ တေသံ အတီဝ မုဒုကရဏတ္ထမာဟ. အယဉှိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော – သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေ အာမိသလောလာ စရိဿထ၊ တတ္ထ ဝိညူ မံ ဂရဟိဿန္တိ ‘‘ကထဉှိ နာမ သဗ္ဗညူ သမာနော အတ္တနော သာဝကေ ဓမ္မဒါယာဒေ နော အာမိသဒါယာဒေ ကာတုံ န သက္ကောတီ’’တိ. သေယျထာပိ နာမ အနာကပ္ပသမ္ပန္နေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ဂရဟန္တိ ‘‘ကဿိမေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ၊ ကဿန္တေဝါသိကာ’’တိ၊ သေယျထာ ဝါ ပန ကုလကုမာရကေ ဝါ ကုလကုမာရိကာယော ဝါ ဒုဿီလေ ပါပဓမ္မေ ဒိသွာ မာတာပိတရော ဂရဟန္တိ ‘‘ကဿိမေ ပုတ္တာ၊ ကဿ ဓီတရော’’တိ၊ ဧဝမေဝ မံ ဝိညူ ဂရဟိဿန္တိ ‘‘ကထဉှိ နာမ သဗ္ဗညူ သမာနော အတ္တနော သာဝကေ ဓမ္မဒါယာဒေ နော အာမိသဒါယာဒေ ကာတုံ န သက္ကောတီ’’တိ.

ဧဝံ ဣမဿ ဩဝါဒဿ အကရဏေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ကရဏေ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော တုမှေ စ မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဟမ္ပိ တေန န အာဒိယော ဘဝေယျန္တိ သေယျထာပိ နာမ ဝတ္တပရိပူရကေ ဒဟရဘိက္ခူ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာသမ္ပန္နေ ဝဿသတိကတ္ထေရေ ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပန္နေ ဒိသွာ၊ ကဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ၊ ကဿန္တေဝါသိကာတိ၊ အသုကဿာတိ၊ ‘‘ပတိရူပံ ထေရဿ၊ ပဋိဗလော ဝတ ဩဝဒိတုံ အနုသာသိတု’’န္တိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ န အာဒိယာ န ဂါရယှာ ဘဝန္တိ၊ ဧဝမေဝ အဟမ္ပိ တေန တုမှာကံ ဓမ္မဒါယာဒဘာဝေန နော အာမိသဒါယာဒဘာဝေန ကဿ သာဝကာ နာလကပဋိပဒံ တုဝဋ္ဋကပဋိပဒံ စန္ဒူပမပဋိပဒံ ရထဝိနီတပဋိပဒံ မဟာဂေါသိင်္ဂသာလပဋိပဒံ မဟာသုညတပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ စတုပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမအရိယဝံသေသု သက္ခိဘူတာ ပစ္စယဂေဓတော ဝိဝတ္တမာနသာ အဗ္ဘာ မုတ္တစန္ဒသမာ ဝိဟရန္တီတိ၊ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သဗ္ဗညူ ဝတ ဘဂဝါ၊ အသက္ခိ ဝတ သာဝကေ အာမိသဒါယာဒပဋိပဒံ ဆဍ္ဍာပေတွာ ဓမ္မဒါယာဒပဋိပတ္တိပူရကေ ကာတု’’န္တိ ဝိညူနံ န အာဒိယော န ဂါရယှော ဘဝေယျန္တိ. ဧဝမိမသ္မိံ ပဒေ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ သေသံ ကဏှပက္ခေ ဝုတ္တနယပစ္စနီကေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဣမဿ ဩဝါဒဿ ကရဏေ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံ ဩဝါဒံ နိယျာတေန္တော အာဟ – ‘‘တသ္မာ တိဟ မေ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိ.

၃၀. ဧဝမိမံ ဩဝါဒံ နိယျာတေတွာ ဣဒါနိ တဿာ ဓမ္မဒါယာဒပဋိပတ္တိယာ ပရိပူရကာရိံ ထောမေတုံ ဣဓာဟံ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. ဘဂဝတော ဟိ ထောမနံ သုတွာပိ ဟောန္တိယေဝ တဒတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇိတာရော.

တတ္ထ ဣဓာတိ နိပါတပဒမေတံ. ဘုတ္တာဝီတိ ဘုတ္တဝါ၊ ကတဘတ္တကိစ္စောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝါရိတောတိ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာယ ပဝါရိတော၊ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပဋိက္ခိတ္တဘောဇနော တိတ္တောဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စတုဗ္ဗိဓာ ဟိ ပဝါရဏာ ဝဿံဝုဋ္ဌပဝါရဏာ ပစ္စယပဝါရဏာ အနတိရိတ္တပဝါရဏာ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာတိ. တတ္ထ၊ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဿံဝုဋ္ဌာနံ ဘိက္ခူနံ တီဟိ ဌာနေဟိ ပဝါရေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၀၉) အယံ ဝဿံဝုဋ္ဌပဝါရဏာ. ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ စတုမာသံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေတု’’န္တိ (ပါစိ. ၃၀၃) စ ‘‘အညတြ ပုနပဝါရဏာယ အညတြ နိစ္စပဝါရဏာယာ’’တိ (ပါစိ. ၃၀၇) စ အယံ ပစ္စယပဝါရဏာ. ‘‘ပဝါရိတော နာမ အသနံ ပညာယတိ၊ ဘောဇနံ ပညာယတိ၊ ဟတ္ထပါသေ ဌိတော အဘိဟရတိ၊ ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတိ၊ ဧသော ပဝါရိတော နာမာ’’တိ (ပါစိ. ၂၃၉) အယံ အနတိရိတ္တပဝါရဏာ. ‘‘ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၇၊ ၃၅၈) အယံ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာ. အယမိဓ အဓိပ္ပေတာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဝါရိတောတိ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာယ ပဝါရိတော’’တိ.

ပရိပုဏ္ဏောတိ ဘောဇနေန ပရိပုဏ္ဏော. ပရိယောသိတောတိ ပရိယောသိတဘောဇနော၊ ဥတ္တရပဒလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယာဝတကံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တာဝတကံ ဘုတ္တံ ဟောတိ၊ အဝသိတာ မေ ဘောဇနကိရိယာတိ အတ္ထော. သုဟိတောတိ ဓာတော၊ ဇိဃစ္ဆာဒုက္ခာဘာဝေန ဝါ သုခိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယာဝဒတ္ထောတိ ယာဝတကော မေ ဘောဇနေန အတ္ထော၊ သော သဗ္ဗော ပတ္တောတိ. ဧတ္ထ စ ပုရိမာနံ တိဏ္ဏံ ပစ္ဆိမာနိ သာဓကာနိ. ယော ဟိ ပရိယောသိတော၊ သော ဘုတ္တာဝီ ဟောတိ. ယော စ သုဟိတော၊ သော ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာယ ပဝါရိတော. ယော ယာဝဒတ္ထော၊ သော ပရိပုဏ္ဏောတိ. ပုရိမာနိ ဝါ ပစ္ဆိမာနံ. ယသ္မာ ဟိ ဘုတ္တာဝီ၊ တသ္မာ ပရိယောသိတော. ယသ္မာ ပဝါရိတော၊ တသ္မာ သုဟိတော. ယသ္မာ ပရိပုဏ္ဏော၊ တသ္မာ ယာဝဒတ္ထောတိ. သဗ္ဗဉ္စေတံ ပရိကပ္ပေတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သိယာတိ ဧကံသေ စ ဝိကပ္ပနေ စ. ‘‘ပထဝီဓာတု သိယာ အဇ္ဈတ္တိကာ၊ သိယာ ဗာဟိရာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၄၉) ဧကံသေ. ‘‘သိယာ အညတရဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိ ဝီတိက္ကမော’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၉) ဝိကပ္ပနေ. ဣဓ ဥဘယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အတိရေကောဝ အတိရေကဓမ္မော. တထာ ဆဍ္ဍနီယ ဓမ္မော. အဓိကော စ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗော စ၊ န အညံ ကိဉ္စိ ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. အထာတိ တမှိ ကာလေ. ဇိဃစ္ဆာဒုဗ္ဗလျပရေတာတိ ဇိဃစ္ဆာယ စ ဒုဗ္ဗလျေန စ ပရေတာ ဖုဋ္ဌာ အနုဂတာ စ အဋ္ဌပိ ဒသပိ ဒိဝသာနိ. တတ္ထ ကေစိ ဇိဃစ္ဆိတာပိ န ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ၊ သက္ကောန္တိ ဇိဃစ္ဆံ သဟိတုံ. ဣမေ ပန န တာဒိသာတိ ဒဿေတုံ ဥဘယမာဟ. တျာဟန္တိ တေ အဟံ. သစေ အာကင်္ခထာတိ ယဒိ ဣစ္ဆထ.

အပ္ပဟရိတေတိ အပ္ပရုဠှဟရိတေ၊ ယသ္မိံ ဌာနေ ပိဏ္ဍပါတဇ္ဈောတ္ထရဏေန ဝိနဿနဓမ္မာနိ တိဏာနိ နတ္ထိ၊ တသ္မိန္တိ အတ္ထော. တေန နိတ္တိဏဉ္စ မဟာတိဏဂဟနံ စ၊ ယတ္ထ သကဋေနပိ ဆဍ္ဍိတေ ပိဏ္ဍပါတေ တိဏာနိ န ဝိနဿန္တိ၊ တဉ္စ ဌာနံ ပရိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဿ ဟိ အဝိကောပနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ.

အပ္ပါဏကေတိ နိပ္ပါဏကေ ပိဏ္ဍပါတဇ္ဈောတ္ထရဏေန မရိတဗ္ဗပါဏကရဟိတေ ဝါ မဟာဥဒကက္ခန္ဓေ. ပရိတ္တောဒကေ ဧဝ ဟိ ဘတ္တပက္ခေပေန အာဠုလိတေ သုခုမပါဏကာ မရန္တိ၊ န မဟာတဠာကာဒီသူတိ. ပါဏကာနုရက္ခဏတ္ထဉှိ ဧတံ ဝုတ္တံ. ဩပိလာပေဿာမီတိ နိမုဇ္ဇာပေဿာမိ.

တတြေကဿာတိ တေသု ဒွီသု ဧကဿ. ယော ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သုဋ္ဌု သုတဝါ ပုနပ္ပုနံ အာဝဇ္ဇေတိ စ၊ တံ သန္ဓာယာဟ ဝုတ္တံ ခေါ ပနေတန္တိ. အယံ ဝုတ္တ-သဒ္ဒေါ ကေသောဟာရဏေပိ ဒိဿတိ ‘‘ကာပဋိကော မာဏဝေါ ဒဟရော ဝုတ္တသိရော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၄၂၆). ရောပိတေပိ ‘‘ယထာ သာရဒိကံ ဗီဇံ၊ ခေတ္တေ ဝုတ္တံ ဝိရူဟတီ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၃.၃၁). ကထိတေပိ ‘‘ဝုတ္တမိဒံ ဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမိဒံ အရဟတာ’’တိအာဒီသု. ဣဓ ပန ကထိတေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကထိတံ ခေါ ပနေတန္တိ အယဉှိဿ အတ္ထော. အာမိသညတရန္တိ စတုန္နံ ပစ္စယာမိသာနံ အညတရံ၊ ဧကန္တိ အတ္ထော. ယဒိဒန္တိ နိပါတော၊ သဗ္ဗလိင်္ဂဝိဘတ္တိဝစနေသု တာဒိသောဝ တတ္ထ တတ္ထ အတ္ထတော ပရိဏာမေတဗ္ဗော. ဣဓ ပနာဿ ယော ဧသောတိ အတ္ထော. ယော ဧသော ပိဏ္ဍပါတော နာမ. ဣဒံ အာမိသညတရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယံနူနာဟန္တိ သာဓု ဝတာဟံ. ဧဝန္တိ ယထာ ဣဒါနိ ဣမံ ခဏံ ဝီတိနာမေမိ၊ ဧဝမေဝ ရတ္တိန္ဒိဝံ. ဝီတိနာမေယျန္တိ ခေပေယျံ အတိဝတ္တာပေယျံ.

သော တံ ပိဏ္ဍပါတန္တိ သော တံ သဒေဝကေန လောကေန သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗရူပံ သုဂတာတိရိတ္တမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ အဘုဉ္ဇိတွာ ဓမ္မဒါယာဒဘာဝံ အာကင်္ခမာနော အာဒိတ္တသီသူပမံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တေနေဝ ဇိဃစ္ဆာဒုဗ္ဗလျေန ဧဝံ တံ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝီတိနာမေယျ.

အထ ဒုတိယဿာတိ ဣမသ္မိံ ပန ဝါရေ ဧသ သင်္ခေပေါ၊ သစေ သော ဘိက္ခု၊ ယံနူနာဟံ။ပေ။ ဝီတိနာမေယျန္တိ စိန္တေန္တော ဧဝမ္ပိ စိန္တေယျ၊ ပဗ္ဗဇိတေန ခေါ ဝါဠမိဂါကုလေ အရညေ ဘေသဇ္ဇံ ဝိယ ပဉ္စကာမဂုဏဝါဠာကုလေ ဂါမေ ပိဏ္ဍပါတောပိ ဒုက္ခံ ပရိယေသိတုံ. အယံ ပန ပိဏ္ဍပါတော ဣတိ ပရိယေသနာဒီနဝဝိမုတ္တော စ သုဂတာတိရိတ္တော စာတိ ဥဘတော သုဇာတခတ္တိယကုမာရော ဝိယ ဟောတိ၊ ယေဟိ စ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ပိဏ္ဍပါတော န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော ဟောတိ. သေယျထိဒံ၊ ပုဂ္ဂလံ ဂရဟိတွာ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော ဟောတိ ‘‘အလဇ္ဇိပုဂ္ဂလဿ သန္တကော’’တိ. အပရိသုဒ္ဓဥပ္ပတ္တိတာယ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော ဟောတိ ‘‘ဘိက္ခုနိပရိပါစနအသန္တသမ္ဘာဝနုပ္ပန္နော’’တိ. သာမိကာနုကမ္ပာယ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော ဟောတိ ‘‘ပိဏ္ဍပါတသာမိကော ဘိက္ခု ဇိဃစ္ဆိတော’’တိ. သော ဓာတော တဿေဝ အန္တေဝါသိကာဒီသု အနုကမ္ပာယ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော ဟောတိ ‘‘အန္တေဝါသိကာ အညေ ဝါ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ ဇိဃစ္ဆိတာ’’တိ၊ တေပိ ဓာတာ သုဟိတာ၊ အပိစ ခေါ အဿဒ္ဓတာယ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော ဟောတိ ‘‘ပိဏ္ဍပါတသာမိကော ဘိက္ခု အဿဒ္ဓေါ’’တိ. တေဟိ စ ကာရဏေဟိ အယံ ဝိမုတ္တော. ဘဂဝါ ဟိ လဇ္ဇီနံ အဂ္ဂေါ၊ ပရိသုဒ္ဓုပ္ပတ္တိကော ပိဏ္ဍပါတော၊ ဘဂဝါ စ ဓာတော သုဟိတော၊ ပစ္စာသီသကောပိ အညော ပုဂ္ဂလော နတ္ထိ၊ ယေ လောကေ သဒ္ဓါ၊ ဘဂဝါ တေသံ အဂ္ဂေါတိ ဧဝံ စိန္တေတွာ စ သော တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ။ပေ။ ဝီတိနာမေယျ. ဧတ္တာဝတာ ယောပိ အဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ၊ သောပိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗကမေဝ ပိဏ္ဍပါတံ န ဘုတ္တော ဟောတိ. ယောပိ ဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ၊ သောပိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗကမေဝ ဘုတ္တော ဟောတိ. နတ္ထိ ပိဏ္ဍပါတေ ဝိသေသော. ပုဂ္ဂလေ ပန အတ္ထိ ဝိသေသော. တသ္မာ တံ ဒဿေန္တော ကိဉ္စာပိ သောတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပီတိ အနုဇာနနပ္ပသံသနတ္ထေ နိပါတော. ကိံ အနုဇာနာတိ? တဿ ဘိက္ခုနော တံ အနဝဇ္ဇပရိဘောဂံ. ကိံ ပသံသတိ? ဘုတွာ သမဏဓမ္မကရဏံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ယဒိပိ သော ဘိက္ခု ဧဝံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗမေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ကာတဗ္ဗမေဝ ကရေယျ. အထ ခေါ အသုယေဝ မေ ပုရိမော ဘိက္ခူတိ ယော ပုရိမော ဘိက္ခု တမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ၊ သောယေဝ မမ ဒွီသု သူရေသု သူရတရော ဝိယ ဒွီသု ပဏ္ဍိတေသု ပဏ္ဍိတတရော ဝိယ စ ပုဇ္ဇတရော စ ပါသံသတရော စ၊ ဒုတိယဘိက္ခုတော အတိရေကေန ပူဇနီယော စ ပသံသနီယော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ကာရဏေန သာဓေန္တော တံ ကိဿ ဟေတူတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော၊ တတ္ထ သိယာ တုမှာကံ၊ ကသ္မာ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပုဇ္ဇတရော စ ပါသံသတရော စာတိ? တဉှိ တဿာတိ ယသ္မာ တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ခိပနံ တဿ ဘိက္ခုနော ဒီဃရတ္တံ အပ္ပိစ္ဆတာယ။ပေ။ ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တိဿတိ. ကထံ? တဿ ဟိ သစေ အပရေန သမယေန ပစ္စယေသု အတြိစ္ဆတာ ဝါ ပါပိစ္ဆတာ ဝါ မဟိစ္ဆတာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. တတော နံ ဣမိနာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ခေပင်္ကုသေန နိဝါရေဿတိ ‘‘အရေ တွံ သုဂတာတိရိတ္တမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဤဒိသံ ဣစ္ဆံ ဥပ္ပါဒေသီ’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခမာနော. ဧသ နယော အသန္တုဋ္ဌိယာ အသံလေခဿ စုပ္ပန္နဿ နိဝါရဏေ. ဧဝံ တာဝဿ အပ္ပိစ္ဆတာယ သန္တုဋ္ဌိယာ သံလေခါယ သံဝတ္တိဿတိ.

သုဘရတာယာတိ ဧတ္ထ အယံ သံဝဏ္ဏနာ – ဣဓေကစ္စော အတ္တနောပိ ဥပဋ္ဌာကာနမ္ပိ ဒုဗ္ဘရော ဟောတိ ဒုပ္ပေါသော. ဧကစ္စော အတ္တနောပိ ဥပဋ္ဌာကာနမ္ပိ သုဘရော ဟောတိ သုပေါသော. ကထံ? ယော ဟိ အမ္ဗိလာဒီနိ လဒ္ဓါ အနမ္ဗိလာဒီနိ ပရိယေသတိ၊ အညဿ ဃရေ လဒ္ဓံ အညဿ ဃရေ ဆဍ္ဍေန္တော သဗ္ဗံ ဂါမံ ဝိစရိတွာ ရိတ္တပတ္တောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇတိ၊ အယံ အတ္တနော ဒုဗ္ဘရော. ယော ပန သာလိမံသောဒနာဒီနံ ပတ္တေ ပူရေတွာ ဒိန္နေပိ ဒုမ္မုခဘာဝံ အနတ္တမနဘာဝမေဝ စ ဒဿေတိ၊ တေသံ ဝါ သမ္မုခါဝ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ‘‘ကိံ တုမှေဟိ ဒိန္န’’န္တိ အပသာဒေန္တော သာမဏေရဂဟဋ္ဌာဒီနမ္ပိ ဒေတိ၊ အယံ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဒုဗ္ဘရော. ဧတံ ဒိသွာ မနုဿာ ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇန္တိ ဒုဗ္ဘရော ဘိက္ခု န သက္ကာ ပေါသိတုန္တိ. ယော ပန ယံကိဉ္စိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ လဒ္ဓါ တုဋ္ဌစိတ္တောဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မံ ကရောတိ၊ အယံ အတ္တနော သုဘရော. ယော စ ပရေသမ္ပိ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ဒါနံ အဟီဠေတွာ အတ္တမနော ဝိပ္ပသန္နမုခေါ ဟုတွာ တေသံ သမ္မုခါဝ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ယာတိ၊ အယံ ဥပဋ္ဌာကာနံ သုဘရော. ဧတံ ဒိသွာ မနုဿာ အတိဝိယ ဝိဿတ္ထာ ဟောန္တိ – ‘‘အမှာကံ ဘဒန္တော သုဘရော ထောကေနပိ တုဿတိ၊ မယမေဝ နံ ပေါသိဿာမာ’’တိ ပဋိညံ ကတွာ ပေါသေန္တိ.

တတ္ထ သစေ အပရေန သမယေန အဿ အတ္တနော ဝါ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဝါ ဒုဗ္ဘရတာနယေန စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. တတော နံ ဣမိနာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ခေပင်္ကုသေန နိဝါရေဿတိ – ‘‘အရေ တွံ သုဂတာတိရိတ္တမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဤဒိသံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသီ’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခမာနော၊ ဧဝမဿ သုဘရတာယ သံဝတ္တိဿတိ. သစေ ပနဿ ကောသဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တမ္ပိ ဧတေနေဝင်္ကုသေန နိဝါရေဿတိ – ‘‘အရေ တွံ နာမ တဒါ သုဂတာတိရိတ္တမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိက္ခိပိတွာ တထာ ဇိဃစ္ဆာဒုဗ္ဗလျပရေတောပိ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အဇ္ဇ ကောသဇ္ဇမနုယုဉ္ဇသီ’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခမာနော၊ ဧဝမဿ ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တိဿတိ. ဧဝမဿ ဣဒံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ခိပနံ ဒီဃရတ္တံ အပ္ပိစ္ဆတာယ။ပေ။ ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တိဿတိ. ဧဝမဿိမေ ပဉ္စ ဂုဏာ ပရိပူရာ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ပရိပူရေဿန္တိ.

ကထံ? အတြ ဟိ ပါဠိယံယေဝ အပ္ပိစ္ဆတာသန္တုဋ္ဌိတာဝီရိယာရမ္ဘဝသေန တီဏိ အာဂတာနိ၊ သေသာနိ သလ္လေခေန သင်္ဂဟိတာနိ. ဣဒဉှိ သဗ္ဗကထာဝတ္ထူနံ နာမမေဝ၊ ယဒိဒံ သလ္လေခေါ. ယထာဟ – ‘‘ယာ စ ခေါ အယံ၊ အာနန္ဒ၊ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိနီဝရဏသပ္ပါယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. သေယျထိဒံ၊ အပ္ပိစ္ဆကထာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၈၉၊ ၁၉၂) ဝိတ္ထာရော. ဧဝံ ဣမေ ပဉ္စ ဂုဏာ ပရိပူရာ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ပရိပူရေဿန္တိ. ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ပရိပူရာနိ တိဿော သိက္ခာ ပရိပူရေဿန္တိ.

ကထံ? ဧတေသု ဟိ အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တောသကထာ အသံသဂ္ဂကထာ သီလကထာတိ ဣမာ စတဿော ကထာ အဓိသီလသိက္ခာသင်္ဂဟိတာယေဝ. ပဝိဝေကကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သမာဓိကထာတိ ဣမာ တိဿော အဓိစိတ္တသိက္ခသင်္ဂဟိတာ. ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာတိ ဣမာ တိဿော အဓိပညာသိက္ခာသင်္ဂဟိတာတိ. ဧဝံ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ပရိပူရာနိ တိဿော သိက္ခာ ပရိပူရေဿန္တိ. တိဿော သိက္ခာ ပရိပူရာ ပဉ္စ အသေက္ခဓမ္မက္ခန္ဓေ ပရိပူရေဿန္တိ.

ကထံ? ပရိပူရာ ဟိ အဓိသီလသိက္ခာ အသေက္ခော သီလက္ခန္ဓောယေဝ ဟောတိ၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာ အသေက္ခော သမာဓိက္ခန္ဓော၊ အဓိပညာသိက္ခာ အသေက္ခာ ပညာ-ဝိမုတ္တိ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓာ ဧဝါတိ ဧဝံ တိဿော သိက္ခာ ပရိပူရာ ပဉ္စ အသေက္ခဓမ္မက္ခန္ဓေ ပရိပူရေဿန္တိ. ပဉ္စ ဓမ္မက္ခန္ဓာ ပရိပူရာ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပရိပူရေဿန္တိ. သေယျထာပိ ဥပရိပဗ္ဗတေ ပါဝုဿကော မဟာမေဃော အဘိဝုဋ္ဌော ပဗ္ဗတကန္ဒရသရသာခါ ပရိပူရေတိ. တာ ပရိပူရာ ကုသောဗ္ဘေ၊ ကုသောဗ္ဘာ မဟာသောဗ္ဘေ၊ မဟာသောဗ္ဘာ ကုန္နဒိယော၊ ကုန္နဒိယော မဟာနဒိယော၊ မဟာနဒိယော မဟာသမုဒ္ဒသာဂရံ ပရိပူရေန္တိ၊ ဧဝမေဝ တဿ ဘိက္ခုနော ဣမေ ပဉ္စ ဂုဏာ ပရိပူရာ ဒသ ကထာဝတ္ထုနိ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပရိပူရေဿန္တိ. ဧဝမယံ ဘိက္ခု ဓမ္မဒါယာဒပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ပရမဓမ္မဒါယာဒံ လဘတီတိ ဧတမတ္ထံ သမ္ပဿမာနော ဘဂဝါ ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု တဉှိ တဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိမာဟ.

ဧဝံ တဿ ဘိက္ခုနော ပုဇ္ဇတရပါသံသတရဘာဝံ ကာရဏေန သာဓေတွာ ဣဒါနိ တေ ဘိက္ခူ တထတ္တာယ သန္နိယောဇေန္တော တသ္မာ တိဟ မေ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ယသ္မာ ယော တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရေယျ၊ သော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ မူလဂုဏေဟိ ပရိဗာဟိရော. ယော ပန အဘုဉ္ဇိတွာ ကရေယျ၊ သော ဣမေသံ ဘာဂီ ဟောတိ – ‘‘တသ္မာ တိဟ မေ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါတိ ဣဒံ နိဒါနပရိယောသာနတော ပဘုတိ ယာဝ နော အာမိသဒါယာဒါတိ သုတ္တပ္ပဒေသံ ဘဂဝါ အဝေါစ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတောတိ ဣဒဉ္စ သုတ္တပ္ပဒေသံ ဝတွာဝ သောဘနာယ ပဋိပဒါယ ဂတတ္တာ သုဂတောတိ သင်္ခံ ပတ္တောယေဝ ဘဂဝါ. ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသီ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝိဟာရံ အတ္တနော မဟာဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ အသမ္ဘိန္နာယ ဧဝ ပရိသာယ. ကသ္မာ ဓမ္မထောမနတ္ထံ.

ဗုဒ္ဓါ ကိရ အပရိနိဋ္ဌိတာယ ဒေသနာယ ဝိဟာရံ ပဝိသန္တာ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ပဝိသန္တိ ပုဂ္ဂလထောမနတ္ထံ ဝါ ဓမ္မထောမနတ္ထံ ဝါ. ပုဂ္ဂလထောမနတ္ထံ ပဝိသန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမံ မယာ သံခိတ္တေန ဥဒ္ဒေသံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ဝိတ္ထာရေန အဝိဘတ္တံ၊ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာ ဘိက္ခူ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာနန္ဒံ ဝါ ကစ္စာနံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ တေ မယှံ ဉာဏေန သံသန္ဒေတွာ ကထေဿန္တိ၊ တတော ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာ ပုန မံ ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ တေသံ အဟံ သုကထိတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာနန္ဒေန သုကထိတံ ကစ္စာနေန၊ မံ စေပိ တုမှေ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျာထ၊ အဟမ္ပိ နံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျန္တိ ဧဝံ တေ ပုဂ္ဂလေ ထောမေဿာမိ၊ တတော တေသု ဂါရဝံ ဇနေတွာ ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိဿန္တိ၊ တေပိ ဘိက္ခူ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ နိယောဇေဿန္တိ၊ တေ တေဟိ နိယောဇိတာ တိဿော သိက္ခာ ပရိပူရေန္တာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ.

ဓမ္မထောမနတ္ထံ ပဝိသန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ၊ ယထာ ဣဓေဝ စိန္တေသိ – ‘‘မယိ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌေ တမေဝ အာမိသဒါယာဒံ ဂရဟန္တော ဓမ္မဒါယာဒဉ္စ ထောမေန္တော ဣမိဿံယေဝ ပရိသတိ နိသိန္နော သာရိပုတ္တော ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ၊ ဧဝံ ဒွိန္နမ္ပိ အမှာကံ ဧကဇ္ဈာသယာယ မတိယာ ဒေသိတာ အယံ ဒေသနာ အဂ္ဂါ စ ဂရုကာ စ ဘဝိဿတိ ပါသာဏစ္ဆတ္တသဒိသာ. စတုရောဃနိတ္ထရဏဋ္ဌေန တိတ္ထေ ဌပိတာ နာဝါ ဝိယ မဂ္ဂဂမနဋ္ဌေန စတုယုတ္တအာဇညရထော ဝိယ စ ဘဝိဿတိ. ယထာ စ ‘ဧဝံ ကရောန္တဿ အယံ ဒဏ္ဍော’တိ ပရိသတိ အာဏံ ဌပေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပါသာဒံ အာရုဠှေ ရာဇိနိ တတ္ထေဝ နိသိန္နော သေနာပတိ တံ ရညာ ဌပိတံ အာဏံ ပဝတ္တေတိ၊ ဧဝမ္ပိ မယာ ဌပိတံ ဒေသနံ ဣမိဿံယေဝ ပရိသတိ နိသိန္နော သာရိပုတ္တော ထောမေတွာ ဒေသေဿတိ၊ ဧဝံ ဒွိန္နမ္ပိ အမှာကံ မတိယာ ဒေသိတာ အယံ ဒေသနာ ဗလဝတရာ မဇ္ဈနှိကသူရိယော ဝိယ ပဇ္ဇလိဿတီ’’တိ. ဧဝမိဓ ဓမ္မထောမနတ္ထံ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ.

ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု ဘဂဝါ နိသိန္နာသနေယေဝ အန္တရဟိတော စိတ္တဂတိယာ ဝိဟာရံ ပဝိသတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဒိ ဟိ ကာယဂတိယာ ဂစ္ဆေယျ၊ သဗ္ဗာ ပရိသာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ ဂစ္ဆေယျ၊ သာ ဧကဝါရံ ဘိန္နာ ပုန ဒုဿန္နိပါတာ ဘဝေယျာတိ ဘဂဝါ စိတ္တဂတိယာ ဧဝ ပါဝိသိ.

၃၁. ဧဝံ ပဝိဋ္ဌေ ပန ဘဂဝတိ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယာနုရူပံ တံ ဓမ္မံ ထောမေတုကာမော တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော။ပေ။ဧတဒဝေါစ. တတ္ထ အာယသ္မာတိ ပိယဝစနမေတံ. သာရိပုတ္တောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ၊ တဉ္စ ခေါ မာတိတော၊ န ပိတိတော. ရူပသာရိယာ ဟိ ဗြာဟ္မဏိယာ သော ပုတ္တော၊ တသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. အစိရပက္ကန္တဿာတိ ပက္ကန္တဿ သတော နစိရေန. အာဝုသော၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ပန ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော သာဝကေ အာလပန္တာ ဘိက္ခဝေတိ အာလပန္တိ. သာဝကာ ပန ဗုဒ္ဓေဟိ သဒိသာ မာ ဟောမာတိ အာဝုသောတိ ပဌမံ ဝတွာ ပစ္ဆာ ဘိက္ခဝေတိ ဘဏန္တိ. ဗုဒ္ဓေဟိ စ အာလပိတော ဘိက္ခုသံဃော ဘဒန္တေတိ ပဋိဝစနံ ဒေတိ၊ သာဝကေဟိ အာဝုသောတိ.

ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ကိတ္တာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနံ၊ ကိတ္တကေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နုကာရော ပုစ္ဆာယံ. ခေါကာရော နိပါတမတ္တံ. သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿ ဝိဟရတောတိ၊ တီဟိ ဝိဝေကေဟိ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကေဟိ သတ္ထုနော ဝိဟရန္တဿ. ဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တီတိ တိဏ္ဏံ ဝိဝေကာနံ အညတရမ္ပိ နာနုသိက္ခန္တိ၊ အာမိသဒါယာဒါဝ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိ. ဧသ နယော သုက္ကပက္ခေပိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ တမတ္ထံ သောတုကာမာ ဘိက္ခူ ဒူရတောပိ ခေါတိအာဒိမာဟံသု. တတ္ထ ဒူရတောပီတိ တိရောရဋ္ဌတောပိ တိရောဇနပဒတောပိ အနေကယောဇနဂဏနတောပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သန္တိကေတိ သမီပေ. အညာတုန္တိ ဇာနိတုံ ဗုဇ္ဈိတုံ. အာယသ္မန္တံယေဝ သာရိပုတ္တံ ပဋိဘာတူတိ အာယသ္မတောယေဝ သာရိပုတ္တဿ ဘာဂေါ ဟောတု၊ အာယသ္မာ ပန သာရိပုတ္တော အတ္တနော ဘာဂံ ကတွာ ဝိဘဇတူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာယသ္မတော ဟိ ဘာဂေါ ယဒိဒံ အတ္ထက္ခာနံ၊ အမှာကံ ပန သဝနံ ဘာဂေါတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော၊ ဧဝံ သဒ္ဒလက္ခဏေန သမေတိ. ကေစိ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ပဋိဘာတူတိ ဒိဿတူ’’တိ. အပရေ ‘‘ဥပဋ္ဌာတူ’’တိ. ဓာရေဿန္တီတိ ဥဂ္ဂဟေဿန္တိ ပရိယာပုဏိဿန္တိ. တတော နေသံ ကထေတုကာမော ထေရော တေန ဟီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေနာတိ ကာရဏဝစနံ. ဟိကာရော နိပါတော. ယသ္မာ သောတုကာမာတ္ထ၊ ယသ္မာ စ မယှံ ဘာရံ အာရောပယိတ္ထ၊ တသ္မာ သုဏာထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေပိ ဘိက္ခူ ထေရဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု၊ တေနာဟ ‘‘ဧဝမာဝုသောတိ။ပေ။ပစ္စဿောသု’’န္တိ.

အထ နေသံ၊ အာမိသဒါယာဒံ ဂရဟန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘တုမှေပိ တေန အာဒိယာ ဘဝေယျာထာ’’တိ ဧကေနေဝါကာရေန ဝုတ္တမတ္ထံ တီဟိ အာကာရေဟိ ဒဿေန္တော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဝုသော၊ သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿ ဝိဟရတော။ပေ။ ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿ ဝိဟရတော သာဝကာ ဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တီ’’တိ.

ဧတ္တာဝတာ ယဉ္စ ဘဂဝါ အာမိသဒါယာဒပဋိပဒံ ဂရဟန္တော ‘‘တုမှေပိ တေန အာဒိယာ ဘဝေယျာထာ’’တိ အာဟ၊ ယဉ္စ အတ္တနာ ပုစ္ဆံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ။ပေ။ နာနုသိက္ခန္တီ’’တိ၊ တဿ ဝိတ္ထာရတော အတ္ထော သုဝိဘတ္တော ဟောတိ. သော စ ခေါ ဘဂဝတော အာဒိယဘာဝံ အနာမသိတွာဝ. ဘဂဝတောယေဝ ဟိ ယုတ္တံ သာဝကေ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ‘‘အဟမ္ပိ တေန အာဒိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဝတ္တုံ၊ န သာဝကာနံ. ဧသ နယော သုက္ကပက္ခေပိ၊ အယံ တာဝေတ္ထ အနုသန္ဓိက္ကမယောဇနာ.

အယံ ပနတ္ထဝဏ္ဏနာ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ၊ သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿာတိ သတ္ထုနော တီဟိ ဝိဝေကေဟိ အစ္စန္တပဝိဝိတ္တဿ. ဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တီတိ ကာယဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တိ၊ န ပရိပူရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဒိ ပန တိဝိဓံ ဝိဝေကံ သန္ဓာယ ဝဒေယျ၊ ပုစ္ဆာယ အဝိသေသော သိယာ. ဗျာကရဏပက္ခော ဟိ အယံ. တသ္မာ ဣမိနာ ပဒေန ကာယဝိဝေကံ၊ ‘‘ယေသဉ္စ ဓမ္မာန’’န္တိအာဒိနာ စိတ္တဝိဝေကံ၊ ‘‘ဗာဟုလိကာ’’တိအာဒိနာ ဥပဓိဝိဝေကဉ္စ ဒဿေတီတိ ဧဝမေတ္ထ သင်္ခေပတော အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယေသဉ္စ ဓမ္မာနန္တိ လောဘာဒယော သန္ဓာယာဟ၊ ယေ ပရတော ‘‘တတြာဝုသော လောဘော စ ပါပကော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝက္ခတိ. နပ္ပဇဟန္တီတိ န ပရိစ္စဇန္တိ၊ စိတ္တဝိဝေကံ န ပရိပူရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗာဟုလိကာတိ စီဝရာဒိဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နာ. သာသနံ သိထိလံ ဂဏှန္တီတိ သာထလိကာ. ဩက္ကမနေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဧတ္ထ ဩက္ကမနံ ဝုစ္စန္တိ အဝဂမနဋ္ဌေန ပဉ္စ နီဝရဏာနိ၊ တေန ပဉ္စနီဝရဏပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝိဝေကေတိ ဥပဓိဝိဝေကေ နိဗ္ဗာနေ. နိက္ခိတ္တဓုရာတိ ဩရောပိတဓုရာ၊ တဒဓိဂမာယ အာရမ္ဘမ္ပိ အကုရုမာနာတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ဥပဓိဝိဝေကံ န ပရိပူရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဧတ္တာဝတာ အနိယမေနေဝ ဝတွာ ဣဒါနိ ဒေသနံ နိယမေန္တော ‘‘တတြာဝုသော’’တိအာဒိမာဟ. ကသ္မာ? သာဝကာ ‘‘တီဟိ ဌာနေဟီ’’တိ ဧဝဉှိ အနိယမေတွာဝ ဝုစ္စမာနေ ‘‘ကမ္ပိ မညေ ဘဏတိ၊ န အမှေ’’တိ ဥဒါသိနာပိ ဟောန္တိ. ‘‘ထေရာ နဝါ မဇ္ဈိမာ’’တိ ဧဝံ ပန နိယမေတွာ ဝုစ္စမာနေ အမှေ ဘဏတီတိ အာဒရံ ကရောန္တိ. ယထာ ရညာ ‘‘အမစ္စေဟိ နဂရဝီထိယော သောဓေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ကေန နု ခေါ သောဓေတဗ္ဗာ’’တိ မညမာနာ န သောဓေန္တိ၊ အတ္တနော အတ္တနော ဃရဒွါရံ သောဓေတဗ္ဗန္တိ ပန ဘေရိယာ နိက္ခန္တာယ သဗ္ဗေ မုဟုတ္တေန သောဓေန္တိ စ အလင်္ကရောန္တိ စ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ တတြာတိ တေသု သာဝကေသု. ထေရာတိ ဒသဝဿေ ဥပါဒါယ ဝုစ္စန္တိ. တီဟိ ဌာနေဟီတိ တီဟိ ကာရဏေဟိ. အယဉှိ ဌာနသဒ္ဒေါ ဣဿရိယဋ္ဌိတိခဏကာရဏေသု ဒိဿတိ. ‘‘ကိံ ပနာယသ္မာ ဒေဝါနမိန္ဒော ကမ္မံ ကတွာ ဣမံ ဌာနံ ပတ္တော’’တိအာဒီသု ဟိ ဣဿရိယေ ဒိဿတိ. ‘‘ဌာနကုသလော ဟောတိ အက္ခဏဝေဓီ’’တိအာဒီသု ဌိတိယံ. ‘‘ဌာနသောဝေတံ တထာဂတံ ပဋိဘာတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၈၇) ခဏေ. ‘‘ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၈၀၉၊ မ. နိ. ၁.၁၄၈) ကာရဏေ. ဣဓ ပန ကာရဏေယေဝ. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ တတ္ထ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိဘာဝေန၊ တသ္မာ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ.

ဣမိနာ ပဌမေန ဌာနေန ထေရာ ဘိက္ခူ ဂါရယှာတိ ဧတ္ထ ဂါရယှာတိ ဂရဟိတဗ္ဗာ. ထေရာ နာမ သမာနာ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ န ဥပေန္တိ၊ ဂါမန္တသေနာသနံ န မုဉ္စန္တိ၊ သင်္ဂဏိကာရာမတံ ဝဍ္ဎေန္တာ ဝိဟရန္တိ၊ ကာယဝိဝေကမ္ပိ န ပရိပူရေန္တိ၊ နဝမဇ္ဈိမကာလေ ကီဒိသာ အဟေသုန္တိ ဧဝံ နိန္ဒိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ၊ ဣမံ နိန္ဒံ အာဝုသော လဘန္တီတိ ဒဿေတိ. ဒုတိယေန ဌာနေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဣမေ နာမ အာဝုသော ထေရာပိ သမာနာ ယေသံ ဓမ္မာနံ သတ္ထာ ပဟာနမာဟ၊ တေ လောဘာဒိဓမ္မေ န ဇဟန္တိ၊ အစ္ဆရာသင်္ဃာတမတ္တမ္ပိ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ စိတ္တေကဂ္ဂတံ န လဘန္တိ၊ နဝမဇ္ဈိမကာလေ ကီဒိသာ အဟေသုန္တိ ဧဝံ နိန္ဒိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ၊ ဣမံ နိန္ဒံ အာဝုသော လဘန္တီတိ ဒဿေတီတိ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တတိယေန ဌာနေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဣမေ နာမာဝုသော၊ ထေရာပိ သမာနာ ဣတရီတရေန န ယာပေန္တိ၊ စီဝရပတ္တသေနာသနပူတိကာယမဏ္ဍနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ ဥပဓိဝိဝေကံ အပူရယမာနာ၊ နဝမဇ္ဈိမကာလေ ကီဒိသာ အဟေသုန္တိ ဧဝံ နိန္ဒိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ၊ ဣမံ နိန္ဒံ၊ အာဝုသော၊ လဘန္တီတိ ဒဿေတီတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧသ နယော မဇ္ဈိမနဝဝါရေသု.

အယံ ပန ဝိသေသော. မဇ္ဈိမာတိ ပဉ္စဝဿေ ဥပါဒါယ ယာဝ နဝ ဝဿာ ဝုစ္စန္တိ. နဝါတိ ဦနပဉ္စဝဿာ ဝုစ္စန္တိ. ယထာ စ တတ္ထ နဝမဇ္ဈိမကာလေ ကီဒိသာ အဟေသုန္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓ နဝကာလေ ကီဒိသာ အဟေသုံ၊ ထေရကာလေ ကီဒိသာ ဘဝိဿန္တိ၊ မဇ္ဈိမထေရကာလေ ကီဒိသာ ဘဝိဿန္တီတိ ဝတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

၃၂. ဣမသ္မိဉ္စ ကဏှပက္ခေ ဝုတ္တပစ္စနီကနယေန သုက္ကပက္ခေ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဣမေ ဝတ ထေရာပိ သမာနာ ယောဇနပရမ္ပရာယ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ သေဝန္တိ၊ ဂါမန္တသေနာသနံ ဥပဂန္တုံ ယုတ္တကာလေပိ န ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ ဇိဏ္ဏသရီရာပိ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ပစ္စယဒါယကာနံ ပသာဒံ ဇနေန္တိ၊ နဝမဇ္ဈိမကာလေ ကီဒိသာ အဟေသုန္တိ ဣမိနာ ပဌမေန ဌာနေန ထေရာ ပါသံသာ ဘဝန္တိ၊ ပသံသံ လဘန္တိ. လောဘာဒယော ပဟာယ စိတ္တဝိဝေကံ ပူရေန္တိ၊ အယမ္ပိ မဟာထေရော သဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကပရိဝါရိတော ဟုတွာ နိသီဒိတုံ ယုတ္တကာလေပိ ဤဒိသေပိ ဝယေ ဝတ္တမာနေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပဝိဋ္ဌော သာယံ နိက္ခမတိ၊ သာယံ ပဝိဋ္ဌော ပါတော နိက္ခမတိ၊ ကသိဏပရိကမ္မံ ကရောတိ၊ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ မဂ္ဂဖလာနိ အဓိဂစ္ဆတိ၊ သဗ္ဗထာပိ စိတ္တဝိဝေကံ ပူရေတီတိ ဣမိနာ ဒုတိယေန ဌာနေန ထေရာ ဘိက္ခူ ပါသံသာ ဘဝန္တိ၊ ပသံသံ လဘန္တိ. ယသ္မိံ ကာလေ ထေရဿ ပဋ္ဋဒုကူလကောသေယျာဒီနိ သုခသမ္ဖဿာနိ လဟုစီဝရာဒီနိ ယုတ္တာနိ၊ တသ္မိမ္ပိ နာမ ကာလေ အယံ မဟာထေရော ပံသုကူလာနိ ဓာရေတိ၊ အသိထိလံ သာသနံ ဂဟေတွာ ဝိဂတနီဝရဏော ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ ဥပဓိဝိဝေကံ ပရိပူရယမာနော ဝိဟရတိ၊ နဝမဇ္ဈိမကာလေ ကီဒိသော အဟောသီတိ ဣမိနာ တတိယေန ဌာနေန ထေရာ ပါသံသာ ဘဝန္တိ၊ ပသံသံ လဘန္တီတိ. ဧသ နယော မဇ္ဈိမနဝဝါရေသု.

၃၃. တတြာဝုသောတိ ကော အနုသန္ဓိ၊ ဧဝံ နဝဟာကာရေဟိ အာမိသဒါယာဒပဋိပဒံ ဂရဟန္တော၊ နဝဟိ ဓမ္မဒါယာဒပဋိပဒံ ထောမေန္တော၊ အဋ္ဌာရသဟာကာရေဟိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတွာ၊ ယေ တေ ‘‘ယေသဉ္စ ဓမ္မာနံ သတ္ထာ ပဟာနမာဟ၊ တေ စ ဓမ္မေ န ပဇဟန္တီ’’တိ ဧဝံ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မာ ဝုတ္တာ. တေ သရူပတော ‘‘ဣမေ တေ’’တိ ဒဿေတုမိဒံ ‘‘တတြာဝုသော၊ လောဘော စာ’’တိအာဒိမာဟ၊ အယံ အနုသန္ဓိ.

အပိစ ဟေဋ္ဌာ ပရိယာယေနေဝ ဓမ္မော ကထိတော. အာမိသံ ပန ပရိယာယေနပိ နိပ္ပရိယာယေနပိ ကထိတံ. ဣဒါနိ နိပ္ပရိယာယဓမ္မံ လောကုတ္တရမဂ္ဂံ ကထေတုမိဒမာဟ. အယံ ပေတ္ထ အနုသန္ဓိ.

တတ္ထ တတြာတိ အတီတဒေသနာနိဒဿနံ၊ ‘‘သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿ ဝိဟရတော သာဝကာ ဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တဒေသနာယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လောဘော စ ပါပကော၊ ဒေါသော စ ပါပကောတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ပါပကာ လာမကာ၊ ဣမေ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ လုဗ္ဘနလက္ခဏော လောဘော. ဒုဿနလက္ခဏော ဒေါသော. တေသု လောဘော အာမိသဒါယာဒဿ ပစ္စယာနံ လာဘေ ဟောတိ၊ ဒေါသော အလာဘေ. လောဘေန အလဒ္ဓံ ပတ္ထေတိ၊ ဒေါသေန အလဘန္တော ဝိဃာတဝါ ဟောတိ. လောဘော စ ဒေယျဓမ္မေ ဟောတိ၊ ဒေါသော အဒါယကေ ဝါ အမနုညဒါယကေ ဝါ. လောဘေန နဝတဏှာမူလကေ ဓမ္မေ ပရိပူရေတိ၊ ဒေါသေန ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ.

ဣဒါနိ တေသံ ပဟာနူပါယံ ဒဿေန္တော လောဘဿ စ ပဟာနာယာတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော၊ တဿ ပန ပါပကဿ လောဘဿ စ ဒေါသဿ စ ပဟာနာယ. အတ္ထိ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါတိ မဂ္ဂံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ. မဂ္ဂေါ ဟိ လောဘော ဧကော အန္တော၊ ဒေါသော ဧကော အန္တောတိ ဧတေ ဒွေ အန္တေ န ဥပေတိ၊ န ဥပဂစ္ဆတိ၊ ဝိမုတ္တော ဧတေဟိ အန္တေဟိ၊ တသ္မာ ‘‘မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧတေသံ မဇ္ဈေ ဘဝတ္တာ ‘‘မဇ္ဈိမာ၊ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော စ ပဋိပဒါတိ. တထာ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ဧကော အန္တော၊ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ဧကော အန္တော၊ သဿတံ ဧကော အန္တော၊ ဥစ္ဆေဒေါ ဧကော အန္တောတိ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

စက္ခုကရဏီတိအာဒီဟိ ပန တမေဝ ပဋိပဒံ ထောမေတိ. သာ ဟိ သစ္စာနံ ဒဿနာယ သံဝတ္တတိ ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေနာတိ စက္ခုကရဏီ. သစ္စာနံ ဉာဏာယ သံဝတ္တတိ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေနာတိ ဉာဏကရဏီ. ရာဂါဒီနဉ္စ ဝူပသမနတော ဥပသမာယ သံဝတ္တတိ. စတုန္နမ္ပိ သစ္စာနံ အဘိညေယျဘာဝဒဿနတော အဘိညာယ သံဝတ္တတိ. သမ္ဗောဓောတိ မဂ္ဂေါ၊ တဿတ္ထာယ သံဝတ္တနတော သမ္ဗောဓာယ သံဝတ္တတိ. မဂ္ဂေါယေဝ ဟိ မဂ္ဂတ္ထာယ သံဝတ္တတိ မဂ္ဂေန ကာတဗ္ဗကိစ္စကရဏတော. နိဗ္ဗာနံ နာမ အပ္ပစ္စယံ တဿ ပန သစ္ဆိကိရိယာယ ပစ္စက္ခကမ္မာယ သံဝတ္တနတော နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတီတိ ဝုစ္စတိ. အယမေတ္ထ သာရော. ဣတော အညထာ ဝဏ္ဏနာ ပပဉ္စာ.

ဣဒါနိ တံ မဇ္ဈိမံ ပဋိပဒံ သရူပတော ဒဿေတုကာမော ‘‘ကတမာ စ သာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အယမေဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိဿဇ္ဇေတိ.

တတ္ထ အယမေဝါတိ အဝဓာရဏဝစနံ၊ အညမဂ္ဂပ္ပဋိသေဓနတ္ထံ၊ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ သာဓာရဏဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘ဧသေဝ မဂ္ဂေါ နတ္ထညော ဒဿနဿ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၄). သွာယံ ကိလေသာနံ အာရကတ္တာပိ အရိယော. အရိပဟာနာယ သံဝတ္တတီတိပိ အရိယေန ဒေသိတောတိပိ အရိယဘာဝပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတီတိပိ အရိယော. အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ ဥပေတတ္တာ အဋ္ဌင်္ဂိကော၊ န စ အင်္ဂဝိနိမုတ္တော ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယာဒီနိ ဝိယ. ကိလေသေ မာရေန္တော ဂစ္ဆတိ၊ မဂ္ဂတိ ဝါ နိဗ္ဗာနံ၊ မဂ္ဂီယတိ ဝါ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ၊ ဂမ္မတိ ဝါ တေဟိ ပဋိပဇ္ဇီယတီတိ မဂ္ဂေါ. သေယျထိဒန္တိ နိပါတော၊ တဿ ကတမော သော ဣတိ စေတိ အတ္ထော၊ ကတမာနိ ဝါ တာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနီတိ. ဧကမေကဉှိ အင်္ဂံ မဂ္ဂေါယေဝ. ယထာဟ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂေါ စေဝ ဟေတု စာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၃၉). ပေါရာဏာပိ ဘဏန္တိ – ‘‘ဒဿနမဂ္ဂေါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ အဘိနိရောပနမဂ္ဂေါ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ။ပေ။ အဝိက္ခေပမဂ္ဂေါ သမ္မာသမာဓီ’’တိ.

သမ္မာဒိဋ္ဌာဒီသု စေတေသု သမ္မာ ဒဿနလက္ခဏာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. သမ္မာ အဘိနိရောပနလက္ခဏော သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. သမ္မာ ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ သမ္မာဝါစာ. သမ္မာ သမုဋ္ဌာနလက္ခဏော သမ္မာကမ္မန္တော. သမ္မာ ဝေါဒါနလက္ခဏော သမ္မာအာဇီဝေါ. သမ္မာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏော သမ္မာဝါယာမော. သမ္မာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ သမ္မာသတိ. သမ္မာ သမာဓာနလက္ခဏော သမ္မာသမာဓိ. နိဗ္ဗစနမ္ပိ နေသံ သမ္မာ ပဿတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဧတေနေဝ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ တပ္ပစ္စနီယကိလေသေ စ အဝိဇ္ဇဉ္စ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ပဿတိ၊ တေ စ ခေါ အသမ္မောဟတော၊ နော အာရမ္မဏတော၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ တပ္ပစ္စနီယကိလေသေ စ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သမ္မာ အဘိနိရောပေတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ.

သမ္မာဝါစာ မိစ္ဆာဝါစံ တပ္ပစ္စနီယကိလေသေ စ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မာဝါစာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

သမ္မာကမ္မန္တော မိစ္ဆာကမ္မန္တံ တပ္ပစ္စနီယကိလေသေ စ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သမ္မာ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မာကမ္မန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ.

သမ္မာအာဇီဝေါ မိစ္ဆာအာဇီဝံ တပ္ပစ္စနီယကိလေသေ စ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သမ္မာ ဝေါဒါပေတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မာအာဇီဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ.

သမ္မာဝါယာမော မိစ္ဆာဝါယာမံ တပ္ပစ္စနီယကိလေသေ စ ကောသဇ္ဇဉ္စ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သမ္မာ ပဂ္ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မာဝါယာမော’’တိ ဝုစ္စတိ.

သမ္မာသတိ မိစ္ဆာသတိံ တပ္ပစ္စနီယကိလေသေ စ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သမ္မာ ဥပဋ္ဌာပေတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မာသတီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

သမ္မာသမာဓိ မိစ္ဆာသမာဓိံ တပ္ပစ္စနီယကိလေသေ စ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သမ္မာ သမာဓိယတိ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မာသမာဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

ဣဒါနိ အယံ ခေါ သာ၊ အာဝုသောတိ တမေဝ ပဋိပဒံ နိဂမေန္တော အာဟ. တဿတ္ထော၊ ယွာယံ စတ္တာရောပိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေ ဧကတော ကတွာ ကထိတော ‘‘အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’၊ အယံ ခေါ သာ၊ အာဝုသော။ပေ။ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတီတိ.

ဧဝံ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မေသု လောဘဒေါသေ တပ္ပဟာနုပါယဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညေပိ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မေ တေသံ ပဟာနုပါယဉ္စ ဒဿေန္တော တတြာဝုသော၊ ကောဓော စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကုဇ္ဈနလက္ခဏော ကောဓော၊ စဏ္ဍိက္ကလက္ခဏော ဝါ၊ အာဃာတကရဏရသော၊ ဒုဿနပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဥပနန္ဓနလက္ခဏော ဥပနာဟော၊ ဝေရ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနရသော၊ ကောဓာနုပဗန္ဓဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဝုတ္တဉ္စေတံ – ‘‘ပုဗ္ဗကာလေ ကောဓော၊ အပရကာလေ ဥပနာဟော’’တိအာဒိ (ဝိဘ. ၈၉၁).

ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏော မက္ခော၊ တေသံ ဝိနာသနရသော၊ တဒဝစ္ဆာဒနပစ္စုပဋ္ဌာနော. ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပဠာသော၊ ပရဂုဏေဟိ အတ္တနော ဂုဏာနံ သမီကရဏရသော၊ ပရေသံ ဂုဏပ္ပမာဏေန ဥပဋ္ဌာနပစ္စုပဋ္ဌာနော.

ပရသမ္ပတ္တိခီယနလက္ခဏာ ဣဿာ၊ တဿာ အက္ခမနလက္ခဏာ ဝါ၊ တတ္ထ အနဘိရတိရသာ၊ တတော ဝိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ. အတ္တနော သမ္ပတ္တိနိဂူဟနလက္ခဏံ မစ္ဆေရံ၊ အတ္တနော သမ္ပတ္တိယာ ပရေဟိ သာဓာရဏဘာဝအသုခါယနရသံ၊ သင်္ကောစနပစ္စုပဋ္ဌာနံ.

ကတပါပပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ၊ တဿ နိဂူဟနရသာ၊ တဒါဝရဏပစ္စုပဋ္ဌာနာ. အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏပကာသနလက္ခဏံ သာဌေယျံ၊ တေသံ သမုဒါဟရဏရသံ၊ သရီရာကာရေဟိပိ တေသံ ဝိဘူတကရဏပစ္စုပဋ္ဌာနံ.

စိတ္တဿ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝလက္ခဏော ထမ္ဘော၊ အပ္ပတိဿယဝုတ္တိရသော၊ အမဒ္ဒဝတာပစ္စုပဋ္ဌာနော. ကရဏုတ္တရိယလက္ခဏော သာရမ္ဘော၊ ဝိပစ္စနီကတာရသော၊ အဂါရဝပစ္စုပဋ္ဌာနော.

ဥဏ္ဏတိလက္ခဏော မာနော၊ အဟံကာရရသော၊ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော. အဗ္ဘုဏ္ဏတိလက္ခဏော အတိမာနော၊ အတိဝိယ အဟင်္ကာရရသော. အစ္စုဒ္ဓုမာတဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော.

မတ္တဘာဝလက္ခဏော မဒေါ၊ မဒဂ္ဂါဟဏရသော၊ ဥမ္မာဒပစ္စုပဋ္ဌာနော. ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂလက္ခဏော ပမာဒေါ၊ ဝေါဿဂ္ဂါနုပ္ပဒါနရသော၊ သတိဝိပ္ပဝါသပစ္စုပဋ္ဌာနောတိ ဧဝံ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ လက္ခဏာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ‘‘တတ္ထ ကတမော ကောဓော’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၈၉၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝိသေသတော စေတ္ထ အာမိသဒါယာဒေါ အတ္တနာ အလဘန္တော အညဿ လာဘိနော ကုဇ္ဈတိ၊ တဿ သကိံ ဥပ္ပန္နော ကောဓော ကောဓောယေဝ၊ တတုတ္တရိ ဥပနာဟော. သော ဧဝံ ကုဒ္ဓေါ ဥပနယှန္တော စ သန္တေပိ အညဿ လာဘိနော ဂုဏေ မက္ခေတိ၊ အဟမ္ပိ တာဒိသောတိ စ ယုဂဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတိ၊ အယမဿ မက္ခော စ ပဠာသော စ၊ ဧဝံ မက္ခီ ပဠာသီ တဿ လာဘသက္ကာရာဒီသု ကိံ ဣမဿ ဣမိနာတိ ဣဿတိ ပဒုဿတိ၊ အယမဿ ဣဿာ. သစေ ပနဿ ကာစိ သမ္ပတ္တိ ဟောတိ၊ တဿာ တေန သာဓာရဏဘာဝံ န သဟတိ၊ ဣဒမဿ မစ္ဆေရံ. လာဘဟေတု ခေါ ပန အတ္တနော သန္တေပိ ဒေါသေ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ အယမဿ မာယာ. အသန္တေပိ ဂုဏေ ပကာသေတိ. ဣဒမဿ သာဌေယျံ. သော ဧဝံ ပဋိပန္နော သစေ ယထာဓိပ္ပါယံ လာဘံ လဘတိ၊ တေန ထဒ္ဓေါ ဟောတိ အမုဒုစိတ္တော၊ နယိဒံ ဧဝံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဩဝဒိတုံ အသက္ကုဏေယျော၊ အယမဿ ထမ္ဘော. သစေ ပန နံ ကောစိ ကိဉ္စိ ဝဒတိ ‘‘နယိဒံ ဧဝံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ၊ တေန သာရဒ္ဓစိတ္တော ဟောတိ ဘာကုဋိကမုခေါ ‘‘ကော မေ တွ’’န္တိ ပသယှ ဘာဏီ၊ အယမဿ သာရမ္ဘော. တတော ထမ္ဘေန ‘‘အဟမေဝ သေယျော’’တိ အတ္တာနံ မညန္တော မာနီ ဟောတိ. သာရမ္ဘေန ‘‘ကေ ဣမေ’’တိ ပရေ အတိမညန္တော အတိမာနီ၊ အယမဿ မာနော စ အတိမာနော စ. သော တေဟိ မာနာတိမာနေဟိ ဇာတိမဒါဒိအနေကရူပံ မဒံ ဇနေတိ. မတ္တော သမာနော ကာမဂုဏာဒိဘေဒေသု ဝတ္ထူသု ပမဇ္ဇတိ၊ အယမဿ မဒေါ စ ပမာဒေါ စာတိ.

ဧဝံ အာမိသဒါယာဒေါ အပရိမုတ္တော ဟောတိ ဣမေဟိ ပါပကေဟိ ဓမ္မေဟိ အညေဟိ စ ဧဝရူပေဟိ. ဧဝံ တာဝေတ္ထ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဟာနုပါယော ပါဌတော စ အတ္ထတော စ သဗ္ဗတ္ထ နိဗ္ဗိသေသောယေဝ.

ဉာဏပရိစယပါဋဝတ္ထံ ပနေတ္ထ အယံ ဘေဒေါ စ ကမော စ ဘာဝနာနယော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဘေဒေါ တာဝ၊ အယဉှိ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ ကဒါစိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ ကဒါစိ သတ္တင်္ဂိကော. အယဉှိ လောကုတ္တရပဌမဇ္ဈာနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ အဝသေသဇ္ဈာနဝသေန သတ္တင်္ဂိကော. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသတော ပနိဓ အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ ဝုတ္တော. ဣတော ပရဉှိ မဂ္ဂင်္ဂံ နတ္ထိ. ဧဝံ တာဝေတ္ထ ဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယသ္မာ ပန သဗ္ဗကုသလာနံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သေဋ္ဌာ၊ ယထာဟ ‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ ကုသလာ ဝဒန္တီ’’တိ (ဇာ. ၂.၁၇.၈၁). ကုသလဝါရေ စ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ယထာဟ ‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟောတိ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ပဇာနာတိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ပဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၆) ဝိတ္ထာရော. ယထာ စာဟ ‘‘ဝိဇ္ဇာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ’’တိ. တပ္ပဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တာနိ သေသင်္ဂါနိ၊ ယထာဟ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပဟောတိ။ပေ။ သမ္မာသတိဿ သမ္မာသမာဓိ ပဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၄၁). တသ္မာ ဣမိနာ ကမေန ဧတာနိ အင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနီတိ ဧဝမေတ္ထ ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဘာဝနာနယောတိ ကောစိ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝေတိ၊ ကောစိ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ သမထံ. ကထံ? ဣဓေကစ္စော ပဌမံ ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ ဥပ္ပါဒေတိ၊ အယံ သမထော၊ သော တဉ္စ တံသမ္ပယုတ္တေ စ ဓမ္မေ အနိစ္စာဒီဟိ ဝိပဿတိ၊ အယံ ဝိပဿနာ. ဣတိ ပဌမံ သမထော၊ ပစ္ဆာ ဝိပဿနာ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝေတီ’’တိ. တဿ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝယတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ၊ သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ၊ တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ၊ အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ၊ ဧဝံ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝေတိ.

ဣဓ ပနေကစ္စော ဝုတ္တပ္ပကာရံ သမထံ အနုပ္ပါဒေတွာဝ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ အနိစ္စာဒီဟိ ဝိပဿတိ၊ အယံ ဝိပဿနာ. တဿ ဝိပဿနာပါရိပူရိယာ တတ္ထ ဇာတာနံ ဓမ္မာနံ ဝေါဿဂ္ဂါရမ္မဏတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ၊ အယံ သမထော. ဣတိ ပဌမံ ဝိပဿနာ ပစ္ဆာ သမထော. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ သမထံ ဘာဝေတီ’’တိ. တဿ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ သမထံ ဘာဝယတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ၊ သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ။ပေ။ ဗဟုလီကရောတိ၊ တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော။ပေ။ အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀၊ ပဋိ. မ. ၂.၁)၊ ဧဝံ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ သမထံ ဘာဝေတိ.

သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပန ဝိပဿနံ ဘာဝယတောပိ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ သမထံ ဘာဝယတောပိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ သမထဝိပဿနာ ယုဂနဒ္ဓါဝ ဟောန္တိ. ဧဝမေတ္ထ ဘာဝနာနယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.