၂. သဗ္ဗာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. ဧဝံ မေ သုတံ။ပေ။ သာဝတ္ထိယန္တိ သဗ္ဗာသဝသုတ္တံ. တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – သာဝတ္ထီတိ သဝတ္ထဿ ဣသိနော နိဝါသဋ္ဌာနဘူတာ နဂရီ၊ ယထာ ကာကန္ဒီ မာကန္ဒီ ကောသမ္ဗီတိ ဧဝံ တာဝ အက္ခရစိန္တကာ. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ယံကိဉ္စိ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ သဗ္ဗမေတ္ထ အတ္ထီတိ သာဝတ္ထီ. သတ္ထသမာယောဂေ စ ကိံ ဘဏ္ဍမတ္ထီတိ ပုစ္ဆိတေ သဗ္ဗမတ္ထီ’’တိ ဝစနမုပါဒါယ သာဝတ္ထီ.

‘‘သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗူပကရဏံ၊ သာဝတ္ထိယံ သမောဟိတံ၊

တသ္မာ သဗ္ဗမုပါဒါယ၊ သာဝတ္ထီတိ ပဝုစ္စတိ.

ကောသလာနံ ပုရံ ရမ္မံ၊ ဒဿနေယျံ မနောရမံ၊

ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တံ၊ အန္နပါနသမာယုတံ.

ဝုဒ္ဓိံ ဝေပုလ္လတံ ပတ္တံ၊ ဣဒ္ဓံ ဖီတံ မနောရမံ၊

အဠကမန္ဒာဝ ဒေဝါနံ၊ သာဝတ္ထိပုရမုတ္တမ’’န္တိ.

တဿံ သာဝတ္ထိယံ. ဇေတဝနေတိ ဧတ္ထ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကဇနံ ဇိနာတီတိ ဇေတော၊ ရညာ ဝါ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကဇနေ ဇိတေ ဇာတောတိ ဇေတော၊ မင်္ဂလကမျတာယ ဝါ တဿ ဧဝံနာမမေဝ ကတန္တိ ဇေတော၊ ဇေတဿ ဝနံ ဇေတဝနံ. တဉှိ ဇေတေန ရာဇကုမာရေန ရောပိတံ သံဝဒ္ဓိတံ ပရိပါလိတံ၊ သော စ တဿ သာမီ အဟောသိ. တသ္မာ ဇေတဝနန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ ဇေတဝနေ. အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေတိ ဧတ္ထ သုဒတ္တော နာမ သော ဂဟပတိ မာတာပိတူဟိ ကတနာမဝသေန. သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိတာယ ပန ဝိဂတမလမစ္ဆေရတာယ ကရုဏာဒိဂုဏသမင်္ဂိတာယ စ နိစ္စကာလံ အနာထာနံ ပိဏ္ဍမဒါသိ၊ တေန အနာထပိဏ္ဍိကောတိ သင်္ခံ ဂတော. အာရမန္တိ ဧတ္ထ ပါဏိနော ဝိသေသေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတာတိ အာရာမော၊ တဿ ပုပ္ဖဖလာဒိသောဘာယ နာတိဒူရနစ္စာသန္နတာဒိပဉ္စဝိဓသေနာသနင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ စ တတော တတော အာဂမ္မ ရမန္တိ အဘိရမန္တိ အနုက္ကဏ္ဌိတာ ဟုတွာ နိဝသန္တီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဝါ သမ္ပတ္တိယာ တတ္ထ တတ္ထ ဂတေပိ အတ္တနော အဗ္ဘန္တရံယေဝ အာနေတွာ ရမေတီတိ အာရာမော. သော ဟိ အနာထပိဏ္ဍိကေန ဂဟပတိနာ ဇေတဿ ရာဇကုမာရဿ ဟတ္ထတော အဋ္ဌာရသဟိ ဟိရညကောဋီဟိ ကောဋိသန္ထရေန ကီဏိတွာ အဋ္ဌာရသဟိ ဟိရညကောဋီဟိ သေနာသနာနိ ကာရာပေတွာ အဋ္ဌာရသဟိ ဟိရညကောဋီဟိ ဝိဟာရမဟံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဧဝံ စတုပညာသဟိရညကောဋိပရိစ္စာဂေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ နိယျာဒိတော. တသ္မာ ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော’’တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ.

ဧတ္ထ စ ‘‘ဇေတဝနေ’’တိ ဝစနံ ပုရိမသာမိပရိကိတ္တနံ. ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ပစ္ဆိမသာမိပရိကိတ္တနံ. ကိမေတေသံ ပရိကိတ္တနေ ပယောဇနန္တိ. ပုညကာမာနံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနံ. တတြ ဟိ ဒွါရကောဋ္ဌကပါသာဒမာပနေ ဘူမိဝိက္ကယလဒ္ဓါ အဋ္ဌာရသ ဟိရညကောဋိယော အနေကကောဋိအဂ္ဃနကာ ရုက္ခာ စ ဇေတဿ ပရိစ္စာဂေါ၊ စတုပညာသ ကောဋိယော အနာထပိဏ္ဍိကဿ. ဣတိ တေသံ ပရိကိတ္တနေန ဧဝံ ပုညကာမာ ပုညာနိ ကရောန္တီတိ ဒဿေန္တော အာယသ္မာ အာနန္ဒော အညေပိ ပုညကာမေ တေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနေ နိယောဇေတိ.

သဗ္ဗာသဝသံဝရပရိယာယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ ဣဒံ သုတ္တမဘာသိ? တေသံ ဘိက္ခူနံ ဥပက္ကိလေသဝိသောဓနံ အာဒိံ ကတွာ အာသဝက္ခယာယ ပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထံ. တတ္ထ သဗ္ဗာသဝသံဝရပရိယာယန္တိ သဗ္ဗေသံ အာသဝါနံ သံဝရကာရဏံ သံဝရဘူတံ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန တေ သံဝရိတာ ပိဒဟိတာ ဟုတွာ အနုပ္ပါဒနိရောဓသင်္ခါတံ ခယံ ဂစ္ဆန္တိ ပဟီယန္တိ နပ္ပဝတ္တန္တိ၊ တံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ အာသဝန္တီတိ အာသဝါ၊ စက္ခုတောပိ။ပေ။ မနတောပိ သန္ဒန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မတော ယာဝ ဂေါတြဘုံ ဩကာသတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂံ သဝန္တီတိ ဝါ အာသဝါ၊ ဧတေ ဓမ္မေ ဧတဉ္စ ဩကာသံ အန္တော ကရိတွာ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. အန္တောကရဏတ္ထော ဟိ အယံ အာကာရော. စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန မဒိရာဒယော အာသဝါ၊ အာသဝါ ဝိယာတိပိ အာသဝါ. လောကသ္မိဉှိ စိရပါရိဝါသိကာ မဒိရာဒယော အာသဝါတိ ဝုစ္စန္တိ. ယဒိ စ စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန အာသဝါ၊ ဧတေယေဝ ဘဝိတုမရဟန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ပုရိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ၊ ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇာ နာဟောသီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁). အာယတံ ဝါ သံသာရဒုက္ခံ သဝန္တိ ပသဝန္တီတိပိ အာသဝါ. ပုရိမာနိ စေတ္ထ နိဗ္ဗစနာနိ ယတ္ထ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထ ယုဇ္ဇန္တိ၊ ပစ္ဆိမံ ကမ္မေပိ. န ကေဝလဉ္စ ကမ္မကိလေသာယေဝ အာသဝါ၊ အပိစ ခေါ နာနပ္ပကာရကာ ဥပ္ပဒ္ဒဝါပိ. သုတ္တေသု ဟိ ‘‘နာဟံ၊ စုန္ဒ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံယေဝ အာသဝါနံ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၂) ဧတ္ထ ဝိဝါဒမူလဘူတာ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂတာ.

‘‘ယေန ဒေဝူပပတျဿ၊ ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဝိဟင်္ဂမော၊

ယက္ခတ္တံ ယေန ဂစ္ဆေယျံ၊ မနုဿတ္တဉ္စ အဗ္ဗဇေ၊

တေ မယှံ အာသဝါ ခီဏာ၊ ဝိဒ္ဓသ္တာ ဝိနဠီကတာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၃၆)၊ –

ဧတ္ထ တေဘူမကဉ္စ ကမ္မံ အဝသေသာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉) ဧတ္ထ ပရူပဝါဒဝိပ္ပဋိသာရဝဓဗန္ဓာဒယော စေဝ အပါယဒုက္ခဘူတာ စ နာနပ္ပကာရာ ဥပဒ္ဒဝါ. တေ ပနေတေ အာသဝါ ယတ္ထ ယထာ အာဂတာ၊ တတ္ထ တထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧတေ ဟိ ဝိနယေ တာဝ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ၊ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ ဒွေဓာ အာဂတာ. သဠာယတနေ ‘‘တယောမေ အာဝုသော အာသဝါ၊ ကာမာသဝေါ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၃) တိဓာ အာဂတာ. အညေသု စ သုတ္တန္တေသု အဘိဓမ္မေ စ တေယေဝ ဒိဋ္ဌာသဝေန သဟ စတုဓာ အာဂတာ. နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယေ – ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ နိရယဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ပေတ္တိဝိသယဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ မနုဿလောကဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ဒေဝလောကဂါမိနိယာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၃) ပဉ္စဓာ အာဂတာ. ဆက္ကနိပါတေ – ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဆဓာ အာဂတာ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ တေယေဝ ဒဿနာပဟာတဗ္ဗေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တဓာ အာဂတာတိ. အယံ တာဝ အာသဝပဒေ ဝစနတ္ထော စေဝ ပဘေဒေါ စ.

သံဝရပဒေ ပန သံဝရယတီတိ သံဝရော၊ ပိဒဟတိ နိဝါရေတိ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတီတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝါ ပဋိသလ္လီယန္တေန ဒွါရံ သံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၇၇)၊ ‘‘သောတာနံ သံဝရံဗြဦမိ၊ ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ (သု. နိ. ၁၀၄၁) စ အာဒီသု ပိဓာနဋ္ဌေန သံဝရမာဟ. သွာယံ သံဝရော ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ သီလသံဝရော သတိဉာဏ ခန္တိ ဝီရိယသံဝရောတိ. တတ္ထ ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁) အယံ သီလသံဝရော. ပါတိမောက္ခသီလဉှိ ဧတ္ထ သံဝရောတိ ဝုတ္တံ. ‘‘စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရမာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၃) သတိသံဝရော. သတိ ဟေတ္ထ သံဝရောတိ ဝုတ္တာ. ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ၊ ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ အယံ ဉာဏသံဝရော. ဉာဏဉှေတ္ထ ပိဓီယရေတိ ဣမိနာ ပိဓာနဋ္ဌေန သံဝရောတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿ။ပေ။၊ ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၄-၂၆) ပန နယေန ဣဓေဝ ခန္တိဝီရိယသံဝရာ အာဂတာ. တေသဉ္စ ‘‘သဗ္ဗာသဝသံဝရပရိယာယ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဒ္ဒေသေန သင်္ဂဟိတတ္တာ သံဝရဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပိစ ပဉ္စဝိဓောပိ အယံ သံဝရော ဣဓ အာဂတောယေဝ၊ တတ္ထ ခန္တိဝီရိယသံဝရာ တာဝ ဝုတ္တာယေဝ. ‘‘သော တဉ္စ အနာသနံ တဉ္စ အဂေါစရ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၅) အယံ ပနေတ္ထ သီလသံဝရော. ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စက္ခုန္ဒြိယသံဝရသံဝုတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၂) အယံ သတိသံဝရော. သဗ္ဗတ္ထ ပဋိသင်္ခါ ဉာဏသံဝရော. အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ပန ဒဿနံ ပဋိသေဝနာ ဘာဝနာ စ ဉာဏသံဝရော. ပရိယာယန္တိ ဧတေန ဓမ္မာတိ ပရိယာယော၊ ဥပ္ပတ္တိံ နိရောဓံ ဝါ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘သဗ္ဗာသဝသံဝရပရိယာယ’’န္တိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၁၅. ဣဒါနိ ဇာနတော အဟန္တိအာဒီသု ဇာနတောတိ ဇာနန္တဿ. ပဿတောတိ ပဿန္တဿ. ဒွေပိ ပဒါနိ ဧကတ္ထာနိ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဧဝံ သန္တေပိ ဇာနတောတိ ဉာဏလက္ခဏံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိဒ္ဒိသတိ၊ ဇာနနလက္ခဏဉှိ ဉာဏံ. ပဿတောတိ ဉာဏပ္ပဘာဝံ ဥပါဒါယ၊ ပဿနပ္ပဘာဝဉှိ ဉာဏံ. ဉာဏသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော စက္ခုမာ ဝိယ စက္ခုနာ ရူပါနိ ဉာဏေန ဝိဝဋေ ဓမ္မေ ပဿတိ. အပိစ ယောနိသောမနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေတုံ ဇာနတော၊ အယောနိသောမနသိကာရော ယထာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ပဿတောတိ အယမေတ္ထ သာရော. ကေစိ ပနာစရိယာ ဗဟူ ပပဉ္စေ ဘဏန္တိ၊ တေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ န ယုဇ္ဇန္တိ.

အာသဝါနံ ခယန္တိ အာသဝပ္ပဟာနံ အာသဝါနံ အစ္စန္တက္ခယသမုပ္ပါဒံ ခီဏာကာရံ နတ္ထိဘာဝန္တိ အယမေဝ ဟိ ဣမသ္မိဉ္စ သုတ္တေ၊ ‘‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၃၈) စ အာသဝက္ခယတ္ထော. အညတ္ထ ပန မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိပိ အာသဝက္ခယောတိ ဝုစ္စန္တိ. တထာ ဟိ –

‘‘သေခဿ သိက္ခမာနဿ၊ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော၊

ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ၊ တတော အညာ အနန္တရာ’’တိ. (ဣတိဝု. ၆၂) –

အာဒီသု မဂ္ဂေါ အာသဝက္ခယောတိ ဝုတ္တော၊

‘‘အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၃၈) ဖလံ.

‘‘ပရဝဇ္ဇာနုပဿိဿ၊ နိစ္စံ ဥဇ္ဈာနသညိနော၊

အာသဝါ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ၊ အာရာ သော အာသဝက္ခယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၅၃) –

အာဒီသု နိဗ္ဗာနံ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တံ.

နော အဇာနတော နော အပဿတောတိ ယော ပန န ဇာနာတိ န ပဿတိ၊ တဿ နော ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ဧတေန ယေ အဇာနတော အပဿတောပိ သံဝရာဒီဟိယေဝ သုဒ္ဓိံ ဝဒန္တိ၊ တေ ပဋိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ. ပုရိမေန ဝါ ပဒဒွယေန ဥပါယော ဝုတ္တော၊ ဣမိနာ အနုပါယပဋိသေဓော. သင်္ခေပေန စေတ္ထ ဉာဏံ အာသဝသံဝရပရိယာယောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ.

ဣဒါနိ ယံ ဇာနတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုကာမော ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတောတိ ပုစ္ဆံ အာရဘိ၊ တတ္ထ ဇာနနာ ဗဟုဝိဓာ. ဒဗ္ဗဇာတိကော ဧဝ ဟိ ကောစိ ဘိက္ခု ဆတ္တံ ကာတုံ ဇာနာတိ၊ ကောစိ စီဝရာဒီနံ အညတရံ၊ တဿ ဤဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ကရောန္တဿ သာ ဇာနနာ မဂ္ဂဖလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ယော ပန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒီနိ ကာတုံ ဇာနာတိ၊ တဿေဝံ ဇာနတော အာသဝါ ဝဍ္ဎန္တိယေဝ၊ တသ္မာ ယံ ဇာနတော ပဿတော စ အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ တဒေဝ ဒဿေန္တော အာဟ ယောနိသော စ မနသိကာရံ အယောနိသော စ မနသိကာရန္တိ.

တတ္ထ ယောနိသော မနသိကာရော နာမ ဥပါယမနသိကာရော ပထမနသိကာရော၊ အနိစ္စာဒီသု အနိစ္စန္တိ အာဒိနာ ဧဝ နယေန သစ္စာနုလောမိကေန ဝါ စိတ္တဿ အာဝဋ္ဋနာ အနွာဝဋ္ဋနာ အာဘောဂေါ သမန္နာဟာရော မနသိကာရော၊ အယံ ဝုစ္စတိ ယောနိသော မနသိကာရောတိ.

အယောနိသော မနသိကာရောတိ အနုပါယမနသိကာရော ဥပ္ပထမနသိကာရော. အနိစ္စေ နိစ္စန္တိ ဒုက္ခေ သုခန္တိ အနတ္တနိ အတ္တာတိ အသုဘေ သုဘန္တိ အယောနိသော မနသိကာရော ဥပ္ပထမနသိကာရော. သစ္စပ္ပဋိကုလေန ဝါ စိတ္တဿ အာဝဋ္ဋနာ အနွာဝဋ္ဋနာ အာဘောဂေါ သမန္နာဟာရော မနသိကာရော၊ အယံ ဝုစ္စတိ အယောနိသော မနသိကာရောတိ. ဧဝံ ယောနိသော မနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေတုံ ဇာနတော၊ အယောနိသော မနသိကာရော စ ယထာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ.

ဣဒါနိ ဣမဿေဝတ္ထဿ ယုတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ အယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ပဟီယန္တီတိ. တေန ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ယသ္မာ အယောနိသော မနသိကရောတော အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ယောနိသော မနသိကရောတော ပဟီယန္တိ၊ တသ္မာ ဇာနိတဗ္ဗံ ယောနိသော မနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေတုံ ဇာနတော၊ အယောနိသော မနသိကာရော စ ယထာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတီတိ၊ အယံ တာဝေတ္ထ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ.

အယံ ပန ဝိတ္ထာရော – တတ္ထ ‘‘ယောနိသော အယောနိသော’’တိ ဣမေဟိ တာဝ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အာဗဒ္ဓံ ဟောတိ ဥပရိ သကလသုတ္တံ. ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဟိ ဥပရိ သကလသုတ္တံ ဝုတ္တံ. အယောနိသော မနသိကာရမူလကဉ္စ ဝဋ္ဋံ၊ ယောနိသော မနသိကာရမူလကဉ္စ ဝိဝဋ္ဋံ. ကထံ? အယောနိသော မနသိကာရော ဟိ ဝဍ္ဎမာနော ဒွေ ဓမ္မေ ပရိပူရေတိ အဝိဇ္ဇဉ္စ ဘဝတဏှဉ္စ. အဝိဇ္ဇာယ စ သတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ။ပေ။ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. တဏှာယ သတိ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ။ပေ။ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ အယံ အယောနိသော မနသိကာရဗဟုလော ပုဂ္ဂလော ဝါတဝေဂါဘိဃာတေန ဝိပ္ပနဋ္ဌနာဝါ ဝိယ ဂင်္ဂါဝဋ္ဋေ ပတိတဂေါကုလံ ဝိယ စက္ကယန္တေ ယုတ္တဗလိဗဒ္ဒေါ ဝိယ စ ပုနပ္ပုနံ ဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေသု အာဝဋ္ဋပရိဝဋ္ဋံ ကရောတိ၊ ဧဝံ တာဝ အယောနိသော မနသိကာရမူလကံ ဝဋ္ဋံ.

ယောနိသော မနသိကာရော ပန ဝဍ္ဎမာနော – ‘‘ယောနိသော မနသိကာရသမ္ပန္နဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၅) ဝစနတော သမ္မာဒိဋ္ဌိပမုခံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ပရိပူရေတိ. ယာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သာ ဝိဇ္ဇာတိ တဿ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော၊ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော။ပေ။ ဧဝံ ဧတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁) ဧဝံ ယောနိသော မနသိကာရမူလကံ ဝိဝဋ္ဋံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အာဗဒ္ဓံ ဟောတိ ဥပရိ သကလသုတ္တံ.

ဧဝံ အာဗဒ္ဓေ စေတ္ထ ယသ္မာ ပုဗ္ဗေ အာသဝပ္ပဟာနံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဥပ္ပတ္တိ ဝုစ္စမာနာ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ ပဟီနာ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပန္နာနံ ပန ပဟာနံ ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဥဒ္ဒေသပဋိလောမတောပိ ‘‘အယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနသိကရောတော’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ အယောနိသော မနသိကရောတောတိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အယောနိသော မနသိကာရံ ဥပ္ပါဒယတော. အနုပ္ပန္နာ စေဝ အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ ယေ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိလဒ္ဓပုဗ္ဗံ စီဝရာဒိံ ဝါ ပစ္စယံ ဥပဋ္ဌာကသဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကာနံ ဝါ အညတရံ မနုညံ ဝတ္ထုံ ပဋိလဘိတွာ၊ တံ သုဘံ သုခန္တိ အယောနိသော မနသိကရောတော၊ အညတရညတရံ ဝါ ပန အနနုဘူတပုဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အယောနိသော မနသိကရောတော အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တေ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အညထာ ဟိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အနုပ္ပန္နာ နာမ အာသဝါ န သန္တိ. အနုဘူတပုဗ္ဗေပိ စ ဝတ္ထုမှိ အာရမ္မဏေ ဝါ ယဿ ပကတိသုဒ္ဓိယာ ဝါ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာပရိယတ္တိနဝကမ္မယောနိသောမနသိကာရာနံ ဝါ အညတရဝသေန ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ တာဒိသေန ပစ္စယေန သဟသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဣမေပိ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေသုယေဝ ပန ဝတ္ထာရမ္မဏေသု ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပန္နာ ပဝဍ္ဎန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣတော အညထာ ဟိ ပဌမုပ္ပန္နာနံ ဝဍ္ဎိ နာမ နတ္ထိ.

ယောနိသော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ပန ယဿ ပကတိသုဒ္ဓိယာ ဝါ သေယျထာပိ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ဘဒ္ဒါယ စ ကာပိလာနိယာ၊ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ဝါ ကာရဏေဟိ အာသဝါ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သော စ ဇာနာတိ ‘‘န ခေါ မေ အာသဝါ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတံ ဂတာ၊ ဟန္ဒ နေသံ သမုဂ္ဃါတာယ ပဋိပဇ္ဇာမီ’’တိ. တတော မဂ္ဂဘာဝနာယ သဗ္ဗေ သမုဂ္ဃါတေတိ. တဿ တေ အာသဝါ အနုပ္ပန္နာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ. ယဿ ပန ကာရကဿေဝ သတော သတိသမ္မောသေန သဟသာ အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တတော သံဝေဂမာပဇ္ဇိတွာ ယောနိသော ပဒဟန္တော တေ အာသဝေ သမုစ္ဆိန္ဒတိ၊ တဿ ဥပ္ပန္နာ ပဟီယန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ မဏ္ဍလာရာမဝါသီမဟာတိဿဘူတတ္ထေရဿ ဝိယ. သော ကိရ တသ္မိံယေဝ ဝိဟာရေ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှာတိ၊ အထဿ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရတော ဝိသဘာဂါရမ္မဏေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သော တံ ဝိပဿနာယ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. တဿ သုပိနန္တေပိ တံ အာရမ္မဏံ န ဥပဋ္ဌာသိ. သော ‘‘အယံ ကိလေသော ဝဍ္ဎိတွာ အပါယသံဝတ္တနိကော ဟောတီ’’တိ သံဝေဂံ ဇနေတွာ အာစရိယံ အာပုစ္ဆိတွာ ဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ မဟာသင်္ဃရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ ရာဂပဋိပက္ခံ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂုမ္ဗန္တရံ ပဝိသိတွာ ပံသုကူလစီဝရံ သန္ထရိတွာ နိသဇ္ဇ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂံ ဆိန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ ပုနဒိဝသေ ဥဒ္ဒေသမဂ္ဂံ ပါပုဏိ. ယေ ပန ဝတ္တမာနုပ္ပန္နာ၊ တေသံ ပဋိပတ္တိယာ ပဟာနံ နာမ နတ္ထိ.

၁၆. ဣဒါနိ ‘‘ဥပ္ပန္နာ စ အာသဝါ ပဟီယန္တီ’’တိ ဣဒမေဝ ပဒံ ဂဟေတွာ ယေ တေ အာသဝါ ပဟီယန္တိ၊ တေသံ နာနပ္ပကာရတော အညမ္ပိ ပဟာနကာရဏံ အာဝိကာတုံ ဒေသနံ ဝိတ္ထာရေန္တော အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗာတိအာဒိမာဟ ယထာ တံ ဒေသနာပဘေဒကုသလော ဓမ္မရာဇာ. တတ္ထ ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

ဒဿနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ

၁၇. ဣဒါနိ တာနိ ပဒါနိ အနုပုဗ္ဗတော ဗျာကာတုကာမော ‘‘ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ ပုစ္ဆံ ကတွာ မူလပရိယာယဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ မနသိကရဏီယေ ဓမ္မေ နပ္ပဇာနာတီတိ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗေ သမန္နာဟရိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န ပဇာနာတိ. အမနသိကရဏီယေတိ တဗ္ဗိပရီတေ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ယသ္မာ ပန ဣမေ ဓမ္မာ မနသိကရဏီယာ၊ ဣမေ အမနသိကရဏီယာတိ ဓမ္မတော နိယမော နတ္ထိ၊ အာကာရတော ပန အတ္ထိ. ယေနာ အာကာရေန မနသိကရိယမာနာ အကုသလုပ္ပတ္တိပဒဋ္ဌာနာ ဟောန္တိ၊ တေနာကာရေန န မနသိကာတဗ္ဗာ. ယေန ကုသလုပ္ပတ္တိပဒဋ္ဌာနာ ဟောန္တိ၊ တေနာကာရေန မနသိကာတဗ္ဗာ. တသ္မာ ‘‘ယ’ဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ယ’ဿာတိ ယေ အဿ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ. မနသိကရောတောတိ အာဝဇ္ဇယတော သမန္နာဟရန္တဿ. အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါတိ ဧတ္ထ သမုစ္စယတ္ထော ဝါသဒ္ဒေါ၊ န ဝိကပ္ပတ္ထော. တသ္မာ ယထာ ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ။ပေ။ တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၀) ဝုတ္တေ အပဒါ စ ဒွိပဒါ စာတိ အတ္ထော၊ ယထာ စ ‘‘ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၂) ဝုတ္တေ ဘူတာနဉ္စ သမ္ဘဝေသီနဉ္စာတိ အတ္ထော၊ ယထာ စ ‘‘အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ မိထုဘေဒတော ဝါ’’တိ (ဥဒါ. ၇၆) ဝုတ္တေ အဂ္ဂိတော စ ဥဒကတော စ မိထုဘေဒတော စာတိ အတ္ထော၊ ဧဝမိဓာပိ အနုပ္ပန္နော စ ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ကာမာသဝေါ ပဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝံ သေသေသု.

ဧတ္ထ စ ကာမာသဝေါတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ. ဘဝါသဝေါတိ ရုပါရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ၊ ဈာနနိကန္တိ စ သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတာ. ဧဝံ ဒိဋ္ဌာသဝေါပိ ဘဝါသဝေ ဧဝ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ. အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ. တတ္ထ ကာမဂုဏေ အဿာဒတော မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နော စ ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ပဝဍ္ဎတိ. မဟဂ္ဂတဓမ္မေ အဿာဒတော မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နော စ ဘဝါသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ပဝဍ္ဎတိ. တီသု ဘူမီသု ဓမ္မေ စတုဝိပလ္လာသပဒဋ္ဌာနဘာဝေန မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နော စ အဝိဇ္ဇာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော စ ပဝဍ္ဎတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တနယပစ္စနီကတော သုက္ကပက္ခော ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော.

ကသ္မာ ပန တယော ဧဝ အာသဝါ ဣဓ ဝုတ္တာတိ. ဝိမောက္ခပဋိပက္ခတော. အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခပဋိပက္ခော ဟိ ကာမာသဝေါ၊. အနိမိတ္တသုညတဝိမောက္ခပဋိပက္ခာ ဣတရေ. တသ္မာ ဣမေ တယော အာသဝေ ဥပ္ပါဒေန္တာ တိဏ္ဏံ ဝိမောက္ခာနံ အဘာဂိနော ဟောန္တိ၊ အနုပ္ပါဒေန္တာ ဘာဂိနောတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေန္တေန တယော ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒိဋ္ဌာသဝေါပိ ဝါ ဧတ္ထ ဝုတ္တော ယေဝါတိ ဝဏ္ဏိတမေတံ.

တဿ အမနသိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ မနသိကာရာတိ မနသိကာရဟေတု၊ ယသ္မာ တေ ဓမ္မေ မနသိ ကရောတိ၊ တသ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော ဒုတိယပဒေပိ. ‘‘အနုပ္ပန္နာ စေဝ အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ အာသဝါ ပဝဍ္ဎန္တီ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တအာသဝါနံယေဝ အဘေဒတော နိဂမနမေတံ.

၁၈. ဧတ္တာဝတာ ယော အယံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗေ အာသဝေ နိဒ္ဒိသိတုံ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝုတ္တော၊ သော ယသ္မာ ‘‘အယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နာ စေဝ အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ သာမညတော ဝုတ္တာနံ အယောနိသော မနသိကာရပစ္စယာနံ ကာမာသဝါဒီနမ္ပိ အဓိဋ္ဌာနံ၊ တသ္မာ တေပိ အာသဝေ တေနေဝ ပုဂ္ဂလေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗေ အာသဝေ ဒဿေန္တော သော ဧဝံ အယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ အဟောသိံ နု ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ. ဝိစိကိစ္ဆာသီသေန စေတ္ထ ဒိဋ္ဌာသဝမ္ပိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

တဿတ္ထော၊ ယဿ တေ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သော ပုထုဇ္ဇနော၊ ယော စာယံ ‘‘အဿုတဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော၊ သော ပုထုဇ္ဇနော ဧဝံ အယောနိသော အနုပါယေန ဥပ္ပထေန မနသိ ကရောတိ. ကထံ? အဟောသိံ နု ခေါ။ပေ။သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ သော ဧဝံ အယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ယထာဿ ‘‘အဟံ အဟောသိံ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ သောဠသဝိဓာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ.

တတ္ထ အဟောသိံ နု ခေါ နနု ခေါတိ သဿတာကာရဉ္စ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာကာရဉ္စ နိဿာယ အတီတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ. ကိံ ကာရဏန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဥမ္မတ္တကော ဝိယ ဟိ ဗာလပုထုဇ္ဇနော ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ပဝတ္တတိ. အပိစ အယောနိသော မနသိကာရောယေဝေတ္ထ ကာရဏံ. ဧဝံ အယောနိသော မနသိကာရဿ ပန ကိံ ကာရဏန္တိ. သွေဝ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ အရိယာနံ အဒဿနာဒီနိ ဝါ. နနု စ ပုထုဇ္ဇနောပိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီတိ. ကော ဝါ ဧဝမာဟ န မနသိ ကရောတီတိ. န ပန တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ ကာရဏံ၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနကလျာဏမိတ္တာဒီနိ တတ္ထ ကာရဏာနိ. န ဟိ မစ္ဆမံသာဒီနိ အတ္တနော အတ္တနော ပကတိယာ သုဂန္ဓာနိ၊ အဘိသင်္ခါရပစ္စယာ ပန သုဂန္ဓာနိပိ ဟောန္တိ.

ကိံ နု ခေါ အဟောသိန္တိ ဇာတိလိင်္ဂူပပတ္တိယော နိဿာယ ခတ္တိယော နု ခေါ အဟောသိံ၊ ဗြာဟ္မဏဝေဿသုဒ္ဒဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဒေဝမနုဿာနံ အညတရောတိ ကင်္ခတိ.

ကထံ နု ခေါတိ သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယ ဒီဃော နု ခေါ အဟောသိံ၊ ရဿဩဒါတကဏှပ္ပမာဏိကအပ္ပမာဏိကာဒီနံ အညတရောတိ ကင်္ခတိ. ကေစိ ပန ဣဿရနိမ္မာနာဒိံ နိဿာယ ကေန နု ခေါ ကာရဏေန အဟောသိန္တိ ဟေတုတော ကင်္ခတီတိ ဝဒန္တိ.

ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိန္တိ ဇာတိအာဒီနိ နိဿာယ ခတ္တိယော ဟုတွာ နု ခေါ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိံ။ပေ။ ဒေဝေါ ဟုတွာ မနုဿောတိ အတ္တနော ပရမ္ပရံ ကင်္ခတိ. သဗ္ဗတ္ထေဝ ပန အဒ္ဓါနန္တိ ကာလာဓိဝစနမေတံ.

ဘဝိဿာမိ နု ခေါ နနု ခေါတိ သဿတာကာရဉ္စ ဥစ္ဆေဒါကာရဉ္စ နိဿာယ အနာဂတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဧတရဟိ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နမဒ္ဓါနန္တိ ဣဒါနိ ဝါ ပဋိသန္ဓိံ အာဒိံ ကတွာ စုတိပရိယန္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝတ္တမာနကာလံ ဂဟေတွာ. အဇ္ဈတ္တံ ကထံကထီ ဟောတီတိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဝိစိကိစ္ဆော ဟောတိ. အဟံ နု ခေါသ္မီတိ အတ္တနော အတ္ထိဘာဝံ ကင်္ခတိ. ယုတ္တံ ပနေတန္တိ? ယုတ္တံ အယုတ္တန္တိ ကာ ဧတ္ထ စိန္တာ. အပိစေတ္ထ ဣဒံ ဝတ္ထုမ္ပိ ဥဒါဟရန္တိ. စူဠမာတာယ ကိရ ပုတ္တော မုဏ္ဍော၊ မဟာမာတာယ ပုတ္တော အမုဏ္ဍော၊ တံ ပုတ္တံ မုဏ္ဍေသုံ. သော ဥဋ္ဌာယ အဟံ နု ခေါ စူဠမာတာယ ပုတ္တောတိ စိန္တေသိ. ဧဝံ အဟံ နု ခေါသ္မီတိ ကင်္ခါ ဟောတိ.

နော နု ခေါသ္မီတိ အတ္တနော နတ္ထိဘာဝံ ကင်္ခတိ. တတြာပိ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ မစ္ဆေ ဂဏှန္တော ဥဒကေ စိရဋ္ဌာနေန သီတိဘူတံ အတ္တနော ဦရုံ မစ္ဆောတိ စိန္တေတွာ ပဟရိ. အပရော သုသာနပဿေ ခေတ္တံ ရက္ခန္တော ဘီတော သင်္ကုဋိတော သယိ. သော ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ အတ္တနော ဇဏ္ဏုကာနိ ဒွေ ယက္ခာတိ စိန္တေတွာ ပဟရိ. ဧဝံ နော နု ခေါသ္မီတိ ကင်္ခတိ.

ကိံ နု ခေါသ္မီတိ ခတ္တိယောဝ သမာနော အတ္တနော ခတ္တိယဘာဝံ ကင်္ခတိ. ဧသ နယော သေသေသု. ဒေဝေါ ပန သမာနော ဒေဝဘာဝံ အဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ. သောပိ ပန ‘‘အဟံ ရူပီ နု ခေါ အရူပီ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ကင်္ခတိ. ခတ္တိယာဒယော ကသ္မာ န ဇာနန္တီတိ စေ. အပစ္စက္ခာ တေသံ တတ္ထ တတ္ထ ကုလေ ဥပ္ပတ္တိ. ဂဟဋ္ဌာပိ စ ပေါတ္ထလိကာဒယော ပဗ္ဗဇိတသညိနော. ပဗ္ဗဇိတာပိ ‘‘ကုပ္ပံ နု ခေါ မေ ကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဂဟဋ္ဌသညိနော. မနုဿာပိ စ ရာဇာနော ဝိယ အတ္တနိ ဒေဝသညိနော ဟောန္တိ.

ကထံ နု ခေါသ္မီတိ ဝုတ္တနယမေဝ. ကေဝလဉ္စေတ္ထ အဗ္ဘန္တရေ ဇီဝေါ နာမ အတ္ထီတိ ဂဟေတွာ တဿ သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယ ဒီဃော နု ခေါသ္မိ၊ ရဿစတုရံသဆဠံသအဋ္ဌံသသောဠသံသာဒီနံ အညတရပ္ပကာရောတိ ကင်္ခန္တော ကထံ နု ခေါသ္မီတိ ကင်္ခတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သရီရသဏ္ဌာနံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နံ အဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ.

ကုတော အာဂတော၊ သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီတိ အတ္တဘာဝဿ အာဂတိဂတိဋ္ဌာနံ ကင်္ခတိ.

၁၉. ဧဝံ သောဠသပ္ပဘေဒံ ဝိစိကိစ္ဆံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယံ ဣမိနာ ဝိစိကိစ္ဆာသီသေန ဒိဋ္ဌာသဝံ ဒဿေတုံ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. တံ ဒဿေန္တော တဿ ဧဝံ အယောနိသော မနသိကရောတော ဆန္နံ ဒိဋ္ဌီနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ယထာ အယံ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ အယောနိသော မနသိကရောတော တဿေဝ သဝိစိကိစ္ဆဿ အယောနိသော မနသိကာရဿ ထာမဂတတ္တာ ဆန္နံ ဒိဋ္ဌီနံ အညတရာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ သဗ္ဗပဒေသု ဝါသဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပတ္ထော၊ ဧဝံ ဝါ ဧဝံ ဝါ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတ္ထိ မေ အတ္တာတိ စေတ္ထ သဿတဒိဋ္ဌိ သဗ္ဗကာလေသု အတ္တနော အတ္ထိတံ ဂဏှာတိ. သစ္စတော ထေတတောတိ ဘူတတော စ ထိရတော စ၊ ‘‘ဣဒံ သစ္စ’’န္တိ ဘူတတော သုဋ္ဌု ဒဠှဘာဝေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နတ္ထိ မေ အတ္တာတိ အယံ ပန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ သတော သတ္တဿ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဘဝဂ္ဂဟဏတော. အထ ဝါ ပုရိမာပိ တီသု ကာလေသု အတ္ထီတိ ဂဟဏတော သဿတဒိဋ္ဌိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ အတ္ထီတိ ဂဏှန္တော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ. ပစ္ဆိမာပိ အတီတာနာဂတေသု နတ္ထီတိ ဂဟဏတော ဘသ္မန္တာဟုတိယောတိ ဂဟိတဒိဋ္ဌိကာနံ ဝိယ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ. အတီတေ ဧဝ နတ္ထီတိ ဂဏှန္တော အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိကဿေဝ သဿတဒိဋ္ဌိ.

အတ္တနာဝ အတ္တာနံ သဉ္ဇာနာမီတိ သညာက္ခန္ဓသီသေန ခန္ဓေ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ သညာယ အဝသေသက္ခန္ဓေ သဉ္ဇာနတော ဣမိနာ အတ္တနာ ဣမံ အတ္တာနံ သဉ္ဇာနာမီတိ ဟောတိ. အတ္တနာဝ အနတ္တာနန္တိ သညာက္ခန္ဓံယေဝ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ၊ ဣတရေ စတ္တာရောပိ အနတ္တာတိ ဂဟေတွာ သညာယ တေသံ ဇာနတော ဧဝံ ဟောတိ. အနတ္တနာဝ အတ္တာနန္တိ သညာက္ခန္ဓံ အနတ္တာတိ. ဣတရေ စတ္တာရော အတ္တာတိ ဂဟေတွာ သညာယ တေသံ ဇာနတော ဧဝံ ဟောတိ၊ သဗ္ဗာပိ သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယောဝ.

ဝဒေါ ဝေဒေယျောတိအာဒယော ပန သဿတဒိဋ္ဌိယာ ဧဝ အဘိနိဝေသာကာရာ. တတ္ထ ဝဒတီတိ ဝဒေါ၊ ဝစီကမ္မဿ ကာရကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝေဒယတီတိ ဝေဒေယျော၊ ဇာနာတိ အနုဘဝတိ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိံ ဝေဒေတီတိ၊ တတြ တတြ ကလျာဏပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ. တတြ တတြာတိ တေသု တေသု ယောနိဂတိဋ္ဌိတိနိဝါသနိကာယေသု အာရမ္မဏေသု ဝါ. နိစ္စောတိ ဥပ္ပါဒဝယရဟိတော. ဓုဝေါတိ ထိရော သာရဘူတော. သဿတောတိ သဗ္ဗကာလိကော. အဝိပရိဏာမဓမ္မောတိ အတ္တနော ပကတိဘာဝံ အဝိဇဟနဓမ္မော၊ ကကဏ္ဋကော ဝိယ နာနပ္ပကာရတံ နာပဇ္ဇတိ. သဿတိသမန္တိ စန္ဒသူရိယသမုဒ္ဒမဟာပထဝီပဗ္ဗတာ လောကဝေါဟာရေန သဿတိယောတိ ဝုစ္စန္တိ. သဿတီဟိ သမံ သဿတိသမံ. ယာဝ သဿတိယော တိဋ္ဌန္တိ၊ တာဝ တထေဝ ဌဿတီတိ ဂဏှတော ဧဝံဒိဋ္ဌိ ဟောတိ.

ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိအာဒီသု. ဣဒန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗဿ ပစ္စက္ခနိဒဿနံ. ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ဗန္ဓေန စ ဣဒန္တိ ဝုတ္တံ၊ န ဒိဋ္ဌိသမ္ဗန္ဓေန. ဧတ္ထ စ ဒိဋ္ဌိယေဝ ဒိဋ္ဌိဂတံ၊ ဂူထဂတံ ဝိယ. ဒိဋ္ဌီသု ဝါ ဂတမိဒံ ဒဿနံ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိအန္တောဂဓတ္တာတိပိ ဒိဋ္ဌိဂတံ. ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ဂတံ ဒိဋ္ဌိဂတံ. ဣဒဉှိ အတ္ထိ မေ အတ္တာတိအာဒိ ဒိဋ္ဌိယာ ဂမနမတ္တမေဝ၊ နတ္ထေတ္ထ အတ္တာ ဝါ နိစ္စော ဝါ ကောစီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာ စာယံ ဒိဋ္ဌိ ဒုန္နိဂ္ဂမနဋ္ဌေန ဂဟနံ. ဒုရတိက္ကမဋ္ဌေန သပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန စ ကန္တာရော၊ ဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရဝါဠကန္တာရာဒယော ဝိယ. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဝိလောမနဋ္ဌေန ဝါ ဝိသူကံ. ကဒါစိ သဿတဿ၊ ကဒါစိ ဥစ္ဆေဒဿ ဂဟဏတော ဝိရူပံ ဖန္ဒိတန္တိ ဝိပ္ဖန္ဒိတံ. ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနံ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂဟနံ။ပေ။ ဒိဋ္ဌိသံယောဇန’’န္တိ. ဣဒါနိဿ တမေဝ ဗန္ဓနတ္ထံ ဒဿေန္တော ဒိဋ္ဌိသံယောဇနသံယုတ္တောတိအာဒိမာဟ. တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော. ဣမိနာ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန သံယုတ္တော ပုထုဇ္ဇနော ဧတေဟိ ဇာတိအာဒီဟိ န ပရိမုစ္စတီတိ. ကိံ ဝါ ဗဟုနာ၊ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခတောပိ န မုစ္စတီတိ.

၂၀. ဧဝံ ဆပ္ပဘေဒံ ဒိဋ္ဌာသဝံ ဒဿေတွာ ယသ္မာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာမာသဝါဒိဝစနေနေဝ ဒဿိတော ဟောတိ. ကာမသုခတ္ထဉှိ ဘဝသုခဘဝဝိသုဒ္ဓိအတ္ထဉ္စ အဝိဇ္ဇာယ အဘိဘူတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏဗြာဟ္မဏာ သီလဗ္ဗတာနိ ပရာမသန္တိ၊ တသ္မာ တံ အဒဿေတွာ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန ဝါ တဿ ဂဟိတတ္တာပိ တံ အဒဿေတွာဝ ဣဒါနိ ယော ပုဂ္ဂလော ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗေ အာသဝေ ပဇဟတိ၊ တံ ဒဿေတွာ တေသံ အာသဝါနံ ပဟာနံ ဒဿေတုံ ပုဗ္ဗေ ဝါ အယောနိသော မနသိကရောတော ပုထုဇ္ဇနဿ တေသံ ဥပ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဗ္ဗိပရီတဿ ပဟာနံ ဒဿေတုံ သုတဝါ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

တဿတ္ထော၊ ယာဝ ‘‘သော ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ အာဂစ္ဆတိ၊ တာဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန စ ဝုတ္တပစ္စနီကတော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စနီကတော စ သဗ္ဗာကာရေန အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒါဝိနီတပစ္စနီကတော အယံ ‘‘သုတဝါ အရိယသာဝကော အရိယဓမ္မဿ ကောဝိဒေါ အရိယဓမ္မေ သုဝိနီတော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ခေါ သိခါပတ္တဝိပဿနတော ပဘုတိ ယာဝ ဂေါတြဘု၊ တာဝ တဒနုရူပေန အတ္ထေန အယံ အရိယသာဝကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၂၁. ‘‘သော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒီသု ပန အယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ၊ သော စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကော အရိယသာဝကော တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကာ ခန္ဓာ ဒုက္ခံ၊ တဏှာ ဒုက္ခသမုဒယော၊ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓော၊ နိရောဓသမ္ပာပကော မဂ္ဂေါတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေဝ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတစတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနော အပရေန သမယေန ဝိပဿနာမဂ္ဂံ သမာရုဠှော သမာနော တေ တေဘူမကေ ခန္ဓေ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ. ဧတ္ထ ဟိ ယာဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ၊ တာဝ မနသိကာရသီသေနေဝ ဝိပဿနာ ဝုတ္တာ. ယာ ပနာယံ တဿေဝ ဒုက္ခဿ သမုဋ္ဌာပိကာ ပဘာဝိကာ တဏှာ၊ အယံ သမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. ယသ္မာ ပန ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ ဣဒံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ နပ္ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ ယဒိဒံ နိဗ္ဗာနံ နာမ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. နိရောဓသမ္ပာပကံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ.

တတြာယံ ဥပါယော၊ အဘိနိဝေသော နာမ ဝဋ္ဋေ ဟောတိ၊ ဝိဝဋ္ဋေ နတ္ထိ. တသ္မာ ‘‘အယံ အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု၊ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ နယေန သကသန္တတိယံ စတ္တာရိ ဘူတာနိ တဒနုသာရေန ဥပါဒါရူပါနိ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အယံ ရူပက္ခန္ဓောတိ ဝဝတ္ထပေတိ. တံ ဝဝတ္ထာပယတော ဥပ္ပန္နေ တဒါရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကေ ဓမ္မေ ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာတိ ဝဝတ္ထပေတိ. တတော ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခန္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တေ ပန သင်္ခေပတော နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေ ဘာဂါယေဝ ဟောန္တိ. ဣဒဉ္စ နာမရူပံ သဟေတု သပ္ပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တဿ အယံ ဟေတု အယံ ပစ္စယောတိ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာကမ္မာဟာရာဒိကေ ဟေတုပစ္စယေ ဝဝတ္ထပေတိ. တတော တေသံ ပစ္စယာနဉ္စ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနဉ္စ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဣမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ ဟောန္တီတိ အနိစ္စလက္ခဏံ အာရောပေတိ၊ ဥဒယဗ္ဗယပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခာတိ ဒုက္ခလက္ခဏံ အာရောပေတိ. အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာတိ အနတ္တလက္ခဏံ အာရောပေတိ. ဧဝံ တီဏိ လက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဝိပဿနံ ပဝတ္တေန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ.

တသ္မိံ ခဏေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓေနေဝ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ သမုဒယံ ပဟာနပဋိဝေဓေန၊ နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန၊ မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန. ဒုက္ခဉ္စ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ။ပေ။ မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ၊ နော စ ခေါ အညမညေန ဉာဏေန. ဧကဉာဏေနေဝ ဟိ ဧသ နိရောဓံ အာရမ္မဏတော၊ သေသာနိ ကိစ္စတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ စေဝ အဘိသမေတိ စ. န ဟိဿ တသ္မိံ သမယေ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ ဒုက္ခံ ပရိဇာနာမီ’’တိ ဝါ။ပေ။ ‘‘မဂ္ဂံ ဘာဝေမီ’’တိ ဝါ. အပိစ ခွဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဋိဝေဓဝသေန နိရောဓံ သစ္ဆိကရောတော ဧဝံ တံ ဉာဏံ ဒုက္ခပရိညာကိစ္စမ္ပိ သမုဒယပဟာနကိစ္စမ္ပိ မဂ္ဂဘာဝနာကိစ္စမ္ပိ ကရောတိယေဝ. တဿေဝံ ဥပါယေန ယောနိသော မနသိကရောတော တီဏိ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ၊ ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ‘‘သီလေန သုဒ္ဓိ ဝတေန သုဒ္ဓီ’’တိ သီလဗ္ဗတာနံ ပရာမသနတော သီလဗ္ဗတပရာမာသောတိ. တတ္ထ စတူသု အာသဝေသု သက္ကာယဒိဋ္ဌိသီလဗ္ဗတပရာမာသာ ဒိဋ္ဌာသဝေန သင်္ဂဟိတတ္တာ အာသဝါ စေဝ သံယောဇနာ စ. ဝိစိကိစ္ဆာ သံယောဇနမေဝ၊ န အာသဝေါ. ‘‘ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗာ အာသဝါ’’တိ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နတ္တာ ပန အာသဝါတိ.

‘‘ဣမေ ဝုစ္စန္တိ။ပေ။ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ ဣမေ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒယော ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗာ နာမ အာသဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ. အထ ဝါ ယာ အယံ ဆန္နံ ဒိဋ္ဌီနံ အညတရာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ သရူပေနေဝ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိဘတ္တာ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ. သာ စ ယသ္မာ သဟဇာတပဟာနေကဋ္ဌေဟိ သဒ္ဓိံ ပဟီယတိ. ဒိဋ္ဌာသဝေ ဟိ ပဟီယမာနေ တံသဟဇာတော စတူသု ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တစိတ္တေသု ကာမာသဝေါပိ အဝိဇ္ဇာသဝေါပိ ပဟီယတိ. ပဟာနေကဋ္ဌော ပန စတူသု ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တေသု နာဂသုပဏ္ဏာဒိသမိဒ္ဓိပတ္ထနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဘဝါသဝေါ. တေနေဝ သမ္ပယုတ္တော အဝိဇ္ဇာသဝေါပိ၊ ဒွီသု ဒေါမနဿစိတ္တေသု ပါဏာတိပါတာဒိနိဗ္ဗတ္တကော အဝိဇ္ဇာသဝေါပိ၊ တထာ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ္တသမ္ပယုတ္တော အဝိဇ္ဇာသဝေါပီတိ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ အဝသေသာ တယောပိ အာသဝါ ပဟီယန္တိ. တသ္မာ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ ပေါရာဏာနံ အဓိပ္ပါယော.

ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဒဿနံ နာမ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ၊ တေန ပဟာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဒဿနံ? ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော. နနု ဂေါတြဘု ပဌမတရံ ပဿတီတိ? နော န ပဿတိ. ဒိသွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ပန န ကရောတိ သံယောဇနာနံ အပ္ပဟာနတော. တသ္မာ ပဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရာဇာနံ ဒိသွာပိ ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိယာ အဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘အဇ္ဇာပိ ရာဇာနံ န ပဿာမီ’’တိ ဝဒန္တော ဂါမဝါသီ ပုရိသော စေတ္ထ နိဒဿနံ.

ဒဿနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သံဝရာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ

၂၂. ဧဝံ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗေ အာသဝေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဒနန္တရုဒ္ဒိဋ္ဌေ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗေ ဒဿေတုံ၊ ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗာတိ အာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတော ပရဉှိ အတ္ထမတ္တမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

နနု စ ဒဿနေန ဘာဝနာယာတိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ အပ္ပဟာတဗ္ဗော အာသဝေါ နာမ နတ္ထိ၊ အထ ကသ္မာ ဝိသုံ သံဝရာဒီဟိ ပဟာတဗ္ဗေ ဒဿေတီတိ. သံဝရာဒီဟိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိက္ခမ္ဘိတာ အာသဝါ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ မဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဣမေဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. တသ္မာ ယော စာယံ ဝုတ္တော ပဌမော ဒဿနမဂ္ဂေါယေဝ၊ ဣဒါနိ ဘာဝနာနာမေန ဝုစ္စိဿန္တိ တယော မဂ္ဂါ၊ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အယံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. ပဋိသင်္ခါတိ ပဋိသင်္ခါယ. တတ္ထာယံ သင်္ခါသဒ္ဒေါ ဉာဏကောဋ္ဌာသပညတ္တိဂဏနာသု ဒိဿတိ. ‘‘သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၆၈) ဟိ ဉာဏေ ဒိဿတိ. ‘‘ပပဉ္စသညာသင်္ခါ သမုဒါစရန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၀၁) ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ခါ သမညာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၃၁၃) ပညတ္တိယံ. ‘‘န သုကရံ သင်္ခါတု’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၂၈) ဂဏနာယံ. ဣဓ ပန ဉာဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသောတိ ဟိ ဥပါယေန ပထေန ပဋိသင်္ခါယ ဉတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ အသံဝရေ အာဒီနဝပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ပဋိသင်္ခါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ စာယံ ‘‘ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတ္တာယ အယောသလာကာယ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ စက္ခုန္ဒြိယံ သမ္ပလိမဋ္ဌံ၊ န တွေဝ စက္ခုဝိညေယျေသု ရူပေသု အနုဗျဉ္ဇနသော နိမိတ္တဂ္ဂါဟော’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၄.၂၃၅) အာဒိတ္တပရိယာယနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. စက္ခုန္ဒြိယသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထ စက္ခုမေဝ ဣန္ဒြိယံ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ သံဝရဏတော သံဝရော၊ ပိဒဟနတော ထကနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော စက္ခုန္ဒြိယသံဝရော. တိတ္ထကာကော အာဝါဋကစ္ဆပေါ ဝနမဟိံသောတိအာဒယော ဝိယ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ နတ္ထိ. န ဟိ စက္ခုပသာဒံ နိဿာယ သတိ ဝါ မုဋ္ဌသစ္စံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အပိစ ယဒါ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ တဒါ ဘဝင်္ဂေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေ ကိရိယမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ၊ တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ၊ တတော ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ၊ တတော ဝိပါကာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ၊ တတော ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တဒနန္တရံ ဇဝနံ ဇဝတိ.

တတ္ထပိ နေဝ ဘဝင်္ဂသမယေ၊ န အာဝဇ္ဇနာဒီနံ အညတရသမယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ အတ္ထိ. ဇဝနက္ခဏေ ပန သစေ ဒုဿီလျံ ဝါ မုဋ္ဌသစ္စံ ဝါ အညာဏံ ဝါ အက္ခန္တိ ဝါ ကောသဇ္ဇံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယံ အသံဝရော ဟောတိ. ဧဝံ ဟောန္တောပိ သော စက္ခုန္ဒြိယေ အသံဝရောတိ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ? တသ္မိဉှိ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. ယထာ ကိံ၊ ယထာ နဂရေ စတူသု ဒွါရေသု အသံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တော ဃရကောဋ္ဌကဂဗ္ဘာဒယော သုသံဝုတာ၊ တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ အရက္ခိတံ အဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေန ဟိ ပဝိသိတွာ စောရာ ယဒိစ္ဆန္တိ၊ တံ ကရေယျုံ၊ ဧဝမေဝ ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု၊ တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပီတိ.

တသ္မိံ ပန သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရဒွါရေသု သုသံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တော ဃရာဒယော အသံဝုတာ၊ တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ သုရက္ခိတံ သုဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေသု ဟိ ပိဟိတေသု စောရာနံ ပဝေသော နတ္ထိ၊ ဧဝမေဝ ဇဝနေ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ သုဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. တသ္မာ ဇဝနက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရောတိ ဝုတ္တော. ဣဓ စာယံ သတိသံဝရော အဓိပ္ပေတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. စက္ခုန္ဒြိယသံဝရေန သံဝုတော စက္ခုန္ဒြိယသံဝရသံဝုတော၊ ဥပေတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ။ပေ။ သမန္နာဂတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁) ဝုတ္တံ. တံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ စက္ခုန္ဒြိယသံဝရေန သံဝုတောတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အထ ဝါ သံဝရီတိ သံဝုတော၊ ထကေသိ ပိဒဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရသံဝုတော စက္ခုန္ဒြိယသံဝရသံဝုတော၊ စက္ခုန္ဒြိယသံဝရသညိတံ သတိကဝါဋံ စက္ခုဒွါရေ၊ ဃရဒွါရေ ကဝါဋံ ဝိယ သံဝရိ ထကေသိ ပိဒဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယမေဝ စေတ္ထ အတ္ထော သုန္ဒရတရော. တထာ ဟိ ‘‘စက္ခုန္ဒြိယသံဝရံ အသံဝုတဿ ဝိဟရတော သံဝုတဿ ဝိဟရတော’’တိ ဧတေသု ပဒေသု အယမေဝ အတ္ထော ဒိဿတိ.

ဝိဟရတီတိ ဧဝံ စက္ခုန္ဒြိယသံဝရသံဝုတော ယေန ကေနစိ ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရတိ. ယဉှိဿာတိအာဒိမှိ ယံ စက္ခုန္ဒြိယသံဝရံ အဿ ဘိက္ခုနော အသံဝုတဿ အထကေတွာ အပိဒဟိတွာ ဝိဟရန္တဿာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ၊ ယေ-ကာရဿ ယန္တိ အာဒေသော. ဟိကာရော စ ပဒပူရဏော၊ ယေ အဿာတိ အတ္ထော.

ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ. အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာတိ စတ္တာရော အာသဝါ စ အညေ စ ဝိဃာတကရာ ကိလေသပရိဠာဟာ ဝိပါကပရိဠာဟာ စ. စက္ခုဒွါရေ ဟိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ အာပါထဂတံ ကာမဿာဒဝသေန အဿာဒယတော အဘိနန္ဒတော ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဤဒိသံ အညသ္မိမ္ပိ သုဂတိဘဝေ လဘိဿာမီတိ ဘဝပတ္ထနာယ အဿာဒယတော ဘဝါသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သတ္တောတိ ဝါ သတ္တဿာတိ ဝါ ဂဏှန္တဿ ဒိဋ္ဌာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သဗ္ဗေဟေဝ သဟဇာတံ အညာဏံ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ စတ္တာရော အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တေဟိ သမ္ပယုတ္တာ အပရေ ကိလေသာ ဝိဃာတပရိဠာဟာ၊ အာယတိံ ဝါ တေသံ ဝိပါကာ. တေပိ ဟိ အသံဝုတဿေဝ ဝိဟရတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ ဝုစ္စန္တိ.

ဧဝံသ တေတိ ဧဝံ အဿ တေ. ဧဝံ ဧတေန ဥပါယေန န ဟောန္တိ၊ နော အညထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော သောတိန္ဒြိယသံဝရသံဝုတောတိအာဒီသု.

ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဣမေ ဆသု ဒွါရေသု စတ္တာရော စတ္တာရော ကတွာ စတုဝီသတိ အာသဝါ သံဝရေန ပဟာတဗ္ဗာတိ ဝုစ္စန္တိ. သဗ္ဗတ္ထေဝ စေတ္ထ သတိသံဝရော ဧဝ သံဝရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သံဝရာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဋိသေဝနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ

၂၃. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သီလကထာယံ ဝုတ္တမေဝ. ယဉှိဿာတိ ယံ စီဝရပိဏ္ဍပါတာဒီသု ဝါ အညတရံ အဿ. အပ္ပဋိသေဝတောတိ ဧဝံ ယောနိသော အပ္ပဋိသေဝန္တဿ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ကေဝလံ ပနိဓ အလဒ္ဓံ စီဝရာဒိံ ပတ္ထယတော လဒ္ဓံ ဝါ အဿာဒယတော ကာမာသဝဿ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဤဒိသံ အညသ္မိမ္ပိ သမ္ပတ္တိဘဝေ သုဂတိဘဝေ လဘိဿာမီတိ ဘဝပတ္ထနာယ အဿာဒယတော ဘဝါသဝဿ၊ အဟံ လဘာမိ န လဘာမီတိ ဝါ မယှံ ဝါ ဣဒန္တိ အတ္တသညံ အဓိဋ္ဌဟတော ဒိဋ္ဌာသဝဿ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗေဟေဝ ပန သဟဇာတော အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ဧဝံ စတုန္နံ အာသဝါနံ ဥပ္ပတ္တိ ဝိပါကပရိဠာဟာ စ နဝဝေဒနုပ္ပါဒနတောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ ပဋိသေဝနာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဣမေ ဧကမေကသ္မိံ ပစ္စယေ စတ္တာရော စတ္တာရော ကတွာ သောဠသ အာသဝါ ဣမိနာ ဉာဏသံဝရသင်္ခါတေန ပစ္စဝေက္ခဏပဋိသေဝနေန ပဟာတဗ္ဗာတိ ဝုစ္စန္တိ.

ပဋိသေဝနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဓိဝါသနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ

၂၄. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ခမော ဟောတိ သီတဿာတိ ဥပါယေန ပထေန ပစ္စဝေက္ခိတွာ ခမော ဟောတိ သီတဿ သီတံ ခမတိ သဟတိ၊ န အဝီရပုရိသော ဝိယ အပ္ပမတ္တကေနပိ သီတေန စလတိ ကမ္ပတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ. အပိစ ခေါ လောမသနာဂတ္ထေရော ဝိယ အနပ္ပကေနာပိ သီတေန ဖုဋ္ဌော န စလတိ န ကမ္ပတိ၊ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ မနသိ ကရောတိ. ထေရော ကိရ စေတိယပဗ္ဗတေ ပိယင်္ဂုဂုဟာယံ ပဓာနဃရေ ဝိဟရန္တော အန္တရဋ္ဌကေ ဟိမပါတသမယေ လောကန္တရိကနိရယေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဇဟန္တောဝ အဗ္ဘောကာသေ ဝီတိနာမေသိ. ဧဝံ ဥဏှာဒီသုပိ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကေဝလဉှိ ယော ဘိက္ခု အဓိမတ္တမ္ပိ ဥဏှံ သဟတိ သွေဝ ထေရော ဝိယ၊ အယံ ‘‘ခမော ဥဏှဿာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ထေရော ကိရ ဂိမှသမယေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဗဟိစင်္ကမေ နိသီဒိ. ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော သေဒါပိဿ ကစ္ဆေဟိ မုစ္စန္တိ. အထ နံ အန္တေဝါသိကော အာဟ ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ နိသီဒထ၊ သီတလော ဩကာသော’’တိ. ထေရော ‘‘ဥဏှဘယေနေဝမှိ အာဝုသော ဣဓ နိသိန္နော’’တိ အဝီစိမဟာနိရယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ နိသီဒိယေဝ. ဥဏှန္တိ စေတ္ထ အဂ္ဂိသန္တာပေါဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သူရိယသန္တာပဝသေန ပနေတံ ဝတ္ထု ဝုတ္တံ.

ယော စ ဒွေ တယော ဝါရေ ဘတ္တံ ဝါ ပါနီယံ ဝါ အလဘမာနောပိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အတ္တနော ပေတ္တိဝိသယူပပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အဝေဓေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိယေဝ. အဓိမတ္တေဟိ ဍံသမကသဝါတာတပသမ္ဖဿေဟိ ဖုဋ္ဌော စာပိ တိရစ္ဆာနူပပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အဝေဓေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိယေဝ. သရီသပသမ္ဖဿေန ဖုဋ္ဌော စာပိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ သီဟဗျဂ္ဃါဒိမုခေသု အနေကဝါရံ ပရိဝတ္တိတပုဗ္ဗဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အဝေဓေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိယေဝ ပဓာနိယတ္ထေရော ဝိယ. အယံ ‘‘ခမော ဇိဃစ္ဆာယ။ပေ။ သရီသပသမ္ဖဿာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ထေရံ ကိရ ခဏ္ဍစေလဝိဟာရေ ကဏိကာရပဓာနိယဃရေ အရိယဝံသံ သုဏန္တံ ဃောရဝိသော သပ္ပေါ ဍံသိ. ထေရော ဇာနိတွာပိ ပသန္နစိတ္တော နိသိန္နော ဓမ္မံယေဝ သုဏာတိ. ဝိသဝေဂေါ ထဒ္ဓေါ အဟောသိ. ထေရော ဥပသမ္ပဒမဏ္ဍလံ အာဒိံ ကတွာ သီလံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိသုဒ္ဓသီလောဟမသ္မီတိ ပီတိံ ဥပ္ပါဒေသိ. သဟ ပီတုပ္ပါဒါ ဝိသံ နိဝတ္တိတွာ ပထဝိံ ပါဝိသိ. ထေရော တတ္ထေဝ စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ယော ပန အက္ကောသဝသေန ဒုရုတ္တေ ဒုရုတ္တတ္တာယေဝ စ ဒုရာဂတေ အပိ အန္တိမဝတ္ထုသညိတေ ဝစနပထေ သုတွာ ခန္တိဂုဏံယေဝ ပစ္စဝေက္ခိတွာ န ဝေဓတိ ဒီဃဘာဏကအဘယတ္ထေရော ဝိယ. အယံ ‘‘ခမော ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ထေရော ကိရ ပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမတာယ မဟာအရိယဝံသပ္ပဋိပဒံ ကထေသိ၊ သဗ္ဗော မဟာဂါမော အာဂစ္ဆတိ. ထေရဿ မဟာသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ အညတရော မဟာထေရော အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဒီဃဘာဏကော အရိယဝံသံ ကထေမီတိ သဗ္ဗရတ္တိံ ကောလာဟလံ ကရောသီတိအာဒီဟိ အက္ကောသိ. ဥဘောပိ စ အတ္တနော အတ္တနော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တာ ဂါဝုတမတ္တံ ဧကပထေန အဂမံသု. သကလဂါဝုတမ္ပိ သော တံ အက္ကောသိယေဝ. တတော ယတ္ထ ဒွိန္နံ ဝိဟာရာနံ မဂ္ဂေါ ဘိဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ ဌတွာ ဒီဃဘာဏကတ္ထေရော တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဧသ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ မဂ္ဂေါ’’တိ အာဟ. သော အသုဏန္တော ဝိယ အဂမာသိ. ထေရောပိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ နိသီဒိ. တမေနံ အန္တေဝါသိကော ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ သကလဂါဝုတံ ပရိဘာသန္တံ န ကိဉ္စိ အဝေါစုတ္ထာ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘ခန္တိယေဝ၊ အာဝုသော၊ မယှံ ဘာရော၊ န အက္ခန္တိ. ဧကပဒုဒ္ဓါရေပိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိယောဂံ န ပဿာမီ’’တိ အာဟ. ဧတ္ထ စ ဝစနမေဝ ဝစနပထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယော ပန ဥပ္ပန္နာ သာရီရိကာ ဝေဒနာ ဒုက္ခမနဋ္ဌေန ဒုက္ခာ၊ ဗဟလဋ္ဌေန တိဗ္ဗာ၊ ဖရုသဋ္ဌေန ခရာ၊ တိခိဏဋ္ဌေန ကဋုကာ၊ အဿာဒဝိရဟတော အသာတာ၊ မနံ အဝဍ္ဎနတော အမနာပါ၊ ပါဏဟရဏသမတ္ထတာယ ပါဏဟရာ အဓိဝါသေတိယေဝ၊ န ဝေဓတိ. ဧဝံ သဘာဝေါ ဟောတိ စိတ္တလပဗ္ဗတေ ပဓာနိယတ္ထေရော ဝိယ. အယံ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ။ပေ။ အဓိဝါသနဇာတိကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ထေရဿ ကိရ ရတ္တိံ ပဓာနေန ဝီတိနာမေတွာ ဌိတဿ ဥဒရဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော တံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော အာဝတ္တတိ ပရိဝတ္တတိ. တမေနံ စင်္ကမပဿေ ဌိတော ပိဏ္ဍပါတိယတ္ထေရော အာဟ ‘‘အာဝုသော၊ ပဗ္ဗဇိတော နာမ အဓိဝါသနသီလော ဟောတီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ အဓိဝါသေတွာ နိစ္စလော သယိ. ဝါတော နာဘိတော ယာဝ ဟဒယံ ဖာလေတိ. ထေရော ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိပဿန္တော မုဟုတ္တေန အနာဂါမီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ.

ယဉှိဿာတိ သီတာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဧကဓမ္မမ္ပိ အဿ. အနဓိဝါသယတောတိ အနဓိဝါသေန္တဿ အက္ခမန္တဿ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. အာသဝုပ္ပတ္တိ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီတေန ဖုဋ္ဌဿ ဥဏှံ ပတ္ထယန္တဿ ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. နတ္ထိ နော သမ္ပတ္တိဘဝေ သုဂတိဘဝေ သီတံ ဝါ ဥဏှံ ဝါတိ ဘဝံ ပတ္ထယန္တဿ ဘဝါသဝေါ. မယှံ သီတံ ဥဏှန္တိ ဂါဟော ဒိဋ္ဌာသဝေါ. သဗ္ဗေဟေဝ သမ္ပယုတ္တော အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ.

‘‘ဣမေ ဝုစ္စန္တိ။ပေ။ အဓိဝါသနာ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ ဣမေ သီတာဒီသု ဧကမေကဿ ဝသေန စတ္တာရော စတ္တာရော ကတွာ အနေကေ အာသဝါ ဣမာယ ခန္တိသံဝရသင်္ခါတာယ အဓိဝါသနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဝုစ္စန္တီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အယံ ခန္တိ သီတာဒိဓမ္မေ အဓိဝါသေတိ၊ အတ္တနော ဥပရိ အာရောပေတွာ ဝါသေတိယေဝ. န အသဟမာနာ ဟုတွာ နိရဿတိ၊ တသ္မာ ‘‘အဓိဝါသနာ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အဓိဝါသနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပရိဝဇ္ဇနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ

၂၅. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စဏ္ဍံ ဟတ္ထိံ ပရိဝဇ္ဇေတီတိ အဟံ သမဏောတိ စဏ္ဍဿ ဟတ္ထိဿ အာသန္နေ န ဌာတဗ္ဗံ. တတောနိဒါနဉှိ မရဏမ္ပိ သိယာ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခန္တိ ဧဝံ ဥပါယေန ပထေန ပစ္စယေန ပစ္စဝေက္ခိတွာ စဏ္ဍံ ဟတ္ထိံ ပရိဝဇ္ဇေတိ ပဋိက္ကမတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. စဏ္ဍန္တိ စ ဒုဋ္ဌံ၊ ဝါဠန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ခါဏုန္တိ ခဒိရခါဏုအာဒိံ. ကဏ္ဋကဋ္ဌာနန္တိ ကဏ္ဋကာနံ ဌာနံ၊ ယတ္ထ ကဏ္ဋကာ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ တံ ဩကာသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သောဗ္ဘန္တိ သဗ္ဗတော ပရိစ္ဆိန္နတဋံ. ပပါတန္တိ ဧကတော ဆိန္နတဋံ. စန္ဒနိကန္တိ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကဂဗ္ဘမလာဒီနံ ဆဍ္ဍနဋ္ဌာနံ. ဩဠိဂလ္လန္တိ တေသံယေဝ သကဒ္ဒမာဒီနံ သန္ဒနောကာသံ. တံ ဇဏ္ဏုမတ္တမ္ပိ အသုစိဘရိတံ ဟောတိ၊ ဒွေပိ စေတာနိ ဌာနာနိ အမနုဿဒုဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ တာနိ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာနိ. အနာသနေတိ ဧတ္ထ ပန အယုတ္တံ အာသနံ အနာသနံ၊ တံ အတ္ထတော အနိယတဝတ္ထုကံ ရဟောပဋိစ္ဆန္နာသနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဂေါစရေတိ ဧတ္ထပိ စ အယုတ္တော ဂေါစရော အဂေါစရော၊ သော ဝေသိယာဒိဘေဒတော ပဉ္စဝိဓော. ပါပကေ မိတ္တေတိ လာမကေ ဒုဿီလေ မိတ္တပတိရူပကေ၊ အမိတ္တေ ဝါ. ဘဇန္တန္တိ သေဝမာနံ. ဝိညူ သဗြဟ္မစာရီတိ ပဏ္ဍိတာ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာ သဗြဟ္မစာရယော၊ ဘိက္ခူနမေတံ အဓိဝစနံ. တေ ဟိ ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာတိ ဣမံ ဗြဟ္မံ သမာနံ စရန္တိ၊ တသ္မာ သဗြဟ္မစာရီတိ ဝုစ္စန္တိ. ပါပကေသု ဌာနေသူတိ လာမကေသု ဌာနေသု. ဩကပ္ပေယျုန္တိ သဒ္ဒဟေယျုံ၊ အဓိမုစ္စေယျုံ ‘‘အဒ္ဓါ အယမာယသ္မာ အကာသိ ဝါ ကရိဿတိ ဝါ’’တိ.

ယဉှိဿာတိ ဟတ္ထိအာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ အဿ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. အာသဝုပ္ပတ္တိ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟတ္ထိအာဒိနိဒါနေန ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌဿ သုခံ ပတ္ထယတော ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နတ္ထိ နော သမ္ပတ္တိဘဝေ သုဂတိဘဝေ ဤဒိသံ ဒုက္ခန္တိ ဘဝံ ပတ္ထေန္တဿ ဘဝါသဝေါ. မံ ဟတ္ထီ မဒ္ဒတိ၊ မံ အဿောတိ ဂါဟော ဒိဋ္ဌာသဝေါ. သဗ္ဗေဟေဝ သမ္ပယုတ္တော အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ.

ဣမေ ဝုစ္စန္တိ။ပေ။ ပရိဝဇ္ဇနာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဣမေ ဟတ္ထိအာဒီသု ဧကေကဿ ဝသေန စတ္တာရော စတ္တာရော ကတွာ အနေကေ အာသဝါ ဣမိနာ သီလသံဝရသင်္ခါတေန ပရိဝဇ္ဇနေန ပဟာတဗ္ဗာတိ ဝုစ္စန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပရိဝဇ္ဇနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝိနောဒနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ

၂၆. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီတိ ‘‘ဣတိ ပါယံ ဝိတက္ကော အကုသလော၊ ဣတိပိ သာဝဇ္ဇော၊ ဣတိပိ ဒုက္ခဝိပါကော၊ သော စ ခေါ အတ္တဗျာဗာဓာယ သံဝတ္တတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယောနိသော ကာမဝိတက္ကေ အာဒီနဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တသ္မိံ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဥပ္ပန္နံ ဇာတမဘိနိဗ္ဗတ္တံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ၊ စိတ္တံ အာရောပေတွာ န ဝါသေတိ၊ အဗ္ဘန္တရေ ဝါ န ဝါသေတီတိပိ အတ္ထော.

အနဓိဝါသေန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ပဇဟတိ ဆဍ္ဍေတိ.

ကိံ ကစဝရံ ဝိယ ပိဋကေနာတိ? န ဟိ၊ အပိစ ခေါ နံ ဝိနောဒေတိ တုဒတိ ဝိဇ္ဈတိ နီဟရတိ.

ကိံ ဗလိဗဒ္ဒံ ဝိယ ပတောဒေနာတိ? န ဟိ၊ အထ ခေါ နံ ဗျန္တီကရောတိ ဝိဂတန္တံ ကရောတိ. ယထာဿ အန္တောပိ နာဝသိဿတိ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ၊ တထာ နံ ကရောတိ.

ကထံ ပန နံ တထာ ကရောတီတိ? အနဘာဝံ ဂမေတီတိ အနု အနု အဘာဝံ ဂမေတိ၊ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ယထာ သုဝိက္ခမ္ဘိတော ဟောတိ၊ တထာ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော ဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိတက္ကေသု.

ဧတ္ထ စ ကာမဝိတက္ကောတိ ‘‘ယော ကာမပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ’’တိ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၉၁၀) ဝုတ္တော. ဧသ နယော ဣတရေသု. ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေတိ ဥပ္ပန္နေ ဥပ္ပန္နေ၊ ဥပ္ပန္နမတ္တေယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သကိံ ဝါ ဥပ္ပန္နေ ဝိနောဒေတွာ ဒုတိယဝါရေ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ န ဟောတိ၊ သတက္ခတ္တုမ္ပိ ဥပ္ပန္နေ ဥပ္ပန္နေ ဝိနောဒေတိယေဝ. ပါပကေ အကုသလေတိ လာမကဋ္ဌေန ပါပကေ၊ အကောသလ္လတာယ အကုသလေ. ဓမ္မေတိ တေယေဝ ကာမဝိတက္ကာဒယော သဗ္ဗေပိ ဝါ နဝ မဟာဝိတက္ကေ. တတ္ထ တယော ဝုတ္တာ ဧဝ. အဝသေသာ ‘‘ဉာတိဝိတက္ကော ဇနပဒဝိတက္ကော အမရဝိတက္ကော ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော’’တိ (မဟာနိ. ၂၀၇) ဣမေ ဆ.

ယဉှိဿာတိ ဧတေသု ဝိတက္ကေသု ယံကိဉ္စိ အဿ၊ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ကာမဝိတက္ကော ပနေတ္ထ ကာမာသဝေါ ဧဝ. တဗ္ဗိသေသော ဘဝါသဝေါ. တံသမ္ပယုတ္တော ဒိဋ္ဌာသဝေါ. သဗ္ဗဝိတက္ကေသု အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ဧဝံ အာသဝုပ္ပတ္တိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣမေ ဝုစ္စန္တိ။ပေ။ ဝိနောဒနာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဣမေ ကာမဝိတက္ကာဒိဝသေန ဝုတ္တပ္ပကာရာ အာသဝါ ဣမိနာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိတက္ကေ အာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏသဟိတေန ဝီရိယသံဝရသင်္ခါတေန ဝိနောဒနေန ပဟာတဗ္ဗာတိ ဝုစ္စန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဝိနောဒနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘာဝနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ

၂၇. ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီတိ အဘာဝနာယ အာဒီနဝံ၊ ဘာဝနာယ စ အာနိသံသံ ဥပါယေန ပထေန ပစ္စဝေက္ခိတွာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ၊ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဣမေ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသမယသမ္ဘူတာ လောကုတ္တရဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဧဝ အဓိပ္ပေတာ၊ တထာပိ အာဒိကမ္မိကာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု အသမ္မောဟတ္ထံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေန နေသံ နယေန အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမိ. ဣဓ ပန လောကိယနယံ ပဟာယ လောကုတ္တရနယော ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗော. တတ္ထ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနံ သတ္တန္နံ အာဒိပဒါနံယေဝ တာဝ –

အတ္ထတော လက္ခဏာဒီဟိ၊ ကမတော စ ဝိနိစ္ဆယော၊

အနူနာဓိကတော စေဝ၊ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိဘာဝိနာ.

တတ္ထ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ တာဝ သရဏဋ္ဌေန သတိ. သာ ပနေသာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ၊ အပိလာပနလက္ခဏာ ဝါ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော ဘဏ္ဍာဂါရိကော ရညော သာပတေယျံ အပိလာပေတိ၊ ဧတ္တကံ၊ မဟာရာဇ၊ ဟိရညံ၊ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ၊ ဧတ္တကံ သာပတေယျန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဟီနပဏီတကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေ အပိလာပေတိ. ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၃) ဝိတ္ထာရော. အပိလာပနရသာ. ကိစ္စဝသေနေဝ ဟိဿ ဧတံ လက္ခဏံ ထေရေန ဝုတ္တံ. အသမ္မောသရသာ ဝါ. ဂေါစရာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ. သတိ ဧဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. တတ္ထ ဗောဓိယာ ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂေါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ.

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယာ ဟိ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ၊ ယာယ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟန-ကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂ-ဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗုဇ္ဈတီတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ၊ စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာဟ ‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂေါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ.

ယောပေသ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဧတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂေါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. အပိစ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၃.၁၇) ပဋိသမ္ဘိဒါနယေနာပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပသတ္ထော သုန္ဒရော ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဧဝံ သတိ ဧဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. တံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ. ဧဝံ တာဝ ဧကဿ အာဒိပဒဿ အတ္ထတော လက္ခဏာဒီဟိ စ ဝိနိစ္ဆယော ဝိညာတဗ္ဗော.

ဒုတိယာဒီသု ပန စတုသစ္စဓမ္မေ ဝိစိနာတီတိ ဓမ္မဝိစယော. သော ပန ဝိစယလက္ခဏော၊ ဩဘာသနရသော၊ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဝီရဘာဝတော ဝိဓိနာ ဤရယိတဗ္ဗတော စ ဝီရိယံ. တံ ပဂ္ဂဟလက္ခဏံ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနရသံ၊ အနောသီဒနပစ္စုပဋ္ဌာနံ. ပီဏယတီတိ ပီတိ. သာ ဖရဏလက္ခဏာ၊ တုဋ္ဌိလက္ခဏာ ဝါ၊ ကာယစိတ္တာနံ ပီဏနရသာ၊ တေသံယေဝ ဩဒဂျပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ကာယစိတ္တဒရထပဿမ္ဘနတော ပဿဒ္ဓိ. သာ ဥပသမလက္ခဏာ၊ ကာယစိတ္တဒရထနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ အာယစိတ္တာနံ အပရိပ္ဖန္ဒနဘူတသီတိဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ. သမာဓာနတော သမာဓိ. သော အဝိက္ခေပလက္ခဏော၊ အဝိသာရလက္ခဏော ဝါ၊ စိတ္တစေတသိကာနံ သမ္ပိဏ္ဍနရသော၊ စိတ္တဋ္ဌိတိပစ္စုပဋ္ဌာနော. အဇ္ဈုပေက္ခနတော ဥပေက္ခာ. သာ ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏာ၊ သမဝါဟိတလက္ခဏာ ဝါ၊ ဦနာဓိကတာနိဝါရဏရသာ၊ ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒရသာ ဝါ၊ မဇ္ဈတ္တဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဧဝံ သေသပဒါနမ္ပိ အတ္ထတော လက္ခဏာဒီဟိ စ ဝိနိစ္ဆယော ဝိညာတဗ္ဗော.

ကမတောတိ ဧတ္ထ စ ‘‘သတိဉ္စ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄) ဝစနတော သဗ္ဗေသံ သေသဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥပကာရကတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါဝ ပဌမံ ဝုတ္တော. တတော ပရံ ‘‘သော တထာ သတော ဝိဟရန္တော တံ ဓမ္မံ ပညာယ ပဝိစိနတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၆၉) နယေန သေသဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ပုဗ္ဗာပရိယဝစနေ ပယောဇနံ သုတ္တေယေဝ ဝုတ္တံ. ဧဝမေတ္ထ ကမတောပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝိညာတဗ္ဗော.

အနူနာဓိကတောတိ ကသ္မာ ပန ဘဂဝတာ သတ္တေဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝုတ္တာ အနူနာ အနဓိကာတိ. လီနုဒ္ဓစ္စပဋိပက္ခတော သဗ္ဗတ္ထိကတော စ. ဧတ္ထ ဟိ တယော ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လီနဿ ပဋိပက္ခာ. ယထာဟ – ‘‘ယသ္မိဉ္စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယေ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ကာလော တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ၊ ကာလော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ၊ ကာလော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄). တယော ဥဒ္ဓစ္စဿ ပဋိပက္ခာ. ယထာဟ – ‘‘ယသ္မိဉ္စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယေ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ကာလော တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ၊ ကာလော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ၊ ကာလော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄). ဧကော ပနေတ္ထ သဗ္ဗတ္ထိကော. ယထာဟ – ‘‘သတိဉ္စ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထက’’န္တိပိ ပါဌော၊ ဒွိန္နမ္ပိ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ လီနုဒ္ဓစ္စပဋိပက္ခတော သဗ္ဗတ္ထိကတော စ သတ္တေဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝုတ္တာ အနူနာ အနဓိကာတိ၊ ဧဝမေတ္ထ အနူနာဓိကတောပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝိညာတဗ္ဗော.

ဧဝံ တာဝ ‘‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနံ သတ္တန္နံ အာဒိပဒါနံယေဝ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ဉတွာ ဣဒါနိ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီသု ဧဝံ ဉာတဗ္ဗာ. ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ၊ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဇနေတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ အတ္ထော. ဝိဝေကနိဿိတန္တိ ဝိဝေကေ နိဿိတံ. ဝိဝေကောတိ ဝိဝိတ္တတာ. သွာယံ တဒင်္ဂဝိဝေကော ဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ နိဿရဏဝိဝေကောတိ ပဉ္စဝိဓော. တဿ နာနတ္တံ ‘‘အရိယဓမ္မေ အဝိနီတော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဟိ တတ္ထ ဝိနယောတိ ဝုတ္တော. ဧဝံ ဧတသ္မိံ ပဉ္စဝိဓေ ဝိဝေကေ.

ဝိဝေကနိဿိတန္တိ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတဉ္စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ အယံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာနုယုတ္တော ယောဂီ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ၊ အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ၊ မဂ္ဂကာလေ ပန ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ၊ အာရမ္မဏတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ. ပဉ္စဝိဓဝိဝေကနိဿိတန္တိပိ ဧကေ၊ တေ ဟိ န ကေဝလံ ဗလဝဝိပဿနာမဂ္ဂဖလက္ခဏေသု ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ၊ ဝိပဿနာပါဒကကသိဏဇ္ဈာနအာနာပါနာသုဘဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနေသုပိ ဥဒ္ဓရန္တိ. န စ ပဋိသိဒ္ဓါ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ. တသ္မာ တေသံ မတေန ဧတေသံ ဈာနာနံ ပဝတ္တိက္ခဏေ ကိစ္စတော ဧဝ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကနိဿိတံ. ယထာ စ ‘‘ဝိပဿနာက္ခဏေ အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဘာဝေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော ဝိရာဂနိဿိတာဒီသု. ဝိဝေကဋ္ဌာ ဧဝ ဟိ ဝိရာဂါဒယော.

ကေဝလဉှေတ္ထ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဒုဝိဓော ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စာတိ. တတ္ထ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ စ တဒင်္ဂဝသေန၊ မဂ္ဂက္ခဏေ စ သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသပ္ပဟာနံ. ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ တန္နိန္နဘာဝေန၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ပန အာရမ္မဏကရဏေန နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနံ. တဒုဘယမ္ပိ ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေ အတ္ထဝဏ္ဏနာနယေ ဝဋ္ဋတိ. တထာ ဟိ အယံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ကိလေသေ ပရိစ္စဇတိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပက္ခန္ဒတိ. ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဣမိနာ ပန သကလေန ဝစနေန ဝေါဿဂ္ဂတ္တံ ပရိဏမန္တံ ပရိဏတဉ္စ ပရိပစ္စန္တံ ပရိပက္ကဉ္စာတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘အယဉှိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာနုယုတ္တော ဘိက္ခု ယထာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ကိလေသပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂတ္တံ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂတ္တဉ္စ ပရိပစ္စတိ၊ ယထာ စ ပရိပက္ကော ဟောတိ၊ တထာ နံ ဘာဝေတီ’’တိ. ဧသ နယော သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသု.

ဣဓ ပန နိဗ္ဗာနံယေဝ သဗ္ဗသင်္ခတေဟိ ဝိဝိတ္တတ္တာ ဝိဝေကော၊ သဗ္ဗေသံ ဝိရာဂဘာဝတော ဝိရာဂေါ၊ နိရောဓဘာဝတော နိရောဓောတိ ဝုတ္တံ. မဂ္ဂေါ ဧဝ စ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမီ၊ တသ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တိယာ ဝိဝေကနိဿိတံ. တထာ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ. တဉ္စ ခေါ အရိယမဂ္ဂက္ခဏုပ္ပတ္တိယာ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒတော ပရိစ္စာဂဘာဝေန စ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဘာဝေန စ ပရိဏတံ ပရိပက္ကန္တိ အယမေဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧသ နယော သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသု.

ယဉှိဿာတိ ဧတေသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ယံကိဉ္စိ အဿ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. အာသဝုပ္ပတ္တိယံ ပနေတ္ထ ဣမေသံ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသမ္ပယုတ္တာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အဘာဝိတတ္တာ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ကာမာသဝေါ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ တယော အာသဝါ၊ ဘာဝယတော ဧဝံသ တေ အာသဝါ န ဟောန္တီတိ အယံ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣမေ ဝုစ္စန္တိ။ပေ။ ဘာဝနာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဣမေ တယော အာသဝါ ဣမာယ မဂ္ဂတ္တယသမ္ပယုတ္တာယ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဝုစ္စန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၂၈. ဣဒါနိ ဣမေဟိ သတ္တဟာကာရေဟိ ပဟီနာသဝံ ဘိက္ခုံ ထောမေန္တော အာသဝပ္ပဟာနေ စဿ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော ဧတေဟေဝ စ ကာရဏေဟိ အာသဝပ္ပဟာနေ သတ္တာနံ ဥဿုက္ကံ ဇနေန္တော ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာတိ အာဟ. တတ္ထ ယတော ခေါတိ သာမိဝစနေ တောကာရော၊ ယဿ ခေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပေါရာဏာ ပန ယသ္မိံ ကာလေတိ ဝဏ္ဏယန္တိ. ယေ အာသဝါ ဒဿနာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ယေ အာသဝါ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ၊ တေ ဒဿနေနေဝ ပဟီနာ ဟောန္တိ၊ န အပ္ပဟီနေသုယေဝ ပဟီနသညီ ဟောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝိတ္ထာရော.

သဗ္ဗာသဝသံဝရသံဝုတောတိ သဗ္ဗေဟိ အာသဝပိဓာနေဟိ ပိဟိတော၊ သဗ္ဗေသံ ဝါ အာသဝါနံ ပိဓာနေဟိ ပိဟိတော. အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ တဏှံ ဆိန္ဒိ၊ သံဆိန္ဒိ သမုစ္ဆိန္ဒိ. ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ ပရိဝတ္တယိ နိမ္မလမကာသိ. သမ္မာတိ ဟေတုနာ ကာရဏေန. မာနာဘိသမယာတိ မာနဿ ဒဿနာဘိသမယာ ပဟာနာဘိသမယာ စ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟိ ကိစ္စဝသေန မာနံ ပဿတိ၊ အယမဿ ဒဿနာဘိသမယော. တေန ဒိဋ္ဌော ပန သော တာဝဒေဝ ပဟီယတိ ဒိဋ္ဌဝိသေန ဒိဋ္ဌသတ္တာနံ ဇီဝိတံ ဝိယ. အယမဿ ပဟာနာဘိသမယော.

အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာတိ ဧဝံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမ္မာ မာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပဟီနတ္တာ စ ယေ ဣမေ ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ အန္တော ဇီရတိ (စူဠဝ. ၂၇၈). ဟရိတန္တံ ဝါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၄) ဧဝံ ဝုတ္တအန္တိမမရိယာဒန္တော စ၊ ‘‘အန္တမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇီဝိကာန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၉၁၊ သံ. နိ. ၃.၈၀) ဧဝံ ဝုတ္တလာမကန္တော စ၊ ‘‘သက္ကာယော ဧကော အန္တော’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၁) ဧဝံ ဝုတ္တကောဋ္ဌာသန္တော စ၊ ‘‘ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿ သဗ္ဗပစ္စယသင်္ခယာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၁) ဧဝံ ဝုတ္တကောဋန္တော စာတိ ဧဝံ စတ္တာရော အန္တာ၊ တေသု သဗ္ဗဿေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ စတုတ္ထကောဋိသင်္ခါတံ အန္တိမကောဋိသင်္ခါတံ အန္တမကာသိ ပရိစ္ဆေဒံ ပရိဝဋုမံ အကာသိ. အန္တိမသမုဿယမတ္တာဝသေသံ ဒုက္ခံ အကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူတိ သကမနာ တုဋ္ဌမနာ၊ ပီတိသောမနဿေဟိ ဝါ သမ္ပယုတ္တမနာ ဟုတွာ. ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ ဣဒံ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာပရိယောသာနံ ဘဂဝတော ဘာသိတံ သုကထိတံ သုလပိတံ၊ ဧဝမေတံ ဘဂဝါ ဧဝမေတံ သုဂတာတိ မတ္ထကေန သမ္ပဋိစ္ဆန္တာ အဗ္ဘနုမောဒိံသူတိ.

သေသမေတ္ထ ယံ န ဝုတ္တံ၊ တံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတ္တာ စ သုဝိညေယျတ္တာ စ န ဝုတ္တံ. တသ္မာ သဗ္ဗံ ဝုတ္တာနုသာရေန အနုပဒသော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ.

ဘာဝနာပဟာတဗ္ဗအာသဝဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

သဗ္ဗာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.