၅. ဘဒ္ဒိတ္ထိဝိမာနဝဏ္ဏနာ

နီလာ ပီတာ စ ကာဠာ စာတိ ဘဒ္ဒိတ္ထိဝိမာနံ. တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန စ သမယေန ကိမိလနဂရေ ရောဟကော နာမ ဂဟပတိပုတ္တော အဟောသိ သဒ္ဓေါ ပသန္နော သီလာစာရသမ္ပန္နော. တသ္မိံယေဝ စ နဂရေ တေန သမာနမဟာဘောဂေ ကုလေ ဧကာ ဒါရိကာ အဟောသိ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ပကတိယာပိ ဘဒ္ဒတာယ ဘဒ္ဒါတိ နာမေန. အထ ရောဟကဿ မာတာပိတရော တံ ကုမာရိံ ဝါရေတွာ တာဒိသေ ကာလေ တံ အာနေတွာ အာဝါဟဝိဝါဟံ အကံသု. တေ ဥဘောပိ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တိ. သာ အတ္တနော အာစာရသမ္ပတ္တိယာ ‘‘ဘဒ္ဒိတ္ထီ’’တိ တသ္မိံ နဂရေ ပါကဋာ ပညာတာ အဟောသိ.

တေန စ သမယေန ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ပဉ္စသတပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝါရာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တာ ကိမိလနဂရံ ပါပုဏိံသု. ရောဟကော တေသံ တတ္ထ ဂတဘာဝံ ဉတွာ သောမနဿဇာတော ထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သပရိဝါရေ တေ သန္တပ္ပေတွာ သပုတ္တဒါရော တေဟိ ဒေသိတံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ တေသံ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌဟန္တော သရဏာနိ ဂဏှိ၊ ပဉ္စ သီလာနိ သမာဒိယိ. ဘရိယာ ပနဿ အဋ္ဌမီစာတုဒ္ဒသီပန္နရသီပါဋိဟာရိယပက္ခေသု ဥပေါသထံ ဥပဝသိ၊ ဝိသေသတော သီလာစာရသမ္ပန္နာ အဟောသိ ဒေဝတာဟိ စ အနုကမ္ပိတာ. တာယ ဧဝ စ ဒေဝတာနုကမ္ပာယ အတ္တနော ဥပရိ ပတိတံ မိစ္ဆာပဝါဒံ နိရံကတွာ သုဝိသုဒ္ဓသီလာစာရတာယ အတိဝိယ လောကေ ပတ္ထဋယသာ အဟောသိ.

သာ ဟိ သယံ ကိမိလနဂရေ ဌိတာ အတ္တနော သာမိကဿ ဝဏိဇ္ဇာဝသေန တက္ကသိလာယံ ဝသန္တဿ၊ ဥဿဝဒိဝသေ သဟာယေဟိ ဥဿာဟိတဿ နက္ခတ္တကီဠာစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဃရဒေဝတာယ အတ္တနော ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန တံ တတ္ထ နေတွာ သာမိကေန သဟ ယောဇိတာ တေနေဝ သမာဂမေန ပတိဋ္ဌိတဂဗ္ဘာ ဟုတွာ ဒေဝတာယ ကိမိလနဂရံ ပဋိနီတာ၊ အနုက္ကမေန ဂဗ္ဘိနိဘာဝေ ပါကဋေ ဇာတေ သဿုအာဒီဟိ ‘‘အတိစာရိနီ’’တိ အာသင်္ကိတာ၊ တာယ ဧဝ ဒေဝတာယ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဂင်္ဂါမဟောဃေ ကိမိလနဂရံ ဩတ္ထရန္တေ ဝိယ ဥပဋ္ဌာပိတေ အတ္တနော ပတိဗ္ဗတာဘာဝသံသူစကေန သစ္စာဓိဋ္ဌာနပုဗ္ဗကေန သပထေန ဝါတဝေဂသမုဋ္ဌိတဝီစိဇာလံ ဂင်္ဂါမဟောဃံ အတ္တနော ဥပရိ အာပတိတံ အာယဿဉ္စ နိဝတ္တေတွာ၊ သာမိကေန သမာဂတာပိ တေန ပုဗ္ဗေ သဿုအာဒီဟိ ဝိယ အာသင်္ကိတာ တက္ကသိလာယံ တေန ဒိန္နံ နာမမုဒ္ဒိတံ သညာဏဉ္စ အပ္ပေန္တီ၊ တံ အာသင်္ကံ နိရံကတွာ ဘတ္တုနော ဉာတိဇနဿ စ မဟာဇနဿ စ သမ္ဘာဝနီယာ ဇာတာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုဝိသုဒ္ဓသီလာစာရတာယ အတိဝိယ လောကေ ပတ္ထဋယသာ အဟောသီ’’တိ.

သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပန္နာ. အထ ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိတော တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ နိသိန္နေ၊ ဒေဝပရိသာယ စ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာယ ဘဒ္ဒိတ္ထီပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. အထ ဘဂဝါ ဒသသဟဿိလောကဓာတူသု သန္နိပတိတာယ ဒေဝဗြဟ္မပရိသာယ မဇ္ဈေ တာယ ဒေဝတာယ ကတပုညကမ္မံ ပုစ္ဆန္တော –

၂၀၆. ‘‘နီလာ ပီတာ စ ကာဠာ စ၊ မဉ္ဇိဋ္ဌာ အထ လောဟိတာ၊

ဥစ္စာဝစာနံ ဝဏ္ဏာနံ၊ ကိဉ္ဇက္ခပရိဝါရိတာ.

၂၀၇. ‘‘မန္ဒာရဝါနံ ပုပ္ဖါနံ၊ မာလံ ဓာရေသိ မုဒ္ဓနိ၊

နယိမေ အညေသု ကာယေသ၊ ရုက္ခာ သန္တိ သုမေဓသေ.

၂၀၈. ‘‘ကေန ကာယံ ဥပပန္နာ၊ တာဝတိံသံ ယသဿိနီ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ၊ ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ. – အာဟ၊

၂၀၆-၇. တတ္ထ နီလာ ပီတာ စ ကာဠာ စ၊ မဉ္ဇိဋ္ဌာ အထ လောဟိတာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တတ္ထသမုစ္စယော၊ သော နီလာ စ ပီတာ စာတိအာဒိနာ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. အထာတိ အညတ္ထေ နိပါတော. တေန ဩဒါတာဒိကေ အဝုတ္တဝဏ္ဏေ သင်္ဂဏှာတိ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော. စ-သဒ္ဒေါ ဝါ အဝုတ္တတ္ထသမုစ္စယော. အထာတိ ဣတိ-သဒ္ဒတ္ထေ နိပါတော. ဥစ္စာဝစာနံ ဝဏ္ဏာနန္တိ ဧတ္ထ ဥစ္စာဝစာနန္တိ ဝိဘတ္တိယာ အလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဥစ္စာဝစဝဏ္ဏာနံ နာနာဝိဓဝဏ္ဏာနန္တိ အတ္ထော. ဝဏ္ဏာနန္တိ ဝါ ဝဏ္ဏဝန္တာနံ. ကိဉ္ဇက္ခပရိဝါရိတာတိ ကိဉ္ဇက္ခေဟိ ပရိဝါရိတာနံ. သာမိအတ္ထေ ဟိ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – နီလာ စ ပီတာ စ ကာဠာ စ မဉ္ဇိဋ္ဌာ စ လောဟိတာ စ အထ အညေ ဩဒါတာဒယော စာတိ ဣမေသံ ဝသေန ဥစ္စာဝစဝဏ္ဏာနံ တထာဘူတေဟိယေဝ ကိဉ္ဇက္ခေဟိ ကေသရေဟိ ပရိဝါရိတာနံ ဝိစိတ္တသဏ္ဌာနာဒိတာယ ဝါ ဥစ္စာဝစာနံ ယထာဝုတ္တဝဏ္ဏဝန္တာနံ မန္ဒာရဝရုက္ခသမ္ဘူတတာယ မန္ဒာရဝါနံ ပုပ္ဖါနံ မာလံ တေဟိ ကတံ မာလာဂုဏံ တွံ ဒေဝတေ အတ္တနော သီသေ ဓာရေသိ ပိဠန္ဓသီတိ.

ယတော ရုက္ခတော တာနိ ပုပ္ဖါနိ၊ တေသံ ဝိသေသဝဏ္ဏတာယ အနညသာဓာရဏတံ ဒဿေတုံ ‘‘နယိမေ အညေသု ကာယေသု၊ ရုက္ခာ သန္တိ သုမေဓသေ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမေတိ ယထာဝုတ္တဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိယုတ္တာ ပုပ္ဖဝန္တော ရုက္ခာ န သန္တီတိ ယောဇနာ. ကာယေသူတိ ဒေဝနိကာယေသု. သုမေဓသေတိ သုန္ဒရပညေ.

တတ္ထ နီလာတိ ဣန္ဒနီလမဟာနီလာဒိမဏိရတနာနံ ဝသေန နီလောဘာသာ. ပီတာတိ ပုပ္ဖရာဂကက္ကေတနပုလကာဒိမဏိရတနာနဉ္စေဝ သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏဿ စ ဝသေန ပီတောဘာသာ. ကာဠာတိ အသ္မကဥပလကာဒိမဏိရတနာနံ ဝသေန ကဏှောဘာသာ. မဉ္ဇိဋ္ဌာတိ ဇောတိရသဂေါမုတ္တကဂေါမေဒကာဒိမဏိရတနာနံ ဝသေန မဉ္ဇိဋ္ဌောဘာသာ. လောဟိတာတိ ပဒုမရာဂလောဟိတင်္ကပဝါဠရတနာဒီနံ ဝသေန လောဟိတောဘာသာ. ကေစိ ပန နီလာဒိပဒါနိ ‘‘ရုက္ခာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘နီလာ ရုက္ခာ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတွာ ဝဒန္တိ. ရုက္ခာပိ ဟိ နီလာဒိဝဏ္ဏေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နတ္တာ နီလာဒိယောဂတော နီလာဒိဝေါဟာရံ လဘန္တီတိ တေဟိ ‘‘နီလာ။ပေ။ လောဟိတာ။ပေ။ နယိမေ အညေသု ကာယေသု ရုက္ခာ သန္တိ သုမေဓသေတိ၊ ယတော တွံ ဥစ္စာဝစာနံ ဝဏ္ဏာနံ ကိဉ္ဇက္ခပရိဝါရိတာနံ မန္ဒာရဝါနံ ပုပ္ဖါနံ မာလံ ဓာရေသီ’’တိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယထာဒိဋ္ဌေ ဝဏ္ဏဝိသေသယုတ္တေ ပုပ္ဖေ ကိတ္တေတွာ တေသံ အသာဓာရဏဘာဝဒဿနေန ရုက္ခာနံ အာဝေနိကဘာဝဒဿနံ ပဌမနယော၊ ရုက္ခာနံ အသာဓာရဏဘာဝဒဿနေန ပုပ္ဖါနံ အာဝေနိကဘာဝဒဿနံ ဒုတိယနယော. ပဌမနယေ ဝဏ္ဏာဒယော သရူပေန ဂဟိတာ၊ ဒုတိယနယေ နိဿယမုခေနာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော.

၂၀၈. ကေနာတိ ကေန ပုညကမ္မေန၊ ကာယံ တာဝတိံသန္တိ ယောဇနာ. ပုစ္ဆိတာစိက္ခာတိ ပုစ္ဆိတာ တွံ အာစိက္ခ ကထေဟိ.

ဧဝံ ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၂၀၉. ‘‘ဘဒ္ဒိတ္ထိကာတိ မံ အညံသု၊ ကိမိလာယံ ဥပါသိကာ၊

သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာ၊ သံဝိဘာဂရတာ သဒါ.

၂၁၀. ‘‘အစ္ဆာဒနဉ္စ ဘတ္တဉ္စ၊ သေနာသနံ ပဒီပိယံ၊

အဒါသိံ ဥဇုဘူတေသု၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ.

၂၁၁. ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ၊ ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ၊ အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ.

၂၁၂. ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿံ၊ သဒါ သီလေသု သံဝုတာ၊

သညမာ သံဝိဘာဂါ စ၊ ဝိမာနံ အာဝသာမဟံ.

၂၁၃. ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ၊ မုသာဝါဒါ စ သညတာ၊

ထေယျာ စ အတိစာရာ စ၊ မဇ္ဇပါနာ စ အာရကာ.

၂၁၄. ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ၊ အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါ၊

ဥပါသိကာ စက္ခုမတော၊ အပ္ပမာဒဝိဟာရိနီ၊

ကတာဝါသာ ကတကုသလာ တတော စုတာ၊ သယံပဘာ အနုဝိစရာမိ နန္ဒနံ.

၂၁၅. ‘‘ဘိက္ခူ စာဟံ ပရမဟိတာနုကမ္ပကေ၊ အဘောဇယိံ တပဿိယုဂံ မဟာမုနိံ၊

ကတာဝါသာ ကတကုသလာ တတော စုတာ၊ သယံပဘာ အနုဝိစရာမိ နန္ဒနံ.

၂၁၆. ‘‘အဋ္ဌင်္ဂိကံ အပရိမိတံ သုခါဝဟံ၊ ဥပေါသထံ သတတမုပါဝသိံ အဟံ၊

ကတာဝါသာ ကတကုသလာ တတော စုတာ၊ သယံပဘာ အနုဝိစရာမိ နန္ဒန’’န္တိ.

၂၀၉-၂၁၄. တတ္ထ ဘဒ္ဒိတ္ထိကာတိ မံ အညံသု၊ ကိမိလာယံ ဥပါသိကာတိ အာစာရသမ္ပတ္တိယာ သစ္စကိရိယာယ ဥဗ္ဗတ္တမာနမဟောဃနိဝတ္တနေန အခဏ္ဍသီလာတိ သဉ္ဇာတနိစ္ဆယာ ဘဒ္ဒါ သုန္ဒရာ အယံ ဣတ္ထီ၊ တသ္မာ ‘‘ဘဒ္ဒိတ္ထိကာ ဥပါသိကာ’’တိ စ မံ ကိမိလနဂရဝါသိနော ဇာနိံသု. သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

အပိစ ‘‘သဒ္ဓါ’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓါဓနံ၊ ‘‘သံဝိဘာဂရတာ၊ အစ္ဆာဒနဉ္စ ဘတ္တဉ္စ၊ သေနာသနံ ပဒီပိယံ. အဒါသိံ ဥဇုဘူတေသု၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ’’တိ ဣမိနာ စာဂဓနံ၊ ‘‘သီလေန သမ္ပန္နာ၊ စတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ။ပေ။ ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ’’တိ ဣမိနာ သီလဓနံ ဟိရိဓနံ ဩတ္တပ္ပဓနဉ္စ၊ ‘‘အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါ’’တိ ဣမိနာ သုတဓနံ ပညာဓနဉ္စ ဒဿိတန္တိ သာ အတ္တနော သတ္တဝိဓအရိယဓနပဋိလာဘံ. ‘‘ဥပါသိကာ စက္ခုမတော။ပေ။ အနုဝိစရာမိ နန္ဒန’’န္တိ ဣမိနာ တဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သမ္ပရာယိကဉ္စ အာနိသံသံ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ကတာဝါသာတိ နိပ္ဖါဒိတသုစရိတာဝါသာ. သုစရိတကမ္မဉှိ တဒတ္တေ အာယတိဉ္စ သုခါဝါသဟေတုတာယ ‘‘သုခဝိဟာရဿ အာဝါသော’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ကတကုသလာ’’တိ.

၂၁၅. ပုဗ္ဗေ အနာမသိတခေတ္တဝိသေသံ အတ္တနော ဒါနမယံ ပုညံ ဝတွာ ဣဒါနိ တဿ အာယတနဂတတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခူ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဘိက္ခူတိ အနဝသေသဘိန္နကိလေသတာယ ဘိက္ခူ. ပရမဟိတာနုကမ္ပကေတိ ပရမံ အတိဝိယ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိနာ ဟိတေန အနုဂ္ဂါဟကေ. အဘောဇယိန္တိ ပဏီတေန ဘောဇနေန ဘောဇေသိံ. တပဿိယုဂန္တိ ဥတ္တမေန တပသာ သဗ္ဗကိလေသမလံ တာပေတွာ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌိတတ္တာ တပဿိဘူတံ ယုဂံ. မဟာမုနိန္တိ တတော ဧဝ မဟာဣသိဘူတံ၊ မဟတော ဝါ အတ္တနော ဝိသယဿ မဟန္တေနေဝ ဉာဏေန မုနနတော ပရိစ္ဆိန္ဒနတော မဟာမုနိံ. သဗ္ဗမေတံ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

၂၁၆. အပရိမိတံ သုခါဝဟန္တိ အနုနာသိကလောပံ အကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န သုကရံ အက္ခာနေန ပါပုဏိတုံ ယာဝ သုခါ သဂ္ဂါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၅၅) ဝစနတော ဘဂဝတောပိ ဝစနပထာတီတပရိမာဏရဟိတသုခနိဗ္ဗတ္တကံ အတ္တနော ဝါ အာနုဘာဝေန အပရိမိတသုခါဝဟံ သုခဿ အာဝဟနကံ. သတတန္တိ သဗ္ဗကာလံ. တံ တံ ဥပေါသထရက္ခဏဒိဝသံ အဟာပေတွာ၊ တံ တံ ဝါ ဥပေါသထရက္ခဏဒိဝသံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ သတတံ ဝါ သဗ္ဗကာလံ သုခါဝဟန္တိ ယောဇနာ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

အထ ဘဂဝါ မာတုဒေဝပုတ္တပ္ပမုခါနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုဝါသီနံ ဒေဝဗြဟ္မသံဃာနံ တယော မာသေ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေတွာ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ ဘဒ္ဒိတ္ထိဝိမာနံ ဘိက္ခူနံ ဒေသေသိ. သာ ဒေသနာ သမ္ပတ္တပရိသာယ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ.

ဘဒ္ဒိတ္ထိဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.