၁. ပဌမနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၁. ပါဋလိဂါမိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယာတိ အမတဓာတုသန္နိဿိတာယ အသင်္ခတဓာတုယာ ပဝေဒနဝသေန ပဝတ္တာယ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဓမ္မဒေသနာယ. သန္ဒဿေတီတိ သဘာဝသရသလက္ခဏတော နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ. သမာဒပေတီတိ တမေဝ အတ္ထံ တေ ဘိက္ခူ ဂဏှာပေတိ. သမုတ္တေဇေတီတိ တဒတ္ထဂဟဏေ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော တေဇေတိ ဇောတေတိ. သမ္ပဟံသေတီတိ နိဗ္ဗာနဂုဏေဟိ သမ္မဒေဝ သဗ္ဗပ္ပကာရေဟိ တောသေတိ.

အထ ဝါ သန္ဒဿေတီတိ ‘‘သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၈၁၊ ၂.၃၃၇၊ မဟာဝ. ၈) နယေနေဝ သဗ္ဗထာ တေန တေန ပရိယာယေန တေသံ တေသံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ သမ္မာ ဒဿေတိ. သမာဒပေတီတိ ‘‘ဣမိနာ အရိယမဂ္ဂေန တံ အဓိဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ အဓိဂမပဋိပဒါယ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဘိက္ခူ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရေ ကရောန္တော သမ္မာ အာဒပေတိ ဂဏှာပေတိ. သမုတ္တေဇေတီတိ ဧတံ ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝန္တိ ‘‘မာ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ပမာဒံ အန္တရာဝေါသာနံ အာပဇ္ဇထ၊ ဥပနိဿယသမ္ပန္နဿ ဝီရိယဝတော နယိဒံ ဒုက္ကရံ၊ တသ္မာ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိဝိသုဒ္ဓိပဋိပဒါယ ဥဋ္ဌဟထ ဃဋယထ ဝါယမေယျာထာ’’တိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ဥဿာဟေတိ၊ တတ္ထ ဝါ စိတ္တံ ဝေါဒပေတိ. သမ္ပဟံသေတီတိ ‘‘မဒနိမ္မဒနော ပိပါသဝိနယော အာလယသမုဂ္ဃါတော’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀)၊ ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယောတိ (သံ. နိ. ၄.၃၆၇၊ ဣတိဝု. ၄၄)၊ အသင်္ခတန္တိ (သံ. နိ. ၄.၃၆၇)၊ အမတဉ္စ သန္တန္တိအာဒိနာ စ အနေကပရိယာယေန (သံ. နိ. ၄.၄၀၉) နိဗ္ဗာနာနိသံသပ္ပကာသနေန တေသံ ဘိက္ခူနံ စိတ္တံ တောသေန္တော ဟာသေန္တော သမ္ပဟံသေတိ သမဿာသေတိ.

တေဓာတိ တေ ဣဓ. အဋ္ဌိံ ကတွာတိ ‘‘အတ္ထိ ကိဉ္စိ အယံ နော အတ္ထော အဓိဂန္တဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ သလ္လက္ခေတွာ တာယ ဒေသနာယ အတ္ထိကာ ဟုတွာ. မနသိ ကတွာတိ စိတ္တေ ဌပေတွာ အနညဝိဟိတာ တံ ဒေသနံ အတ္တနော စိတ္တဂတမေဝ ကတွာ. သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာတိ သဗ္ဗေန ကာရကစိတ္တေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ ဒေသနံ အာဝဇ္ဇေတွာ၊ တဂ္ဂတမေဝ အာဘောဂံ ကတွာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာတိ သဗ္ဗသ္မာ စိတ္တတော ဒေသနံ သမ္မာ အနု အနု အာဟရိတွာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဒေသေန္တဿ ယေဟိ စိတ္တေဟိ ဒေသနာ ကတာ၊ သဗ္ဗသ္မာ စိတ္တတော ပဝတ္တံ ဒေသနံ ဗဟိ ဂန္တုံ အဒေန္တော သမ္မာ အဝိပရီတံ အနု အနု အာဟရိတွာ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနံ အာဟရိတွာ ယထာဒေသိတဒေသိတံ ဒေသနံ သုဋ္ဌု ဥပဓာရေတွာ. ဩဟိတသောတာတိ အဝဟိတသောတာ၊ သုဋ္ဌု ဥပိတသောတာ. ဩဟိတသောတာတိ ဝါ အဝိက္ခိတ္တသောတာ. တမေဝ ဥပလဗ္ဘမာနောပိ ဟိ သဝနေ အဝိက္ခေပေါ သတိသံဝရော ဝိယ စက္ခုန္ဒြိယာဒီသု သောတိန္ဒြိယေပိ ဝတ္တုမရဟတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘အဋ္ဌိံ ကတွာ’’တိအာဒီဟိ စတူဟိပိ ပဒေဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ တပ္ပရဘာဝတော သဝနေ အာဒရဒီပနေန သက္ကစ္စသဝနံ ဒဿေတိ.

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ တေသံ ဘိက္ခူနံ တဿာ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မကထာယ သဝနေ အာဒရကာရိတံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ. ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ နိဗ္ဗာနဿ တဗ္ဗိဓုရဓမ္မဒေသနာမုခေန ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနဘာဝဝိဘာဝနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

တတ္ထ အတ္ထီတိ ဝိဇ္ဇတိ၊ ပရမတ္ထတော ဥပလဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. ဘိက္ခဝေတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အာလပနံ. နနု စ ဥဒါနံ နာမ ပီတိသောမနဿသမုဋ္ဌာပိတော ဝါ ဓမ္မသံဝေဂသမုဋ္ဌာပိတော ဝါ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကနိရပေက္ခော ဥဒါဟာရော၊ တထာ စေဝ ဧတ္တကေသု သုတ္တေသု အာဂတံ၊ ဣဓ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဥဒါနေန္တော တေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ? တေသံ ဘိက္ခူနံ သညာပနတ္ထံ. နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တဉှိ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ နိဗ္ဗာနဂုဏာနုဿရဏေန ဥပ္ပန္နပီတိသောမနဿာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. ဣဓ နိဗ္ဗာနဝဇ္ဇော သဗ္ဗော သဘာဝဓမ္မော ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကောဝ ဥပလဗ္ဘတိ၊ န ပစ္စယနိရပေက္ခော. အယံ ပန နိဗ္ဗာနဓမ္မော ကတမပစ္စယေ ဥပလဗ္ဘတီတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ တေ စ သညာပေတုကာမော ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဒါယတန’’န္တိအာဒိမာဟ၊ န ဧကန္တတောဝ တေ ပဋိဂ္ဂါဟကေ ကတွာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဒါယတနန္တိ တံ ကာရဏံ. ဒကာရော ပဒသန္ဓိကရော. နိဗ္ဗာနဉှိ မဂ္ဂဖလဉာဏာဒီနံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝတော ရူပါဒီနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ အာရမ္မဏပစ္စယဘူတာနီတိ ကာရဏဋ္ဌေန ‘‘အာယတန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္တာဝတာ စ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝံ ပဝေဒေသိ.

တတြာယံ ဓမ္မနွယော – ဣဓ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အသင်္ခတာယပိ ဓာတုယာ ဘဝိတဗ္ဗံ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သဘာဝဓမ္မာနံ. ယထာ ဟိ ဒုက္ခေ ဝိဇ္ဇမာနေ တပ္ပဋိပက္ခဘူတံ သုခမ္ပိ ဝိဇ္ဇတိယေဝ၊ တထာ ဥဏှေ ဝိဇ္ဇမာနေ သီတမ္ပိ ဝိဇ္ဇတိ၊ ပါပဓမ္မေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကလျာဏဓမ္မာပိ ဝိဇ္ဇန္တိ ဧဝ. ဝုတ္တဉ္စေတံ –

‘‘ယထာပိ ဒုက္ခေ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ သုခံ နာမပိ ဝိဇ္ဇတိ၊

ဧဝံ ဘဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ၊ ဝိဘဝေါပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကော.

‘‘ယထာပိ ဥဏှေ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ အပရံ ဝိဇ္ဇတိ သီတလံ၊

ဧဝံ တိဝိဓဂ္ဂိ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ နိဗ္ဗာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကံ.

‘‘ယထာပိ ပါပေ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ ကလျာဏမပိ ဝိဇ္ဇတိ၊

ဧဝမေဝ ဇာတိ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ အဇာတိမပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗက’’န္တိအာဒိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၁၀-၁၂) –

အပိစ နိဗ္ဗာနဿ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝဝိစာရဏံ ပရတော အာဝိဘဝိဿတိ.

ဧဝံ ဘဂဝါ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝံ သမ္မုခေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဗ္ဗိဓုရဓမ္မာပေါဟနမုခေနဿ သဘာဝံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ န အာပေါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိဓုရသဘာဝံ ယထာ သင်္ခတဓမ္မေသု ကတ္ထစိ နတ္ထိ၊ တထာ တတ္ထပိ သဗ္ဗေ သင်္ခတဓမ္မာ. န ဟိ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မာနံ သမောဓာနံ သမ္ဘဝတိ. တတြာယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ – ယတ္ထ ယသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ ယဿံ အသင်္ခတဓာတုယံ နေဝ ကက္ခဠလက္ခဏာ ပထဝီဓာတု အတ္ထိ၊ န ပဂ္ဃရဏလက္ခဏာ အာပေါဓာတု၊ န ဥဏှလက္ခဏာ တေဇောဓာတု၊ န ဝိတ္ထမ္ဘနလက္ခဏာ ဝါယောဓာတု အတ္ထိ. ဣတိ စတုမဟာဘူတာဘာဝဝစနေန ယထာ သဗ္ဗဿပိ ဥပါဒါရူပဿ အဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ တန္နိဿိတတ္တာ. ဧဝံ အနဝသေသတော ကာမရူပဘဝဿ တတ္ထ အဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိဘာဝတော. န ဟိ မဟာဘူတနိဿယေန ဝိနာ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ဧကဝေါကာရဘဝေါ ဝါ သမ္ဘဝတီတိ.

ဣဒါနိ အရူပသဘာဝတ္တေပိ နိဗ္ဗာနဿ အရူပဘဝပရိယာပန္နာနံ ဓမ္မာနံ တတ္ထ အဘာဝံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘န အာကာသာနဉ္စာယတနံ။ပေ။ န နေဝသညာနာသညာယတန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ န အာကာသာနဉ္စာယတနန္တိ သဒ္ဓိံ အာရမ္မဏေန ကုသလဝိပါကကိရိယဘေဒေါ တိဝိဓောပိ အာကာသာနဉ္စာယတနစိတ္တုပ္ပါဒေါ နတ္ထီတိ အတ္ထော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယဒဂ္ဂေန စ နိဗ္ဗာနေ ကာမလောကာဒီနံ အဘာဝေါ ဟောတိ၊ တဒဂ္ဂေန တတ္ထ ဣဓလောကပရလောကာနမ္ပိ အဘာဝေါတိ အာဟ – ‘‘နာယံ လောကော န ပရလောကော’’တိ. တဿတ္ထော – ယွာယံ ‘‘ဣတ္ထတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဣဓလောကော’’တိ စ လဒ္ဓဝေါဟာရော ခန္ဓာဒိလောကော၊ ယော စ ‘‘တတော အညထာ ပရော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ စ လဒ္ဓဝေါဟာရော ခန္ဓာဒိလောကော၊ တဒုဘယမ္ပိ တတ္ထ နတ္ထီတိ. န ဥဘော စန္ဒိမသူရိယာတိ ယသ္မာ ရူပဂတေ သတိ တမော နာမ သိယာ၊ တမဿ စ ဝိဓမနတ္ထံ စန္ဒိမသူရိယေဟိ ဝတ္တိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပန ယတ္ထ ရူပဂတမေဝ နတ္ထိ၊ ကုတော တတ္ထ တမော. တမဿ ဝါ ဝိဓမနာ စန္ဒိမသူရိယာ၊ တသ္မာ စန္ဒိမာ သူရိယော စာတိ ဥဘောပိ တတ္ထ နိဗ္ဗာနေ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အာလောကသဘာဝတံယေဝ နိဗ္ဗာနဿ ဒဿေတိ.

ဧတ္တာဝတာ စ အနဘိသမေတာဝီနံ ဘိက္ခူနံ အနာဒိမတိသံသာရေ သုပိနန္တေပိ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ ပရမဂမ္ဘီရံ အတိဒုဒ္ဒသံ သဏှသုခုမံ အတက္ကာဝစရံ အစ္စန္တသန္တံ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယံ အတိပဏီတံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဝိဘာဝေန္တော ပဌမံ တာဝ ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဒါယတန’’န္တိ တဿ အတ္ထိဘာဝါ တေသံ အညာဏာဒီနိ အပနေတွာ ‘‘ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ ။ပေ။ န ဥဘော စန္ဒိမသူရိယာ’’တိ တဒညဓမ္မာပေါဟနမုခေန တံ ဝိဘာဝေတိ ဓမ္မရာဇာ. တေန ပထဝီအာဒိသဗ္ဗသင်္ခတဓမ္မဝိဓုရသဘာဝါ ယာ အသင်္ခတာ ဓာတု၊ တံ နိဗ္ဗာနန္တိ ဒီပိတံ ဟောတိ. တေနေဝါဟ၊ ‘‘တတြာပါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နေဝ အာဂတိံ ဝဒါမီ’’တိ.

တတ္ထ တတြာတိ တသ္မိံ. အပိသဒ္ဒေါ သမုစ္စယေ. အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယတ္ထ သင်္ခါရပဝတ္တေ ကုတောစိ ကဿစိ အာဂတိံ န ဝဒါမိ ယထာပစ္စယံ တတ္ထ ဓမ္မမတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ဧဝံ တသ္မိမ္ပိ အာယတနေ နိဗ္ဗာနေ ကုတောစိ အာဂတိံ အာဂမနံ နေဝ ဝဒါမိ အာဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ အဘာဝတော. န ဂတိန္တိ ကတ္ထစိ ဂမနံ န ဝဒါမိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ အဘာဝတော. န ဟိ တတ္ထ သတ္တာနံ ဌပေတွာ ဉာဏေန အာရမ္မဏကရဏံ အာဂတိဂတိယော သမ္ဘဝန္တိ၊ နာပိ ဌိတိစုတူပပတ္တိယော ဝဒါမိ. ‘‘တဒါပဟ’’န္တိပိ ပါဠိ. တဿတ္ထော – တမ္ပိ အာယတနံ ဂါမန္တရတော ဂါမန္တရံ ဝိယ န အာဂန္တဗ္ဗတာယ န အာဂတိ၊ န ဂန္တဗ္ဗတာယ န ဂတိ၊ ပထဝီပဗ္ဗတာဒိ ဝိယ အပတိဋ္ဌာနတာယ န ဌိတိ၊ အပစ္စယတ္တာ ဝါ ဥပ္ပါဒါဘာဝေါ၊ တတော အမတသဘာဝတ္တာ စဝနာဘာဝေါ၊ ဥပ္ပါဒနိရောဓာဘာဝတော စေဝ တဒုဘယပရိစ္ဆိန္နာယ ဌိတိယာ စ အဘာဝတော န ဌိတိံ န စုတိံ န ဥပပတ္တိံ ဝဒါမိ. ကေဝလံ ပန တံ အရူပသဘာဝတ္တာ အပစ္စယတ္တာ စ န ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌိတန္တိ အပ္ပတိဋ္ဌံ. တတ္ထ ပဝတ္တာဘာဝတော ပဝတ္တပ္ပဋိပက္ခတော စ အပ္ပဝတ္တံ. အရူပသဘာဝတ္တေပိ ဝေဒနာဒယော ဝိယ ကဿစိပိ အာရမ္မဏဿ အနာလမ္ဗနတော ဥပတ္ထမ္ဘနိရပေက္ခတော စ အနာရမ္မဏမေဝ တံ ‘‘အာယတန’’န္တိ ဝုတ္တံ နိဗ္ဗာနံ. အယဉ္စ ဧဝသဒ္ဒေါ အပ္ပတိဋ္ဌမေဝ အပ္ပဝတ္တမေဝါတိ ပဒဒွယေနပိ ယောဇေတဗ္ဗော. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ ယဒိဒံ ‘‘အပ္ပတိဋ္ဌ’’န္တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ ဝဏ္ဏိတံ ထောမိတံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏံ နိဗ္ဗာနံ၊ ဧသော ဧဝ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တော ပရိယောသာနံ တဒဓိဂမေ သတိ သဗ္ဗဒုက္ခာဘာဝတော. တသ္မာ ‘‘ဒုက္ခဿ အန္တော’’တိ အယမေဝ တဿ သဘာဝေါတိ ဒဿေတိ.

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.