၁. အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၁. ဇစ္စန္ဓဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဝေသာလိယန္တိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ ကဒါ ပါဝိသိ? ဥက္ကာစေလတော နိက္ခမိတွာ ဝေသာလိံ ဂတကာလေ. ဘဂဝါ ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေ ဝဿံ ဝသိတွာ တတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနေ ဝိဟာသိ. တသ္မိံ ကာလေ ဓမ္မသေနာပတိ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေတွာ ‘‘သတ္တာဟမေဝ ပဝတ္တိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ နာဠကဂါမံ ဂန္တွာ တတ္ထ မာတရံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. သတ္ထာ စုန္ဒေန အာဘတာ တဿ ဓာတုယော ဂဟေတွာ ဓာတုစေတိယံ ကာရာပေတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ရာဇဂဟံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဂတကာလေ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဘဂဝါ တဿပိ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ ကာရာပေတွာ ရာဇဂဟတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဥက္ကာစေလံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဂင်္ဂါတီရေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသီဒိတွာ အဂ္ဂသာဝကာနံ ပရိနိဗ္ဗာနပ္ပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဥက္ကာစေလတော နိက္ခမိတွာ ဝေသာလိံ အဂမာသိ. ဧဝံ ဂတော ဘဂဝါ ‘‘ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥက္ကာစေလတော နိက္ခမိတွာ ဝေသာလိံ ဂတကာလေ’’တိ.

နိသီဒနန္တိ ဣဓ စမ္မက္ခဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. စာပါလံ စေတိယန္တိ ပုဗ္ဗေ စာပါလဿ နာမ ယက္ခဿ ဝသိတဋ္ဌာနံ ‘‘စာပါလစေတိယ’’န္တိ ပညာယိတ္ထ. တတ္ထ ဘဂဝတော ကတဝိဟာရောပိ တာယ ရုဠှိယာ ‘‘စာပါလစေတိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဥဒေနံ စေတိယန္တိ ဧဝမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သတ္တမ္ဗန္တိ ကိကိဿ ကိရ ကာသိရညော ဓီတရော သတ္တ ကုမာရိယော သံဝေဂဇာတာ ရာဇဂေဟတော နိက္ခမိတွာ ယတ္ထ ပဓာနံ ပဒဟိံသု၊ တံ ဌာနံ ‘‘သတ္တမ္ဗံ စေတိယ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဗဟုပုတ္တန္တိ ဗဟုပါရောဟော ဧကော နိဂြောဓရုက္ခော၊ တသ္မိံ အဓိဝတ္ထံ ဒေဝတံ ဗဟူ မနုဿာ ပုတ္တေ ပတ္ထေန္တိ၊ တဒုပါဒါယ တံ ဌာနံ ‘‘ဗဟုပုတ္တံ စေတိယ’’န္တိ ပညာယိတ္ထ. သာရန္ဒဒန္တိ သာရန္ဒဒဿ နာမ ယက္ခဿ ဝသိတဋ္ဌာနံ. ဣတိ သဗ္ဗာနေဝ တာနိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒတော ပုဗ္ဗေ ဒေဝတာပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ စေတိယဝေါဟာရေန ဝေါဟရိတာနိ၊ ဘဂဝတော ဝိဟာရေ ကတေပိ စ တထေဝ ပညာယန္တိ. ရမဏီယာတိ ဧတ္ထ ဝေသာလိယာ တာဝ ဘူမိဘာဂသမ္ပတ္တိယာ ပုဂ္ဂလသမ္ပတ္တိယာ သုလဘပစ္စယတာယ စ ရမဏီယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဟာရာနံ ပန နဂရတော နာတိဒူရတာယ နာစ္စာသန္နတာယ ဂမနာဂမနသမ္ပတ္တိယာ အနာကိဏ္ဏဝိဟာရဋ္ဌာနတာယ ဆာယူဒကသမ္ပတ္တိယာ ပဝိဝေကပတိရူပတာယ စ ရမဏီယတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါတိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓိပါဒပဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဘာဝိတာတိ ဝဍ္ဎိတာ. ဗဟုလီကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာ. ယာနီကတာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာ. ဝတ္ထုကတာတိ ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန ဝတ္ထု ဝိယ ကတာ. အနုဋ္ဌိတာတိ အဓိဋ္ဌိတာ. ပရိစိတာတိ သမန္တတော စိတာ သုဝဍ္ဎိတာ. သုသမာရဒ္ဓါတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါ၊ အတိဝိယ သမ္မာ နိပ္ဖါဒိတာတိ.

ဧဝံ အနိယမေန ကထေတွာ ပုန နိယမေတွာ ဒဿေတုံ၊ ‘‘တထာဂတဿ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ. တိဋ္ဌေယျာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ယံ မနုဿာနံ အာယုပ္ပမာဏံ၊ တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ တိဋ္ဌေယျ ဓရေယျ. ကပ္ပါဝသေသံ ဝါတိ ‘‘အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော ဝါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၇၊ အ. နိ. ၇.၇၄) ဝုတ္တံ ဝဿသတတော အတိရေကံ ဝါ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌာနေ ဂဇ္ဇိတံ နာမ နတ္ထိ. ယထေဝ ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေ ဥပ္ပန္နံ မာရဏန္တိကံ ဝေဒနံ ဒသ မာသေ ဝိက္ခမ္ဘေသိ၊ ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဣမံ ဘဒ္ဒကပ္ပမေဝ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ. ကသ္မာ ပန န ဌိတောတိ? ဥပါဒိန္နကသရီရံ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိဘုယျတိ၊ ဗုဒ္ဓါ စ ပန ခဏ္ဍိစ္စာဒိဘာဝံ အပ္ပတွာ ပဉ္စမေ အာယုကောဋ္ဌာသေ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပကာလေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေသု အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု အပရိဝါရေန ဧကကေနေဝ ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဒဟရသာမဏေရပရိဝါရေန ဝါ. တတော ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ပရိသာ’’တိ ဟီဠေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇေယျ၊ တသ္မာ န ဌိတောတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော ပန န ရုစ္စတိ၊ ‘‘အာယုကပ္ပေါ’’တိ ဣဒမေဝ အဋ္ဌကထာယ နိယမိတံ.

ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေတိ ထူလေ သညုပ္ပါဒနေ. ထူလသညုပ္ပါဒနဉှေတံ၊ ‘‘တိဋ္ဌတု ဘဂဝါ ကပ္ပ’’န္တိ သကလကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနယာစနာယ ယဒိဒံ ‘‘ယဿ ကဿစိ၊ အာနန္ဒ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ’’တိအာဒိနာ အညာပဒေသေန အတ္တနော စတုရိဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုဘာဝေန ကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနသမတ္ထတာဝိဘာဝနံ. ဩဘာသေတိ ပါကဋဝစနေ. ပါကဋဉ္စေတံ ဝစနံ ပရိယာယံ မုဉ္စိတွာ ဥဇုကမေဝ အတ္တနော အဓိပ္ပါယဝိဘာဝနံ.

ဗဟုဇနဟိတာယာတိ မဟာဇနဿ ဟိတတ္ထာယ. ဗဟုဇနသုခါယာတိ မဟာဇနဿ သုခတ္ထာယ. လောကာနုကမ္ပာယာတိ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ. ကတရဿ သတ္တလောကဿ? ယော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ အမတပါနံ ပိဝတိ၊ တဿ. ဘဂဝတော ဟိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တဒေသနာယ အညာတကောဏ္ဍညပ္ပမုခါ အဋ္ဌာရသ ဗြဟ္မကောဋိယော ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု. ဧဝံ ယာဝ သုဘဒ္ဒပရိဗ္ဗာဇကဝိနယနာ ဓမ္မပဋိဝိဒ္ဓသတ္တာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ၊ မဟာသမယသုတ္တံ မင်္ဂလသုတ္တံ စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ သမစိတ္တသုတ္တန္တိ ဣမေသံ စတုန္နံ သုတ္တာနံ ဒေသနာကာလေ အဘိသမယပ္ပတ္တသတ္တာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ၊ ဧတဿ အပရိမာဏဿ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပာယ ဘဂဝတော ဌာနံ ဇာတံ. ဧဝံ အနာဂတေပိ ဘဝိဿတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ. ဒေဝမနုဿာနန္တိ န ကေဝလံ ဒေဝမနုဿာနံယေဝ၊ အဝသေသာနံ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနမ္ပိ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဘဂဝတော ဌာနံ ဟောတိ. သဟေတုကပဋိသန္ဓိကေ ပန မဂ္ဂဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အညေသမ္ပိ အတ္ထတ္ထာယ ဟိတတ္ထာယ သုခတ္ထာယ ဘဂဝါ တိဋ္ဌတူတိ အတ္ထော. တတ္ထ အတ္ထာယာတိ ဣဓလောကသမ္ပတ္တိအတ္ထာယ. ဟိတာယာတိ ပရလောကသမ္ပတ္တိဟေတုဘူတဟိတတ္ထာယ. သုခါယာတိ နိဗ္ဗာနဓာတုသုခတ္ထာယ. ပုရိမံ ပန ဟိတသုခဂ္ဂဟဏံ သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ဧတ္ထ န္တိ နိပါတမတ္တံ၊ ယထာ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော အညောပိ ကောစိ ပုထုဇ္ဇနော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ကုဏေယျ၊ ဧဝမေဝ နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုန္တိ အတ္ထော. မာရော ဟိ ယဿ ကေစိ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ၊ တဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ. ယဿ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ၊ တဿ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ၊ ထေရဿ စ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ၊ တေနဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာသိ. သော ပန စိတ္တပရိယုဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ဘေရဝံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဒဿေတိ၊ သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ သာဝေတိ၊ တတော သတ္တာ တံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋမုခါ ဟောန္တိ. တေသံ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယံ မဒ္ဒတိ၊ တတော ဝိသညိနော ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရဿ ပနေသ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ၊ ဘေရဝါရမ္မဏံ ပန ဒဿေတိ. တံ ဒိသွာ ထေရော နိမိတ္တောဘာသံ န ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဇာနန္တောယေဝ ဘဂဝါ ကိမတ္ထံ ယာဝတတိယံ အာမန္တေသိ? ပရတော ‘‘တိဋ္ဌတု၊ ဘန္တေ ဘဂဝါ’’တိ ယာစိတေ ‘‘တုယှေဝေတံ ဒုက္ကဋံ၊ တုယှေဝေတံ အပရဒ္ဓ’’န္တိ ဒေါသာရောပနေန သောကတနုကရဏတ္ထံ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘အယံ မယိ အတိဝိယ သိနိဒ္ဓဟဒယော၊ သော ပရတော ဘူမိစာလကာရဏဉ္စ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနဉ္စ သုတွာ မမ စိရဋ္ဌာနံ ယာစိဿတိ၊ အထာဟံ ‘ကိဿ တွံ ပုရေတရံ န ယာစသီ’တိ တဿေဝ သီသေ ဒေါသံ ပါတေဿာမိ၊ သတ္တာ စ အတ္တနော အပရာဓေန န တထာ ဝိဟညန္တိ၊ တေနဿ သောကော တနုကော ဘဝိဿတီ’’တိ.

ဂစ္ဆ တွံ၊ အာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ ဣဓာဂတော၊ တသ္မာ၊ အာနန္ဒ၊ ဂစ္ဆ တွံ ယထာရုစိတံ ဌာနံ ဒိဝါဝိဟာရာယ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညသီ’’တိ.

မာရော ပါပိမာတိ ဧတ္ထ သတ္တေ အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော မာရေတီတိ မာရော. ပါပိမာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သော ဟိ ပါပဓမ္မေန သမန္နာဂတတ္တာ ‘ပါပိမာ’တိ ဝုစ္စတိ. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာတိ အယဉှိ ဘဂဝတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ သတ္တ သတ္တာဟေ အတိက္ကမိတွာ အဇပါလနိဂြောဓေ ဝိဟရန္တေ အတ္တနော ဓီတာသု အာဂန္တွာ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ ပတွာ ဂတာသု အယံ ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ စိန္တေန္တော အာဂန္တွာ ‘‘ဘဂဝါ ယဒတ္ထံ တုမှေဟိ ပါရမိယော ပူရိတာ၊ သော ဝေါ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော၊ ပဋိဝိဒ္ဓံ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ ကိံ တေ လောကဝိစရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ယထာ အဇ္ဇ ဧဝမေဝ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ၊ ဘန္တေ ဘဂဝါ’’တိ ယာစိ. ဘဂဝါ စဿ ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ပဋိက္ခိပိ. တံ သန္ဓာယ ဣဒါနိ ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဝိယတ္တာတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဝသေန ဗျတ္တာ. ဝိနီတာတိ တထေဝ ကိလေသဝိနယနေန ဝိနီတာ. ဝိသာရဒါတိ သာရဇ္ဇကရာနံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒီနံ ပဟာနေန ဝိသာရဒဘာဝံ ပတ္တာ. ဗဟုဿုတာတိ တေပိဋကဝသေန ဗဟု သုတမေတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ. တမေဝ ဓမ္မံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မဓရာ. အထ ဝါ ဗဟုဿုတာတိ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတာ စေဝ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတာ စ. ဓမ္မဓရာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာနံ စေဝ ပဋိဝေဓဓမ္မာနဉ္စ ဓာရဏတော ဓမ္မဓရာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာတိ အရိယဓမ္မဿ အနုဓမ္မဘူတံ ဝိပဿနာဓမ္မံ ပဋိပန္နာ. သာမီစိပ္ပဋိပန္နာတိ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ အနုစ္ဆဝိကံ ဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ. အနုဓမ္မစာရိနောတိ သလ္လေခိကံ တဿာ ပဋိပဒါယ အနုရူပံ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဓမ္မံ စရဏသီလာ. သကံ အာစရိယကန္တိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒံ. အာစိက္ခိဿန္တီတိ အာဒိတော ကထေဿန္တိ၊ အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေန ပရေ ဥဂ္ဂဏှာပေဿန္တီတိ အတ္ထော. ဒေသေဿန္တီတိ ဝါစေဿန္တိ၊ ပါဠိံ သမ္မာ ဝါစေဿန္တီတိ အတ္ထော. ပညပေဿန္တီတိ ပဇာနာပေဿန္တိ၊ ပကာသေဿန္တီတိ အတ္ထော. ပဋ္ဌပေဿန္တီတိ ပကာရေန ဌပေဿန္တိ. ဝိဝရိဿန္တီတိ ဝိဝဋံ ကရိဿန္တိ. ဝိဘဇိဿန္တီတိ ဝိဘတ္တံ ကရိဿန္တိ. ဥတ္တာနီကရိဿန္တီတိ အနုတ္တာနံ ဂမ္ဘီရံ ဥတ္တာနံ ပါကဋံ ကရိဿန္တိ. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုကေန သကာရဏေန ဝစနေန. သပ္ပါဋိဟာရိယန္တိ ယာဝနိယျာနိကံ ကတွာ. ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီတိ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မံ ပဗောဓေဿန္တိ၊ ပကာသေဿန္တီတိ အတ္ထော.

ဧတ္ထ စ ‘‘ပညပေဿန္တီ’’တိအာဒီဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ ဆ အတ္ထပဒါနိ ဒဿိတာနိ၊ အာဒိတော ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဆ ဗျဉ္ဇနပဒါနီတိ. ဧတ္တာဝတာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သံဝဏ္ဏနာနယေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ နေတ္တိယံ ‘‘ဒွါဒသပဒါနိ သုတ္တံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာ’’တိ (နေတ္တိ. သင်္ဂဟဝါရ).

ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ. ဣဒ္ဓန္တိ သမိဒ္ဓံ ဈာနုပ္ပါဒဝသေန. ဖီတန္တိ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တံ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လံ အဘိညာသမ္ပတ္တိဝသေန. ဝိတ္ထာရိကန္တိ ဝိတ္ထတံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ပတိဋ္ဌဟနဝသေန. ဗာဟုဇညန္တိ ဗဟူဟိ ဉာတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဗဟုဇနာဘိသမယဝသေန. ပုထုဘူတန္တိ သဗ္ဗာကာရဝသေန ပုထုလဘာဝပ္ပတ္တံ. ကထံ? ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတန္တိ ယတ္တကာ ဝိညုဇာတိကာ ဒေဝါ မနုဿာ စ အတ္ထိ၊ တေဟိ သဗ္ဗေဟိ သုဋ္ဌု ပကာသိတန္တိ အတ္ထော.

အပ္ပေါဿုက္ကောတိ နိရုဿုက္ကော လီနဝီရိယော. ‘‘တွဉှိ၊ ပါပိမ၊ သတ္တသတ္တာဟာတိက္ကမနတော ပဋ္ဌာယ ‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ၊ ဘန္တေ ဘဂဝါ၊ ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော’တိ ဝိရဝန္တော အာဟိဏ္ဍိတ္ထ၊ အဇ္ဇ ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဝိဂတုဿာဟော ဟောဟိ၊ မာ မယှံ ပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ ဝါယာမံ ကရောဟီ’’တိ ဝဒတိ. သတော သမ္ပဇာနော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇိ ပဇဟိ. တတ္ထ န ဘဂဝါ ဟတ္ထေန လေဍ္ဍုံ ဝိယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ၊ တေမာသမတ္တမေဝ ပန သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ပရံ န သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဩဿဇီ’’တိ၊ ‘‘ဝေါဿဇ္ဇီ’’တိပိ ပါဌော.

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ကပ္ပံ ဝါ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ ဌာတုံ သမတ္ထော တတ္တကံ ကာလံ အဋ္ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိတုံ မာရဿ ယာစနာယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ? န ဘဂဝါ မာရဿ ယာစနာယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ၊ နာပိ ထေရဿ အာယာစနာယ န ဩဿဇိဿတိ၊ တေမာသတော ပန ပရံ ဗုဒ္ဓဝေနေယျာနံ အဘာဝတော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ. ဌာနဉှိ နာမ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ယာဝဒေဝ ဝေနေယျဝိနယနတ္ထံ၊ တေ အသတိ ဝိနေယျဇနေ ကေန နာမ ကာရဏေန ဌဿန္တိ. ယဒိ စ မာရဿ ယာစနာယ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ၊ ပုရေတရံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ. ဗောဓိမဏ္ဍေပိ ဟိ မာရေန ယာစိတံ၊ နိမိတ္တောဘာသကရဏမ္ပိ ထေရဿ သောကတနုကရဏတ္ထန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. အပိစ ဗုဒ္ဓဗလဒီပနတ္ထံ နိမိတ္တောဘာသကရဏံ. ဧဝံ မဟာနုဘာဝါ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တောယေဝ တိဋ္ဌန္တာပိ အတ္တနော ရုစိယာဝ တိဋ္ဌန္တိ၊ ပရိနိဗ္ဗာယန္တာပိ အတ္တနော ရုစိယာဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ.

မဟာဘူမိစာလောတိ မဟန္တော ပထဝီကမ္ပော. တဒါ ကိရ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ. ဘိံသနကောတိ ဘယဇနကော. ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော စ ဖလိံသူတိ ဒေဝဘေရိယော နဒိံသု၊ ဒေဝေါ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇိ၊ အကာလဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရိံသု၊ ခဏိကဝဿံ ဝဿီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ သင်္ခါရဝိသင်္ခါရာနံ ဝိသေသသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ. ဣမံ ဥဒါနန္တိ အနဝသေသသင်္ခါရေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဝိသင်္ခါရဂမနဒီပကံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. ကသ္မာ ဥဒါနေသိ? ကောစိ နာမ ဝဒေယျ ‘‘မာရေန ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓိတွာ ‘ပရိနိဗ္ဗာတု၊ ဘန္တေ’တိ ဥပဒ္ဒုတော ဘယေန ဘဂဝါ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီ’’တိ. ‘‘တဿောကာသော မာ ဟောတု၊ ဘီတဿ ဥဒါနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဧတဿ ဒီပနတ္ထံ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တတော တေမာသမတ္တေနေဝ စ ပန ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ နိပ္ဖဇ္ဇနတော ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ မယာ ပရိဟဋောယံ ဒုက္ခဘာရော န စိရဿေဝ နိက္ခိပိယတီတိ ပဿတော ပရိနိဗ္ဗာနဂုဏပစ္စဝေက္ခဏေ တဿ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ တေန ပီတိဝေဂေန ဥဒါနေသီတိ ယုတ္တံ ဝိယ. ဧကန္တေန ဟိ ဝိသင်္ခါရနိန္နော နိဗ္ဗာနဇ္ဈာသယော သတ္ထာ မဟာကရုဏာယ ဗလက္ကာရေန ဝိယ သတ္တဟိတတ္ထံ လောကေ သုစိရံ ဌိတော. တထာ ဟိ ဒေဝသိကံ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော ဝဠဉ္ဇေတိ၊ သောဒါနိ မဟာကရုဏာဓိကာရဿ နိပ္ဖန္နတ္တာ နိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ အနပ္ပကံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေသိ. တေနေဝ ဟိ ဘဂဝတော ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ ဝိယ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေပိ သရီရာဘာ ဝိသေသတော ဝိပ္ပသန္နာ ပရိသုဒ္ဓါ ပဘဿရာ အဟောသီတိ.

ဂါထာယ သောဏသိင်္ဂါလာဒီနမ္ပိ ပစ္စက္ခဘာဝတော တုလိတံ ပရိစ္ဆိန္နန္တိ တုလံ၊ ကာမာဝစရကမ္မံ. န တုလံ အတုလံ၊ တုလံ ဝါ သဒိသမဿ အညံ လောကိယကမ္မံ နတ္ထီတိ အတုလံ၊ မဟဂ္ဂတကမ္မံ. ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရံ ဝါ တုလံ၊ အရူပါဝစရံ အတုလံ. အပ္ပဝိပါကံ ဝါ တုလံ၊ ဗဟုဝိပါကံ အတုလံ. သမ္ဘဝန္တိ သမ္ဘဝဿ ဟေတုဘူတံ၊ ဥပပတ္တိဇနကန္တိ အတ္ထော. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ပုနဗ္ဘဝသင်္ခါရဏကံ. အဝဿဇီတိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. မုနီတိ ဗုဒ္ဓမုနိ. အဇ္ဈတ္တရတောတိ နိယကဇ္ဈတ္တရတော. သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝသေန သမာဟိတော. အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝါတိ ကဝစံ ဝိယ အဘိန္ဒိ. အတ္တသမ္ဘဝန္တိ အတ္တနိ သဉ္ဇာတံ ကိလေသံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘သဝိပါကဋ္ဌေန သမ္ဘဝံ၊ ဘဝါဘဝါဘိသင်္ခရဏဋ္ဌေန ဘဝသင်္ခါရန္တိ စ လဒ္ဓနာမံ တုလာတုလသင်္ခါတံ လောကိယကမ္မဉ္စ ဩဿဇိ၊ သင်္ဂါမသီသေ မဟာယောဓော ကဝစံ ဝိယ အတ္တသမ္ဘဝံ ကိလေသဉ္စ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော ဟုတွာ အဘိန္ဒီ’’တိ.

အထ ဝါ တုလန္တိ တုလေန္တော တီရေန္တော. အတုလဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စေဝ ဘဝဉ္စ. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ဘဝဂါမိကံ ကမ္မံ. အဝဿဇိ မုနီတိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ၊ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ နယေန တုလေန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ ဘဝေ အာဒီနဝံ၊ နိဗ္ဗာနေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ တံ ခန္ဓာနံ မူလဘူတံ ဘဝသင်္ခါရကမ္မံ ‘‘ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၈၁၊ အ. နိ. ၄.၂၃၃) ဧဝံ ဝုတ္တေန ကမ္မက္ခယကရေန အရိယမဂ္ဂေန အဝဿဇိ. ကထံ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော၊ အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝံ. သော ဟိ ဝိပဿနာဝသေန အဇ္ဈတ္တရတော၊ သမထဝသေန သမာဟိတောတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ သမထဝိပဿနာဗလေန ကဝစံ ဝိယ အတ္တဘာဝံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ၊ အတ္တနိ သမ္ဘဝတ္တာ ‘‘အတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗံ ကိလေသဇာလံ အဘိန္ဒိ၊ ကိလေသာဘာဝေနေဝ ကမ္မံ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ အဝဿဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ ဧဝံ ကိလေသပ္ပဟာနေန ကမ္မံ ပဇဟိ. ဣတိ ဗောဓိမူလေယေဝ အဝဿဋ္ဌဘဝသင်္ခါရော ဘဂဝါ ဝေခမိဿကေန ဝိယ ဇရသကဋံ သမာပတ္တိဝေခမိဿကေန အတ္တဘာဝံ ယာပေန္တောပိ ‘‘ဣတော တေမာသတော ဥဒ္ဓံ သမာပတ္တိဝေခမဿ န ဒဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပါဒနေန အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီတိ.

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.